Сеюм рӯзи кини тоқи бозичаи ранг
سوم روز کین طاق بازیچه رنگ
Баровард бозичаи рӯму занг
برآورد بازیچه روم و زنگ
Ба суқрот фармуд донои рӯм
به سقراط فرمود دانای روم
Ки Меҳрии зи хотами дарорад ба мум
که مهری ز خاتم درآرد به موم
Нависад хрдномаҳи арҷманд
نویسد خردنامهٔ ارجمند
з ҳар навъи дониши з ҳар гӯнаи панд
ز هر نوع دانش ز هر گونه پند
Хирадманд рӯй аз пазириш натофт
خردمند روی از پذیرش نتافت
Ба ғаввосӣ дар ба дарёи шитофт
به غواصی در به دریا شتافت
Чунин ронад бар коғази сими соӣ
چنین راند بر کاغذ سیم سای
Саводи суханро ба фарҳангу рой
سواد سخن را به فرهنگ و رای
Ки феҳрист ҳар нақшро Нақшбанд
که فهرست هر نقش را نقشبند
Баноми худои срброрди баланд
بنام خدا سربرآرد بلند
Ҷаҳони офарини эзади корсоз
جهان آفرین ایزد کارساز
Ки дорад бадви офариниши ниёз
که دارد بدو آفرینش نیاز
Пас аз номи яздони гетии паноҳ
پس از نام یزدان گیتی پناه
Тарози сухани баст бар номи шоҳ
طراز سخن بست بر نام شاه
Ки шоҳои дарин чоҳи тимсоли пӯш
که شاها درین چاه تمثال پوش
Машав ҷуз ба фармони фарҳангу ҳуш
مشو جز به فرمان فرهنگ و هوش
Туро каз басӣ гавҳар омехтанд
ترا کز بسی گوهر آمیختند
На аз баҳр бозӣ барангехтанд
نه از بهر بازی برانگیختند
Палангаст дар раҳ ниҳон гуфтамат
پلنگست در ره نهان گفتمت
Далерӣ макун ҳон вҳон гуфтамат
دلیری مکن هان وهان گفتمت
Ба ҳар ҷо ки бошӣ зи пайкору сур
به هر جا که باشی ز پیکار و سور
Мабош аз рафиқии сазовори давр
مباش از رفیقی سزاوار دور
Чу дар базм шодӣ нишаст оварӣ
چو در بزم شادی نشست آوری
Ба ар ёри хандон ба даст оварӣ
به ار یار خندان به دست آوری
Макун дар рухи ҳеҷ ғамгини нигоҳ
مکن در رخ هیچ غمگین نگاه
Ки то бар ту шодӣ нагардад табоҳ
که تا بر تو شادی نگردد تباه
Чу рӯзи сиёсати диҳии бори ом
چو روز سیاست دهی بار عام
Маяфкан назар бар ҳарифони хом
میفکن نظر بر حریفان خام
Набояд казон лаҳв густох кун
نباید کزان لهو گستاخ کن
Равад бо ту густохе дар сухан
رود با تو گستاخیی در سخن
Чу дарё макун ху ба танҳо хурӣ
چو دریا مکن خو به تنها خوری
Ки талхаст ҳарчи он чу дарёи хурӣ
که تلخست هرچ آن چو دریا خوری
Ба ҳар кас бидиҳ баҳра чун оби ҷӯй
به هر کس بده بهره چون آب جوی
Ки то пеш мейрат шавад ҳар сабуӣ
که تا پیش میرت شود هر سبوی
Таомӣ ки дар хонаи дорӣ ба банд
طعامی که در خانه داری به بند
Ба ҳафтод хона расад буии ганд
به هفتاد خانه رسد بوی گند
Чу аз хона берун фиристӣ ба кӯй
چو از خانه بیرون فرستی به کوی
Дару даргаатро кунад мшги буи
در و درگهت را کند مشگبوی
Бунафша чу дар гул буд ношкФт
بنفشه چو در گل بود ناشکفت
Уфӯнат буд буи ӯ дар наҳуфт
عفونت بود بوی او در نهفت
Сари зулфро чун дарорад ба гӯш
سر زلف را چون درآرد به گوش
Кунад хокро боди анбари фуруш
کند خاک را باد عنبر فروش
Ҳарисӣ макун кин сарой ту нест
حریصی مکن کاین سرای تو نیست
Взўи ҷузи яке нон барои ту нест
وزو جز یکی نان برای تو نیست
Ба як қурсаи қонеъи шӯ аз хоку об
به یک قرصه قانع شو از خاک و آب
Нӣии беҳтари охири ту аз офтоб
نئی بهتر آخر تو از آفتاب
Хдоӣист рӯй аз хӯриш тофтан
خدائیست روی از خورش تافتن
Ки дар гову хар шояд ин ёфтан
که در گاو و خر شاید این یافتن
Касе кӯи шикам банда шуд чун сутур
کسی کو شکم بنده شد چون ستور
Сутурӣ бурун ояд аз нофи гӯр
ستوری برون آید از ناف گور
Чу ояд қиёмати тарозу ба даст
چو آید قیامت ترازو به دست
зи говӣ ба хар боядаш бар нишаст
ز گاوی به خر بایدش بر نشست
Зкми хўоргӣ кам шавад ранҷи мард
زکم خوارگی کم شود رنج مرد
На бисёр монад онкӣ бисёр хӯрд
نه بسیار ماند آنکه بسیار خورد
Ҳамеша лаби мард бисёр хор
همیشه لب مرد بسیار خوار
Дар орўғ бад бошад аз ногувор
در آروغ بد باشد از ناگوار
Чу шерон ба андаки хурии хуии гир
چو شیران به اندک خوری خوی گیر
Ки бади дил буд гов бисёр шер
که بد دل بود گاو بسیار شیر
Хари коҳилонро ки дам мекашанд
خر کاهلان را که دم میکشند
Аз онаст кобӣ ба хам мекашанд
از آنست کابی به خم میکشند
Ба қатраи ситони оби дарё чу меғ
به قطره ستان آب دریا چو میغ
Ба ҳангом додан бидиҳ бидриғ
به هنگام دادن بده بیدریغ
Ҳамон машки саққо ки пар мешавад
همان مشک سقا که پر میشود
Аз афшодани об пар мешавад
از افشاندن آب پر میشود
Чунон хуртару хушк ин хӯрд гоҳ
چنان خورتر و خشک این خورد گاه
Ки андозаи табъи дории нигоҳ
که اندازهٔ طبع داری نگاه
Бубахш ва бихӯр бозмони андакӣ
ببخش و بخور بازمان اندکی
Ки бар ҷой хешаст азин ҳар яке
که بر جای خویشست ازین هر یکی
Чу додӣ ва хӯрдӣ ва монадӣ биҷой
چو دادی و خوردی و ماندی بجای
Ҷаҳонро тўӣии беҳтарини кадхудоӣ
جهان را توئی بهترین کدخدای
Заҳри туъмае хушгуворяши байн
زهر طعمهای خوشگواریش بین
Ҳаловати мубини созгоряши байн
حلاوت مبین سازگاریش بین
Чу бо сирка созӣ машав шери хор
چو با سرکه سازی مشو شیر خوار
Ки бо шери сирка буд ногувор
که با شیر سرکه بود ناگوار
Мадаи тан ба осонӣу лаҳву ноз
مده تن به آسانی و لهو و ناز
Сафари байну асбоб рафтан бисоз
سفر بین و اسباب رفتن بساز
Ба кори андари ои ин чаҳ пажмурдагӣаст
به کار اندر آی این چه پژمردگیست
Ки поён бекорӣ афсурдагӣаст
که پایان بیکاری افسردگیست
Ба дасти касони кон гавҳар макун
به دست کسان کان گوهر مکن
Агар зиндае даст ва поӣӣ бизан
اگر زندهای دست و پائی بزن
Турои дасту пои он прстшгрнд
ترا دست و پای آن پرستشگرند
Ки то нагузарӣ аз ту дар нагузаранд
که تا نگذری از تو در نگذرند
Парастандагон гарчи дории ҳазор
پرستندگان گرچه داری هزار
Парастишгаронро Маяфкан зи кор
پرستشگران را میفکن ز کار
Чу ту хизмати пойу неруии даст
چو تو خدمت پای و نیروی دست
Ҳўолт кунӣ сӯии поини параст
حوالت کنی سوی پائین پرست
Чу поин парастат намонад биҷой
چو پائین پرستت نماند بجای
На онгаҳ Бамоне ту бедаст впоӣ
نه آنگه بمانی تو بیدست وپای
Чу ёбии парастандае нағзи гӯй
چو یابی پرستندهای نغز گوی
Азўбиш аз он меҳрбонии мҷўӣ
ازوبیش از آن مهربانی مجوی
Парастори бади меҳри ширини забон
پرستار بد مهر شیرین زبان
Ба аз бдхўӣии кӯ буд меҳрбон
به از بدخوئی کو بود مهربان
Ба гуфтори хуши меҳр шояд намӯд
به گفتار خوش مهر شاید نمود
Забони нохушу меҳрбонӣ чаҳ суд
زبان ناخوش و مهربانی چه سود
Сухан то туоне ба озарми гӯй
سخن تا توانی به آزرم گوی
Ки то мустамеъ гардад озарми ҷӯй
که تا مستمع گردد آزرم جوی
Сухани гуфтан нарм фарзонагӣаст
سخن گفتن نرم فرزانگیست
Дуруштии намӯдани здиўонгист
درشتی نمودن زدیوانگیست
Суханро ки гӯяндаи бади гӯ буд
سخن را که گوینده بد گو بود
На некӯ буд гарчи некӯ буд
نه نیکو بود گرچه نیکو بود
зи гуфтори бад ба буд Фрмшӣ
ز گفتار بد به بود فرمشی
Пушаймон нагардад кас аз хомшӣ
پشیمان نگردد کس از خامشی
зи шуғлӣ казу шармсорӣ расад
ز شغلی کزو شرمساری رسد
Ба соҳиби амали ранҷ ва хорӣ расад
به صاحب عمل رنج و خواری رسد
зи ҳарч он наёбӣ шкибндаҳ бош
ز هرچ آن نیابی شکیبنده باش
Ба умеди худро фарибанда бош
به امید خود را فریبنده باش
Умед хӯриш беҳтараст аз хӯриш
امید خورش بهترست از خورش
Ба ваъда буд зераро парвариш
به وعده بود زیره را پرورش
Набинӣ ки дар гармии офтоб
نبینی که در گرمی آفتاب
Ҳаромаст брзираҳи ҷузи зераи об
حرامست برزیره جز زیره آب
Чу зера ба об даҳан мешикеб
چو زیره به آب دهن میشکیب
Ба оби даҳани зераро мефиреб
به آب دهن زیره را میفریب
Гулӣ каз нами абри хобаши барад
گلی کز نم ابر خوابش برد
Чу борон ба сайл ояд обаши барад
چو باران به سیل آید آبش برد
Стмкоргонро макун ёварӣ
ستمکارگان را مکن یاوری
Ки пурсанади рӯзяти азин доварӣ
که پرسند روزیت ازین داوری
Ба хӯни рехтани камтаровар басӣҷ
به خون ریختن کمتر آور بسیج
Дар андеши азин кандаи пои печ
در اندیش ازین کندهٔ پای پیچ
Чаҳ хоҳии зи чандини срондохтн
چه خواهی ز چندین سرانداختن
Бад-ӣни гӯй то кӣ гарав бохтан
بدین گوی تا کی گرو باختن
Басои оби дида ки дар меғи тест
بسا آب دیده که در میغ تست
Басои хӯн ки дар гардани теғи тест
بسا خون که در گردن تیغ تست
Натарсӣ ки шамшери гардани занат
نترسی که شمشیر گردن زنت
Бигирад ба хӯн касе гарданат ?
بگیرد به خون کسی گردنت؟
Кжоўаҳи чунон рон ки то икдўмил
کژاوه چنان ران که تا یکدومیل
Ниндоздти ноқа дар пои пел
نیندازدت ناقه در پای پیل
Бибин то чаҳ хӯн дар ҷаҳони рехтӣ
ببین تا چه خون در جهان ریختی
Чаҳ сарҳо ба гардан дар овехтӣ
چه سرها به گردن در آویختی
Басои мамлакатро ки кардӣ хароб
بسا مملکت را که کردی خراب
Чу пурсанад чун додхоҳии ҷавоб
چو پرسند چون دادخواهی جواب
Бад-ӣн рост ноед казин сабзи боғ
بدین راست ناید کزین سبز باغ
Гулӣ чандро срдрорӣ ба доғ
گلی چند را سردرآری به داغ
Манеҳ дил бар ин сабзи хинги шмўс
منه دل بر این سبز خنگ شموس
Ки ҳаст аждҳоӣӣ ба рух чун арӯс
که هست اژدهائی به رخ چون عروس
Дилӣ дорад аз меҳрбонии тиҳӣ
دلی دارد از مهربانی تهی
Чаҳ дил каз таниш нест низ огаҳӣ
چه دل کز تنش نیست نیز آگهی
Чу хок аз сукӯнати камар баста бош
چو خاک از سکونت کمر بسته باش
Шитобон фалак шуд ту оҳиста бош
شتابان فلک شد تو آهسته باش
Ту шоҳӣ чу шоҳин машав тези пар
تو شاهی چو شاهین مشو تیز پر
Ба оҳистагӣ кӯш чун шери нар
به آهستگی کوش چون شیر نر
Ънонкши давони асби андеша ро
عنانکش دوان اسب اندیشه را
Ки дар раҳи хскҳости ин беша ро
که در ره خسکهاست این بیشه را
Ба корӣ ки ғамро диҳии бастагӣ
به کاری که غم را دهی بستگی
Шитобандагӣ кун на оҳистагӣ
شتابندگی کن نه آهستگی
Чу бо бигнаҳи рои ҷанг оварӣ
چو با بیگنه رای جنگ آوری
Ба ар дар миёнаи диранг оварӣ
به ار در میانه درنگ آوری
Биҷузи хӯнӣу дузди олӯдаи даст
بجز خونی و دزد آلوده دست
Бибахшоӣ бар ҳар гуноҳӣ ки ҳаст
ببخشای بر هر گناهی که هست
зи дунони нигаҳдори пархош ро
ز دونان نگهدار پرخاش را
Далерии мада бар худ ӯ бош ро
دلیری مده بر خود او باش را
Чу шаҳ бо раият ба довар шавад
چو شه با رعیت به داور شود
Раият ба шаҳ бар диловар шавад
رعیت به شه بر دلاور شود
Машав нарми гуфтор бо зери даст
مشو نرم گفتار با زیر دست
Ки алмос аз арзиз гирад шикаст
که الماس از ارزیز گیرد شکست
Гилӣми касонро мабар сар ба зер
گلیم کسان را مبر سر به زیر
Гилӣми худ аз пашм худ кун чу шер
گلیم خود از پشم خود کن چو شیر
Кафан ҳала шуд карами бодома ро
کفن حله شد کرم بادامه را
Ки абрешим аз ҷони тунди ҷома ро
که ابریشم از جان تند جامه را
зи пӯшидагони рози пӯшидаи дор
ز پوشیدگان راز پوشیده دار
Вазишони сухани нониўшндаҳи дор
وزیشان سخن نانیوشنده دار
Мёўр ба афсӯси умрии басар
میاور به افسوس عمری بسر
Ки афсӯс бошад бар афсӯсгар
که افسوس باشد بر افسوسگر
Сухани зини нмт гарчи дорам басӣ
سخن زین نمط گرچه دارم بسی
Нагӯям ки ба зин нагӯяд касе
نگویم که به زین نگوید کسی
Турои к-эйати осмонӣ буд
ترا کایت آسمانی بود
Азин беш гуфтани зӣоне буд
ازین بیش گفتن زیانی بود
Гарм тез шуд теғи брмни мгир
گرم تیز شد تیغ برمن مگیر
зи тезӣ буд теғро ногузир
ز تیزی بود تیغ را ناگزیر
Ба теғии чунин тези бозуии шоҳ
به تیغی چنین تیز بازوی شاه
Қавии бод ҳар ҷо ки ронад сипоҳ
قوی باد هر جا که راند سپاه
Чу пардохт зини дарҷи дрхомаҳ ро
چو پرداخت زین درج درخامه را
Пазируфти шоҳи он хиради нома ро
پذیرفت شاه آن خرد نامه را