эй писари ҳону ҳони туро гуфтам
ای پسر هان و هان تورا گفتم
Ки ту бедори шӯ ки ман хуфтам
که تو بیدار شو که من خفتم
Чун гули боғи сармад ӣ дорӣ
چون گلِ باغ سرمدی داری
Меҳри номи Муҳамад ӣ дорӣ
مُهر نام محمدی داری
Чун Муҳамад шудӣ зи масъӯд ӣ
چون محمد شدی ز مسعودی
Бонги барзан ба кӯси Маҳмӯд ӣ
بانگ برزن به کوس محمودی
Сикка бар нақши никномии банд
سکه بر نقش نیکنامی بند
Каз баландии рисӣ ба чархи баланд
کز بلندی رسی به چرخ بلند
То ман онҷо ки шҳрбнд шавам
تا من آنجا که شهربند شوم
Аз баландии ?ут сарбаланд шавам
از بلندیات سربلند شوم
Суҳбатии ҷӯй каз накӯномӣ
صحبتی جوی کز نکونامی
Дар ту оради накӯи саранҷомӣ
در تو آرد نکو سرانجامی
Ҳамнишинӣ ки нофаи бӯ ӣ буд
همنشینی که نافهبوی بوَد
Хубтар зонка ёФаҳи гӯ ӣ буд
خوبتر زانکه یافهگوی بود
Айби як ҳам нишаст бошаду бас
عیب ِ یک همنشست باشد و بس
Ки афканди номи зишт бар сад кас
کهافکنَد نام زشت بر صد کس
Аз дар афтодани шикор ӣ хом
از در افتادنِ شکاری خام
Сад дигар дар аўФтнд ба дом
صد دیگر در اوفتند به دام
Зари фурӯи бурдани яке муҳтоҷ
زر فرو بردنِ یکی محتاج
Сад шикамро дарид дар раҳи ҳоҷ
صد شکم را درید در ره ِ حاج
Дар чунин раҳи мхсб чун пери ан
در چنین ره مخسب چون پیران
Гирд кун доман аз забуни гири ан
گِرد کن دامن از زبونگیران
То бад-ӣни кохи божгўнаҳи навард
تا بدین کاخ ِ باژگونهنوَرد
НФрибӣ чу зан ки мардии мард
نفریبی چو زن که مردی مرد
Рақси мураккаби мубин ки раҳвори сет
رقص مَرکب مبین که رهوارست
Роҳи байн то чигуна душвори сет
راه بین تا چگونه دشوارست
Гар бар ин раҳи парӣ чу бози сипед
گر بر این ره پری چو باز سپید
Дида бар роҳи дор чун хуршед
دیده بر راه دار چون خورشید
Хосса кин роҳи роҳ нахчир аст
خاصه کاین راه راه نخچیر است
Осмон бо камон ва бо тир аст
آسمان با کمان و با تیر است
Оҳанат гарчи оҳании сети нафис
آهنت گرچه آهنیست نفیس
Роҳ сангасту санги миғнотис
راه سنگ است و سنگ مغناطیس
Бори чандон бар ин сутури овез
بار چندان بر این ستور آویز
Ки намонад бар ин гриўаҳи тез
که نمانَد بر این گریوهٔ تیز
Чун расад танагӣ ӣӣ зи даври ду ранг
چون رسد تنگییی ز دَور دو رنگ
Роҳ бар дили фарохи дор на танг
راه بر دل فراخ دار نه تنگ
Баси гиреҳи кови калиди пинҳонии сет
بس گره کاو کلید پنهانیست
Пас дуруштӣ ки дар ваии осонии сет
بس درشتی که در وی آسانیست
эй басои хоби ков буд дилгир
ای بسا خواب کاو بود دلگیر
Ва асли он дили хушии сет дар таъбир
واصل آن دلخوشیست در تعبیر
Гарчи пайкони ғами ҷигар дуз аст
گرچه پیکان غم جگردوز است
Дръи сабр аз барои ин рӯз аст
دِرع صبر از برای این روز است
Аҳди худ бо худои муҳками дор
عهد خود با خدای محکمدار
Дили зи дигари алоқа бе ғами дор
دل ز دیگر علاقه بیغم دار
Чун ту аҳд худоӣ нишкастӣ
چون تو عهد خدای نشکستی
ӯҳда бар ман каз ин ва он рстӣ
عهده بر من کز این و آن رستی
Гавҳари некро зи ақди марез
گوهر نیک را ز عِقد مریز
Вонкаҳи бад гавҳараст азу бигурез
وآنکه بدگوهر است ازو بگریز
Бдгҳр бо касе вафо накунад
بدگهر با کسی وفا نکند
Асли бад дар хато хато накунад
اصل بد در خطا خطا نکند
Асли бад бо ту чун шавад мътӣ ?
اصل بد با تو چون شود مُعطی؟
Он нхўондӣ ки « асли лоихтӣ » ?
آن نخواندی که «اصلُ لایُخطی»؟
Каждум аз роҳи онкии бдгҳри сет
کژدم از راه آنکه بدگهرست
Монданаши айбу куштанаши ҳунари сет
ماندنش عیب و کشتنش هنرست
Ҳунар омӯз каз ҳунарманд ӣ
هنر آموز کز هنرمندی
Дргшоиӣ кунӣ на дарбанд ӣ
درگشایی کنی نه دربندی
Ҳаркии з омухтан надорад нанг
هرکه ز آموختن ندارد ننگ
Дар براردи зи обу лаъл аз санг
دُر برآرد ز آب و لعل از سنگ
Ва онкӣ дониш набошадаш рӯзӣ
وآنکه دانش نباشدش روزی
Нанг дорад з дониш омӯз ӣ
ننگ دارد ز دانشآموزی
эй басои тези табъ коҳил кӯш
ای بسا تیزطبع کاهلکوش
Ки шуд аз коҳилии суфоли фуруш
که شد از کاهلی سفالفروش
Вои басои кӯри дил ки аз таълим
وای بسا کوردل که از تعلیم
Гашти қозии алқазти ҳафт иқлӣм
گشت قاضیالقضات هفت اقلیم
Ним хӯрд сегон сайди сгол
نیمخوردِ سگان ِ صیدْ سگال
Ҷуз ба таълим илм нест ҳалол
جز به تعلیم علم نیست حلال
Саг ба дониш чу рост ришта шавад
سگ به دانش چو راسترشته شود
Одамӣ шояд ар фиришта шавад
آدمی شاید ار فرشته شود
Хештанро чу Хизри бозшинос
خویشتن را چو خضر بازشناس
То хурии оби зиндагӣ ба қиёс
تا خوری آب زندگی به قیاس
Оби ҳайвон на оби ҳайвони сет
آب حیوان نه آب حیوانست
Ҷон бо ақлу ақл бо ҷони сет
جان با عقل و عقل با جانست
Ҷон чароғасту ақли равған ӯ
جان چراغ است و عقل روغن او
Ақл ҷонасту ҷони мо тан ӯ
عقل جان است و جان ما تن او
Ақл бо ҷони ътиаҳи аҳадии сет
عقل با جان عطیه احدیست
Ҷон бо ақли зиндаи абадии сет
جان با عقل زنده ابدیست
Ҳосили ин ду ҷуз яке набӯд
حاصل این دو جز یکی نبود
Кони ду дорӣ дар ин шаккӣ набӯд
کان دو داری در این شکی نبود
То аз йени ду ба он яке нарисӣ
تا از ین دو به آن یکی نرسی
Ҳеҷ касро магӯ ки ҳеҷ касе
هیچکس را مگو که هیچ کسی
Кон яке ёфтӣ дуро кам зан
کان یکی یافتی دو را کم زن
Пой бар тораки ду олами зан
پای بر تارک دو عالم زن
Аз се бигузар ки маҳмилӣ на қавии сет
از سه بگذر که محملی نه قویست
Аз ду ҳам дар гузар ки он снўии сет
از دو هم در گذر که آن ثنویست
Сари як риштаи гир чун мардон
سر یک رشته گیر چون مردان
Ду раҳо кун серо яке гардон
دو رها کن سه را یکی گردان
То зи солиси сулса ҷон набарӣ
تا ز ثالث ثلاثه جان نبری
Гӯии ваҳдат бар осмон набарӣ
گوی وحدت بر آسمان نبری
Зини ду чун кам шудӣ фасона магӯӣ
زین دو چون کم شدی فسانه مگوی
Чун яке ёфтӣ баҳонаи мҷу ӣ
چون یکی یافتی بهانه مجوی
То бад-ӣни поя дастрас бошад
تا بدین پایه دسترس باشد
Ҳарч азин бугзарад ҳавас бошад
هرچ ازین بگذرد هوس باشد
То ҷавонӣ ва тандурустӣ ҳаст
تا جوانی و تندرستی هست
Ояд асбоб ҳар мурод ба даст
آید اسباب هر مراد به دست
Дар сеӣ сарв чун шикаст ояд
در سهی سرو چون شکست آید
Мумиёеи куҷо ба даст ояд ?
مومیایی کجا به دست آید؟
Ту ки сарсабзии ҷаҳони дорӣ
تو که سرسبزی جهان داری
Раҳ кунун рӯ ки пои он дорӣ
ره کنون رو که پای آن داری
Дар раҳи дайн чу не камар барбанд
در ره دین چو نی کمر بربند
То саромади шӯй чу сарви баланд
تا سرآمد شوی چو سرو بلند
Ман ки сарсабзӣ ам намонад чу бед
من که سرسبزیام نماند چو بید
Лолаи зарду бунафшаи гашти сипед
لاله زرد و بنفشه گشت سپید
Боз мондам зи нои тануманд ӣ
باز ماندم ز ناتنومندی
Аз каллаи дор ӣу камарбанд ӣ
از کلهداری و کمربندی
Хидматӣ мрдўор ме кардам
خدمتی مردوار میکردم
Ростиро кунун на он мардум
راستی را کنون نه آن مردم
Рӯзгор м гирифту басти чунин
روزگارم گرفت و بست چنین
Одат рӯзгор ҳаст чунин
عادت روزگار هست چنین
Нофитода шикаста будам бол
نافتاده شکسته بودم بال
Чун фитодам , чигуна бошад ҳол !
چون فتادم، چگونه باشد حال!
Аҳмдкро ки рухи намӯна буд
احمدک را که رخ نمونه بوَد
Обила бар дамад чигуна буд !
آبله بر دمد چگونه بوَد!
Гарчи табъами зи соя бар хатар аст
گرچه طبعم ز سایه بر خطر است
Соябони ми шамоил ҳунар аст
سایبانم شمایل هنر است
Соя эй дар ҷаҳон надорад кас
سایهای در جهان ندارد کس
Ков барра нест пешу гург аз пас
کاو بره نیست پیش و گرگ از پس
Ҳеҷ кас нанигарам зи ман тأмн
هیچکس ننگرم ز من تأمن
Ки нашуд пеши дӯст ва пас душман
که نشد پیش دوست و پس دشمن
Чун қафо дӯстанд муштии хом
چون قفا دوستند مشتی خام
Рӯй худ дар ки оварам ба салом
روی خود در که آورم به سلام
Гарчи бурно ӣӣ аз миён бархест
گرچه برنایی از میان برخاست
Чаҳ кунам ҳирс ҳамчунон барҷост
چه کنم حرص همچنان برجاست
То тани соли хӯрдаи пер тар аст
تا تن سالخورده پیرتر است
Оз ӯ орзӯ пазиртар аст
آز او آرزوپذیرتر است
Гӯйии ин сиккаи нақд мо дорад
گویی این سکه نقد ما دارد
ё ҳамаи каси худ ин бало дорад
یا همه کس خود این بلا دارد
Боздор эй даво кун дили ман
بازدار ای دوا کن دل من
Аз замини бӯс ҳар касе гули ман
از زمینبوس هر کسی گل من
Тирагӣ чанд ? равшанои даҳ
تیرگی چند؟ روشنایی ده
Чун шикастӣам , мумиёеи даҳ
چون شکستیام، مومیایی ده
Ончӣ зу хотирам парешон аст
آنچه زو خاطرم پریشان است
Бикун осон ки бар ту осон аст
بکن آسان که بر تو آسان است
Гарданӣ дорам аз расани руста
گردنی دارم از رسن رسته
Макунам зери бори хаси хаста
مکنم زیر بار خس خسته
Ман ки қонеъ шудам ба донаи хеш
من که قانع شدم به دانه خویش
Сарвари м чун садаф ба хонаи хеш
سرورم چون صدف به خانه خویش
Сарварӣ ба ки ёр ман бошад
سروری به که یار من باشد
Сарпарастӣ чаҳ кор ман бошад ? !
سرپرستی چه کار من باشد؟!
Шер аз он поя бузургӣ ёфт
شیر از آن پایه بزرگی یافت
Ки сар аз тавқ сарпарастӣ тофт
که سر از طوق سرپرستی تافت
Ноне аз хон худ диҳӣ ба касон
نانی از خوان خود دهی به کسان
Ба ки ҳалвои хурӣ з хон хасон
به که حلوا خوری ز خوان خسان
Субҳ чун баркашид дашнаи тез
صبح چون برکشید دشنه تیز
Чанд хусбӣ нзомё бархез
چند خسبی نظامیا برخیز
Кон нав кун зи ранҷ хеш маранҷ
کانِ نو کن ز رنج خویش مرنج
Боз кун бар ҷаҳонён дар ганҷ
باز کن بر جهانیان در گنج