Мёрои худро чу райҳони боғ

میارای خود را چو ریحان باغ

Ба дасти касон хубтар шуд чароғ

به دست کسان خوبتر شد چراغ

Хазина ки бо туаст бар туаст бор

خزینه که با توست بر توست بار

Чу додӣ ба додани шӯии растгор

چو دادی به دادن شوی رستگار

Зари он оташӣ нест ки окнднии сет

زر آن آتشی نیست که‌آکندنی‌ست

Шрорист каз худ парокандании сет

شراریست کز خود پراکندنی‌ست

Магӯ каз зару соҳиби зар ки ба

مگو کز زر و صاحب زر که به

Гиреҳи бадтар аз банду банд аз гиреҳ

گره بدتر از بند و بند از گره

Чунин гуфт бо оташи оташи параст

چنین گفت با آتش آتش‌پرست

Ки аз мо ки беҳтар ба ҷое ки ҳаст ?

که از ما که بهتر به جایی که هست؟

Бигуфт оташ ар хоҳии омухтан

بگفت آتش ار خواهی آموختن

Туро кишт бояд маро сӯхтан

تو را کشت باید مرا سوختن

Фарохи остини шӯи казин сабзи шох

فراخ‌آستین شو کزین سبز شاخ

Фитад мива дар остини фарох

فتد میوه در آستین فراخ

з сирӣ мабош ончунон шодком

ز سیری مباش آنچنان شادکام

Ки аз ҳизаҳи заҳрии дроФтд ба ҷом

که از هیضهٔ زهری درافتد به جام

Ба ганҷинае муфлисии роҳи барад

به گنجینه‌ای مفلسی راه بُرد

БиФтод ва аз шодмонӣ бамурд

بیفتاد و از شادمانی بمرد

Ҳамон ташнаи гармро оби сард

همان تشنهٔ گرم را آب سرد

Паёпай нишоед ба якбора хӯрд

پیاپی نشاید به یکباره خورد

Ба ҳар манзилии коварӣ тохтан

به هر منزلی کاوری تاختن

Нишоед дарави хўобгаҳи сохтан

نشاید درو خوابگه ساختن

Махӯр оби нои озмудаи нахуст

مخور آب نا آزموده نخست

Ба дигар даҳоне кун он бозҷст

به دیگر دهانی کن آن بازجست

На он мивае ков ғариб оядат

نه آن میوه‌ای کاو غریب آیدت

Казу нотавонӣ насиб оядат

کزو ناتوانی نصیب آیدت

Ба вақти хӯриш ҳар ки бошад табиб

به وقت خورش هر که باشد طبیب

Бипарҳезад аз хӯрдҳои ғариб

بپرهیزد از خوردهای غریب

Бар он раҳ ки норафта бошад касе

بر آن ره که نارفته باشد کسی

Марв гарчи ҳамроҳи дории басӣ

مرو گرچه همراه داری بسی

Раҳеи ков буд давр аз андешаи пок

رهی کاو بود دور از اندیشه پاک

Ба аз роҳи наздики андишнок

به از راهِ نزدیکِ اندیشناک

Гарони бории моли чандон мҷўӣ

گران‌باری مال چندان مجوی

Ки уфтад ба лшгргҳти гуфтугӯӣ

که افتد به لشگرگهت گفتگوی

з ҳар ғорату моли корӣ ба даст

ز هر غارت و مال کآری به دست

Ба дарвеши даҳ ҳар як аз ҳар чаҳ ҳаст

به درویش ده هر یک از هر چه هست

Наоне ба хоҳандагони чизи даҳ

نهانی به خواهندگان چیز ده

Ки хушнӯдии эзад аз чиз ба

که خشنودی ایزد از چیز به

Диҳиш каз назарҳо наоне буд

دهش کز نظرها نهانی بود

Ҳисори бади осмонӣ буд

حصار بد آسمانی بود

Сипаҳро ба андозаи даҳ пойгоҳ

سپه را به اندازه ده پایگاه

Мадаи бештари молӣ аз харҷи роҳ

مده بیشتر مالی از خرج راه

Шиками бандаро чун шиками гашти сайр

شکم‌بنده را چون شکم گشت سیر

Кунад баддилӣ гарчи бошад далер

کند بددلی گرچه باشد دلیر

На сирии чунон даҳ ки гирданд маст

نه سیری چنان ده که گردند مست

На бигзорашон аз хӯриши тангдаст

نه بگذارشان از خورش تنگدست

Чунон зӣ ки ҳангоми сахтӣу ноз

چنان زی که هنگام سختی و ناز

Буд лашгар аз ҷузи туе бе ниёз

بود لشگر از جز تویی بی‌نیاز

Ба рӯзии ду навбат бророӣ хон

به روزی دو نوبت برآرای خوان

Сарони сипаҳро якояк бихон

سران سپه را یکایک بخوان

Махӯр бода дар ҳеҷ бегонаи бум

مخور باده در هیچ بیگانه‌بوم

Тан осон машав то набошӣ ба рӯм

تن آسان مشو تا نباشی به روم

Ба равшантарин кас вадиат сипор

به روشنترین کس ودیعت سپار

Ки аз об равшан наёяд ғубор

که از آب روشن نیاید غبار

Чу равшан тараст офтоб аз гуруҳ

چو روشن‌ترست آفتاب از گروه

Амонат бадв дод дарёу кӯҳ

امانت بدو داد دریا و کوه

Агар мқблии мқблонро шинос

اگر مقبلی مقبلان را شناس

Ки иқболро дорад иқболи пос

که اقبال را دارد اقبال پاس

Мадаи мудаббиронро бар хеши роҳ

مده مدبران را برِ خویش راه

Ки ангур аз ангур гардад сиёҳ

که انگور از انگور گردد سیاه

Вафои хислат модар оварад туаст

وفا خصلتِ مادر آورد ِ توست

Магар аз сириштӣ ки буд аз нахуст

مگر از سرشتی که بود از نخست

Чу мардум бигардонад ойину ҳол

چو مردم بگرداند آیین و حال

Бигардад бар ӯ сиккаи малику мол

بگردد بر او سکهٔ ملک و مال

зи хуй қадӣмӣ нишоед гузашт

ز خوی قدیمی نشاید گذشت

Ки натавон ба хуй дигар бозгашт

که نتوان به خوی دگر بازگشت

Манеҳ хуии аслӣ чу фарзонагон

منه خوی اصلی چو فرزانگان

Машав пайрави хуии бегонагон

مشو پیرو خوی بیگانگان

Пиёда ки ӯ рост ойин шавад

پیاده که او راست‌آیین شود

Нигунсор гардад чу фарзин шавад

نگونسار گردد چو فرزین شود

Агар соҳиби иқболи бинӣ касе

اگر صاحب‌اقبال بینی کسی

Набинам ки бо ӯ бакӯшӣ басӣ

نبینم که با او بکوشی بسی

Ба ҳар гардишӣ бо сипеҳри баланд

به هر گردشی با سپهر بلند

Ситеза мабар то наёбӣ газанд

ستیزه مبَر تا نیابی گزند

Бунаи дил ба ҳарч оварад рӯзгор

بنه دل به هرچ آورد روزگار

Магардон сар аз панди омӯзгор

مگردان سر از پند آموزگار

Агар нозӣ аз давлат ояд падед

اگر نازی از دولت آید پدید

Сар аз ноз давлат набояд кашид

سر از ناز دولت نباید کشید

Ба нозӣ ки давлат намояд маранҷ

به نازی که دولت نماید مرنج

Ки дар нози давлат буд кони ганҷ

که در ناز دولت بود کان گنج

Чу ҳангоми ноз ту ояд фароз

چو هنگام ناز تو آید فراز

Кашад давлати он рӯз низ аз ту ноз

کشد دولت آن‌روز نیز از تو ناز

Садаф зон ҳамаи тан шудаи сети устихон

صدف زان همه تن شده‌ست استخوان

Ки мағзӣ чу дар дорад андрмён

که مغزی چو دُر دارد اندرمیان

Азон сахт шуд кони гавҳар чу санг

ازان سخت شد کان گوهر چو سنگ

Ки ноед гуҳари ҷуз ба сахтӣ ба чанг

که ناید گهر جز به سختی به چنگ

Ба сахтӣ дар ахтар машав бадгумон

به سختی در اختر مشو بدگمان

Ки фаррух тар ояд замон то замон

که فرخ‌تر آید زمان تا زمان

зи пирӯзаи гаван гунбаданда мадор

ز پیروزه‌گون گنبد انده مدار

Ки пирӯз бошад саранҷоми кор

که پیروز باشد سرانجام کار

Машав ноумед ар шавад кори сахт

مشو ناامید ار شود کار سخت

Дили худ қавӣ кун ба неруии бахт

دل خود قوی کن به نیروی بخت

Бар андоз сангӣ ба болои далер

بر انداز سنگی به بالا دلیر

Дигаргун буд кор коед ба зер

دگرگون بود کار کاید به زیر

Раҳо кун ситамро ба якборагӣ

رها کن ستم را به یکبارگی

Ки кам умрии оради стмкоргӣ

که کم عمری آرد ستمکارگی

Шаҳ аз дод худгар пушаймон шавад

شه از داد خود گر پشیمان شود

Вилояти зи бедод вайрон шавад

ولایت ز بیداد ویران شود

Туро эзад аз баҳри адли офарид

تو را ایزد از بهر عدل آفرید

Ситам ноед аз шоҳи одили падед

ستم ناید از شاه عادل پدید

Нкўроӣ чун ройро бад кунад

نکورای چون رای را بد کند

Чунон дон ки бад дар ҳақ худ кунад

چنان دان که بد در حق خود کند

Чу гардад ҷаҳони гоҳгоҳ аз навард

چو گردد جهان گاهگاه از نورد

Ба гармои гарм ва ба сармои сард

به گرمای گرم و به سرمای سرد

Дар он гарму сардии саломати мҷўӣ

در آن گرم و سردی سلامت مجوی

Ки гирданд аз одати хеш рӯй

که گرداند از عادت خویش روی

Чунон ба ки ҳар фаслӣ аз фасли сол

چنان به که هر فصلی از فصل سال

Ба хосияти худ намояди хисол

به خاصیت خود نماید خصال

Рабиъ аз рабиъии намояди сиришт

ربیع از ربیعی نماید سرشت

Тамӯз аз тамӯз оварад срнбшт

تموز از تموز آورد سرنبشت

Чу ҳарч ӯ бигардади зи тартиби кор

چو هرچ او بگردد ز ترتیب کار

Бигардад бар ӯ гардиши рӯзгор

بگردد بر او گردش روزگار

Биҷои тугар бад кунад нокасе

بجای تو گر بد کند ناکسی

Ту низ ар кунӣ некӯӣ бо касе

تو نیز ار کنی نیکوی با کسی

Ҳамонро ҳаминро фаромӯш кун

همان را همین را فراموش کن

Забон аз баду нек хомӯш кун

زبان از بد و نیک خاموش کن

Мижа дар нахуфтан чу алмоси дор

مژه در نخفتن چو الماس دار

Ба бедории офоқро поси дор

به بیداری آفاق را پاس دار

Чунин зад мисли кордони бузург

چنین زد مثل کاردان بزرگ

Ки пос шубонаст побанди гург

که پاس شبانست پابند گرگ

Чу ёбии тавоноӣӣ дар сиришт

چو یابی تواناییی در سرشت

Мазан хандаи конҷо буд хандаи зишт

مزن خنده کانجا بود خنده زشت

Вагар нотавонии даройад ба кор

وگر ناتوانی درآید به کار

Макун оҷизӣ бар касе ошкор

مکن عاجزی بر کسی آشکار

Лаб аз хандаи хуррамии дрмбнд

لب از خندهٔ خرمی درمبند

Ғамин бош пинҳону пайдои биханд

غمین باش پنهان و پیدا بخند

Ба ҳар ҷо ки ҳарбӣ фароз оядат

به هر جا که حربی فراز آیدت

Ба ҳарби озмоён ниёз оядат

به حرب‌آزمایان نیاز آیدت

Ҳазиматпазир аз дигар ҳарбгоҳ

هزیمت پذیر از دگر حربگاه

Набояд ки ёбад дар он ҳарби роҳ

نباید که یابد در آن حرب راه

Гурезанда чун раҳ ба даст оварад

گریزنده چون ره به دست آورد

Ба кӯшндагон дар шикаст оварад

به کوشندگان در شکست آورد

Чу хоҳӣ ки бошад зафари ёри ту

چو خواهی که باشد ظفر یار تو

Зафари дида бояд сипаҳдори ту

ظفر دیده باید سپهدار تو

Ба фаррухи рикобони фирӯзманд

به فرخ رکابان فیروزمند

Аннани азимати баровари баланд

عنان عزیمت برآور بلند

Ба ҳарчи оре аз нек ва аз бади биҷой

به هرچ آری از نیک و از بد بجای

Бад аз хештани байну нек аз худоӣ

بد از خویشتن بین و نیک از خدای

Чу ин нома номвар шуд тамом

چو این نامه نامور شد تمام

Ба шаҳ доду шаҳи гашти азуи шодком

به شه داد و شه گشت ازو شادکام