Низомӣ бар ин дар мҷнбони калид
نظامی بر این در مجنبان کلید
Ки нақши азали бастаро кас надид
که نقش ازل بسته را کس ندید
Бузурги офаринанда ҳар чаҳ ҳаст
بزرگ آفریننده هر چه هست
зи ҳарч офарӣдааст болоу паст
ز هرچ آفریده است بالا و پست
Нахустин хирадро падедор кард
نخستین خرد را پدیدار کرد
зи нури худаш дида бедор кард
ز نور خودش دیده بیدار کرد
Бар он нақш каз калаки қудрати нигошт
بر آن نقش کز کلک قدرت نگاشت
зи чашми хиради ҳеҷ пинҳон надошт
ز چشم خرد هیچ پنهان نداشت
Магари нақши аввал каз оғози баст
مگر نقش اوّل کز آغاز بست
Каз он пардаи чашми хиради бози баст
کز آن پرده چشم خرد باز بست
Чу шуд бастаи нақши нахустин тароз
چو شد بسته نقش نخستین طراز
Ъсобаҳи зи чашм хирад кард боз
عصابه ز چشم خرد کرد باز
Ҳар он ганҷи пӯшидаи комади падед
هر آن گنج پوشیده کامد پدید
Ба дасти хирад боз додаш калид
به دست خرد باز دادش کلید
Ҷузи аввали ҳисобӣ ки сарбаста буд
جز اوّل حسابی که سربسته بود
Вази онҷои хирад чашм барбаста буд
وز آنجا خرد چشم بربسته بود
Дигари ҷо ки пинҳон набӯд аз хирад
دیگر جا که پنهان نبود از خرد
Хирадро чу пурсӣ , бадви раҳи барад
خرد را چو پرسی، بدو ره بَرَد
Вази он ҷодаи ков бар хиради басти роҳ
وز آن جاده کاو بر خرد بست راه
Ҳикоят макун , зу ҳикоят махоҳ
حکایت مکن، زو حکایت مخواه
Ба онҷо тавонад хиради роҳи барад
به آنجا تواند خرد راه بُرد
Ки фарсанг ва манзил тавонад шимурд
که فرسنگ و منزل تواند شمرد
Раҳи ғайб азон давртар шуд басӣ
ره غیب ازان دورتر شد بسی
Ки андешаи онҷои расонад касе
که اندیشه آنجا رسانَد کسی
Хирадмандӣ онрост каз ҳар чаҳ ҳаст
خردمندی آنراست کز هر چه هست
Чу нодӣданӣ буд , азуи дидаи баст
چو نادیدنی بود، ازو دیده بست
Чу санъат ба сонеъи туро раҳ намӯд
چو صنعت به صانع تو را ره نمود
Навое бар ин парда натавон фузуд
نوایی بر این پرده نتوان فزود
Сухани байн ки бо мураккаби ним ланг
سخن بین که با مرکبِ نیملنگ
Чигуна бурун омад аз роҳи танг
چگونه برون آمد از راه تنگ
Ҳамоно ки он ҳотифи Хизри ном
همانا که آن هاتف خضر نام
Ки хорои шкоФисти хзрои хиром
که خارا شکافیست خضرا خرام
Дурудами расониду баъд аз дуруд
درودم رسانید و بعد از درود
Ба кох ман омад зи гунбади фурӯд
به کاخ من آمد ز گنبد فرود
Димоғи маро бар сухан кард гарм
دماغ مرا بر سخن کرد گرم
Сухан гуфт бо ман ба овози нарм
سخن گفت با من به آواز نرم
Ки чандини суханҳои хилвати сгол
که چندین سخنهای خلوت سگال
Ҳўолт макун бар забонҳои лол
حوالت مکن بر زبانهای لال
Ту май хории ин сарвро бех ва бен
تو میخاری این سرو را بیخ و بن
Бар он файласуфон чаҳ бандии сухан ?
بر آن فیلسوفان چه بندی سخن ؟
Чаро баст бояд суханҳои нағз ?
چرا بست باید سخنهای نغز ؟
Бар он устихонҳои пусидаи мағз
بر آن استخوانهای پوسیده مغز
Ба хон касон бар махӯр нони хеш
به خوان کسان بر مخور نان خویش
Шкинаҳи буна бар сар хон хеш
شکینه بنه بر سر خوان خویش
Балии мардуми даври номрдмнд
بلی مردمِ دور نامردمند
На бар анҷумани фитна бар анҷуманд
نه بر انجمن فتنه بر انجمند
На хокӣ вале чун замини хоки дӯст
نه خاکی ولی چون زمین خاک دوست
На хоки одамӣ балки хокӣ накӯаст
نه خاک آدمی بلکه خاکی نکوست
Мшъбд шуд ин хоки найранги соз
مشعبد شد این خاک نیرنگ ساز
Ки ҳам муҳра дуздаст ва ҳам муҳраи боз
که هم مهرهدزد است و هم مهرهباز
Кунад муҳраеро ба каф дар ниҳон
کند مهرهای را به کف در نهان
Дигар бораи оради бурун аз даҳон
دگر باره آرد برون از دهان
Фурӯ бурданаш ҳаст зрнихи зард
فرو بردنش هست زرنیخ زرد
Бароварданаши нил бо лоҷувард
برآوردنش نیل با لاجورد
Ба вақт хазон мехӯрд авди хушк
به وقت خزان میخورد عود خشک
Ба фасл баҳор оварад нофи машк
به فصل بهار آورد ناف مشک
Тани одамиро ки хоҳад фишурд
تن آدمی را که خواهد فشرد
Надонам ки чун боз хоҳад супурд
ندانم که چون باز خواهد سپرد
Тани мо ки дар хокаш окандагӣ аст
تن ما که در خاکش آکندگی است
На дар нестӣ дар парокандагӣ аст
نه در نیستی در پراکندگی است
Парокандае ков буд ҷойгир
پراکندهای کاو بود جایگیر
Гар ояд фароҳам буд дилпазир
گر آید فراهم بود دلپذیر
Чу ҳарчи он буд бар замини рези рез
چو هرچ آن بود بر زمین ریز ریز
Ба симоб ҷамъ оварад хоки без
به سیماب جمع آورد خاک بیز
Чу зари парокандаро чораи соз
چو زر پراکنده را چاره ساز
Ба симоби дигари раҳи оради фароз
به سیماب دیگر ره آرد فراز
Гар аҷзои моро ки будаш равон
گر اجزای ما را که بودش روان
Дигар бораи ҷамъӣ буд ме тавон
دگر باره جمعی بود میتوان