Шаҳ чу танг омадӣ зи танагии кор
شه چو تنگ آمدی ز تنگی کار
Як савора бурун шудӣ ба шикор
یکسواره برون شدی به شکار
Сайд кардӣ ва шодмона шудӣ
صید کردی و شادمانه شدی
Чун шудӣ шод , сӯй хона шудӣ
چون شدی شاد، سوی خانه شدی
Чун шуд он рӯзи ғами Аннани гири ш
چون شد آنروز غم عنانگیرش
Рағбат омад ба сӯии нахҷӣри ш
رغبت آمد به سوی نخجیرش
Як танаи сӯй сайд рафт бурун
یکتنه سوی صید رفت برون
То зи дили ҳам ба хӯн бишӯяд хӯн
تا ز دل هم به خون بشوید خون
Кард сайдии чунонкӣ будаш рой
کرد صیدی چنانکه بودش رای
Ғуссаро дасти басту ғамро пой
غصه را دست بست و غم را پای
Чун зи сайди палангу шеру гуроз
چون ز صید پلنگ و شیر و گراز
Хост то сӯй хона гардад боз
خواست تا سوی خانه گردد باز
Дар таку тоб зонка тохта буд
در تک و تاب زانکه تاخته بود
Мағзаш аз тишнагии гудохта буд
مغزش از تشنگی گداخته بود
Гирд бар гирди он замин бишитофт
گرد بر گرد آن زمین بشتافت
Об то беш ҷуст , камтар ёфт
آب تا بیش جست، کمتر یافت
Дид дӯдӣ чу аждаҳои сиёҳ
دید دودی چو اژدهای سیاه
Сари бароварда дар гирифтани моҳ
سر برآورده در گرفتن ماه
Кӯҳа бар кӯҳаи печи печи кунон
کوهه بر کوهه پیچپیچکنان
Бар суъӯди фалаки бсичи кунон
بر صعود فلک بسیچکنان
Гуфт он дӯд гарчи з оташ хост
گفت آن دود گرچه زآتش خاست
Аз фурӯзандаи ши об бояд хост
از فروزندهش آب باید خواست
Чун бар он дӯд рафт гомӣ чанд
چون بر آن دود رفت گامی چند
Харгаҳӣ дид баркашида баланд
خرگهی دید برکشیده بلند
Гилаи гӯсфанди сам то гӯш
گلهٔ گوسفند سُم تا گوش
Гашта дар офтоби ихнии ҷӯш
گشته در آفتاب یخنی جوش
Сегӣ овехтаи зи шохи дарахт
سگی آویخته ز شاخ درخت
Баста чун санги дасту поиши сахт
بسته چون سنگ دست و پایش سخت
Сӯй харгоҳ ронад мураккаби тез
سوی خرگاه راند مرکب تیز
Дид перӣ чу субҳи меҳри ангез
دید پیری چو صبح مهرانگیز
Пер чун дид миҳмон бурҷаст
پیر چون دید میهمان، برجَست
Ба парастишгар ӣ миёни дарбаст
به پرستشگری میان دربست
Чун замини миҳмонпазир ӣ кард
چون زمین میهمانپذیری کرد
Ва осмонро лагом гирӣ кард
و آسمان را لگامگیری کرد
Аввалаши пешкаш дуруд оварад
اولش پیشکش درود آورد
Вонгаҳ аз мураккабаш фурӯд оварад
وانگه از مرکبش فرود آورد
Ҳар чаҳ дар хона дошт мо ҳзр ӣ
هر چه در خانه داشت ماحضری
Пешаш оварад ва кард лобагар ӣ
پیشش آورد و کرد لابهگری
Гуфт шак нест кин чунин хуоне
گفت شک نیست کاین چنین خوانی
Нест дархурад чун ту меҳмонӣ
نیست درخورد چون تو مهمانی
Лек аз ободии ин тараф давраст
لیک از آبادی اینطرف دورست
Хон агар бенавои сети маъзӯри сет
خوان اگر بینواست معذورست
Шаҳ чу нони пораи шубонро дид
شه چو نانپارهٔ شبان را دید
Шарбатӣ об хӯрд ва даст кашид
شربتی آب خورد و دست کشید
Гуфт нон онгаҳе хӯрам ки нахуст
گفت نان آنگهی خورم که نخست
Зончаҳи пурсами хбрдҳӣ ба дуруст
زانچه پرسم خبردهی به درست
Кин саги баста мустаманд чарост ?
کاین سگ بسته مستمند چراست؟
Шер хонааст , гург банд чарост ?
شیرِ خانه است، گرگ بند چراست؟
Пер гуфт эй ҷавони зебо рӯй
پیر گفت ای جوان زیباروی
Гӯямат ончӣ рафт мӯӣ ба мӯӣ
گویمت آنچه رفت موی به موی
Ин сегӣ буд посбони гила
این سگی بود پاسبان گله
Ман бадв карда кори хеши яла
من بدو کرده کار خویش یله
Аз вафодорӣу Аминӣ ӯ
از وفاداری و امینی او
Шод будам ба ҳамнишинӣ ӯ
شاد بودم به همنشینی او
Ки зи гила давр доштӣ ҳамаи сол
کهز گله دور داشتی همه سال
Дуздро чангу гургро чангол
دزد را چنگ و گرگ را چنگال
Ман бадв дода ҳрзи хонаи хеш
من بدو داده حرز خانهٔ خویش
Хонда ӯро на саг , шабонаи хеш
خوانده او را نه سگ، شبانهٔ خویش
Ва ӯ ба дандону чанги душмани сӯз
و او به دندان و چنگ دشمنسوز
Бозуии оҳанӣни ман шабу рӯз
بازوی آهنین من شب و روز
Гар ман аз дашти рФтмии сӯии шаҳр
گر من از دشت رفتمی سوی شهر
Гила аз пос ӯ гирифтӣ баҳр
گله از پاس او گرفتی بهر
Вар шудӣ шуғли ман ба шаҳри дароз
ور شدی شغل من به شهر دراز
Гиларо ӯ ба хонаи барадии боз
گله را او به خانه بردی باز
Чанд солими итоқи дор ӣ кард
چند سالم یتاقداری کرد
Рости боз ӣу рости кор ӣ кард
راستبازی و راست کاری کرد
То яке рӯз бар саҳифаи кор
تا یکی روز بر صحیفهٔ کار
Гиларо нақш бар задам ба шумор
گله را نقش بر زدم به شمار
Ҳафт сари гӯсфанд кам дидам
هفت سر گوسفند کم دیدم
Ғалатам дар ҳисоб тарсидам
غلطم در حساب ترسیدم
Баъди як ҳафта чун шимурдами боз
بعد یک هفته چون شمردم باز
Ҳам кам омад , ба кас нагуфтам роз
هم کم آمد، به کس نگفتم راز
Пос май доштам ба рой ва ба ҳуш
پاس میداشتم به رای و به هوش
Дар ?хитой касам наомад гӯш
در خطای کسم نیامد گوش
Гарчи май доштам ба шабҳо пос
گرچه میداشتم به شبها پاس
Нашудам ҳеҷ шаби ҳарифи шинос
نشدم هیچ شب حریفشناس
Вонки огоҳтар ба кор аз ман
وانک آگاهتر به کار از من
Посбонтар ҳазор бор аз ман
پاسبانتر هزار بار از من
Боз чун кардам он шумори дуруст
باز چون کردم آن شمار درست
Ҳам кам омад чунонкии рӯзи нахуст
هم کم آمد چنانکه روز نخست
Ҳамаи шаби хотирам ба ғам май буд
همه شب خاطرم به غم میبود
Каз гилаи гӯсфанд кам май буд
کز گله گوسفند کم میبود
Даҳ даҳ ва панҷ пнч ме пардохт
ده ده و پنج پنچ میپرداخت
Чун яхии ков ба офтоб гудохт
چون یخی کاو به آفتاب گداخت
То ба ҳаддӣ ки омили сидқот
تا به حدی که عامل صدقات
Ончӣ монад аз маниши ситад ба закот
آنچه ماند از منش ستد به زکات
АўФтодм ман биёбоне
اوفتادم من بیابانی
Аз гилаи соҳибӣ ба чӯпонӣ
از گلهصاحبی به چوپانی
Нарм кард он ғами дурушти маро
نرم کرد آن غم درشت مرا
Дар ҷигар кор карду кишти маро
در جگر کار کرد و کشت مرا
Гуфтам ин рахнагар зи чашм бад аст
گفتم این رخنه گر ز چشم بد است
Дасти кори кадоми дом ва дадаст ?
دستکار کدام دام و دد است؟
Бо сегӣ ин чунин ки ширӣ кард
با سگی این چنین که شیری کرد
Кист кин ошно далерӣ кард ?
کیست کاین آشنا دلیری کرد؟
То яке рӯз бар канораи об
تا یکی روز بر کنارهٔ آب
Хуфта будам даромадам аз хоб
خفته بودم درآمدم از خواب
Ҳамчунон сари ниҳода бар сари чӯб
همچنان سر نهاده بر سر چوب
Даст ва пое кашида бе ошӯб
دست و پایی کشیده بی آشوب
Модаи гиреҳгии з давр дидам чуст
مادهگرگی ز دور دیدم چست
Комад ва шуд сагаши баробари суст
کامد و شد سگش برابر سست
Хонд сагро ба саги забонии хеш
خواند سگ را به سگزبانی خویش
Саги давидаш ба меҳрбонии пеш
سگ دویدش به مهربانی پیش
Гирд ӯ гашт ва гирд ме ифшоанд
گرد او گشت و گرد میافشاند
Гуҳи даму гуҳ дбўс ме ҷанбанд
گه دم و گه دبوس میجنباند
Оқибат бар сарин гург нишаст
عاقبت بر سرین گرگ نشست
Ком дил ронад ва рафт кор аз даст
کام دل راند و رفت کار از دست
Омад ва хуфт ва орамид таниш
آمد و خفت و آرمید تنش
Меҳри ҳақи алскўт бар даҳанаш
مُهر حقالسکوت بر دهنش
Гург чун ришва дода буд зи пеш
گرگ چون رشوه داده بود ز پیش
Ҷусти ҳақи алқдўми хизмати хеш
جست حقالقدوم خدمت خویش
Гӯсфанд ӣ қавӣ ки сари гила буд
گوسفندی قوی که سَرگَله بود
Поиш аз бори дунбаи обила буд
پایش از بار دنبه آبله بود
Барад ва хӯрдаш ба камтарини нафасӣ
برد و خوردش به کمترین نفسی
Венаи чунин ришваи хӯрда буд басӣ
وین چنین رشوه خورده بود بسی
Саги малъун ба шаҳватӣ ки баранд
سگ ملعون به شهوتی که براند
Гилаеро ба даст гург бимонад
گلهای را به دست گرگ بماند
Гилаеро ки корсозӣ кард
گلهای را که کارسازی کرد
Дар сари кори ишқ бозӣ кард
در سرِ کار عشقبازی کرد
Чанд навбати муъофи доштамаш
چند نوبت معاف داشتمش
ӯ хато кард ва ман гузоштамаш
او خطا کرد و من گذاشتمش
То ҳам охири грФтмш бо гург
تا هم آخر گرفتمش با گرگ
Бстмш бар чунин хато ӣ бузург
بستمش بر چنین خطای بزرگ
Кардамаш дар шиканҷаи зиндонӣ
کردمش در شکنجه زندانی
То кунад бандаи бандаи фурмоне
تا کُند بنده بندهفرمانی
Саги ман гурги роҳи банд ман аст
سگ من گرگ راهبند من است
Балки қассоби гӯсфанд ман аст
بلکه قصاب گوسفند من است
Бар амонати хиёнатӣ бар дӯхт
بر امانت خیانتی بردوخت
Ва он Аминӣ ба хоинии бФрўхт
وآن امینی به خائنی بفروخت
Рухсат он шуд ки то нахоҳад мард
رخصت آن شد که تا نخواهد مرد
Аз чунин банд ҷон нахоҳад барад
از چنین بند جان نخواهد برد
Ҳар ки бо муҷримон чунин накунад
هر که با مجرمان چنین نکند
Ҳеҷ кас бар вай офарин накунад
هیچکس بر وی آفرین نکند
Шоҳи баҳром аз он сухани доне
شاه بهرام ازآن سخندانی
Ибратӣ барграфт пинҳонӣ
عبرتی برگرفت پنهانی
Ин сухани рамз буд , чун дарёфт
این سخن رمز بود، چون دریافت
Хӯрд чизеу сӯии шаҳри шитофт
خورد چیزی و سوی شهر شتافت
Гуфт бо худ казин шабонаи пер
گفت با خود کزین شبانهٔ پیر
Шоҳии омухтам , зиҳии тадбир !
شاهی آموختم، زهی تدبیر!
Дар намӯдори одамияти ман
در نمودار آدمیت من
Ман шубонами гилаи раияти ман
من شبانم گله رعیت من
Ин ки дастур тезбин манаст
این که دستور تیزبین منست
Дар ҳифози гила амин манаст
در حفاظ گله امین منست
Чун намонад асоси кори дуруст
چون نماند اساس کار درست
Аз амини рахнаи боз бояд ҷуст
از امین رخنه باز باید جست
То бигӯед ки ин харобӣ чист
تا بگوید که این خرابی چیست
Аслу бунёди ин харобӣ кист
اصل و بنیاد این خرابی کیست
Чун ба шаҳр омад аз гмоштгон
چون به شهر آمد از گماشتگان
Хости машрӯҳи боздоштагон
خواست مشروح بازداشتگان
Чун дар он рӯзнома кард нигоҳ
چون در آن روزنامه کرد نگاه
Рӯз бар вай чу номаи гашти сиёҳ
روز بر وی چو نامه گشت سیاه
Дид саргаштаи як ҷаҳони маҷрӯҳ
دید سرگشته یک جهان مجروح
Ном ҳар як набишта дар машрӯҳ
نام هر یک نبشته در مشروح
Гуфта дар шарҳҳои мотаму сур
گفته در شرحهای ماتم و سور
Куштан аз шаҳ , шафоат аз дастур
کشتن از شه، شفاعت از دستور
Номи шаҳро ба ҷавр бад карда
نام شه را به جور بد کرده
Неки номӣ ба ном худ карда
نیکنامی به نام خود کرده
Шоҳ донист кон чаҳ шевагар ӣ сет
شاه دانست کان چه شیوهگریست
Дузди хона ба қасди хона бар ӣ сет
دزد خانه به قصد خانهبَریست
Чун сегӣ кови гила ба гурги супурд
چون سگی کاو گله به گرگ سپرد
Шеван ангехт бо шабона кард
شیون انگیخت با شبانهٔ کرد
Худ сегон дар сегӣ чунин бошанд
خود سگان در سگی چنین باشند
Бхрўшнд чунки бихарошанд
بخروشند چونکه بخراشند
Маслиҳат дид боздоштанаш
مصلحت دید بازداشتنش
Рўзкии даҳ фурӯи гузоштанаш
روزکی دَه فرو گذاشتنش
Гуфт агар монмш ба мансаби хеш
گفت اگر مانمش به منصب خویش
Кас ба рафъаш қалам наёрад пеш
کس به رفعش قلم نیارد پیش
Чун з ҳишмат кунам дарашро давр
چون ز حشمت کنم درش را دور
Дар шаби тира ба намояди нур
در شب تیره به نماید نور
Бомдоди ан ки рӯзи равшани гашт
بامدادان که روز روشن گشت
Шаби торики фарш худ бинвишт
شب تاریک فرش خود بنوشت
Субҳи як захмаи ду шамшер ӣ
صبح یکزخمهٔ دو شمشیری
Дод маро зи хӯни худ сирӣ
داد مه را ز خون خود سیری
Боргаҳ бар сипеҳр зад баҳром
بارگه بر سپهر زد بهرام
Бор худ кард бар хилоиқи ом
بار خود کرد بر خلایق عام
Меҳтарон омаданд аз пасу пеш
مهتران آمدند از پس و پیش
Саф кашиданд бар маротиби хеш
صف کشیدند بر مراتب خویش
Рост равшан даромад аз дар кох
راستروشن درآمد از در کاخ
Рафт бар садргоҳи худ густох
رفت بر صدرگاه خود گستاخ
Шаҳ дар ӯ дид хашмноку дурушт
شه در او دید خشمناک و درشت
Бонги барзади чунонкӣ ӯро кишт
بانگ برزد چنانکه او را کشت
К-эии ҳамаи малики ман хароб аз ту
کای همه مُلک من خراب از تو
Рафтаи равнақи зи малику об аз ту
رفته رونق ز ملک و آب از تو
Ганҷи худро ба гавҳари окндӣ
گنج خود را به گوهر آکندی
Гавҳару ганҷ ман парокандӣ
گوهر و گنج من پراکندی
Созу барг аз сипаҳ гирифтӣ боз
ساز و برگ از سپه گرفتی باز
То сипаҳро на барг монад ва на соз
تا سپه را نه برگ ماند و نه ساز
Хонаи бандагони ман барадӣ
خانهٔ بندگان من بردی
Пой дар хӯни ҳаркаси афшурдӣ
پای در خون هرکس افشردی
Аз раият ба ҷои расму хароҷ
از رعیت بهجای رسم و خراج
Гуҳи камари хостӣ ва гоҳе тоҷ
گه کمر خواستی و گاهی تاج
Ҳақ неъмат гузоштӣ аз ёд
حق نعمت گذاشتی از یاد
Нест шармати зи ман , ки шармати бод
نیست شرمت ز من، که شرمت باد
Ҳаст бар ҳар касе ба миллати хеш
هست بر هر کسی به ملت خویش
Куфри неъмати зи куфри миллати пеш
کفر نعمت ز کفر ملت پیش
Ҳақи неъмат шинохтан дар кор
حق نعمت شناختن در کار
Неъмат афзӯн диҳад ба неъмати хор
نعمت افزون دهد به نعمتخوار
Аз ту бар ман чаҳ рости равшани гашт
از تو بر من چه راست روشن گشت
Ростӣ рафт ва равшанӣ бигузашт
راستی رفت و روشنی بگذشت
Лашгару ганҷро расонадии ранҷ
لشگر و گنج را رساندی رنج
То на лашгар ба ҷой монад ва на ганҷ
تا نه لشگر به جای ماند و نه گنج
Чаҳ гумони бардае ки вақти шароб
چه گمان بردهای که وقت شراب
Ғофилона маро рибоед хоб
غافلانه مرا رباید خواب
Рахнасозӣ ту дасти мисатон ро
رخنه سازی تو دستمستان را
Башиканӣ пои зери дастон ро
بشکنی پای زیردستان را
Баҳри ман боди хок агар баҳром
بهر من باد خاک اگر بهرام
Теғ фурмаш кунад чун гирад ҷом
تیغ فرمش کند چو گیرد جام
Гар зи худ ғофилам ба бода ва равад
گر ز خود غافلم به باده و رود
Нестам ғофил аз сипеҳри кабӯд
نیستم غافل از سپهر کبود
Зини сухани сад ҳазор чанбари сохт
زین سخن صد هزار چنبر ساخت
Ҳама дар гардани вазири андохт
همه در گردن وزیر انداخت
Пас бифармуд то забонӣ ӣӣ зишт
پس بفرمود تا زبانییی زشت
Сӯии дӯзахи дўондши зи биҳишт
سوی دوزخ دواندش ز بهشت
Аз ъамома , каманд карданд ш
از عمامه، کمند کردندش
Дар кашиданд ва банд карданд ш
در کشیدند و بند کردندش
Пой дар канда , даст дар занҷир
پای در کنده، دست در زنجیر
Ин чунин каси визр буд на вазир
این چنین کس وَزِر بود نه وزیر
Чун бидон қаҳрамон дар омад қаҳр
چون بدان قهرمان در آمد قهر
Шаҳи мунодӣ равона кард ба шаҳр
شه منادی روانه کرد به شهر
То ситамдидагон дар он фарёд
تا ستمدیدگان در آن فریاد
Дод хоҳанд ва шаҳ диҳадашон дод
داد خواهند و شه دهدشان داد
Чун шуниданд ҷумлаи хайлу сипоҳ
چون شنیدند جمله خیل و سپاه
Сар ниҳоданд сӯии ҳазрати шоҳ
سر نهادند سوی حضرت شاه
Шаҳ ба зиндониён чунин фармуд
شه به زندانیان چنین فرمود
Каз дили дарднок хӯн олуд
کز دل دردناک خون آلود
Ҳаркасии ҷурми худ падед кунад
هرکسی جرم خود پدید کند
Банди худро бидон калид кунад
بند خود را بدان کلید کند
Бандёни зи банди ҷустаи бурун
بندیان ز بند جسته برون
Омаданд аз ҳазор шахси фузун
آمدند از هزار شخص فزون
Шоҳ аз он ҷумлаи ҳафт шахс гузид
شاه از آن جمله هفت شخص گزید
Ҳар якеро зи ҳол худ пурсед
هر یکی را ز حال خود پرسید
Гуфт бо ҳар яке , гуноҳ ту чист
گفت با هر یکی، گناه تو چیست
Аз куҷоеу дудмон ту кист
از کجایی و دودمان تو کیست