Мғнии яке нағма бинавоз зуд
مُغَنّی یکی نغمه بنواز زود
Каз андеша дар мағзам афтод дӯд
کز اندیشه در مغزم افتاد دود
Чунон баркаш он нағмаи нағз ро
چنان برکش آن نغمهٔ نغز را
Ки сокин кунӣ дар сари ин мағз ро
که ساکن کنی در سر این مغز را
Ҳам аз файласуфони он марзу бум
هم از فیلسوفانِ آن مرز و بوم
Чунин гуфт перии зи перони рӯм
چنین گفت پیری ز پیرانِ روم
Ки буд аз надимони хсрўхром
که بود از ندیمانِ خسروخَرام
Ҳунарпешае арашмйдус ба ном
هنرپیشهای ارشمیدس به نام
зи Юнонёни муҳташами зода Эй
ز یونانیان محتشمزادهای
Надида чу ӯ гетии озода Эй
ندیده چو او گیتی آزادهای
Хазина басӣ дошт хӯбии басӣ
خزینه بسی داشت خوبی بسی
Ба Юнон набад хубтар зу касе
به یونان نبُد خوبتر زو کسی
Хирадманд ва бо ройу фарҳангу ҳуш
خردمند و با رای و فرهنگ و هوش
Ба таълими донои гушояндаи гӯш
به تعلیمِ دانا گشایندهگوش
Арастӯаши фарзанди худ ном кард
ارسطوش فرزندِ خود نام کرد
Ба таълим ӯ хона бдром кард
به تعلیمِ او خانه بدرام کرد
Сикандар бадв дод девони хос
سکندر بدو داد دیوانِ خاص
Казу дид ғами хўоргонро халос
کزو دید غمخوارگان را خلاص
Канизӣ ки хоқон бадв дода буд
کنیزی که خاقان بدو داده بود
Ба рӯси он ҳамаи размаши афтода буд
به روس آن همه رزمش افتاده بود
Бидон хӯбрӯй ҳунарпеша дод
بدان خوبرویِ هنرپیشه داد
Ҳунарпешаро дил ба андеша дод
هنرپیشه را دل به اندیشه داد
Чу сайёдро оҳӯ омад ба даст
چو صیّاد را آهو آمد به دست
Нашуд сайр аз он оҳӯии ширмст
نشد سیر از آن آهویِ شیرمست
Бидон тарки чинии чунон дили супурд
بدان ترکِ چینی چنان دل سپرد
Ки ҳиндӯии ғами рахташ аз хонаи барад
که هندویِ غم رختش از خانه برد
зи машғӯлӣ ӯ басии рӯзгор
ز مشغولیِ او بسی روزگار
Наомад ба таълими омӯзгор
نیامد به تعلیم آموزگار
Сарояндаи устодро рӯзи дарс
سرایندهاستاد را روز درس
зи таълим ӯ дар дил афтод тарс
ز تعلیمِ او در دل افتاد ترس
Ки гӯйӣ чаҳ раҳ зад ҳунарпеша ро
که گویی چه ره زد هنرپیشه را
Чаҳ шӯред дар мағзаши андеша ро
چه شورید در مغزش اندیشه را
Ба таълим ӯ буд шогирди сад
به تعلیمِ او بود شاگرد صد
Ки омўхтндии азуи неку бад
که آموختندی ازو نیک و بد
Агар арашмйдус набӯдӣ биҷой
اگر ارشمیدس نبودی بجای
Навад на бдндии бадви раҳнамоӣ
نود نُه بُدندی بدو رهنمای
Сарояндаро бастаи гаштии сухан
سراینده را بسته گشتی سخن
Казон сиккаи нав буд нақши куҳан
کزان سکّه نو بود نقشِ کهن
Вагар будӣ ӯ як танаи ёдгир
و گر بودی او یک تنه یادگیر
Сухани гӯйро баргушодӣ замир
سخنگوی را برگشادی ضمیر
Ниўшндаҳи як тан ки бихарад буд
نیوشنده یک تن که بخرد بوَد
зи нобахрадони беҳтар аз сад буд
ز نابخردان بهتر از صد بوَد
Ҳунарпешаро пеш хонд Авестоад
هنرپیشه را پیشخواند اوستاد
Ки чунаст каз мо наёрӣ ту ёд
که چونست کز ما نیاری تو یاد
Чаҳ машғӯлӣ аз донишати боздошт
چه مشغولی از دانشت بازداشت
Ба бедонишӣ умр натавон гузошт
به بیدانشی عمر نتوان گذاشت
Чунин боздоди арашмйдуси ҷавоб
چنین بازداد ارشمیدس جواب
Ки бар ташна роҳ зад ҷӯии об
که بر تشنهٔ راه زد جویِ آب
Марои бештар зонк бнўохти шоҳ
مرا بیشتر زانک بنواخت شاه
Ба ман дод чинии канизӣ чу моҳ
به من داد چینی کنیزی چو ماه
Ҷавонӣу зонсони бутии хуби чеҳр
جوانی و زانسان بتی خوبچهر
Бидон меҳрбон чун набошам ба меҳр
بدان مهربان چون نباشم به مهر
Бидон сайд вомондаам зини шикор
بدان صید واماندهام زین شکار
Ки як дил набошад дилӣ дар ду кор
که یکدل نباشد دلی در دو کار
Чу донист устоди кони тезҳӯш
چو دانست استاد کان تیزهوش
Ба шаҳват парастӣ баровард ҷӯш
به شهوتپرستی برآورد جوش
Бигуфт он парӣ рӯйро пеши ман
بگفت آن پریروی را پیشِ من
Бибояд фиристод бе анҷуман
بباید فرستاد بی انجمن
Бубинам ки тороҷи он трктоз
ببینم که تاراج آن ترکتاز
Туро аз сари илм чун дошт боз
تو را از سرِ علم چون داشتباز
Шуд он бути парастандаи фармон пазир
شد آن بتپرستنده فرمانپذیر
Фиристод бутро ба донои пер
فرستاد بت را به دانایِ پیر
Бромихти донои яке талхи ҷом
برآمیخت دانا یکی تلخجام
Ки аз тан бурун оварад хилти хом
که از تن برون آوَرَد خلطِ خام
На хилтӣ ки ҷонро гзоиш кунад
نه خلطی که جان را گزایش کند
Вале онкии хӯнро физоиш кунад
ولی آنکه خون را فزایش کند
Бипардохт аз шахс ӯ моя ро
بپرداخت از شخص او مایه را
Дўто кард сарви сеӣ соя ро
دوتا کرد سروِ سهیسایه را
Фузулӣ каз он моя омад ба зер
فضولی کز آن مایه آمد به زیر
Ба таштӣ дар андохти донои далер
به طشتی در انداخت دانا دلیر
Чу пар кард аз ахлоти он мояи ташт
چو پُر کرد از اخلاطِ آن مایه طشت
Бути хуб дар дидаи нохуби гашт
بتِ خوب در دیده ناخوب گشت
Тароват шуд аз рӯйу равнақи зи ранг
طراوت شد از روی و رونق ز رنگ
Шуд аз нуқраи зибқии обу санг
شد از نقرهٔ زیبَقی آب و سنگ
Бихонад он ҷавони ҳунарманд ро
بخواند آن جوانِ هنرمند را
Бадв дод маъшӯқи дилбанд ро
بدو داد معشوقِ دلبند را
Ки бустони длороми худро ба ноз
که بِستان دلارامِ خود را بهناز
Бабри шодмонаи сӯии хонаи боз
بِبَر شادمانه سویِ خانه باز
Ҷавонмард чун дар санами бнгрист
جوانمرد چون در صنم بنگریست
Ба устод гуфт ин зан зишт кист ?
به استاد گفت این زنِ زشت کیست؟
Куҷои онкии ман дўсторш бидам ?
کجا آنکه من دوستارش بُدم؟
Ҳамаи сола дар банд кораш бидам
همهساله در بندِ کارش بُدم
Бифармуд доно ки аз ҷои хеш
بفرمود دانا که از جایِ خویش
Биорандаши он ташти пӯшидаи пеш
بیارندش آن طشتِ پوشیده پیش
Сари ташти пӯшидаро барграфт
سرِ طشتِ پوشیده را برگرفت
Дарон доварӣ монад гетии шигифт
دران داوری ماند گیتی شگفت
Бадв гуфт кин бади длороми ту !
بدو گفت کاین بُد دلارامِ تو!
Бад-ӣн буд машғӯлии коми ту !
بدین بود مشغولیِ کام تو!
Далели онкӣ то пайкари ин каниз
دلیل آنکه تا پیکرِ این کنیز
Аз ин буд пар буд пешати азиз
از این بود پُر بود پیشت عزیز
Чу ин моя дар тан наме доняш
چو این مایه در تن نمیدانیَش
Ба сӯрати зан зишт ме хоняш
به صورت زنِ زشت میخوانیَش
Чаҳ бояд зи хӯни хилти пардохтан
چه باید ز خون خلط پرداختن
Бад-ӣни хилту хӯни ошиқии сохтан
بدین خلط و خون عاشقی ساختن
Марези оби худро дар ин тираи хок
مریز آبِ خود را در این تیرهخاک
Каз ин об шуд одамии тобнок
کز این آب شد آدمی تابناک
Дар ин қатраи оби норехта
در این قطرهٔ آبِ ناریخته
Басии хуррамиҳост омехта
بسی خرّمیهاست آمیخته
Ба чандини канизони ваҳшии нажод
به چندین کنیزانِ وحشینژاد
Мадаи хирмани умри худро ба бод
مده خرمنِ عمرِ خود را به باد
Яке ҷуфт танҳо туро бас буд
یکی جفت تنها تو را بس بوَد
Ки бсёркси мард бекас буд
که بسیارکس مرد بیکس بود
Аз он мухталиф ранг шуд рӯзгор
از آن مختلفرنگ شد روزگار
Ки дорад падари ҳафту модари чаҳор
که دارد پدر هفت و مادر چهار
Чу як ранги хоҳӣ ки бошад писар
چو یکرنگ خواهی که باشد پسر
Чу дил бош як модар ва як падар
چو دل باش یک مادر و یک پدر
Чу дид арашмйдус ки донои рӯм
چو دید ارشمیدس که دانایِ روم
Чигуна кашид ангабинро зи мум
چگونه کشید انگبین را ز موم
Ба узрии чунин пой ӯ бӯса дод
به عذری چنین پایِ او بوسه داد
Ва зон пас назари сӯии дониши ниҳод
و زان پس نظر سویِ دانش نهاد
Валикини дилаши майли он моҳ дошт
ولیکن دلش میلِ آن ماه داشت
Ки алҳақ фарибанда дилхоҳ дошт
که الحق فریبندهدلخواه داشت
Дигар раҳ чу сабзӣ даромад ба шох
دگر ره چو سبزی درآمد به شاخ
Сеӣ сарвро гашти майдони фарох
سهیسرو را گشت میدان فراخ
Бунафша дигарбора шуд мшги пӯш
بنفشه دگرباره شد مُشگپوش
Сар наргис омад зи мастӣ ба ҷӯш
سرِ نرگس آمد ز مستی به جوش
Гул рӯй он тарки чинии шкФт
گلِ رویِ آن ترکِ چینی شکفت
Шимол омаду роҳ майхона рафт
شِمال آمد و راهِ میخانه رُفت
Дил арашмйдус даромад ба кор
دلِ ارشمیدس درآمد به کار
Чу мурғони паранда бар шохсор
چو مرغان پرنده بر شاخسار
зи таълим доно фурӯбаст гӯш
ز تعلیمِ دانا فروبست گوش
Дар айш бикшод бар нозу нӯш
درِ عیش بگشاد بر ناز و نوش
Приўор бо он парӣ чеҳра зист
پریوار با آن پریچهره زیست
Чаҳ эмин касе кӯи ниҳон чун парӣаст
چه ایمن کسی کو نهان چون پریست
Итоби худ устоди азу давр дошт
عتابِ خود استاد ازو دور داشت
Дилашро бидон ишқ маъзӯр дошт
دلش را بدان عشق معذور داشت
Чу бигузашт азин достони як ду сол
چو بگذشت ازین داستان یک دو سال
Ғизола шуд аз чашми чинии ғизол
غزاله شد از چشمِ چینیغزال
Гули сурх бар домани хоки рехт
گلِ سرخ بر دامنِ خاک ریخت
Сарояндаи булбули з бустон гурехт
سرایندهبلبل ز بُستان گریخت
Фрўхўрди хоки он парии зода ро
فروخورد خاک آن پریزاده را
Чунон чун парии зодагони бода ро
چنان چون پریزادگان باده را
Фалаки пештари зин ки озода буд
فلک پیشتر زین که آزاده بود
Аз он ба канизӣ маро дода буд
از آن به کنیزی مرا داده بود
Ҳамон меҳру хизматгарӣ пеша дошт
همان مهر و خدمتگری پیشه داشت
Ҳамон кордонӣ дар андеша дошт
همان کاردانی در اندیشه داشت
Пиёдаи ниҳодаи Рахши моҳ ро
پیاده نهاده رُخش ماه را
Фарс тарҳ карда басии шоҳ ро
فرس طرح کرده بسی شاه را
Хуҷастаи гулии хӯн ман хӯрд ӯ
خجستهگلی خونِ من خورد او
Биҷузи ман на кас дар ҷаҳони мард ӯ
بجز من نه کس در جهان مردِ او
Чу чашми марои чашма нур кард
چو چشمِ مرا چشمهٔ نور کرد
зи чашми маниши чашми бад давр кард
ز چشم منش چشمِ بد دور کرد
Рабояндаи чархи ончунонаш рабӯд
ربایندهچرخ آنچنانَش ربود
Ки гуфтӣ ки то буд ҳаргиз набӯд
که گفتی که تا بود هرگز نبود
Ба хушнӯдеи кони маро буд аз ӯ
به خشنودیی کان مرا بود از او
Чаҳ гӯям худои боди хушнӯд аз ӯ
چه گویم خدا باد خشنود از او
Марои толеъӣ турфа ҳаст аз сухан
مرا طالعی طرفه هست از سخن
Ки чун нав кунам достони куҳан
که چون نو کنم داستانِ کهن
Дар он иди кон шкроФшон кунам
در آن عید کان شکّرافشان کنم
Арӯсии шикарханда қурбон кунам
عروسی شکرخنده قربان کنم
Чу ҳалвои ширини ҳамеи сохтам
چو حلوای شیرین همیساختم
зи ҳалвогарӣ хона пардохтам
ز حلواگری خانه پرداختم
Чу бар ганҷ Лайлӣ кашидам ҳисор
چو بر گنجِ لیلی کشیدم حصار
Дигар гавҳарӣ кардам онҷои нисор
دگر گوهری کردم آنجا نثار
Кунун низ чун шуд арӯсии басар
کنون نیز چون شد عروسی بسر
Ба ризвони супурдами арӯсӣ дигар
به رضوان سپردم عروسی دگر
Надонам ки бо доғи чандини арӯс
ندانم که با داغِ چندین عروس
Чигуна кунам қиссаи рӯму рӯс
چگونه کنم قصّهٔ روم و روس
Ба ар ноРоми андӯҳи пешинаи пеш
به ار نارم اندوهِ پیشینه پیش
Бад-ӣни достон хуш кунам вақти хеш
بدین داستان خوش کنم وقتِ خویش