Мғнии саҳаргоҳ бар бонг равад
مغنی سحرگاه بر بانگ رود
Ба ёдовари он паҳливонии сурӯд
به یادآور آن پهلوانی سرود
Нишоти Гана дар мановар падед
نشاط غنا در من آور پدید
Фароғати даҳум зончаҳ натавон шунид
فراغت دهم زانچه نتوان شنید
Ҳамон файласуфи муҳандиси ниҳод
همان فیلسوف مهندس نهاد
зи таърихи рӯми ин чунин кард ёд
ز تاریخ روم این چنین کرد یاد
Ки чун пешвои баланди ахтарон
که چون پیشوای بلند اختران
Сикандари ҷаҳондори соҳиби қирон
سکندر جهاندار صاحب قران
зи таълими дониш ба ҷое расед
ز تعلیم دانش به جایی رسید
Ки додаш хирад бар гушоиши калид
که دادش خرد بر گشایش کلید
Басии рахнаро бастан оғоз кард
بسی رخنه را بستن آغاز کرد
Басии бастаҳоро гиреҳ боз кард
بسی بستهها را گره باز کرد
Ба донистани илмҳои ниҳон
به دانستن علمهای نهان
Тамомии ҷуз ӯро набӯд аз ҷаҳон
تمامی جز او را نبود از جهان
Чу барзади ҳамаи илмҳоро рқўм
چو برزد همه علمها را رقوم
Чаҳ бо аҳли Юнон чаҳ бо аҳли рӯм
چه با اهل یونان چه با اهل روم
Гузашт аз расади бандии ахтарон
گذشت از رصد بندی اختران
Набӯд ончии мақсӯд будаш дар он
نبود آنچه مقصود بودش در آن
Сарираш ки тоҷ аз табоҳӣ раҳанд
سریرش که تاج از تباهی رهاند
Ъамома ба тоҷи илоҳии расонад
عمامه به تاج الهی رساند
Назд дигар аз офариниши нафас
نزد دیگر از آفرینش نفس
Ҷаҳони офаринро талаб карду бас
جهان آفرین را طلب کرد و بس
Дар он кашф кушед каз рӯй роз
در آن کشف کوشید کز روی راز
Барандозади ин ҳафт кӯҳлии тароз
براندازد این هفت کحلی طراز
Чунон бинад он дӣданиро ки ҳаст
چنان بیند آن دیدنی را که هست
Ба дасти оради онро ки ноед ба даст
به دست آرد آنرا که ناید به دست
Дар ин ваъда мекард шабҳо ба рӯз
در این وعده میکرد شبها بهروز
Шабии толеъаши гашт гетӣ фурӯз
شبی طالعش گشت گیتی فروز
Сурӯш омад аз ҳазрати эзадӣ
سروش آمد از حضرت ایزدی
Хабар додаш аз худ дар он бе худӣ
خبر دادش از خود در آن بیخودی
Сурӯши дирафшон чу тобандаи ҳўр
سروش درفشان چو تابنده هور
зи васвоси деви фарибандаи давр
ز وسواس دیو فریبنده دور
Наҳуфта бидон гавҳари тобнок
نهفته بدان گوهر تابناک
Расониди ваҳй аз худованди пок
رسانید وحی از خداوند پاک
Чунин гуфт коФзўнтар аз кӯҳ ва равад
چنین گفت کافزونتر از کوه و رود
Ҷаҳони офаринати расонади дуруд
جهان آفرینت رساند درود
Бурун зонка дод ӯ ҷҳонбонии ?ут
برون زانکه داد او جهانبانیات
Ба пайғамбарӣ дошт арзонии ?ут
به پیغمبری داشت ارزانیات
Ба Фрмонбрӣ чун туе шаҳриёр
به فرمانبری چون تویی شهریار
Чунинаст фармони парвардгор
چنین است فرمان پروردگار
Ки бурдорӣ ором аз оромгоҳ
که برداری آرام از آرامگاه
Дар ин доварӣ сар напечӣ зи роҳ
در این داوری سر نپیچی ز راه
Броиӣ ба гирди ҷаҳон чун сипеҳр
برآیی به گرد جهان چون سپهر
Дрории сари ваҳшёнро ба меҳр
درآری سر وحشیان را به مهر
Кунӣ халқро даъват аз роҳи бад
کنی خلق را دعوت از راه بد
Ба дорандаи давлату дайни худ
به دارندهٔ دولت و دین خود
Банно нав кунӣ ин куҳани тоқ ро
بنا نو کنی این کهن طاق را
зи ғифлати Фрўшўиии офоқ ро
ز غفلت فروشویی آفاق را
Раҳои ҷаҳонро зи бедоди дев
رهایی جهان را ز بیداد دیو
Гароиши намое ба кайҳони хдиў
گرایش نمایی به کیهان خدیو
Сари хуфтагонро брории зи хоб
سر خفتگان را براری ز خواب
з рӯй хиради бргшоиии ниқоб
ز روی خرد برگشایی نقاب
Туе ганҷи раҳмати зи яздони пок
تویی گنج رحمت ز یزدان پاک
Фиристода бар бе насибони хок
فرستاده بر بینصیبان خاک
Такопуӣ кун гирди паргори даҳр
تکاپوی کن گرد پرگار دهر
Ки то хокён аз ту ёбанд баҳр
که تا خاکیان از تو یابند بهر
Чу бар малики ин оламат даст ҳаст
چو بر ملک این عالمت دست هست
Ба ар малики он олами оре ба даст
به ار ملک آن عالم آری به دست
Дар ин доварии коварии роҳи пеш
در این داوری کاوری راه پیش
Ризои худои байн на озарми хеш
رضای خدا بین نه آزرم خویش
Ба бахшоиш ҷонвар кун бсич
به بخشایش جانور کن بسیچ
Ба ноҷонвар бар мбхшои ҳеҷ
به ناجانور بر مبخشای هیچ
Гар аз ҷонвар низ ёбии газанд
گر از جانور نیز یابی گزند
Замонаши мада ё бикаш ё бабанд
زمانش مده یا بکش یا ببند
Сикандар бидон рӯй бастаи сурӯш
سکندر بدان روی بسته سروش
Чунин гуфт к-эии ҳотифи тезҳӯш
چنین گفت کای هاتف تیزهوش
Чу фармон чунин омад аз кирдигор
چو فرمان چنین آمد از کردگار
Ки беруни занами навбатии зини ҳисор
که بیرون زنم نوبتی زین حصار
зи машриқ ба мағриб шабихун кунам
ز مشرق به مغرب شبیخون کنم
Хумор аз сари халқ берун кунам
خمار از سر خلق بیرون کنم
Ба ҳрмрз агар худ шавам марзбон
به هرمرز اگر خود شوم مرزبان
Чаҳ гӯям ? чу касро надонам забон
چه گویم ؟ چو کس را ندانم زبان
Чаҳ донам ? ки эшон чаҳ гӯйанд низ
چه دانم ؟ که ایشان چه گویند نیز
Вази инам бтар ҳаст бисёр чиз
وز اینم بتر هست بسیار چیز
Яке онкӣ дар лашгарами вақти пос
یکی آنکه در لشگرم وقت پاس
зи дижхими тарсам ки ояд ҳарос
ز دژخیم ترسم که آید هراس
Дигар онкӣ бар қасди чандини гуруҳ
دگر آنکه بر قصد چندین گروه
Сипаҳ чун кашам дар биёбону кӯҳ ?
سپه چون کشم در بیابان و کوه ؟
Гуруҳеи фаровонтар аз хоку об
گروهی فراوانتر از خاک و آب
Чигуна кунам ҳар якеро азоб ?
چگونه کنم هر یکی را عذاب ؟
Гар он кӯри чашмон ба ман негроанд
گر آن کورچشمان به من نگروند
зи карии суханҳои ман нашунаванд
ز کری سخنهای من نشنوند
Дар он ҷои бегона аз хушк ва тар
در آن جای بیگانه از خشک و تر
Чаҳ дармон кунам хосса бо кӯру кар ?
چه درمان کنم خاصه با کور و کر ؟
Вагар даъвии орм ба пайғамбарӣ
وگر دعوی آرم به پیغمبری
Чаҳ ҳуҷҷат кунад халқро раҳбарӣ ?
چه حجت کند خلق را رهبری ؟
Чаҳ мӯъҷиз буд дар сухани ёварам ?
چه معجز بوَد در سخن یاورم ؟
Ки доранд бинандагони боварам
که دارند بینندگان باورم
Дар омӯз аввал ба ман расму роҳ
در آموز اول به من رسم و راه
Пас онгаҳ зи ман роҳ рафтан бихоҳ
پس آنگه ز من راه رفتن بخواه
Бар омўдгонӣ чу дарё ба дар
بر آمودگانی چو دریا به در
Сару мағзӣ аз хештан гашта пар
سر و مغزی از خویشتن گشته پر
Чигуна тавон дод пои лағзишон
چگونه توان داد پا لغزشان
Ки он кибр кам гардад аз мағзашон
که آن کبر کم گردد از مغزشان
Сурӯши сарояндаи кори соз
سروش سرایندهٔ کار ساز
Ҷавоби Сикандар чунин дод боз
جواب سکندر چنین داد باز
Ки ҳукми ту бар чори ҳади ҷаҳон
که حکم تو بر چار حد جهان
Равандаст бар ошкору ниҳон
روند است بر آشکار و نهان
Ба мағриб гуруҳеаст саҳрои хиром
به مغرب گروهی است صحرا خرام
Маносик раҳо карда носк ба ном
مناسک رها کرده ناسک به نام
Ба машриқи гуруҳеи фириштаи сиришт
به مشرق گروهی فرشته سرشت
Ки ҷузи мнскш ном натавон навишт
که جز منسکش نام نتوان نوشت
Гуруҳе чу дарёи ҷанӯбии гароӣ
گروهی چو دریا جنوبی گرای
Ки будаст Њобилашони раҳнамоӣ
که بودست هابیلشان رهنمای
Гуруҳеи шимолисти иқлӣмашон
گروهی شمالیست اقلیمشان
Ки қобили хуонеи зи таъзимашон
که قابیل خوانی ز تعظیمشان
Чу ту борагии сӯии роҳ оварӣ
چو تو بارگی سوی راه آوری
Гузар бар сипеду сиёҳ оварӣ
گذر بر سپید و سیاه آوری
зи носк ба мнск дар ореи сипоҳ
ز ناسک به منسک در آری سپاه
зи Њобили ёбӣ ба қобили роҳ
ز هابیل یابی به قابیل راه
Ҳамаи пеши ҳикмат мусаххар шаванд
همه پیش حکمت مسخر شوند
Вагар саркашанд аз ту дар сар шаванд
وگر سرکشند از تو در سر شوند
Надорад кас аз сари кашони пои ту
ندارد کس از سرکشان پای تو
Нагирад касе дар ҷаҳони ҷои ту
نگیرد کسی در جهان جای تو
Ту он шаби чароғӣ ба неки ахтарӣ
تو آن شب چراغی به نیک اختری
Шаби афрӯз чун моҳ ва чун муштарӣ
شبافروز چون ماه و چون مشتری
Ки ҳар ҷо ки тобӣ ба авҷи баланд
که هر جا که تابی به اوج بلند
Гушойии зи ганҷинаҳо қуфлу банд
گشایی ز گنجینهها قفل و بند
Чунон кун ки чун сар ба роҳ оварӣ
چنان کن که چون سر به راه آوری
Ба дорандаи худ паноҳ оварӣ
به دارندهٔ خود پناه آوری
Ба ҳар ҷо ки мавкиби дрорӣ ба роҳ
به هر جا که موکب درآری به راه
Кунӣ довари доваронро паноҳ
کنی داور داوران را پناه
Наёрад ҷаҳони офатӣ бар сарат
نیارد جهان آفتی بر سرت
Газандӣ на бар ту на бар лашгарат
گزندی نه بر تو نه بر لشگرت
Вагар зонка дар раҳгузарҳои нав
وگر زانکه در رهگذرهای نو
Касе боядат пас рӯу пеши рӯ
کسی بایدت پس رو و پیش رو
Ба ҳар ҷо гароиш кунад ҷони ту
به هر جا گرایش کند جان تو
Буд нуру зулмат ба фармони ту
بود نور و ظلمت به فرمان تو
Буд нурат аз пешу зулмати зи пас
بود نورت از پیش و ظلمت ز پس
Ту бинӣ набинад туро ҳечкас
تو بینی نبیند تو را هیچکس
Касе ков набошад зи аҳди ту давр
کسی کاو نباشد ز عهد تو دور
Аз он равшанои бадви бахши нур
از آن روشنایی بدو بخش نور
Касе коварад бо ту дар сари хумор
کسی کاورد با تو در سر خمار
Бар ӯ зулмати хешро баргумор
بر او ظلمت خویش را برگمار
Бидон то чу соя дар он тирагӣ
بدان تا چو سایه در آن تیرگی
Фурӯ мерад аз хорӣу хирагӣ
فرو میرد از خواری و خیرگی
Дигар чун Аннани сӯии роҳ оварӣ
دگر چون عنان سوی راه آوری
Ба кишвар гушӯдани сипоҳ оварӣ
به کشور گشودن سپاه آوری
Ба ҳар тайифаи коварӣ рӯй хеш
به هر طایفه کاوری روی خویش
Луғатҳои бигонти оранди пеш
لغتهای بیگانت آرند پیش
Ба илҳоми ёрии даҳ раҳнамӯн
به الهام یاری ده رهنمون
Луғатҳои ҳар қавмии ореи бурун
لغتهای هر قومی آری برون
Забони дони шӯй дар ҳамаи кишварӣ
زبان دان شوی در همه کشوری
Напушади сухан бар ту аз ҳар дарӣ
نپوشد سخن بر تو از هر دری
Ту низ ончии гӯйӣ ба рӯмии забон
تو نیز آنچه گویی به رومی زبان
Бидонади ниўшндаҳ бе тарҷумон
بداند نیوشنده بی ترجمان
Ба бурҳони ин мӯъҷизи эзадӣ
به برهان این معجز ایزدی
Ту некӣ ва ёбад мухолифи бадӣ
تو نیکی و یابد مخالف بدی
Чу шаҳ дид кон гуфт биғораҳ нест
چو شه دید کان گفت بیغاره نیست
зи Фрмонбрии бандаро чора нест
ز فرمانبری بنده را چاره نیست
Пазируфт аз орандаи он паём
پذیرفت از آرندهٔ آن پیام
Ки ҳаст ӯ худованд ва мо бандаи ном
که هست او خداوند و ما بنده نام
Вази онрўз ғофил набӯд аз бсич
وز آنروز غافل نبود از بسیچ
Ҷузи он шуғл дар дил наёвард ҳеҷ
جز آن شغل در دل نیاورد هیچ
зи шуғл дигар даст кӯтоҳ кард
ز شغل دگر دست کوتاه کرد
Ба азми сафари тӯша роҳ кард
به عزم سفر توشه راه کرد
Бурун зонка пайғоми фаррухи сурӯш
برون زانکه پیغام فرخ سروش
Хабарҳои нусрати расонадаш ба гӯш
خبرهای نصرت رساندش به گوش
з ҳар донишии чорае ҷусти боз
ز هر دانشی چارهای جست باز
Ки фаррух буд мардуми чораи соз
که فرخ بود مردم چاره ساز
Сголшгариҳои хотири писанд
سگالشگریهای خاطر پسند
Ки аз раҳравон боз дорад газанд
که از رهروان باز دارد گزند
Биҷузи сафари аъзам ки дар бхрдӣ
بجز سفر اعظم که در بخردی
Нишонеи бад аз мояи эзадӣ
نشانی بد از مایهٔ ایزدی
Се фарҳанги номаи зи фаррухи дабир
سه فرهنگ نامه ز فرخ دبیر
Ба машки сияҳ нақш зад бар ҳарир
به مشک سیه نقش زد بر حریر
Арастӯи нахустин варақ дар навишт
ارسطو نخستین ورق در نوشت
Хабар додаш аз гавҳари хубу зишт
خبر دادش از گوهر خوب و زشت
Флотўн дигар номаро нақши баст
فلاطون دگر نامه را نقش بست
з ҳар донишии комад ӯро ба даст
ز هر دانشی کامد او را به دست
Сеюм дарҷро кард суқроти банд
سوم درج را کرد سقراط بند
з ҳар ҷавҳарии кон буд дилписанд
ز هر جوهری کان بود دلپسند
Чу гашти ин се феҳристи пардохта
چو گشت این سه فهرست پرداخته
Суханҳои бо икдгри сохта
سخنهای با یکدگر ساخته
Шаҳи он номаҳоро ҳама меҳр кард
شه آن نامهها را همه مهر کرد
Бипечед ва биниҳод дар як навард
بپیچید و بنهاد در یک نورد
Чу ҳангом ҳоҷат раседӣ фароз
چو هنگام حاجت رسیدی فراز
Ба он дарҷҳо даст кардӣ дароз
به آن درجها دست کردی دراز
зи ганҷина ҳар варақи пора Эй
ز گنجینهٔ هر ورق پارهای
Талаб кардӣ он шуғлро чора Эй
طلب کردی آن شغل را چارهای
Чу оҷиз шудӣ райш аз доварӣ
چو عاجز شدی رایش از داوری
зи файзи худои хостии ёварӣ
ز فیض خدا خواستی یاوری
Нишаст аввалин рӯз бар тахти оҷ
نشست اولین روز بر تخت عاج
Ба тораки баровардаи пирӯзаи тоҷ
به تارک برآورده پیروزه تاج
Чунон дод фармон ба фаррухи вазир
چنان داد فرمان به فرخ وزیر
Ки пеш оварад калаки фармон пазир
که پیش آورد کلک فرمان پذیر
Нависад яке номаи сӯдманд
نویسد یکی نامهٔ سودمند
Битобед фарҳангу рои баланд
بتابید فرهنگ و رای بلند
Мусалсал ба андарзҳои бузург
مسلسل به اندرزهای بزرگ
Казу созгорӣ кунад мяшу гург
کزو سازگاری کند میش و گرگ
Бурун шуд вазир аз бар шаҳриёр
برون شد وزیر از بر شهریار
з шаҳ гуфтаро гашти пзрФтгор
ز شه گفته را گشت پذرفتگار
Хирадро ба тадбир шуд раҳнамӯн
خرد را به تدبیر شد رهنمون
Бидон то зи кони гавҳари оради бурун
بدان تا ز کان گوهر آرد برون
Сари калакро чун забон тез кард
سر کلک را چون زبان تیز کرد
Ба коғаз бар аз не шикаррез кард
به کاغذ بر از نی شکرریز کرد