Рӯз панҷшанбеаст рӯзии хуб

روز پنجشنبه است روزی خوب

Вази саодат ба муштарии мансӯб

وز سعادت به مشتری منسوب

Чун дам субҳ гуфт нофаи гушой

چون دم صبح گشت نافه‌گشای

Авдро сӯхти хоки сандали соӣ

عود را سوخت خاک صندل‌سای

Бар намӯдори хоки сандали фом

بر نمودار خاک صندل فام

Сандалӣ кард шоҳи ҷомау ҷом

صندلی کرد شاه جامه و جام

Омад аз гунбади кабӯди бурун

آمد از گنبد کبود برون

Шуд ба гнбдсрои сандали гаван

شد به گنبدسرای صندل‌گون

Бода хур шуд зи дасти лаъибати чин

باده‌خور شد ز دست لعبت چین

Воби кавсари зи дасти ҳўролъин

و‌آب کوثر ز دست حورالعین

То шаб аз дасти ҳур май ме хӯрд

تا شب از دست حور می می‌خورد

Ваз май хӯрда хуррамӣ ме кард

وز می خورده خرمی می‌کرد

Садафи ин муҳӣти кӯҳлии ранг

صدف این محیط کحلی رنگ

Чу бромўд дар ба коми наҳанг

چو برآمود دُر به کام نهنگ

Шоҳ азон танги чашми чини пурвирд

شاه ازان تنگ‌چشم ِ چین‌پرورد

Хост каз хотираш фишонд гирд

خواست کز خاطرش فشاند گرد

Бонӯии чини зи чеҳра чин бикшод

بانوی چین ز چهره چین بگشاد

Вази рутаби ҷӯй ангабин бикшод

وز رطب جوی انگبین بگشاد

Гуфт к-эии зинда аз ту ҷони ҷаҳон

گفت کای زنده از تو جان جهان

Бартарин подшоҳи Подшаҳон

برترین پادشاه پادشهان

Бештар зонка рег дар саҳрост

بیشتر زانکه ریگ در صحراست

Санг дар кӯҳу об дар дарёст

سنگ در کوه و آب در دریاست

Умри бодат ки ҳаст бахтати ёр

عمر بادت که هست بختت یار

Бодӣ аз умру бахти бархӯрдор

بادی از عمر و بخت برخوردار

эй чу хуршеди равшанои бахш

ای چو خورشید روشنایی‌بخش

Подшо балки подшоиии бахш

پادشا بلکه پادشایی‌بخش

Ман худ андишноки пайваста

من خود اندیشناک پیوسته

Зини забони шикастау баста

زین زبان شکسته و بسته

Ва онгаҳе пеши роҳи райҳонӣ

و آنگهی پیش راح ریحانی

Кард бояд скоҳни афшонӣ

کرد باید سِکاهن افشانی

Лек чун шаҳи нишот ҷон хоҳад

لیک چون شه نشاط جان خواهد

Вази паии ханда заъфарон хоҳад

وز پی خنده زعفران خواهد

Кажи мжиро харита бигушоем

کژ مژی را خریطه بگشایم

Хандае дар нишоташ афзоем

خنده‌ای در نشاطش افزایم

Гӯям ар зонка дилпазир ояд

گویم ار زانکه دلپذیر آید

Дар дили шоҳ ҷойгир ояд

در دل شاه جایگیر آید

Чун дуо кард моҳи меҳри параст

چون دعا کرد ماه مهر پرست

Шоҳро бӯса дод бар сари даст

شاه را بوسه داد بر سر دست

Гуфт вақте зи шаҳри худ ду ҷавон

گفت وقتی ز شهر خود دو جوان

Сӯии шаҳрӣ дигар шуданд равон

سوی شهری دگر شدند روان

Ҳар яке дар ҷуволи гӯшаи хеш

هر یکی در جوال‌گوشه خویش

Карда тартиби роҳи тӯшаи хеш

کرده ترتیب راه‌توشه خویش

Номи ин хайру номи он шар буд

نام این خیر و نام آن شر بود

Феъли ҳаряк ба номи дархур буд

فعل هریک به نام درخور بود

Чун буриданд рўзкии ду се роҳ

چون بریدند روزکی دو سه راه

Тӯшаеро ки доштанд нигоҳ

توشه‌ای را که داشتند نگاه

Хайр мехӯрду шар нигаҳ ме дошт

خیر می‌خورد و شر نگه می‌داشت

Ин ғалла май дуруд ва он ме кошт

این غله می‌درود و آن می‌کاشت

То расиданд ҳар ду дӯшодӯш

تا رسیدند هر دو دوشادوش

Ба биёбоне аз бухор Биҷӯш

به بیابانی از بخار بجوش

Кӯрае чун танур аз оташи гарм

کوره‌ای چون تنور از آتش گرم

Коҳин аз вай чу муми гаштии нарм

ک‌آهن از وی چو موم گشتی نرم

Гармсерии зи хушки сории бум

گرمسیری ز خشک ساری بوم

Карда боди шимолро ба сумум

کرده باد شمال را به سموم

Шар хабар дошт кони замини хароб

شر خبر داشت کان زمین خراب

Даврӣ ӣӣ дорад ва надорад об

دوری‌یی دارد و ندارد آب

Мишкӣ аз об карда пинҳони пар

مَشکی از آب کرده پنهان پُر

Дар харита нигоҳ дошт чу дар

در خریطه نگاه‌داشت چو در

Хайри фориғ ки об дар роҳ аст

خیر فارغ که آب در راه است

Бехабар коб нест он чоҳ аст

بی‌خبر کاب نیست آن چاه است

Дар биёбони гарму роҳи дароз

در بیابان گرم و راه دراز

Ҳар ду метохтанд бо так ва тоз

هر دو می‌تاختند با تک و تاز

Чун ба гармӣ шуданд рӯзии ҳафт

چون به گرمی شدند روزی هفت

Об шар монаду об хайр бирафт

آب شر ماند و آب خیر برفت

Шар ки он обро з хайр наҳуфт

شر که آن آب را ز خیر نهفت

Бо вай аз хайру шар ҳадис нагуфт

با وی از خیر و شر حدیث نگفت

Хайр чун дид кови зи гавҳари бад

خیر چون دید کاو ز گوهر بد

Дорад обӣ дар обгинаи худ

دارد آبی در آبگینه خود

Вақти вақт аз рафиқи пинҳонӣ

وقت وقت از رفیق‌، پنهانی

намехӯрд чун рҳиқи райҳонӣ

می‌خورد چون رحیق ریحانی

Гарчи дар тоби тишнагӣ май сӯхт

گرچه در تاب تشنگی می‌سوخت

Лаб ба дандони зи лоба барме дӯхт

لب به دندان ز لابه برمی‌دوخت

Ташна дар об ӯ назар ме кард

تشنه در آب او نظر می‌کرد

Оби дандонӣ аз ҷигар ме хӯрд

آب دندانی از جگر می‌خورد

То ба ҳаддӣ ки хушк шуд ҷигараш

تا به حدی که خشک شد جگرش

Боз монад аз кушодагии назараш

باز ماند از گشادگی نظرش

Дошт бо худ ду лаъли оташи ранг

داشت با خود دو لعل آتش رنگ

Оби дорандау обашон дар санг

آب دارنده و آبشان در سنگ

намечакид об азон ду лаъли ниҳон

می‌چکید آب ازان دو لعل نهان

Оби дида вале на оби даҳон

آب دیده ولی نه آب دهان

Ҳолеи он лаъли обдори кушод

حالی آن لعل آبدار گشاد

Пеши он реги обдори ниҳод

پیش آن ریگ آبدار نهاد

Гуфт мардуми з тишнагӣ дарёб

گفت مُردم ز تشنگی دریاب

Оташамро бикаш ба лухтии об

آتشم را بکش به لختی آب

Шарбатии об аз он зулол чу нӯш

شربتی آب از آن زلال چو نوش

ё ба ҳиммат бубахш ё бифурӯш

یا به همّت ببخش یا بفروش

Ин ду гавҳар дар об хеш андоз

این دو گوهر در آب خویش انداز

Гавҳарамро ба об худ бинавоз

گوهرم را به آب خود بنواز

Шар ки хашми худои бод бар ӯ

شر که خشم خدای باد بر او

Номи худро варақи кушод бар ӯ

نام خود را ورق گشاد بر او

Гуфт каз санги чашма бар метрааш

گفت کز سنگ چشمه بر متراش

Фориғами зини фиреб , фориғ бош

فارغم زین فریب‌، فارغ باش

Май диҳии гавҳарам ба вайронӣ

می‌دهی گوهرم به ویرانی

То ба ободи шаҳри бастоне ?

تا به آباد شهر بستانی؟

Чаҳ ҳарифам ки ин фиреб хӯрам ?

چه حریفم که این فریب خورم‌؟

Ман зи деви одамии фиреби терм

من ز دیو آدمی‌فریب‌ترم

Нарасад вақти чорасозӣ ман

نرسد وقت چاره‌سازی من

Муҳраи ту ба ҳуққаи бозии ман

مهره تو به حُقه‌بازی من

Сад ҳазорон чунин фусуну фиреб

صد هزاران چنین فسون و فریب

Кардаам аз мқомрӣ ба шикеб

کرده‌ام از مقامری به شکیب

Нагузорам ки об ман бихӯрӣ

نگذارم که آب من بخوری

Чун ба шаҳри ое , оби ман бабрӣ

چون به شهر آیی‌، آب من ببری

Он гуҳар чун ситонам аз ту ба роз ?

آن گهر چون ستانم از تو به راز؟

Каз маниши оқибати сетонеи боз ?

کز منش عاقبت ستانی باز؟

Гуҳарӣ боядам ки натавонӣ

گهری بایدم که نتوانی

Каз маниши ҳеҷ гӯнаи бастоне

کز منش هیچ گونه بستانی

Хайр гуфт он чаҳ гавҳар аст бигӯӣ

خیر گفت آن چه گوهر است بگوی

То сипорам ба дасти гўҳрҷўӣ

تا سپارم به دست گوهرجوی

Гуфт шари он ду гавҳар басараст

گفت شر آن دو گوهر بصرست

Кин азон он аз ин ъзизтрст

کاین ازان آن از این عزیزترست

Чашмҳоро ба ман фуруш ба об

چشم‌ها را به من فروش به آب

Вар на зини обхўрд рӯй битоб

ور‌نه زین آبخورد روی بتاب

Хайр гуфт аз худои надории шарм ?

خیر گفت از خدا نداری شرم‌؟

Коби сардами диҳӣ ба оташи гарм ?

کاب سردم دهی به آتش گرم‌؟

Чашмаи гирам ки хушгувор буд

چشمه گیرم که خوشگوار بود

Чашм кандан бигӯ чаҳ кор буд ?

چشم کندن بگو چه کار بود؟

Чун ман аз чашм худ шавам дарвеш

چون من از چشم خود شوم درویش

Чашмагар сад шавад чаҳ суд аз беш ?

چشمه گر صد شود چه سود از بیش؟

Чашм додани зи баҳри чашмаи нӯш

چشم دادن ز بهر چشمه نوش

Чун тавон ? обро ба зар бифурӯш

چون توان؟ آب را به زر بفروش

Лаъли бустон ва ончӣ дорам чиз

لعل بِستان و آنچه دارم چیز

Бидиҳам хат бидонча дорам низ

بدهم خط بدانچه دارم نیز

Ба худоӣ ҷаҳон хӯрам савганд

به خدای جهان خورم سوگند

Ки бад-ӣн доварӣ шавам хурсанд

که بدین داوری شوم خرسند

Чашм бигзор бар ман эй сираи мард

چشم بگذار بر من ای سَره مرد

Сард Меҳрӣ макун ба обии сард

سرد مهری مکن به آبی سرد

Гуфт шар кин сухани фасона буд

گفت شر کاین سخن فسانه بوَد

Ташнаро зини басии баҳона буд

تشنه را زین بسی بهانه بود

Чашм бояд гуҳар надорад суд

چشم باید گهر ندارد سود

Кин гуҳар беш аз ин тавонад буд

کاین گهر بیش از این تواند بود

Хайр дар кори хеш хира бимонад

خیر در کار خویش خیره بماند

Оби чашмӣ бар об чашма фишонд

آب چشمی بر آب چشمه فشاند

Дид каз тишнагӣ бихоҳад мард

دید کز تشنگی بخواهد مرد

Ҷон азон ҷойгаҳ нахоҳад барад

جان ازان جایگه نخواهد برد

Дили гармаш ба об сард фирефт

دل گرمش به آب سرد فریفت

Ташнае ков каз оби сарди шкиФт

تشنه‌ای کاو کز آب سرد شکیفت

Гуфт бархез теғ ва дашна биор

گفت برخیز تیغ و دشنه بیار

Шарбатии оби сӯй ташна биор

شربتی آب سوی تشنه بیار

Дидаи оташин ман баркаш

دیده آتشین من برکش

Вотшмро бикаш ба обии хуш

واتشم را بکُش به آبی خوش

Занни чунин барад каз чунон таслим

ظن چنین برد کز چنان تسلیم

Ёбад умедворӣ аз пас бим

یابد امیدواری از پس بیم

Шар ки он дид дашнаи бози кушод

شر که آن دید دشنه باز گشاد

Пеши он хок ташна рафт чу бод

پیش آن خاک تشنه رفت چو باد

Дар чароғи ду чашм ӯ зад теғ

در چراغ دو چشم او زد تیغ

Номдши куштани чароғи дареғ

نامدش کشتن چراغ دریغ

Наргисиро ба теғ гулгун кард

نرگسی را به تیغ گلگون کرد

Гавҳариро зи тоҷ берун кард

گوهری را ز تاج بیرون کرد

Чашми ташна чу карда буд табоҳ

چشمِ تشنه چو کرده بود تباه

Об нодода кард ҳиммати роҳ

آب ناداده کرد همّت ِ راه

Ҷомау рахту гавҳараши бардошт

جامه و رخت و گوهرش برداشت

Мард бедидаро тиҳии бгзошт

مرد بی دیده را تهی بگذاشت

Хайр чун рафта дид шари зи буриш

خیر چون رفته دید شر ز برش

Набад огоҳӣ ӣӣ зи хайру шараш

نبد آگاهی‌یی ز خیر و شرش

Бар сари хӯн ва хок ме ғалтид

بر سر خون و خاک می‌غلتید

Ба ки чашмаш набад ки худро дид

به که چشمش نبُد که خود را دید

Буд кардӣ зи меҳтарони бузург

بود کُردی ز مهتران بزرگ

Гила Эй дошт давр аз офати гург

گله‌ای داشت دور از آفت گرگ

Чорпоёни хуб низ басӣ

چارپایان خوب نیز بسی

Кончнон чорпо надошт касе

کانچنان چارپا نداشت کسی

Хонае ҳафт ва ҳашт бо ӯ хеш

خانه‌ای هفت و هشت با او خویش

ӯ тавонгари бади он дигар дарвеш

او توانگر بد آن دگر درویش

Кард сҳроншини кӯҳи навард

کُرد صحرانشینِ کوه‌نورد

Чун биёбонёни биёбони гирд

چون بیابانیان بیابان گرد

Аз барои алаф ба саҳрои гашт

از برای علف به صحرا گشت

Гиларо мечароанд дашт ба дашт

گله را می‌چراند دشت به دشت

Ҳар куҷо дидӣ обхўрду гиёҳ

هر کجا دیدی آبخورد و گیاه

Кардӣ онҷои ду ҳафтаи манзили гоҳ

کردی آنجا دو هفته منزل‌گاه

Чун алаф хӯрд , ҷойро ме монад

چون علف خورد‌، جای را می‌ماند

Гила бар ҷониб дигар ме ронад

گله بر جانب دگر می‌راند

Аз қазоро дарон ду рӯз на дайр

از قضا را دران دو روز نه دیر

Панҷаи онҷои кушода буд чу шер

پنجه آنجا گشاده بود چو شیر

Кардро буд духтарӣ ба ҷамол

کرد را بود دختری به جمال

Лъбтии тарки чашму ҳиндӯи хол

لعبتی تُرک‌چشم و هندو خال

Сарвии об аз раги ҷигари хӯрда

سروی آب از رگ جگر خورده

Нозанинӣ ба нози парварда

نازنینی به ناز پرورده

Расани зулф то ба доман беш

رسنِ زلف تا به دامن بیش

Карда маро расан ба гардани хеш

کرده مه را رسن به گردنِ خویش

Ҷаъд бар ҷаъд чун бунафшаи боғ

جعد بر جعد چون بنفشه باغ

Ба сиёҳии сияҳтар аз пари зоғ

به سیاهی سیه‌تر از پر زاغ

Саҳари ғмзш ки буд аз афсуни маст

سحر غمزش که بود از افسون مست

Бар фиреб замона ёфта даст

بر فریب زمانه یافته دست

Халқ аз он саҳари бобулӣ кардан

خلق از آن سِحر بابلی کردن

Дили ниҳода ба бобулӣ хӯрдан

دل نهاده به بابلی خوردن

Шаби зи холаш савод ёфта буд

شب ز خالش سواد یافته بود

Маи зи тобндгиши тофта буд

مه ز تابندگیش تافته بود

Танагии пистаи шикаршиканаш

تنگی پسته شکرشکنش

Бӯсаро роҳи баста бар даҳанаш

بوسه را راه بسته بر دهنش

Он хромндаҳи моҳи харгоҳӣ

آن خرامنده ماه خرگاهی

Шуд талабкори об чун моҳӣ

شد طلبکار آب چون ماهی

Хонеи об буд давр аз роҳ

خانیی آب بود دور از راه

Буд азон хонии оби он бунгоҳ

بود ازان خانی آب آن بنگاه

Кӯза пар кард аз оби он хонӣ

کوزه پر کرد از آبِ آن خانی

То баради сӯии хонаи пинҳонӣ

تا برد سوی خانه پنهانی

Ногаҳони нола Эй шунид аз давр

ناگهان ناله‌ای شنید از دور

Комад аз захми хӯрдае ранҷур

کامد از زخم خورده‌ای رنجور

Бар пай нола шуд чу нола шунид

بر پی ناله شد چو ناله شنید

Хаста дар хоку хӯн ҷавонӣ дид

خسته در خاک و خون جوانی دید

Дасту поеи з дард ме ифшоанд

دست و پایی ز درد می‌افشاند

Дар тазаррӯъи худоиро ме хонд

در تضرع خدای را می‌خواند

Нозанинро зи сар бурун шуд ноз

نازنین را ز سر برون شد ناز

Пеши он захм хӯрда рафт фароз

پیش آن زخم‌خورده رفت فراز

Гуфт виҳк чаҳ каси туоне буд ?

گفت ویحک چه کس توانی بود؟

Ин чунин хоксор ва хӯн олуд ?

این‌چنین خاکسار و خون‌آلود؟

Ин ситам бар ҷавонии ту ки кард ?

این ستم بر جوانی تو که کرد؟

Винчнин зинҳор бар ту ки хӯрд ?

وینچنین زینهار بر تو که خورد؟

Хайр гуфт эй фириштаи фалакӣ

خیر گفت ای فرشته فلکی

Гар парии зодае вагар мулкӣ

گر پری زاده‌ای وگر ملکی

Кори ман турфа бозе дорад

کار من طرفه‌بازیی دارد

Қиссаи ман дарозе дорад

قصه من درازیی دارد

Мардум аз тишнагӣ ва бе обӣ

مُردم از تشنگی و بی آبی

Ташнаро ҷаҳд кун ки дарёбӣ

تشنه را جهد کن که دریابی

Об агар нест рӯ ки ман мардум

آب اگر نیست رو که من مردم

Вари яке қатра ҳаст ҷони барадам

ور یکی قطره هست جان بردم

Соқии нӯши лаби калиди наҷот

ساقیِ نوش‌لب کلید نجات

Додаш обӣ ба лутфи оби ҳаёт

دادش آبی به لطف آب حیات

Ташнаи гарми дили зи шарбати сард

تشنه گرم دل ز شربت سرد

Хӯрд бар қадари онкӣ шояд хӯрд

خورد بر قدر آنکه شاید خورد

Зинда шуд ҷони пжмридаҳ ӯ

زنده شد جان پژمریده او

Шоди гашти он чароғи дида ӯ

شاد گشت آن چراغ دیده او

Дидаеро ки канда буд зи ҷой

دیده‌ای را که کنده بود ز جای

Дарҳами афканду баради номи худоӣ

درهم افکند و برد نامِ خدای

Гар харошида шуд сипедӣ туз

گر خراشیده شد سپیدی توز

Мқлаҳ дар пиҳи монда буд ҳануз

مقله در پیه مانده بود هنوز

Он қадр зӯр дид дар поиш

آنقدر زور دید در پایش

Ки барангехт шояд аз ҷояш

که برانگیخت شاید از جایش

Пиҳ дар чашм ӯ ниҳод ва бибаст

پیه در چشم او نهاد و ببست

Вази сар мардумӣ гирифташ даст

وز سر مردمی گرفتش دست

Кард ҷаҳдии тамом то бархест

کرد جهدی تمام تا برخاست

Қоидши гашту барад бар раҳи рост

قایدش گشت و برد بر ره راست

То бидонҷо ки буд банга ӯ

تا بدانجا که بود بنگه او

Мард бедида буд ҳамраҳ ӯ

مرد بی دیده بود همره او

Чокариро ки аҳли хонаи шимурд

چاکری را که اهل خانه شمرد

Даст ӯро ба даст ӯ биспурад

دست او را به دست او بسپرد

Гуфт оҳиста то наранҷоне

گفت آهسته تا نرنجانی

Бар дар мо буриш ба осонӣ

بر در ما برش به آسانی

Хештан рафт пеши модари зуд

خویشتن رفت پیش مادر زود

Саргузаштӣ ки дид боз намӯд

سرگذشتی که دید باز نمود

Гуфт модар : « чаро раҳо кардӣ ?

گفت مادر: «چرا رها کردی؟

Комдӣ бо худаш наёвардӣ ?

کامدی با خودش نیاوردی؟

То магари чора Эй намӯда шудӣ

تا مگر چاره‌ای نموده شدی

Кондкӣ роҳаташ фузуда шудӣ »

کاندکی راحتش فزوده شدی»

Гуфт коўрдм ар ба ҷон бирасад

گفت کاوردم ار به جان برسد

Чашм дорам ки ин замон бирасад

چشم دارم که این زمان برسد

Чокарии ков ба хона роҳ оварад

چاکری کاو به خانه راه آورد

Хастаро сӯй хобгоҳ оварад

خسته را سوی خوابگاه آورد

Ҷой карданд ва хон ниҳоданаш

جای کردند و خوان نهادنش

Шўрбо ва кабоб додандаш

شوربا و کباب دادندش

Марди гармии расида бо дами сард

مرد گرمی رسیده با دم سرد

Хӯрд лухтӣу сари ниҳод ба дард

خورد لختی و سر نهاد به درد

Кард комади шабонгаҳ аз саҳро

کرد کامد شبانگه از صحرا

То хӯрд ончии бишиканади сафро

تا خورد آنچه بشکند صفرا

Дид чизе ки он на одат буд

دید چیزی که آن نه عادت بود

Ҷӯши сафроаш азон зиёдат буд

جوش صفراش ازان زیادت بود

Биҳшӣ хаста дид афтода

بیهشی خسته دید افتاده

Чун касе захми хӯрда ҷон дода

چون کسی زخم خورده جان داده

Гуфт кин шахси нотавон аз куҷост ?

گفت کاین شخص ناتوان از کجاست؟

Воинчини нотавон ва хаста чарост ?

واینچین ناتوان و خسته چراست؟

Ончӣ бар ваии гузашта буд нахуст

آنچه بر وی گذشته بود نخست

Кас надонист шарҳи он ба дуруст

کس ندانست شرح آن به درست

Қисса чашм канданаш гуфтанд

قصه چشم کندنش گفتند

Ки ба алмоси ҷазаъ ӯ сифтанд

که به الماس جزع او سفتند

Кард чун дидагони ҷигари хаста

کرد چون دید کان جگر خسته

Шуд з бедидае назари баста

شد ز بی دیده‌ای نظر بسته

Гуфт каз шохи он дарахти баланд

گفت کز شاخ آن درخت بلند

Боз боист кард баррагӣ чанд

باز بایست کرد برگی چند

Кӯфтани баргу оби азуи стдн

کوفتن برگ و آب ازو ستدن

Судани онҷоу тоби азуи стдн

سودن آنجا و تاب ازو ستدن

Гар чунин марҳамӣ гирифтӣ соз

گر چنین مرهمی گرفتی ساز

Ёфтӣ дидаи равшанои боз

یافتی دیده روشنایی باز

Рахнаи дида гарчи бошад сахт

رخنه دیده گرچه باشد سخت

Ба шавад зоби он ду барги дарахт

به شود زاب آن دو برگ درخت

Пас нишон дод кондрхт куҷост

پس نشان داد کاندرخت کجاست

Гуфт аз он обхўрд ки хонии мост

گفت از آن آبخورد که خانی ماست

Ҳаст рустаи куҳани дарахтии нағз

هست رسته کهن درختی نغز

Каз насимаш кушода гардад мағз

کز نسیمش گشاده گردد مغز

Соқаш аз бех баркашида ду шох

ساقش از بیخ برکشیده دو شاخ

Давре дар миёни ҳардуи фарох

دوریی در میان هردو فراخ

Барги як шохи азу чу ҳалаи ҳур

برگ یک شاخ ازو چو حله حور

Дидаи рафтаро дароради нур

دیده رفته را درآرد نور

Барги шох дигар чу оби ҳаёт

برگ شاخ دگر چو آب حیات

Саръёнро диҳад зи саръи наҷот

صرعیان را دهد ز صرع نجات

Чун з кард он шунид духтар кард

چون ز کرد آن شنید دختر کرد

Дил ба тадбири он алоҷи супурд

دل به تدبیر آن علاج سپرد

Лоба ҳо кард ва аз падари дархост

لابه‌ها کرد و از پدر درخواست

То кунад барги бенавои рост

تا کند برگ بینوایی راست

Кард чун дид лоба кардани сахт

کرد چون دید لابه کردن سخت

Роҳ бардошт рафт сӯии дарахт

راه برداشت رفت سوی درخت

Боз кард аз дарахти муштии барг

باز کرد از درخت مشتی برگ

Нўшдорўии хастагон аз марг

نوشداروی خستگان از مرگ

Омад оварад нозанини бардошт

آمد آورد نازنین برداشت

Кӯфти чндонкаҳи мағз боз гузошт

کوفت چندانکه مغز باز گذاشت

Кард софии чунонкӣ дард намонад

کرد صافی چنانکه درد نماند

Дар назаргоҳ дардманд фишонд

در نظرگاه دردمند فشاند

Доруу дидаро ба ҳам дарбаст

دارو و دیده را به هم دربست

Хаста аз дард соъатӣ бинишаст

خسته از درد ساعتی بنشست

Дида бар бахти корсози ниҳод

دیده بر بخت کارساز نهاد

Сар ба болини тахти бози ниҳод

سر به بالین تخت باز نهاد

Буд то панҷ рӯзи бастаи сараш

بود تا پنج روز بسته سرش

Ва он тиллоҳо ниҳода бар назараш

و آن طلاها نهاده بر نظرش

Рӯзи панҷум халос додандаш

روز پنجم خلاص دادندش

Дору аз дидаи бргшодндш

دارو از دیده برگشادندش

Чашм аз дасти рафтаи гашти дуруст

چشم از دست رفته گشت درست

Шуд ба айнаи чунонкӣ буд нахуст

شد به عینه چنانکه بود نخست

Мард бедида баргушод назар

مرد بی دیده برگشاد نظر

Чун ду наргис ки бушковад ба саҳар

چون دو نرگس که بشکفد به سحر

Хайри кон хайр дид баради сипос

خیر کان خیر دید برد سپاس

Каз Ромад руста шуд чу гови хрос

کز رمد رسته شد چو گاو خراس

Аҳли хонаи зи ранҷи дили растанад

اهل خانه ز رنج دل رستند

Дил кушоданд ва рӯй барбастанд

دل گشادند و روی بربستند

Аз басии ранҷҳо ки бар ваии барад

از بسی رنجها که بر وی برد

Меҳрбон гашта буд духтар кард

مهربان گشته بود دختر کرد

Чун ду наргиси кушоди сарви баланд

چون دو نرگس گشاد سرو بلند

Дарҷи гавҳари кушодаи гашти зи банд

درج گوهر گشاده گشت ز بند

Меҳрбон тар шуд он призодаҳ

مهربان‌تر شد آن پریزاده

Бар ҷамоли ҷавони озода

بر جمال جوان آزاده

Хайр низ аз лутфи расонӣ ӯ

خیر نیز از لطف رسانی او

Меҳрбон шуд зи меҳрбонӣ ӯ

مهربان شد ز مهربانی او

Гарчи рӯйиши надида буд тамом

گرچه رویش ندیده بود تمام

Дида будаш ба вақти хезу хиром

دیده بودش به وقت خیز و خرام

Лафзи ширин ӯ шунида басӣ

لفظ شیرین او شنیده بسی

Лутфи дасташи бадви расидаи басӣ

لطف دستش بدو رسیده بسی

Дили дарави баста буд ва он дилбанд

دل درو بسته بود و آن دلبند

Ҳам дарави бастаи дили зиҳии пайванд

هم درو بسته دل زهی پیوند

Хайр бо кард пер ҳар саҳарӣ

خیر با کرد پیر هر سحری

Бастӣ аз роҳи чокарии камарӣ

بستی از راه چاکری کمری

Ба штрбонӣу гилаи дорӣ

به شتربانی و گله‌داری

Кардӣ оҳистагӣу ҳушёрӣ

کردی آهستگی و هشیاری

Аз гила давр кардӣ офати гург

از گله دور کردی آفت گرگ

Доштӣ поси ҷумлаи хираду бузург

داشتی پاس جمله خرد و بزرگ

Кард саҳро рӯ биёбоне

کرد صحرا رو بیابانی

Чун аз ӯ ёфт он тани осонӣ

چون از او یافت آن تن‌آسانی

Ба таваллои худ азизаш кард

به تولای خود عزیزش کرد

Ҳокими хону мон ва чизаш кард

حاکم خان و مان و چیزش کرد

Хайр чун шуд ба хона дар густох

خیر چون شد به خانه در گستاخ

Қиссаи ҷустуҷӯии гашти фарох

قصه جستجوی گشت فراخ

Бози ҷустанди ҳоли дида ӯ

باز جستند حال دیده او

Каз ки буд он ситами расида ӯ

کز که بود آن ستم رسیده او

Хайр аз эшон ҳадис шар нанаҳуфт

خیر از ایشان حدیث شر ننهفت

Ҳарчӣ будаш зи хайру шар ҳама гуфт

هرچه بودش ز خیر و شر همه گفت

Қиссаи гавҳар ва харидани об

قصه گوهر و خریدن آب

Коташ тшнгиш кард кабоб

کاتش تشنگیش کرد کباب

Вонкаҳ аз дида гавҳараш барканд

وانکه از دیده گوهرش برکند

Ба дигар гавҳараши расонади газанд

به دگر گوهرش رساند گزند

Ин гуҳари сифт ва он гуҳари бардошт

این گهر سفت و آن گهر برداشت

Воб нодода ташнаро бгзошт

واب ناداده تشنه را بگذاشت

Кард кон достон шунид зи хайр

کرد کان داستان شنید ز خیر

Рӯй бар хок зад чу роҳиби дайр

روی بر خاک زد چو راهب دیر

Кончнони тунди бод бе аҷалӣ

کانچنان تند‌باد بی‌اَجلی

Нарасонад ин шукуфаро халалӣ

نرسانْد این شکوفه را خللی

Чун шуниданд кони фириштаи сиришт

چون شنیدند کان فرشته سرشت

Чаҳ бало дид азон забонии зишт

چه بلا دید ازان زبانی‌ِ زشت

Хайр аз номи гашти номӣ тар

خیر از نام گشت نامی‌تر

Шуд бар эшон зи ҷони гиромӣ тар

شد بر ایشان ز جان گرامی‌تر

Доштандаш чунонкӣ бояд дошт

داشتندش چنانکه باید داشت

Нозанини хизматаш ба кас нагузошт

نازنین خدمتش به کس نگذاشت

Рӯй баста парастишӣ ме кард

روی‌بسته پرستشی می‌کرد

Об медод ва оташӣ ме хӯрд

آب می‌داد و آتشی می‌خورد

Хайри якбораи дил бадв биспурад

خیر یکباره دل بدو بسپرد

Аз ваии он ҷон ки боз ёфт набард

از وی آن جان که باز یافت نبرد

Кард бар ёди он гиромӣ дар

کرد بر یاد آن گرامی در

Хизмати гову гўспнду шутур

خدمت گاو و گوسپند و شتر

Гуфт мумкин нашуд ки ин дилбанд

گفت ممکن نشد که این دلبند

Бо чу ман муфлисӣ кунад пайванд

با چو من مفلسی کند پیوند

Духтариро бад-ӣни ҷамолу камол

دختری را بدین جمال و کمال

Натавон ёфт бехазинау мол

نتوان یافت بی خزینه و مال

Ман ки Нонишон хӯрам ба дарвешӣ

من که نانشان خورم به درویشی

Кӣ нуҳуми чашми хеш бар хешӣ ?

کی نهم چشم خویش بر خویشی‌؟

Ба азон нест каз чунин хатарӣ

به ازان نیست کز چنین خطری

Зираконаи бароварами сафарӣ

زیرکانه برآورم سفری

Чун бар ин қиссаи ҳафта Эй бигузашт

چون بر این قصه هفته‌ای بگذشت

Шомгоҳӣ ба хона рафт аз дашт

شامگاهی به خانه رفت از دشت

Дили зи тимори он арӯс ба ранҷ

دل ز تیمار آن عروس به رنج

Чун гадоӣ нишаста бар сари ганҷ

چون گدایی نشسته بر سر گنج

Ташна ва дар баробари оби зулол

تشنه و در برابر آب زلال

Ташнатар зонка буд аввали ҳол

تشنه‌تر زانکه بود اول حال

Он шаб аз рахнае ки дошт дилаш

آن شب از رخنه‌ای که داشت دلش

зи оби дида шукуфа кард гулаш

ز آب دیده شکوفه کرد گلش

Гуфт бо кард к-эии ғариби навоз

گفت با کرد کای غریب‌نواز

Аз ғарибон басӣ кашидӣ ноз

از غریبان بسی کشیدی ناز

Нури чашмами баннои ниҳодаи тест

نور چشمم بنا نهاده تست

Дилу ҷон ҳар ду боз дода тест

دل و جان هر دو باز داده تست

Чун ба хон резаи ту прўрдм

چون به خوان‌ریزه تو پروردم

Неъмат аз хон ту басӣ хӯрдам

نعمت از خوان تو بسی خوردم

Доғи ту бартар аз ҷабин манаст

داغ تو برتر از جبین منست

Шукри ту беш аз офарин манаст

شکر تو بیش از آفرین منست

Гар биҷӯе даруну берунам

گر بجویی درون و بیرونم

Буи хон ту ояд аз хӯнам

بوی خوان تو آید از خونم

Хон бар сар бар ин надорам даст

خوان بر سر بر این ندارم دست

Сар бар хон агар бихоҳӣ ҳаст

سر بر خوان اگر بخواهی هست

Беш аз ин миҳмон нишоед буд

بیش از این میهمان نشاید بود

Намакӣ бар ҷигар нишоед суд

نمکی بر جگر نشاید سود

Бар қиёси нўолаҳи хории ту

بر قیاس نواله خواری تو

Ноед аз ман сипоси дории ту

ناید از من سپاس داری تو

Магарами ҳам ба фазли хеши худоӣ

مگرم هم به فضل خویش خدای

Диҳад ончӣ оварам ҳақи ту биҷой

دهد آنچه آورم حق تو بجای

Гарчи тимор ёбам аз даврӣ

گرچه تیمار یابم از دوری

Хоҳам аз хизмати ту дастурӣ

خواهم از خدمت تو دستوری

Дайргоҳаст каз вилояти хеш

دیرگاه است کز ولایت خویش

Даврам аз кор ва аз кифояти хеш

دورم از کار و از کفایت خویش

Азм дорам ки бомдоди пагоҳ

عزم دارم که بامداد پگاه

Сӯй хона кунам азимати роҳ

سوی خانه کنم عزیمت راه

Гар ба сӯрат ҷудо шавам зи ?бирт

گر به صورت جدا شوم ز برت

Набарди ҳамтеми зи хок дарат

نبرد همّتم ز خاک درت

Чашм дорам ба чун ту чашмаи нур

چشم دارم به چون تو چشمه نور

Ки зи даврии дилами надории давр

که ز دوری دلم نداری دور

Ҳамтемро кушода бол кунӣ

همّتم را گشاده بال کنی

Вончаҳ хӯрдам маро ҳалол кунӣ

وانچه خوردم مرا حلال کنی

Чун сухани гӯи сухан ба охири барад

چون سخن‌گو سخن به آخر برد

Дар зад оташ ба хайл хона кард

در زد آتش به خیل خانه کرد

Гиря кардӣ аз миён бархест

گریه کردی از میان برخاست

Ҳои ҳоӣ фитод дар чапу рост

های‌هایی فتاد در چپ و راست

Кард гирён ва кард зодаи бтар

کرد گریان و کرد زاده بتر

Мағзҳо хушку дида ҳо шуд тар

مغزها خشک و دیده‌ها شد تر

Аз пас гиряи сари фурӯи бурданд

از پس گریه سر فرو بردند

Гӯйӣ обӣ баданд коФсрднд

گویی آبی بدند کافسردند

Сар баровард кард равшани рой

سر برآورد کُردِ روشن‌رای

Кард холии зи пешкорони ҷой

کرد خالی ز پیشکاران جای

Гуфт бо хайри к-эии ҷавони бҳўш

گفت با خیر کای جوان‌ِ بهوش

Зираку хубу меҳрбон ва хамӯш

زیرک و خوب و مهربان و خموش

Рафтаи гират ба шаҳри худ борӣ

رفته گیرت به شهر خود باری

Хӯрда аз ҳамраҳе дигар хорӣ

خورده از همرهی دگر خاری

Неъмату ноз ва комгорӣ ҳаст

نعمت و ناز و کامگاری هست

Бар ҳамаи неку бади ту дории даст

بر همه نیک و بد تو داری دست

Неки мардон ба бад Аннан ндиҳанд

نیک‌مردان به بد عنان ندهند

Дӯстонро ба душманон ндиҳанд

دوستان را به دشمنان ندهند

Ҷузи яке духтари азизи маро

جز یکی دختر عزیز مرا

Нест ва бисёр ҳаст чизи маро

نیست و بسیار هست چیز مرا

Духтари меҳрбони хизмати дӯст

دختر مهربان خدمت دوست

Зишт бошад ки гӯямаш на накӯаст

زشت باشد که گویمش نه نکوست

Гарчи дар нофааст машки ниҳон

گرچه در نافه است مشک نهان

Ошкораст буи ӯ ба ҷаҳон

آشکار است بوی او به جهان

Гар наҳй дил ба моу духтари мо

گر نهی دل به ما و دختر ما

Ҳастӣ аз ҷони азизтар бар мо

هستی از جان عزیزتر بر ما

Бар чунин духтарӣ ба озодӣ

بر چنین دختری به آزادی

Ихтиёрат кунам ба домодӣ

اختیارت کنم به دامادی

Вончаҳ дорам зи гӯсфанду шутур

وانچه دارم ز گوسفند و شتر

Даҳумат то зи мояи гардии пар

دهمت تا ز مایه گردی پر

Ман миёни шумо ба неъмату ноз

من میان شما به نعمت و ناز

намезем то расад раҳили фароз

می‌زیم تا رسد رحیل فراز

Хайр кин хўшдлӣ шунид з кард

خیر کاین خوشدلی شنید ز کرد

Саҷдае ончунонкӣ шояд барад

سجده‌ای آنچنانکه شاید برد

Чун бад-ӣни хуррамӣ сухан гуфтанд

چون بدین خرمی سخن گفتند

Аз сари ноз ва дилхушӣ хуфтанд

از سر ناز و دلخوشی خفتند

Субҳи ҳрўни сифат чу басти камар

صبح هرون صفت چو بست کمر

Мурғ нолид чун ҷлоҷли зар

مرغ نالید چون جلاجل زر

Аз сари толеъи ҳумоюни бахт

از سر طالع همایون بخت

Рафт султони машриқӣ бар тахт

رفت سلطان مشرقی بر تخت

Кард хўшдли з хўобгаҳ бархест

کرد خوشدل ز خوابگه برخاست

Кард кори никоҳ кардани рост

کرد کار نکاح کردن راست

Ба никоҳӣ ки асли пайванди сет

به نکاحی که اصل پیوند‌ست

Тухми авлоди азуи барӯманди сет

تخم اولاد ازو برومند‌ست

Духтари хешро супурд ба хайр

دختر خویش را سپرد به خیر

Зуҳраро дод бо Уториди сайр

زهره را داد با عطارد سیر

Ташнаи мурдаи об ҳайвон ёфт

تشنه مرده آب حیوان یافت

Нури хуршед бар шукуфа битофт

نور خورشید بر شکوفه بتافت

Соқии нӯши лаб ба ташнаи хеш

ساقی نوش‌لب به تشنه خویش

Шарбатӣ дод аз оби кавсар беш

شربتی داد از آب کوثر بیش

Аввалаш гарчи об хонӣ дод

اولش گرچه آب خانی داد

Охираши об зиндагонӣ дод

آخرش آب زندگانی داد

Шодмон зистанд ҳар ду ба ҳам

شادمان زیستند هر دو به‌هم

Зончаҳ бояд набӯд чизе кам

زآنچه باید نبود چیزی کم

Аҳди пешина ёд ме карданд

عهد پیشینه یاد می‌کردند

Вончаҳи шан буд шод ме хӯрданд

وآنچه‌شان بود شاد می‌خوردند

Кард ҳар моя эй ки бо худ дошт

کرد هر مایه‌ای که با خود داشت

Бар гиронмоягони худ бгзошт

بر گرانمایگان خود بگذاشت

То чунон шуд ки хону мону рама

تا چنان شد که خان و مان و رمه

Ба сӯии хайри бозгашти ҳама

به سوی خیر بازگشت همه

Чун аз он марғзори обу дарахт

چون از آن مرغزار آب و درخت

Барграфтанд сӯии саҳрои рахт

برگرفتند سوی صحرا رخت

Хайр шуд зии дарахти сандали буи

خیر شد زی درخت صندل بوی

Ки азуи ҷонаши гашти дармони ҷӯй

که ازو جانش گشت درمان جوی

На зи як шох , каз сутуни ду шох

نه ز یک شاخ‌، کز ستون دو شاخ

Чид бисёр баргҳои фарох

چید بسیار برگ‌های فراخ

Кард аз он баргҳо ду анбони пар

کرد از آن برگ‌ها دو انبان پر

Таъбия дар миёни бори шутур

تعبیه در میان بار شتر

Он яке бади алоҷи саръи тамом

آن یکی بد علاج صرع تمام

Ваон дигар худ давои дида ба ном

وان دگر خود دوای دیده به نام

Бо каси аҳволи барг боз нагуфт

با کس احوال برگ باز نگفت

Он даворо з дида дошт наҳуфт

آن دوا را ز دیده داشت نهفت

То ба шаҳрӣ шитофтанд зи роҳ

تا به شهری شتافتند ز راه

Ки дарав саръ дошт духтари шоҳ

که درو صرع داشت دختر شاه

Гарчи бисёр чора ме карданд

گرچه بسیار چاره می‌کردند

Ба намешуд дареғ ме хӯрданд

به نمی‌شد دریغ می‌خوردند

Ҳар пзшгӣ ки буд дониши баҳр

هر پزشگی که بود دانش بهر

Омада бар умеди шаҳр ба шаҳр

آمده بر امید شهر به شهر

То баранд аз тариқи чора гарӣ

تا برند از طریق چاره‌گری

Офати девро зи пеши парӣ

آفت دیو را ز پیش پری

Подшаҳ шарт карда буд нахуст

پادشه شرط کرده بود نخست

Ки ҳронкў кунад алоҷи дуруст

که هرانکو کند علاج درست

Духтар ӯро даҳум ба озодӣ

دختر او را دهم به آزادی

Арҷмандаш кунам ба домодӣ

ارجمندش کنم به دامادی

Вонкаҳ бинад ҷамоли ин духтар

وانکه بیند جمال این دختر

Накунад чорасозӣ дархур

نکند چاره سازی درخور

Бар вай аз теғ трктоз кунам

بر وی از تیغ ترکتاز کنم

Сараш аз тан ба теғ боз кунам

سرش از تن به تیغ باز کنم

Бедавое ки дид он бемор

بی دوایی که دید آن بیمار

Кишти чандини пизишк дар тимор

کشت چندین پزشک در تیمار

Србридаҳ шуда ҳазор табиб

سربریده شده هزار طبیب

Чаҳ зи шаҳрӣ чаҳ мардумони ғариб

چه ز شهری چه مردمان غریب

Ин сухани гашт дар вилояти фош

این سخن گشت در ولایت فاش

Лек ҳар як ба орзӯии маош

لیک هر یک به آرزوی معاش

Сари худро ба бод барме дод

سر خود را به باد برمی‌داد

Дар паии хӯн хеш ме афтод

در پی خون خویش می‌افتاد

Хайр каз мардуми ин сухан бишунид

خیر کز مردم این سخن بشنید

Он халалро халос бо худ дид

آن خلل را خلاص با خود دید

Кас фиристоду Подшаҳро гуфт

کس فرستاد و پادشه را گفت

Каз раҳи ин хори ман тавонам рафт

کز ره این خار من توانم رُفت

Набарам ранҷ ӯ ба фазли худоӣ

نبرم رنج او به فضل خدای

Воўрм бо ту шарти хеш ба ҷой

وآورم با تو شرط خویش به جای

Лек шарти он буд ба дастурӣ

لیک شرط آن بود به دستوری

Каз тамаъ ҳаст бандаро даврӣ

کز طمع هست بنده را دوری

Ин даворо ки рой хоҳам кард

این دوا را که رای خواهم کرد

Аз барои худоӣ хоҳам кард

از برای خدای خواهم کرد

То худоем ба вақти пирӯзӣ

تا خدایم به وقت پیروزی

Кунад асбоби ин ғарази рӯзӣ

کند اسباب این غرض روزی

Чунки пайғом ӯ расед ба шоҳ

چونکه پیغام او رسید به شاه

Шоҳ додаш ба дасти бӯсии роҳ

شاه دادش به دست بوسی راه

Хайр шуд хидматӣ ба воҷиб кард

خیر شد خدمتی به واجب کرد

Шоҳ пурсед ва гуфт к-эии сираи мард

شاه پرسید و گفت کای سره مرد

Чист номи ту ? гуфт номами хайр

چیست نام تو؟ گفت نامم خیر

Кохтрм дод аз саодати сайр

کاخترم داد از سعادت سیر

Шоҳи номаш хуҷаста дид ба фол

شاه نامش خجسته دید به فال

Гуфт к-эии хайрманди чораи сгол

گفت کای خیرمندِ چاره‌سگال

Дар чунин шуғли неки фарҷомат

در چنین شغل نیک فرجامت

Оқибати хайри бод чун науммат

عاقبت خیر باد چون نامت

Вонгаҳ ӯро ба муҳаррамӣ биспурад

وانگه او را به محرمی بسپرد

То ба хилвати сарои духтари барад

تا به خلوت سرای دختر برد

Пайкарӣ дид хайр чун хуршед

پیکری دید خیر چون خورشید

Сарвӣ аз бод саръ гашта чу бед

سروی از باد صرع گشته چو بید

Гоўчшмӣ чу шери ошуфта

گاوچشمی چو شیر آشفته

Шаб нёсуда рӯзи нохуфта

شب نیاسوده روز ناخفته

Андакии барг азон хуҷастаи дарахт

اندکی برگ ازان خجسته درخت

Дошт бо худ гиреҳ бирав зада сахт

داشت با خود گره برو زده سخت

Суд ва зон суда шарбатӣ барсохт

سود و زان سوده شربتی برساخت

Сарду ширин ки ташнаро бнўохт

سرد و شیرین که تشنه را بنواخت

Дод то шоҳзода шарбат хӯрд

داد تا شاهزاده شربت خورد

Вази димоғаш фурӯ нишаст он гирд

وز دماغش فرو نشست آن گرد

Раст азон валвала ки савдо буд

رست ازان ولوله که سودا بود

Хӯрдан ва хуфтанаш ба як ҷо буд

خوردن و خفتنش به یک جا بود

Хайр чун дид кони шукуфтаи баҳор

خیر چون دید کان شکفته بهار

Хуфт ва эмин шуд аз наҳифи ғубор

خفت و ایمن شد از نهیب غبار

Шуд бурун зон сарои минўФш

شد برون زان سرای مینوفش

Сари сӯй хона кард бо дили хуш

سر سوی خانه کرد با دل خوش

Ваон парии рухи се рӯз хуфта бимонад

وان پری‌رخ سه روز خفته بماند

Бо падари ҳол худ нагуфта бимонад

با پدر حال خود نگفته بماند

Дар сими рӯз чунки сари бардошт

در سیم روز چونکه سر برداشت

Хӯрд он чизҳо ки дархур дошт

خورد آن چیزها که درخور داشت

Шаҳ ки ин муждааш ба гӯш расед

شه که این مژده‌اش به گوش رسید

Пой бекафш дар сарои давид

پای بی کفش در سرای دوید

Духтари хешро ба ҳуш ва ба рой

دختر خویش را به هوش و به رای

Дид бар тахт дар миёни сарой

دید بر تخت در میان سرای

Рӯй бар хок зад ба духтар гуфт

روی بر خاک زد به دختر گفت

К-эй ба ҷузи ақл кас наёфта ҷуфт

کای به جز عقل کس نیافته جفت

Чунӣ аз хастагӣу ранҷурӣ ?

چونی از خستگی و رنجوری؟

Каз ?бирти боди фитнаро даврӣ

کز برت باد فتنه را دوری

Духтари шармгини зи ҳишмати шоҳ

دختر شرمگین ز حشمت شاه

Бар худ ойин шукр дошт нигоҳ

بر خود آیین شکر داشت نگاه

Шоҳ рафт аз сарои пардаи бурун

شاه رفت از سرای پرده برون

Андҳш кам шуду нишоти фузун

اندهش کم شد و نشاط فزون

Дод духтар ба муҳаррамии пайғом

داد دختر به محرمی پیغام

То бигӯед ба шоҳи некӯи ном

تا بگوید به شاه نیکو نام

Ки шунидам ки дар ҷаридаи ҷаҳд

که شنیدم که در جریده جهد

Подшоро дуруст бошад аҳд

پادشا را درست باشد عهد

Чун ба ҳангоми теғи тораки соӣ

چون به هنگام تیغ تارک سای

Шарт хеш оваред шоҳ ба ҷой

شرط خویش آورید شاه به جای

Бо сиррии ков ба тоҷ шуд дар хӯрд

با سری کاو به تاج شد در خورد

Аҳди худро дуруст бояд кард

عهد خود را درست باید کرد

То чу аҳдаш буд ба теғи дуруст

تا چو عهدش بود به تیغ درست

Ба гуҳи тоҷ ҳам набошад суст

به گه تاج هم نباشد سست

Сад сар аз теғ ёфт газанд

صد سر از تیغ یافت گزند

Гӯи яке сар ба тоҷ бош баланд

گو یکی سر به تاج باش بلند

Онкӣ зу шуд марои алоҷи падед

آنکه زو شد مرا علاج پدید

Вази ваии ин банд баста ёфт калид

وز وی این بند بسته یافت کلید

Кор ӯро ба тарк натавон гуфт

کار او را به ترک نتوان گفت

Каз ҷаҳонами ҷуз ӯ набошад ҷуфт

کز جهانم جز او نباشد جفت

Ба ки мо дили зи аҳди нгшоиим

به که ما دل ز عهد نگشاییم

Вази чунин ӯҳдае бурун ойем

وز چنین عهده‌ای برون آییم

Шоҳро низ рой он бархест

شاه را نیز رای آن برخاست

Ки кунад аҳди хештанро рост

که کند عهد خویشتن را راست

Хайри озодаро ба ҳазрати шоҳ

خیر آزاده را به حضرت شاه

Бози ҷустанд ва ёфтанд ба роҳ

باز جستند و یافتند به راه

Гавҳарӣ ёфта шмрдндш

گوهری یافته شمردندش

Дар замон назд шоҳи бурдандаш

در زمان نزد شاه بردندش

Шоҳ гуфт эй бузургвори ҷаҳон

شاه گفت ای بزرگوار جهان

Рух чаҳ дории зи бахти хеши ниҳон ?

رخ چه داری ز بخت خویش نهان؟

Халъат хос додаш аз тани хеш

خلعت خاص دادش از تن خویش

Аз яке мамлакат ба қимат беш

از یکی مملکت به قیمت بیش

Биҷузи ин чанд зинат дигараш

بجز این چند زینت دگرش

Камари зари ҳамоили гуҳараш

کمر زر حمایل گهرش

Каллаи бастанди гирди шаҳру сарой

کله بستند گرد شهر و سرای

Шаҳрён сохтанд шаҳри орой

شهریان ساختند شهر آرای

Духтар омад зи тоқи гӯшаи бом

دختر آمد ز طاق گوشه بام

Дид домодро чу моҳи тамом

دید داماد را چو ماه تمام

Чобуку сарви қаду зеборуӣ

چابک و سرو قد و زیباروی

Ғолияи хати ҷавони мшгини мӯӣ

غالیه خط جوان مشگین موی

Ба ризои арӯсу рои падар

به رضای عروس و رای پدر

Хайр домод шуд ба кӯрии шар

خیر داماد شد به کوری شر

Бар дар ганҷ ёфт султони даст

بر در گنج یافت سلطان دست

Меҳри ончаши дуруст буд шикаст

مهر آنچش درست بود شکست

Айш азон пас ба ком дил ме ронад

عیش ازان پس به کام دل می‌راند

Нақши хӯбӣ ва хўшдлӣ ме хонд

نقش خوبی و خوشدلی می‌خواند

Шоҳро муҳташами вазирӣ буд

شاه را محتشم وزیری بود

Халқро неки дастгирӣ буд

خلق را نیک دستگیری بود

Духтарӣ дошт дилрабоӣу шигарф

دختری داشت دلربای و شگرف

Чеҳра чун хӯни зоғ бар сари барф

چهره چون خون زاغ بر سر برف

Офати обилаи расида ба моҳ

آفت آبله رسیده به ماه

зи аблаҳи дида ҳоаш гашта табоҳ

ز ابله دیده‌هاش گشته تباه

Хости дастуре дар он дастур

خواست دستوریی در آن دستور

Ки диҳад хайри чашми маро нур

که دهد خیر چشم مه را نور

Ҳам ба шартӣ ки шоҳ кард нахуст

هم به شرطی که شاه کرد نخست

Кард маро давои хайри дуруст

کرد مه را دوای خیر درست

Ваон дигар низ гашт бо ӯ ҷуфт

وان دگر نیز گشت با او جفت

Гавҳарии байн ки чанд гавҳари сифт

گوهری بین که چند گوهر سفت

Ёфт хайр аз нишоти он се арӯс

یافت خیر از نشاط آن سه عروس

Тоҷи касрӣу тахти кикоўс

تاج کسری و تخت کیکاوس

Гоҳ бо духтар вазир нишаст

گاه با دختر وزیر نشست

Бар ҳамаи ком хеш ёфта даст

بر همه کام خویش یافته دست

Чашми равшани гуҳӣ ба духтари шоҳ

چشم روشن گهی به دختر شاه

Кин чу хуршед буд ва он чун моҳ

کاین چو خورشید بود و آن چون ماه

Шодмонаи гуҳӣ ба духтар кард

شادمانه گهی به دختر کرد

Ба се нарад аз ҷаҳони ндб май барад

به سه نرد از جهان ندب می‌برد

То чунон шуд ки никхўоҳии бахт

تا چنان شد که نیکخواهی بخت

Бирасонадаш ба подшоҳӣу тахт

برساندش به پادشاهی و تخت

Малики он шаҳр дар шумор гирифт

ملک آن شهر در شمار گرفت

Подшоҳӣ бирав қарор гирифт

پادشاهی برو قرار گرفت

Аз қазои сӯй боғ шуд рӯзӣ

از قضا سوی باغ شد روزی

То кунад айш бо дили афрӯзӣ

تا کند عیش با دل افروزی

Шар ки ҳамроҳ буд дар сафараш

شر که همراه بود در سفرش

Гашти сари дилаши қазои сараш

گشت سر دلش قضای سرش

Бо ҷуҳудии мъомлт ме сохт

با جهودی معاملت می‌ساخت

Хайр дид он ҷуҳудро бишнохт

خیر دید آن جهود را بشناخت

Гуфт ин шахсро ба вақти фироқ

گفت این شخص را به وقت فراغ

Аз пас ман биоваред ба боғ

از پس من بیاورید به باغ

ӯ сӯй боғ рафт ва хуш бинишаст

او سوی باغ رفت و خوش بنشست

Кард пеши истодаи теғ ба даст

کرد پیش ایستاده تیغ به دست

Шар даромад фарох карда ҷабин

شر درآمد فراخ کرده جبین

Фориғ аз хайр бӯса дод замин

فارغ از خیر بوسه داد زمین

Гуфт хайраш бигӯ ки ном ту чист ?

گفت خیرش بگو که نام تو چیست؟

Аикаҳ хоҳад сари ту бар ту гирист

ایکه خواهد سر تو بر تو گریست

Гуфт номами мубашшири сафарӣ

گفت نامم مبشر سفری

Дар ҳамаи корномаи ҳунарӣ

در همه کارنامه هنری

Хайри гуфто ки ном хеш бигӯӣ

خیر گفتا که نام خویش بگوی

Рӯй худро ба хӯн хеш бишӯй

روی خود را به خون خویش بشوی

Гуфт берун азин надорам ном

گفت بیرون ازین ندارم نام

Хоҳ теғам намойу хоҳии ҷом

خواه تیغم نمای و خواهی جام

Гуфт хайр эй ҳромзодаҳи хас

گفت خیر ای حرامزاده خس

Ҳаст хӯнати ҳалол бар ҳамаи кас

هست خونت حلال بر همه کس

Шари халқӣ ки бо ҳазор азоб

شر خلقی که با هزار عذاب

Чашми он ташнаи кундӣ аз паии об

چشم آن تشنه کندی از پی آب

Ваон бтар шуд ки дар чунон тобӣ

وان بتر شد که در چنان تابی

Барадии обу надодяши обӣ

بردی آب و ندادیش آبی

Гавҳари чашму гавҳари камараш

گوهر چشم و گوهر کمرش

Ҳар ду барадӣу сӯхтии ҷигараш

هر دو بردی و سوختی جگرش

Манам он ташнаи гуҳари барда

منم آن تشنه گهر برده

Бахти ман зиндаи бахти ту мурда

بخت من زنده بخت تو مرده

Ту марои киштӣ ва худоӣ накишт

تو مرا کشتی و خدای نکشت

Мқбли он каз худоӣ гирад пушт

مقبل آن کز خدای گیرد پشت

Давлатам чун худо паноҳӣ дод

دولتم چون خدا پناهی داد

Инакам тоҷу тахт шоҳӣ дод

اینکم تاج و تخت شاهی داد

Вой бар ҷони ту ки бади гуҳарӣ

وای بر جان تو که بد گهری

Ҷон барӣ кардае ва ҷон набарӣ

جان بری کرده‌ای و جان نبری

Шар ки дар рӯй хайр дид шинохт

شر که در روی خیر دید شناخت

Хештани зуд бар замини андохт

خویشتن زود بر زمین انداخت

Гуфт зинҳор агарчӣ бад кардам

گفت زنهار اگرچه بد کردم

Дар бади ман мубин ки худ кардам

در بد من مبین که خود کردم

Он нигари космони чобуки сайр

آن نگر کاسمان چابک سیر

Номи ман шари ниҳоду номи ту хайр

نام من شر نهاد و نام تو خیر

Гар ман он бо ту кардаам зи нахуст

گر من آن با تو کرده‌ام ز نخست

Коед аз ном чун манӣ ба дуруст

کاید از نام چون منی به درست

Бо ман он кун ту дар чунин хатарӣ

با من آن کن تو در چنین خطری

Коед аз ном чун ту номварӣ

کاید از نام چون تو ناموری

Хайри кон нукта рафт бар ёдаш

خیر کان نکته رفت بر یادش

Кард ҳолеи зи куштани озодаш

کرد حالی ز کشتن آزادش

Шар чу аз теғ ёфт озодӣ

شر چو از تیغ یافت آزادی

намешуд ва мепарид аз шодӣ

می‌شد و می‌پرید از شادی

Кард хунхора рафт бар асараш

کرد خونخواره رفت بر اثرش

Теғ зад ваз қафо бурид сараш

تیغ زد وز قفا برید سرش

Гуфт агар хайр ҳаст хирондиш

گفت اگر خیر هست خیراندیش

Ту шарии ҷуз шарат наёяд пеш

تو شری جز شرت نیاید پیش

Дар таниши ҷуст ва ёфт он ду гуҳар

در تنش جست و یافت آن دو گهر

Таъбия карда дар миёни камар

تعبیه کرده در میان کمر

Омад оварад пеши хайри фароз

آمد آورد پیش خیر فراز

Гуфт гавҳар ба гавҳар омад боз

گفت گوهر به گوهر آمد باز

Хайр бӯседу пеш ӯ андохт

خیر بوسید و پیش او انداخت

Гавҳариро ба гавҳарии бнўохт

گوهری را به گوهری بنواخت

Даст бар чашми худ ниҳод ва бигуфт

دست بر چشم خود نهاد و بگفت

Каз ту дорам ман ин ду гавҳари ҷуфт

کز تو دارم من این دو گوهر جفت

Ин ду гавҳар бидон шуд арзонӣ

این دو گوهر بدان شد ارزانی

Кин ду гавҳар ба тести нӯронӣ

کاین دو گوهر به تست نورانی

Чунки шуд корҳои хайр ба ком

چونکه شد کارهای خیر به کام

Халқ азу дид хайрҳои тамом

خلق ازو دید خیرهای تمام

Давлати онҷо ки роҳбар гардад

دولت آنجا که راهبر گردد

Хори хурмоу хора зар гардад

خار خرما و خاره زر گردد

Чун саодати бадви супурди сарир

چون سعادت بدو سپرد سریر

Оҳанаш нуқра шуд пилос ҳарир

آهنش نقره شد پلاس حریر

Адлро устувор корӣ дод

عدل را استوار کاری داد

Маликро бар худ устуворӣ дод

ملک را بر خود استواری داد

Баргҳоӣ казон дарахт оварад

برگ‌هایی کزان درخت آورد

Роҳати ранҷҳои сахт оварад

راحت رنج‌های سخت آورد

Вақти вақт аз барои дафъи газанд

وقت وقت از برای دفع گزند

Тохтии сӯии он дарахти баланд

تاختی سوی آن درخت بلند

Омадӣ зери он дарахти фурӯд

آمدی زیر آن درخت فرود

Додӣ он бумро салому дуруд

دادی آن بوم را سلام و درود

Бар ҳавои дарахти сандали буи

بر هوای درخت صندل بوی

Ҷомаро карда буд сандали шӯй

جامه را کرده بود صندل شوی

Ҷуз ба сандали харии нкўшидӣ

جز به صندل‌خری نکوشیدی

Ҷомаи ҷузи сандалии нпўшидӣ

جامه جز صندلی نپوشیدی

Сандали судаи дарди сари бабрад

صندل سوده درد سر ببرد

Таби зи дили тобиш аз ҷигари бабрад

تب ز دل تابش از جگر ببرد

Тарки чинӣ чу ин ҳикояти чуст

ترک چینی چو این حکایت چست

Ба забон шикаста кард дуруст

به زبان شکسته کرد درست

Шоҳи ҷой аз миён ҷон кардаш

شاه جای از میان جان کردش

Яъне аз чашми бад ниҳон кардаш

یعنی از چشم بد نهان کردش