Дигар рӯз каз атсаи офтоб

دگر روز کز عطسهٔ آفتاب

Дамиданд кофур бар машки ноб

دمیدند کافور بر مشک ناب

Фиристод шаҳ то ба равшани замир

فرستاد شه تا به روشن ضمیر

Флотўн наад хомаро бар ҳарир

فلاطون نهد خامه را بر حریر

Нагорд яке номаи длнўоз

نگارد یکی نامهٔ دلنواز

Ки хонандагонро буд корсоз

که خوانندگان را بود کارساز

Ба фармони шаҳи пери дрёшкўаҳ

به فرمان شه پیرِ دریاشکوه

Ҷавоҳири буруни рехт аз кони кӯҳ

جواهر برون ریخت از کانِ کوه

зи гўҳрФшони калаки Фрмонбрш

ز گوهرفشانْ کلکِ فرمانبرش

набиштаи чунин буд дар дафтараш

نبشته چنین بود در دفترش

Ки бодои фузуни зи осмону замин

که بادا فزون ز آسمان و زمین

зи мо офаринандаро офарин

ز ما آفریننده را آفرین

Пас аз офарин кардани кирдигор

پس از آفرین‌کردنِ کردگار

Бисот сухан кард гўҳрнгор

بساطِ سخن کرد گوهرنگار

Ки шоҳи ҷаҳон аз ҷаҳон бартараст

که شاه جهان از جهان برترست

Ҷаҳони кон гавҳар шуд ӯ гавҳараст

جهان کانِ گوهر شد او گوهرست

Чу гўҳрнҳодсту гўҳрнжод

چو گوهرنهادست و گوهرنژاد

Хатарнокии гавҳари орад ба бод

خطرناکی گوهر آرد به باد

Намӯдор агар нек агар бад кунад

نمودار اگر نیک اگر بد کند

Бондозаҳи гавҳар худ кунад

باندازه گوهر خود کند

Камӣни гоҳ дуздон шуд ин марҳала

کمین‌گاه دزدان شد این مرحله

Нишоед даров рахт кардани яла

نشاید دراو رخت کردن یله

Дарин посгаҳи ҳарки бедор нест

درین پاسگه هرکه بیدار نیست

Ҷҳонбонӣ ӯро сазовор нест

جهانبانی او را سزاوار نیست

Ҷаҳонгир чун сари برارد ба меғ

جهانگیر چون سر برآرد به میغ

Ба тадбир гирад ҷаҳонро чу теғ

به تدبیر گیرد جهان را چو تیغ

Ҳамон теғи мардон ки хўнриз шуд

همان تیغ مردان که خونریز شد

Ба тадбири фарзонагон тез шуд

به تدبیر فرزانگان تیز شد

Ба рӯз ва ба шаби базми шоҳаншаҳӣ

به روز و به شب بزم ِ شاهنشهی

з доно набояд ки бошад тиҳӣ

ز دانا نباید که باشد تهی

Шаҳи он ба ки бар дониши оради шитоб

شه آن به که بر دانش آرد شتاب

Набояд ки бФрибдш хӯрду хоб

نباید که بفریبدش خورد و خواب

Ду офат буд шоҳро ҳам нафас

دو آفت بود شاه را هم‌نفس

Ки дарвешро нест он дастрас

که درویش را نیست آن دسترس

Як офати зи таббохаи чарби даст

یک آفت ز طباخهٔ چرب‌دست

Ки шаҳро кунад чарбу ширини параст

که شه را کند چرب و شیرین‌پرست

Дигар офат аз ҷуфти зебо буд

دگر آفت از جفت زیبا بود

Казу орзӯи ношикеб буд

کزو آرزو ناشکیبا بود

Аз ин ҳардуи шаҳро набошад баӣ

از این هردو شه را نباشد بهی

Ки он барканд табъ ва ин тани тиҳӣ

که آن برکند طبع و این تن تهی

На бисёр кун шӯ на бисёр хор

نه بسیار‌کن شو نه بسیار‌خوار

Каз он сустӣ ояд вазин ногувор

کز آن سستی آید وزین ناگوار

Ҷаҳонро ки бинии чунин сурху зард

جهان را که بینی چنین سرخ و زرد

Бисотӣ фарибанда шуд дар навард

بساطی فریبنده شد در نورد

Ҷаҳони аждаҳоеи сети маъшӯқи ном

جهان اژدهایی‌ست معشوق نام

Аз он коми не , ҷон барояд зи ком

از آن کام نی، جان برآید ز کام

Нагӯям ки дунё на аз баҳри мост

نگویم که دنیا نه از بهر ماست

Ки ҳам шаҳрии мо ва ҳам шаҳри мост

که هم شهری ما و هم شهر ماست

Набошем аз ин гӯнаи днёпрст

نباشیم از این‌گونه دنیاپرست

Ки ореми хуоне ба хӯнӣ ба даст

که آریم خوانی به خونی به‌دست

Наҳодӣ ки бардошт аз хӯн кунад

نهادی که برداشت از خون کند

Фрўдоштӣ беҷигар чун кунад ?

فروداشتی بی‌جگر چون کند؟

Аз ин чори таркиби ороста

از این چار ترکیب آراسته

з ҳар гавҳарии орияти хоста

ز هر گوهری عاریت خواسته

Аннан ба ки печем азон пештар

عنان به که پیچیم ازان پیشتر

Ки эшон зи мо боз печанд сар

که ایشان ز ما باز پیچند سر

Агар об дар хок анбар шавад

اگر آب در خاک عنبر شود

Саранҷоми гавҳар ба гавҳар шавад

سرانجام گوهر به گوهر شود

Харии обкаш буд хикш дарид

خری آبکش بود خیکش درید

Карии банда ғам хӯрду хар май давид

کری بنده غم خورد و خر می‌دوید

Ҷаҳони хор дар пушт ва мо хорпушт

جهان خار در پشت و ما خارپشت

Ба ҳам лоиқаст ин дурушти он дурушт

به هم لایقست این درشت آن درشت

Ду бева ба ҳам гуфтугӯ сохтанд

دو بیوه به‌هم گفتگو ساختند

Суханро ба таъна дарандохтанд

سخن را به طعنه درانداختند

Яке гуфт каз зиштӣ рӯй ту

یکی گفت کز زشتی روی تو

Нагардад касе дар ҷаҳони шӯии ту

نگردد کسی در جهان شوی تو

Дигар гуфт некӯи сухани ронда Эй

دگر گفت نیکو سخن رانده‌ای

Ту дар хона аз некуии мондае !

تو در خانه از نیکویی مانده‌ای‌‌!

Чаҳ хусбем чандин бар ин остон ?

چه خسبیم چندین بر این آستان؟

Ки бо марг шуд хоби ҳам достон

که با مرگ شد خواب هم‌داستان

Касе ков надонад ки дар вақти хоб

کسی کاو نداند که در وقت خواب

Дигар раҳ ба бедории оради шитоб

دگر ره به بیداری آرد شتاب

з хуфтан чу мурдан буд дар ҳарос

ز خفتن چو مردن بود در هراس

Ки монад ба ҳам хобу марг аз қиёс

که مانَد به‌هم خواب و مرگ از قیاس

Дарин раҳи ҷузи ин хоб харгӯш нест

درین ره جز این خواب خرگوش نیست

Ки хсбндаҳи маргро ҳуш нест

که خسبنده مرگ را هوش نیست

Чаҳ будӣ казин хоби зираки фиреб

چه بودی کزین خوابِ زیرک‌فریب

Шикеб шудӣ дидаи ношикеб

شکیبا شدی دیده ناشکیب

Магар дидӣ аҳволи нодида ро

مگر دیدی احوال نادیده را

Писандидау нописандида ро

پسندیده و ناپسندیده را

Вази ин биҳдаҳи доварии сохтан

وز این بیهده داوری ساختن

Замонии бросўдӣ аз тохтан

زمانی برآسودی از تاختن

Чаро аз паии як шиками вори нон

چرا از پی یک شکم‌وار نان

Гроиндаҳ бояд ба ҳар сӯи Аннан ?

گراینده باید به هر سو عنان؟

Шитоби оўридн ба дарёу дашт

شتاب آوریدن به دریا و دشت

Чаро чун ба ноне буд бозгашт

چرا چون به نانی بود بازگشت

Штобндгонӣ ки соҳиб диланд

شتابندگانی که صاحب دلند

Талабкор осоиш манзиланд

طلبکار آسایش منزلند

Гузоранд гетии ҳамаи зери пой

گذارند گیتی همه زیر پای

Ҳам охир ба осоиши оранди рой

هم آخر به آسایش آرند رای

Ҳамаи раҳравони пеши бинандагон

همه رهروان پیش بینندگان

Кунанд офарин бар ншинндгон

کنند آفرین بر نشینندگان

Саломат дар иқлӣми осӯдагии сет

سلامت در اقلیم آسودگی‌ست

Казин бигузарӣ ҷумлаи беҳудагии сет

کزین بگذری جمله بیهودگی‌ست

Чаҳ бояд дарин оташи ҳафт ҷӯш

چه باید درین آتش هفت جوش‌‌

Ба сайди кабобӣ шудан сахт кӯш ?

به صید کبابی شدن سخت کوش‌‌‌؟

Саранҷом ҳар бози кўшиднӣ

سرانجام هر باز کوشیدنی

Биҷуз хӯрданӣ несту пӯшиданӣ

بجز خوردنی نیست و پوشیدنی

Чу пӯшиданӣ бошаду хӯрданӣ

چو پوشیدنی باشد و خوردنی

Ҳисобӣ дигар ҳаст нокарданӣ

حسابی دگر هست ناکردنی

Ба дарёи дронкс ки ҷон ме кунад

به دریا درآنکس که جان می‌کند

Ҳам онкас ки дар кӯҳ кон ме кунад

هم آنکس که در کوه کان می‌کند

Кас аз рӯзии хеши дрнгзрд

کس از روزی خویش درنگذرد

Ба андозаи хеш рӯзӣ хӯрд

به اندازه خویش روزی خورد

Ҳаваси байн ки чандини ҳазор одамӣ

هوس بین که چندین هزار آدمی

Ниҳанд оз дар ҷону зар дар замӣ

نهند آز در جان و زر در زمی

Зари окн ки ӯ хок бар зар кунад

زر آکن که او خاک بر زر کند

Хӯрд хок ва ҳам хок бар сар кунад

خورد خاک و هم خاک بر سر کند

Ҷаҳони он касе рости ков дар ҷаҳон

جهان آن کسی راست کاو در جهان

Хӯрд тӯшаи роҳ бо ҳамРаҳон

خورد توشهٔ راه با همرهان

зи кӣса ба чарбии баради банд ро

ز کیسه به چربی برد بند را

Диҳад фарбеҳии лоғарӣ чанд ро

دهد فربهی لاغری چند را

Ба як ҷӯ ки чрбндаҳ шуд санги хом

به یک جو که چربنده شد سنگ خام

Бидон хшгиш чарб карданд ном

بدان خشگیش چرب کردند نام

Раҳеи давру баррагӣ дар он роҳи не

رهی دور و برگی در آن راه نی

зи поёни манзили каси огоҳи не

ز پایان منزل کس آگاه نی

Набояд ғнўдни чунон бе хабар

نباید غنودن چنان بی‌خبر

Ки ногоҳ силии даройад ба сар

که ناگاه سیلی درآید به سر

На бӯдан чунон низ бехоб ва хӯрд

نه بودن چنان نیز بی‌خواب و خورد

Ки тан нотавон гардад ва рӯй зард

که تن ناتوان گردد و روی زرد

Куҷои азм роҳ оварад роҳи ҷӯй

کجا عزم راه آورد راه جوی

Наронад чу ошуфтагони пўии пўӣ

نراند چو آشفتگان پوی پوی

Нигаҳбони барангезади он роҳ ро

نگهبان برانگیزد آن راه را

Кунад бар худ эмини гузаргоҳ ро

کند بر خود ایمن گذرگاه را

Шабу рӯз бедор бошад ба кор

شب و روز بیدار باشد به کار

Ки бар хуфтагон раҳ занад рӯзгор

که بر خفتگان ره زند روزگار

Пас ва пеш бинад ба фарҳангу ҳуш

پس و پیش بیند به فرهنگ و هوش

Надорад ба гуфтори бегонаи гӯш

ندارد به گفتار بیگانه گوش

Чу лшгркшӣ бошадаш раҳи шинос

چو لشگرکشی باشدش ره‌شناس

зи душворӣ раҳ надорад ҳарос

ز دشواری ره ندارد هراس

Гузаргар ба ҳомӯн кунадгар ба кӯҳ

گذر گر به هامون کند گر به کوه

Парокандагии новирд дар гуруҳ

پراکندگی ناورد در گروه

Ба мавкиби хиромад чу борону барф

به موکب خرامد چو باران و برف

Ба ҳайбат нишинад чу дарёии жарф

به هیبت نشیند چو دریای ژرف

Замини хези он бумро як ду мард

زمین خیز آن بوم را یک دو مرد

Ба дасти орад ва сайр дорад ба хӯрд

به دست آرد و سیر دارد به خورد

Вазишон наоне кунад бози ҷуст

وزیشان نهانی کند باز جست

Ки бе оби тухм аз замини брнрст

که بی آب تخم از زمین برنرست

Ба осонии он кор гардад тамом

به آسانی آن کار گردد تمام

з сахтӣ набояд кашӣдан лагом

ز سختی نباید کشیدن لگام

Чу ояд зи як сари саломати падед

چو آید ز یک سر سلامت پدید

Сар чанд касро набояд бурид

سر چند کس را نباید برید

Дарон раҳ ки дастии қавӣтар буд

دران ره که دستی قویتر بود

Задани пои пеши офати сар буд

زدن پای پیش آفت سر بود

Нишоед дарон доварии паии фишурд

نشاید دران داوری پی فشرد

Ки даъвӣ нишоед дар ӯ пеши барад

که دعوی نشاید در او پیش برد

Чу бар ришта корӣ уфтад гиреҳ

چو بر رشته کاری افتد گره

Шикебе аз ҷаҳди беҳуда ба

شکیبایی از جهد بیهوده به

Ҳамаи корҳо аз фурӯи бастагӣ

همه کارها از فرو بستگی

Кушояди валикин ба оҳистагӣ

گشاید ولیکن به آهستگی

Фурӯ бастани кор дар раҳ буд

فرو بستن کار در ره بود

Гушоиш дар он низ ногуҳ буд

گشایش در آن نیز ناگه بود

Сухан гарчи шуд гуфта бар ҷои хеш

سخن گرچه شد گفته بر جای خویش

Схндонии шоҳ аз ин ҳаст беш

سخندانی شاه از این هست بیش

Ба ҳар ҷо ки ронад ба неки ахтарӣ

به هر جا که راند به نیک‌اختری

Хирад худ кунад шоҳро раҳбарӣ

خرد خود کند شاه را رهبری

Касеро ки яздон буд корсоз

کسی را که یزدان بود کارساز

Буд зодму одамӣ бе ниёз

بود زآدم و آدمی بی‌نیاز

Дилиро ки оради фириштаи дуруд

دلی را که آرد فرشته درود

Ба андеша кас наёяд фурӯд

به اندیشهٔ کس نیاید فرود

Агар ман ба фармони шоҳи ҷаҳон

اگر من به فرمان شاه جهان

Мисолии нбштм чу корогҳон

مثالی نبشتم چو کارآگهان

Наёвардам алои парастиши биҷой

نیاوردم الا پرستش بجای

Ки иқбол шуд шоҳро раҳнамоӣ

که اقبال شد شاه را رهنمای

Нашуд хотири шоҳи муҳтоҷи кас

نشد خاطر شاه محتاج کس

Худоу хиради ёвари шоҳи бас

خدا و خرد یاور شاه بس

Хиради бод дар неку бади ёр ӯ

خرد باد در نیک و بد یار او

Худои боди созандаи кор ӯ

خدا باد سازندهٔ کار او

Хирадманд чун номаро кард соз

خردمند چون نامه را کرد ساز

Ба шоҳ ҷаҳон доду барадаши намоз

به شاه جهان داد و بردش نماز

Дили шаҳи зи банди ғами озоди гашт

دل شه ز بند غم آزاد گشت

Аз он номаи номвари шоди гашт

از آن نامه نامور شاد گشت