Саҳаргаҳ ки србргрФтми зи хоб
سحرگه که سربرگرفتم ز خواب
Барафрӯхтам чеҳра чун офтоб
برافروختم چهره چون آفتاب
Сарир сухан баркашидам баланд
سریر سخن برکشیدم بلند
Парокандам аз дил бар оташи сапанд
پراکندم از دل بر آتش سپند
Ба пероиши номаи хусравӣ
به پیرایش نامه خسروی
Куҳани сарвро боз додам навай
کهن سرو را باز دادم نوی
зи ганҷи сухани меҳри бардоштам
ز گنج سخن مهر برداشتم
Дарав дар носуфта нагузоштам
درو در ناسفته نگذاشتم
Сари калакам аз гавҳар андохтан
سر کلکم از گوهر انداختن
Фалакро шиками хости пардохтан
فلک را شکم خواست پرداختن
Даромад хиромони самани сина Эй
درآمد خرامان سمن سینهای
Ба ман дод теғӣ дар ойӣна Эй
به من داد تیغی در آیینهای
Ки ошуфтаи хеш чандин мабош
که آشفتهٔ خویش چندین مباش
Бибин хештани хештан байн мабош
ببین خویشتن خویشتن بین مباش
Назар чун дар ойӣнаи андохтам
نظر چون در آیینه انداختم
Дарави сӯрат хеш бишнохтам
درو صورت خویش بشناختم
Дигаргуна дидам дар он сабзи боғ
دگرگونه دیدم در آن سبز باغ
Ки чун парниён буд дар пари зоғ
که چون پرنیان بود در پر زاغ
зи наргис тиҳӣ ёфтам хоб ро
ز نرگس تهی یافتم خواب را
Надидам ҷавони сарви шодоб ро
ندیدم جوان سرو شاداب را
Саман бар бунафша камӣн карда буд
سمن بر بنفشه کمین کرده بود
Гули сурхро зардии озурда буд
گل سرخ را زردی آزرده بود
Аз он сикка рафта рафтам зи ҷой
از آن سکهٔ رفته رفتم ز جای
Фрўмондми андари сухани сусти рой
فروماندم اندر سخن سست رای
На пое ки худро сабк рӯ кунам
نه پایی که خود را سبکرو کنم
На дастӣ ки нақши куҳан нав кунам
نه دستی که نقش کهن نو کنم
Хаҷали гаштам аз рӯй бирнги хеш
خجل گشتم از روی بیرنگ خویش
Навое гирифтам ба оҳанги хеш
نوایی گرفتم به آهنگ خویش
Ҳаросидам аз давлати тизгом
هراسیدم از دولت تیزگام
Ки бигузоради ин нақшро нотамом
که بگذارد این نقش را ناتمام
Азин пеш коед шабихуни хоб
ازین پیش کاید شبیخون خواب
Ба бунёди ин хона кардам шитоб
به بنیاد این خانه کردم شتاب
Магари хобгоҳӣ ба даст оварам
مگر خوابگاهی به دست آورم
Ки ҷовид дар вай нишаст оварам
که جاوید در وی نشست آورم
Пажӯҳандаи даври гардандаи ҳол
پژوهندهٔ دور گردنده حال
Чунин гуяд аз гардиши моҳу сол
چنین گوید از گردش ماه و سال
Ки чун номаи ҳукми Искандарӣ
که چون نامه حکم اسکندری
Мусаҷҷал шуд аз ваҳии пайғамбарӣ
مسجل شد از وحی پیغمبری
з девон фурушаст унвони ганҷ
ز دیوان فروشست عنوان گنج
Ки номаши баромад ба девони ранҷ
که نامش برآمد به دیوان رنج
Бифармуд то ибраи рӯму рӯс
بفرمود تا عبره روم و روس
Нбштнд бар номи аскндрўс
نبشتند بر نام اسکندروس
Аз он пеш каз тахти худ рахти барад
از آن پیش کز تخت خود رخت برد
Бадв дод ва ӯро ба модари супурд
بدو داد و او را به مادر سپرد
Ба андарз бикшод меҳр аз забон
به اندرز بگشاد مُهر از زبان
Чунин гуфт бо модари меҳрбон
چنین گفت با مادر مهربان
Ки ман рафтам инак ту аз доду дайн
که من رفتم اینک تو از داد و دین
Чунон кун ки гӯйанд бодои чунин
چنان کن که گویند بادا چنین
Пдрўор бо бандагони худоӣ
پدروار با بندگان خدای
Чу модар шудӣ меҳр модар намой
چو مادر شدی مهر مادر نمای
Ба парвардан доду дайн зинҳор
به پروردن داد و دین زینهار
Нигаҳдори фармони парвардгор
نگهدار فرمان پروردگار
Ба фармон барӣ кӯш корд баӣ
به فرمانبری کوش کآرد بهی
Ки фармони барӣ ба зи фармони диҳӣ
که فرمانبری به ز فرمان دهی
Зарурати маро рафтанӣ шуд ба роҳ
ضرورت مرا رفتنی شد به راه
Супурдам ба ту шуғл дияему гоҳ
سپردم به تو شغل دیهیم و گاه
Гирифтам раҳеи даври фарсанги пеш
گرفتم رهی دور فرسنگ پیش
Надонам ки оем бар авранги хеш ?
ندانم که آیم بر اورنگ خویش؟
Гар оем чунон кун ки аз чашми бад
گر آیم چنان کن که از چشم بد
На ту хира бошӣ на ман чашм зад
نه تو خیره باشی نه من چشمزد
Вагар зомдни ҳоли берун буд
وگر زآمدن حال بیرون بود
Ба ҳаш бош то оқибат чун буд
به هش باش تا عاقبت چون بود
Чунон кун ки фардо дарон доварӣ
چنان کن که فردا دران داوری
Нагирад забонат ба узр оварӣ
نگیرد زبانت به عذر آوری
Сухан чун ба сари баради бардошти рахт
سخن چون به سر برد برداشت رخت
Раҳо кард бар модари он тоҷу тахт
رها کرد بر مادر آن تاج و تخت
Бифармуд то лашгари рӯму шом
بفرمود تا لشگر روم و شام
Бирав арза карданд худро тамом
برو عرضه کردند خود را تمام
Аз он лашгари онч ихтиёр омадаш
از آن لشگر آنچ اختیار آمدش
Писандидатар сад ҳазор омадаш
پسندیدهتر صد هزار آمدش
Гузин кард ҳар мардӣ аз кишварӣ
گزین کرد هر مردی از کشوری
Ба мардонагӣ ҳар яке лашгарӣ
به مردانگی هر یکی لشگری
Чаҳораш ҳазор уштур аз баҳри бор
چهارش هزار اشتر از بهر بار
Пасу пеш лашгар кашида қатор
پس و پیش لشگر کشیده قطار
Ҳазор нахустин азуи бисрок
هزار نخستین ازو بیسُراک
Ба гардани кашии кӯҳро карда хок
به گردنکشی کوه را کرده خاک
Ҳазор дигари бахтии боркаш
هزار دیگر بختی بارکش
Ҳамаи борҳошони хӯришҳои хуш
همه بارهاشان خورشهای خوش
Ҳазор сеюм ноқаи раҳи навард
هزار سوم ناقهٔ ره نورد
Ба зери зару зевари сурху зард
به زیر زر و زیور سرخ و زرد
Ҳазор чаҳоруми наҷибони тез
هزار چهارم نجیبان تیز
Чу оҳӯи гуҳ тохтани гарми хез
چو آهو گه تاختن گرم خیز
з ҳар пеша коед ҷаҳонро ба кор
ز هر پیشه کاید جهان را به کار
Гузин кард сдсди ҳамаи пешаи кор
گزین کرد صدصد همه پیشه کار
Бад-ӣни созмндии ҷаҳонгири шоҳ
بدین سازمندی جهانگیر شاه
БроФрохти рояти зи моҳӣ ба моҳ
برافراخت رایت ز ماهی به ماه
зи Мақдӯния рӯй дар роҳ кард
ز مقدونیه روی در راه کرد
Ба Искандария гузаргоҳ кард
به اسکندریه گذرگاه کرد
Сарири ҷҳондории онҷои ниҳод
سریر جهانداری آنجا نهاد
Бар ӯ рўзкӣ чанд бинишаст шод
بر او روزکی چند بنشست شاد
Ба ойини Кайхусрави тахти гир
به آیین کیخسرو تخت گیر
Ки барад аз ҷаҳони тахти худ бар сарир
که برد از جهان تخت خود بر سریر
Бифармуд майлӣ барафрохтан
بفرمود میلی برافراختن
Бар ӯ равшани ойӣнае сохтан
بر او روشن آیینهای ساختن
Ки аз рӯй дарё ба як моҳаи роҳ
که از روی دریا به یک ماهه راه
Нишон боз дод аз сипеду сиёҳ
نشان باز داد از سپید و سیاه
Бидон то буд дидаи бонгоҳи тахт
بدان تا بود دیده بانگاه تخت
Бар ӯ дидаи бонони бедори бахт
بر او دیده بانان بیدار بخت
Чу зи ойӣнаи бенанди пӯшидаи роз
چو ز آیینه بینند پوشیده راز
Ба доранда тахт гӯйанд боз
به دارنده تخت گویند باز
Агар душманӣ трктозӣ кунад
اگر دشمنی ترکتازی کند
Рақиби ҳарами чора созӣ кунад
رقیب حرم چاره سازی کند
Чу фориғ шуд аз тхтгоҳии чунон
چو فارغ شد از تختگاهی چنان
Нишаст аз бар бўри олии Аннан
نشست از بر بور عالیعنان
Нахустин қадами сӯии мағриби ниҳод
نخستین قدم سوی مغرب نهاد
Ба Миср омад онҷои ду рӯзи истод
به مصر آمد آنجا دو روز ایستاد
Вази онҷо бурун шуд ба азми дуруст
وز آنجا برون شد به عزم درست
Ба фармони эзади миёни басти чуст
به فرمان ایزد میان بست چست
Чу лухтии заминро тараф дар навишт
چو لختی زمین را طرف در نوشت
зи паҳлавӣ водӣ даромад ба дашт
ز پهلوی وادی درآمد به دشت
зи муқаддаси танӣ чанд ғам ёфта
ز مقدس تنی چند غم یافته
зи бедоди довар ситам ёфта
ز بیداد داور ستم یافته
Тазаллуми кунони сӯй роҳ омаданд
تظلمکنان سوی راه آمدند
Аннани гири инсоф шоҳ омаданд
عنانگیر انصاف شاه آمدند
Ки чун аз ту покии пазируфти хок
که چون از تو پاکی پذیرفت خاک
Бикун хонаи покро низ пок
بکن خانه پاک را نیز پاک
Ба муқаддаси расони рояти хеш ро
به مقدس رسان رایت خویش را
Барафкан зи гетии бидонадяш ро
برافکن ز گیتی بداندیش را
Дар он ҷои покон як аҳрӣманаст
در آن جای پاکان یک اهریمنست
Ки бо дӯстон худо душманаст
که با دوستان خدا دشمنست
Мутӣъони он хонаи арҷманд
مطیعان آن خانهٔ ارجمند
Набенанд азуи ҷузи гудозу газанд
نبینند ازو جز گداز و گزند
Тариқи парастиш раҳо ме кунад
طریق پرستش رها میکند
Парастандагонро ҷафо ме кунад
پرستندگان را جفا میکند
Ба хӯни рехтани срброФрохтаҳи сет
به خون ریختن سربرافراختهست
Басиро ба ноҳақи срондохтаҳи сет
بسی را به ناحق سرانداختهست
Ҳама дар ҳаросем азин деви зод
همه در هراسیم ازین دیو زاد
Туе диўбнд аз ту хоҳем дод
تویی دیوبند از تو خواهیم داد
Сикандар чу дид он чунон зоре
سکندر چو دید آن چنان زاریی
Взонсони барояшони ситамкоре
وزانسان برایشان ستمکاریی
Ситамдидаро гашти фарёдрас
ستمدیده را گشت فریادرس
Ба фарёди номади зи фарёди кас
به فریاد نامد ز فریاد کس
Чу аз қудсёни ин ҳикоят шунид
چو از قدسیان این حکایت شنید
Аннани сӯии байт алмуқаддас кашид
عنان سوی بیتالمقدس کشید
Ҳисори ҷаҳонро ки сар боз кард
حصار جهان را که سر باز کرد
зи байти алмуқаддас сароғоз кард
ز بیت المقدس سرآغاز کرد
Сикандар ба қудс омад аз марзи рӯм
سکندر به قدس آمد از مرز روم
Бидон то баради фитна зон марзу бум
بدان تا برد فتنه زان مرز و بوم
Чу бидодгари душмани огоҳи гашт
چو بیدادگر دشمن آگاه گشت
Ки овоз дод омад аз кӯҳу дашт
که آواز داد آمد از کوه و دشت
Камари баст ва омад ба пигор ӯ
کمر بست و آمد به پیگار او
Набӯд огаҳ аз бахти бедор ӯ
نبود آگه از بخت بیدار او
Ба аввали шабихун ки оварад шоҳ
به اول شبیخون که آورد شاه
Барон роҳзани дев бар басти роҳ
بران راهزن دیو بر بست راه
Чу бидодгар дид хӯни рехташ
چو بیدادگر دید خون ریختش
зи дарвоза муқаддас овехташ
ز دروازه مقدس آویختش
Мунодии барангехт то дар замон
منادی برانگیخت تا در زمان
зи бедод ӯ бргшоиди забон
ز بیداد او برگشاید زبان
Ки ҳар кӯи бад-ӣни хона бедод кард
که هر کو بدین خانه بیداد کرد
бадингуна бахти бадаш ёд кард
بدینگونه بخت بدش یاد کرد
Чу зу бастади он хонаи пок ро
چو زو بستد آن خانهٔ پاک را
Ба анбари бромихти он хок ро
به عنبر برآمیخت آن خاک را
Бросўд азон ҷои осӯдагон
برآسود ازان جای آسودگان
Фурушаст азуи гирди олӯдагон
فروشست ازو گرد آلودگان
Ҷафои ситамкора зу боз дошт
جفای ستمکاره زو باز داشت
Ба тоъатгарони ҷой тоъат гузошт
به طاعتگران جای طاعت گذاشت
Азуи кори муқаддас чу бо сози гашт
ازو کار مقدس چو با ساز گشت
Сӯии малики мағриб Аннан тоз гашт
سوی ملک مغرب عنانتاز گشت
Бар аФрнҷаҳ оварад аз онҷои сипоҳ
بر افرنجه آورد از آنجا سپاه
Вази аФрнҷаҳ бар ондилус кард роҳ
وز افرنجه بر اندلس کرد راه
Чу омад гуҳи даъвӣу доварӣ
چو آمد گه دعوی و داوری
Ба дониши намоеу дайни парварӣ
به دانش نمایی و دین پروری
Кас аз донишу дайн ӯ срнтоФт
کس از دانش و دین او سرنتافت
Раҳе дид равшан бидон раҳи шитофт
رهی دید روشن بدان ره شتافت
Чу омухт бар ҳар касе дайн ва дод
چو آموخت بر هر کسی دین و داد
Ба ҳар буқъаи тоъати гуҳии нави ниҳод
به هر بقعه طاعتگهی نو نهاد
Ба рафтан дигар бора лашгар кашид
به رفتن دگر باره لشگر کشید
Ба олами гушойӣ илм баркашид
به عالم گشایی علم برکشید
Ба таъҷил меронад бар кӯҳ ва равад
به تعجیل میراند بر کوه و رود
Куҷои сабза Эй дид омад фурӯд
کجا سبزهای دید آمد فرود
Чу аз мондагии гашти пардохта
چو از ماندگی گشت پرداخته
Дигар бора шуд азмро сохта
دگر باره شد عزم را ساخته
Намӯд аз биёбон ба дарёи шитофт
نمود از بیابان به دریا شتافت
ДроФкнди киштӣ ба дарёии об
درافکند کشتی به دریای آب
Се ма бар сари об дарё нишаст
سه مه بر سر آب دریا نشست
Биоварад сайдии зи дарё ба даст
بیاورد صیدی ز دریا به دست
Аз онсӯ ки хуршед мешуд ниҳон
از آنسو که خورشید میشد نهان
Такопуӣ мекард бо ҳамРаҳон
تکاپوی میکرد با همرهان
Ҷазира басӣ дид бе одамӣ
جزیره بسی دید بیآدمی
Бурун рафт ва мешуд замӣ бар замӣ
برون رفت و میشد زمی بر زمی
Басии пеш боз омадаш ҷонвар
بسی پیش باز آمدش جانور
Ҳам аз одамии ҳам зи ҷинс дигар
هم از آدمی هم ز جنس دگر
Дарави ҳеҷ аз эшон нёмихтанд
درو هیچ از ایشان نیامیختند
Взўи кӯҳ бар кӯҳ бигурехтанд
وزو کوه بر کوه بگریختند
Саранҷом чун рафт роҳии дароз
سرانجام چون رفت راهی دراز
Нишеби замин дигар омад фароз
نشیب زمین دیگر آمد فراز
Биёбоне аз реги рухшандаи зард
بیابانی از ریگ رخشنده زرد
Ки ҷузи тини асФри нингихти гирд
که جز طین اصفر نینگیخت گرد
Барони реги бум ар касе тохтӣ
برآن ریگ بوم ار کسی تاختی
Замини зераш оташ барандохтӣ
زمین زیرش آتش برانداختی
Ҳамоно ки бар ҷои таркиби хок
همانا که بر جای ترکیب خاک
зи таркиби гӯгирд буд он муғок
ز ترکیب گوگرد بود آن مغاک
Чу як ма дар ан бодия тохтанд
چو یکمه در ان بادیه تاختند
Азу низ ҳам рахт пардохтанд
ازو نیز هم رخت پرداختند
Чу поёни он водӣ омад падед
چو پایان آن وادی آمد پدید
Сикандар ба дарёӣ аъзам расед
سکندر به دریای اعظم رسید
Дар он жарфи дарё шигифтӣ бимонад
در آن ژرف دریا شگفتی بماند
Ки Юноняш аўқёнўс хонд
که یونانیش اوقیانوس خواند
Муҳӣти ҷаҳони мавҷ ҳайбат намӯд
محیط جهان موج هیبت نمود
Аз он пештари ҷой рафтан набӯд
از آن پیشتر جای رفتن نبود
Фурӯ рафтани офтоб аз ҷаҳон
فرو رفتن آفتاب از جهان
Дар он жарф дарё набӯдӣ ниҳон
در آن ژرف دریا نبودی نهان
Ҳиҷобии муғонеи бади он об ро
حجابی مغانی بد آن آب را
Нпўшидӣ аз дидҳо тоб ро
نپوشیدی از دیدها تاب را
Фалак ҳар шубони рӯзӣ аз чашми давр
فلک هر شبان روزی از چشم دور
Ба дарёи дроФкндӣ аз чашмаи нур
به دریا درافکندی از چشمه نور
Ба мо дар фурӯ рафтани офтоб
به ما در فرو رفتن آفتاب
Ишорат ба чашмаасту дарёии об
اشارت به چشمه است و دریای آب
Ҳамон чашмаи гарм ки ӯ рости ҷой
همان چشمه گرم کهاو راست جای
Ба дарё ҳўолт кунад раҳнамоӣ
به دریا حوالت کند رهنمای
Чу обӣ ба якҷо муҳайё шавад
چو آبی به یکجا مهیا شود
Шавад ҳавза ва дар ба дарё шавад
شود حوضه و در به دریا شود
Мъиб буд то буд дар муғок
معیب بود تا بود در مغاک
Муъаллақ буд чун буд гирди хок
معلق بود چون بود گرد خاک
Дар он баҳр кўро муҳӣтаст ном
در آن بحر کورا محیطست نام
Муъаллақ буд оби дарёи мудом
معلق بود آب دریا مدام
Чу хуршеди пӯшади ҷамолро ҷаҳон
چو خورشید پوشد جمال را جهان
Пас атфи он об гардад ниҳон
پس عطف آن آب گردد نهان
Ба вақти раҳили офтоби баланд
به وقت رحیل آفتاب بلند
зи паргори он баҳр пӯшад паранд
ز پرگار آن بحر پوشد پرند
Илм чун ба зери орад аз авҷ ӯ
علم چون به زیر آرد از اوج او
Тавон диданаш дар пас мавҷ ӯ
توان دیدنش در پس موج او
Чу лухтӣ равад дар сари оради ҳиҷоб
چو لختی رود در سر آرد حجاب
Ки ояд наварди замин дар ҳисоб
که آید نورد زمین در حساب
Ба дониши чунин май намояди қиёс
به دانش چنین مینماید قیاس
Дигар раҳбарӣ ҳаст брраҳи шинос
دگر رهبری هست برره شناس
Чу он чашмаи гармро дид шоҳ
چو آن چشمه گرم را دید شاه
Нашуд чашм ӯ гарм дар хобгоҳ
نشد چشم او گرم در خوابگاه
з доно бипурсед кин чашма чист
ز دانا بپرسید کاین چشمه چیست
Ҳмидўни нигаҳбони ин чашма кист
همیدون نگهبان این چشمه کیست
Чунин гуфт доно ки ин оби гарм
چنین گفت دانا که این آب گرم
Басои дидҳоро ки баради оби шарм
بسا دیدها را که برد آب شرم
Дарин парда бисёр ҷустанди роз
درین پرده بسیار جستند راز
Наомад ба кафи ҳеҷ сари риштаи боз
نیامد به کف هیچ سر رشته باز
Ман ин қиссаи пурсидам аз чанд пер
من این قصه پرسیدم از چند پیر
Ҷавобӣ надода сети каси дилпазир
جوابی ندادهست کس دلپذیر
Диҳад ҳар касе шарҳи он нури пок
دهد هر کسی شرح آن نور پاک
Яке гирди маркази яке зери хок
یکی گرد مرکز یکی زیر خاک
Ки донад ки беруни азин ҷилваи гоҳ
که داند که بیرون ازین جلوهگاه
Куҷо мекунад ҷилваи хуршеду моҳ
کجا میکند جلوه خورشید و ماه
Сикандар барон соҳили ороми ҷуст
سکندر بران ساحل آرام جست
Сӯии об дарё шуд ороми суст
سوی آب دریا شد آرام سست
Чу симоб дид оби дарёи стбр
چو سیماب دید آب دریا سطبر
Гузари баста бар қатраи дуздони абр
گذر بسته بر قطره دزدان ابر
Дар обии чунон киштӣ осон нарафт
در آبی چنان کشتی آسان نرفت
Вагар рафт бераҳ шиносон нарафт
وگر رفت بی ره شناسان نرفت
Шаҳ аз раҳ шиносон бипурсед роз
شه از ره شناسان بپرسید راز
Бснҷидни кору тартиби соз
بسنجیدن کار و ترتیب ساز
Ки киштии бад-ӣни об чун афканам ?
که کشتی بدین آب چون افکنم؟
Чигуна буна зу буруни афканам ?
چگونه بنه زو برون افکنم؟
Надиданд кори озмоёни савоб
ندیدند کار آزمایان صواب
Ки шоҳи афканди киштии онҷои броб
که شاه افکند کشتی آنجا برآب
Намуданд шаҳро ки сад раҳнамӯн
نمودند شه را که صد رهنمون
Азин об киштӣ наёрад бурун
ازین آب کشتی نیارد برون
Дигар кандарин оби симоби фом
دگر کاندرین آب سیماب فام
Наҳанги аждаҳоеи сети қисосаи ном
نهنگ اژدهاییست قصاصه نام
Сиёҳу ситамкорау сҳмнок
سیاه و ستمکاره و سهمناک
Чу дӯдӣ ки ояд бурун аз муғок
چو دودی که آید برون از مغاک
Сиёсат чунон дорад он ҷонвар
سیاست چنان دارد آن جانور
Ки бинанда чун бинадаш як назар
که بیننده چون بیندش یک نظر
Диҳад ҷон ва дигар наҷунбад зи ҷой
دهد جان و دیگر نجنبد ز جای
Ки бошад ба роҳии чунин раҳнамоӣ
که باشد بهراهی چنین رهنمای
Бтрзини ҳамаи он казин хонаи давр
بترزین همه آن کزین خانه دور
Яке фарзаи бинӣ чу тобандаи нур
یکی فرضه بینی چو تابنده نور
Басии санги рангин дар он мавҷгоҳ
بسی سنگ رنگین در آن موجگاه
Ҳамаи азрақу сурху зарду сиёҳ
همه ازرق و سرخ و زرد و سیاه
Фурӯзанда чун мрқшишои зар
فروزنده چون مرقشیشای زر
Манӣ ва ду ман камтару бештар
منی و دو من کمتر و بیشتر
Чу бинад дарави дидаи одамӣ
چو بیند درو دیدهٔ آدمی
Бихандади зи баси шодӣу хуррамӣ
بخندد ز بس شادی و خرمی
Вазони хуррамӣ ҷон диҳад дар замон
وزان خرمی جان دهد در زمان
Ҳамон дидан ва додани ҷони ҳамон
همان دیدن و دادن جان همان
Вале ҳар чаҳ бошад зи мисқол кам
ولی هر چه باشد ز مثقال کم
з хосият уфтад вагар сад ба ҳам
ز خاصیت افتد و گر صد بههم
зи бӯҳтони ҷони бурданаши раҳнамоӣ
ز بهتان جان بردنش رهنمای
Ҳаме хондаш паҳнаи ҷони гзоӣ
همی خواندش پهنهٔ جان گزای
Чу шуд гуфта ин достони шаҳриёр
چو شد گفته این داستان شهریار
Фиристод ва кард озмоиш ба кор
فرستاد و کرد آزمایش به کار
Чунон буд кони пер гӯянда гуфт
چنان بود کان پیر گوینده گفت
Танӣ чанд аз он санг бар хок хуфт
تنی چند از آن سنگ بر خاک خفت
Бифармуд то бар ҳиўнони маст
بفرمود تا بر هیونان مست
Ба он санг рангин расонанд даст
به آن سنگ رنگین رسانند دست
Ҳамаи дидҳо боз банданд чуст
همه دیدها باز بندند چست
Кунанд онгаҳ он сангро бози ҷуст
کنند آنگه آن سنگ را باز جست
Вазони санг чндонкаҳ ояд ба даст
وزان سنگ چندانکه آید بهدست
Барандаш ба пушти ҳиўнони маст
برندش به پشت هیونان مست
Ҳамаи зери карбос ҳо карда банд
همه زیر کرباسها کرده بند
Лифофа бирав бози печида чанд
لفافه برو باز پیچیده چند
Кунанд он ҳиўнон азон санги бор
کنند آن هیونان ازان سنگ بار
Намонанд худро дар он сангсор
نمانند خود را در آن سنگسار
Ба фармони пазирии рақибони роҳ
به فرمان پذیری رقیبان راه
Биҷой овареданд фармони шоҳ
بجای آوریدند فرمان شاه
Шаҳу лашгар аз бими чандон ҳалок
شه و لشگر از بیم چندان هلاک
Гузаштанд чун бод азон зарди хок
گذشتند چون باد ازان زرد خاک
Бифармуд шаҳ то аз он хоки зард
بفرمود شه تا از آن خاک زرد
Штрбони сад уштур гронбор кард
شتربان صد اشتر گرانبار کرد
Чу омад ба ҷое ки буд обгир
چو آمد به جایی که بود آبگیر
Бару буми онҷои иморат пазир
بر و بوم آنجا عمارت پذیر
Ба фармон ӯ сангҳо рехтанд
به فرمان او سنگها ریختند
Вазони санг бунёдӣ ангехтанд
وزان سنگ بنیادی انگیختند
Ҳамаи ҳам чунон карда карбоси печ
همه همچنان کرده کرباس پیچ
Казишон яке боз накушод ҳеҷ
کزیشان یکی باز نگشاد هیچ
Ба таркиби он сангҳо бндбнд
به ترکیب آن سنگها بندبند
Баровард бе дар ҳисории баланд
برآورد بیدر حصاری بلند
Баровард кохӣ чу бодоми мағз
برآورد کاخی چو بادام مغز
Ҳамаи як ба дигари баровардаи нағз
همه یک به دیگر برآورده نغز
Гулӣ кард гӣранда зон зарди хок
گِلی کرد گیرنده زان زرد خاک
Буруни банноро брондўди пок
برون بنا را براندود پاک
Дарунро ниндўд ва холӣ гузошт
درون را نیندود و خالی گذاشت
Ки розӣ дар он парда пӯшида дошт
که رازی در آن پرده پوشیده داشت
Хнидаҳ чунинаст аз омӯзгор
خنیده چنینست از آموزگار
Ки чун муддатӣ шуд бар он рӯзгор
که چون مدتی شد بر آن روزگار
Фурӯрихт карбос аз рӯй санг
فروریخت کرباس از روی سنگ
Падед омад он гавҳари ҳафт ранг
پدید آمد آن گوهر هفت رنگ
Бурун банно монад бар ҷои хеш
برون بنا ماند بر جای خویش
Казандӯдаш гул ҳарам дошт пеш
کز اندودش گل حرم داشت پیش
Даруни мондагон хирқа андохтанд
درون ماندگان خرقه انداختند
Барон хирқа бисёр ҷон бохтанд
بران خرقه بسیار جان باختند
Ҳарон роҳрави комади онҷои фароз
هران راهرو کامد آنجا فراز
Ба дидори он ҳснш омад ниёз
به دیدار آن حصنش آمد نیاز
Талаб кард бар бора чун раҳ надид
طلب کرد بر باره چون ره ندید
Камандӣ барафканаду болои давид
کمندی برافکند و بالا دوید
Чу бар бора шуд сангро дид зуд
چو بر باره شد سنگ را دید زود
Чу оҳани рибои зуди азуи ҷони рабӯд
چو آهن ربا زود ازو جان ربود
зи сангӣ ки дар як маниши хӯн буд
ز سنگی که در یک منش خون بود
Чу кӯҳӣ ба ҳам бар наҳй чун буд ? !
چو کوهی بههم بر نهی چون بوَد؟!
Шунидам зи шоҳони як озоди мард
شنیدم ز شاهان یک آزاد مرد
Шунид ин суханро ва бовар накард
شنید این سخن را و باور نکرد
Фиристод ва ин қиссаро бози ҷуст
فرستاد و این قصه را باز جست
Баров қисса шуд зи озмоиши дуруст
براو قصه شد ز آزمایش درست
Чу шоҳи он банно кард азу рӯй тофт
چو شاه آن بنا کرد ازو روی تافت
зи дарёи басӯии биёбони шитофт
ز دریا بسوی بیابان شتافت
Чу шаш моҳи дигари бпимўди роҳ
چو شش ماه دیگر بپیمود راه
Сутӯҳ омад аз ранҷ рафтани сипоҳ
ستوه آمد از رنج رفتن سپاه
Азон раҳ ки дар пой пел омадаш
ازان ره که در پای پیل آمدش
Гузарга сӯй равад нил омадаш
گذرگه سوی رود نیل آمدش
Ба сарчашмаи нил рағбат намӯд
به سرچشمه نیل رغبت نمود
Ки он пояро дидаи нодида буд
که آن پایه را دیده نادیده بود
Шабу рӯзи бартараф он равад бор
شب و روز برطرف آن رود بار
Ду асба ҳаме ронад бар кӯҳу ғор
دو اسبه همیراند بر کوه و غار
Бидон руста кон равадро буд майл
بدان رسته کان رود را بود میل
Ҳаме шуд чу ояд сӯй равад сайл
همیشد چو آید سوی رود سیل
Басии кӯҳу дашт аз ҷаҳони дрнўшт
بسی کوه و دشت از جهان درنوشت
Ба поён расад охири он кӯҳу дашт
به پایان رسد آخر آن کوه و دشت
Падед омад аз домани реги хушк
پدید آمد از دامن ریگ خشک
Баландии гуҳии сабз бо буии машк
بلندی گهی سبز با بوی مشک
Камар дар камари кӯҳӣ аз хораи санг
کمر در کمر کوهی از خاره سنگ
Бароварда чун сабз бо буии машк
برآورده چون سبز با بوی مشک
Бирав роҳ барбаста пӯянда ро
برو راه بربسته پوینده را
Гузари гум шудаи роҳи ҷӯянда ро
گذر گم شده راه جوینده را
Кашида амӯди он шитобанда равад
کشیده عمود آن شتابنده رود
Аз он кӯҳ миноўш омад фурӯд
از آن کوه میناوش آمد فرود
Яке пушта бар роҳи он буд тунд
یکی پشته بر راه آن بود تند
Ки аз рафтанаш пойҳо буд кунад
که از رفتنش پایها بود کند
Касе кӯ бидон пуштаи хори пушт
کسی کو بدان پشتهٔ خار پشت
Барандохтӣ ҷон ба чанголу мушт
برانداختی جان به چنگال و مشت
Задӣ қаҳқаҳа чун бар ӯ тохтӣ
زدی قهقهه چون بر او تاختی
Аз онсӯии худро дар андохтӣ
از آنسوی خود را در انداختی
Бар ӯгар яке рафтанӣ вагар ҳазор
بر او گر یکی رفتنی و گر هزار
Чу мурғон паридӣ дар он марғзор
چو مرغان پریدی در آن مرغزار
Фиристода бар пушта шуд чанд кас
فرستاده بر پشته شد چند کس
Каз эшон наомад яке бози пас
کز ایشان نیامد یکی باز پس
Чу ҳар кас ки барадӣ бар он пуштаи рахт
چو هر کس که بردی بر آن پشته رخت
Ту гуфтӣ бар он ёфтӣ тоҷу тахт
تو گفتی بر آن یافتی تاج و تخت
Чунон чашм аз он хайл бартофтӣ
چنان چشم از آن خیل برتافتی
Ки чашм аз хаёлаш асар ёфтӣ
که چشم از خیالش اثر یافتی
Сикандари ҷаҳондидагонро бихонад
سکندر جهاندیدگان را بخواند
Дарин чораи ҷӯии басӣ қисса ронад
درین چارهجویی بسی قصه راند
Ки натавон барин кӯҳ танҳо шудан
که نتوان برین کوه تنها شدن
Ду ҳамроҳ бояд ба якҷо шудан
دو همراه باید به یکجا شدن
Сукӯнати намӯдан дар он тохтан
سکونت نمودن در آن تاختن
Ба ҳар даҳ қадами манзилии сохтан
به هر ده قدم منزلی ساختن
Чу бар пушта рафтан гирифтани қарор
چو بر پشته رفتن گرفتن قرار
Барандохтани ончӣ бояд ба кор
برانداختن آنچه باید به کار
Ба тадриҷ дидани дарони сӯии кӯҳ
به تدریج دیدن درآن سوی کوه
Ба икраҳ надидан ки оради шиква
به یکره ندیدن که آرد شکوه
Бкрднди азинсон ва судӣ надошт
بکردند ازینسان و سودی نداشت
Дигар бораи донои назари бргмошт
دگر باره دانا نظر برگماشت
Чунин шуд дарони доварии раҳнамоӣ
چنین شد درآن داوری رهنمای
Ки мардии ҳунарманду покизаи рой
که مردی هنرمند و پاکیزه رای
Нависанда бошад ҷаҳондидаи мард
نویسنده باشد جهاندیده مرد
Ҳамон хома ва коғазаш дарнавард
همان خامه و کاغذش درنورد
Буд хуби фарзандии он мард ро
بود خوب فرزندی آن مرد را
Казу давр дорад ғаму дард ро
کزو دور دارد غم و درد را
Чу майл оварад сӯии он пуштаи гоҳ
چو میل آورد سوی آن پشته گاه
Буд пӯри ҳам пушт бо ӯ ба роҳ
بود پور هم پشت با او به راه
Ба боло шавад марду фарзанди зер
به بالا شود مرد و فرزند زیر
Буд бачаи шери занҷири шер
بود بچه شیر زنجیر شیر
Гар ӯ боз пас ноед аз асл ва бен
گر او باز پس ناید از اصل و بن
Ба фарзанд худ бозгуед сухан
به فرزند خود بازگوید سخن
Вагар зонка дорад забони бастагӣ
وگر زانکه دارد زبان بستگی
Нависад мисолӣ ба оҳистагӣ
نویسد مثالی به آهستگی
Фурӯи афканди сӯии фарзанди хеш
فرو افکند سوی فرزند خویش
Набарди дил аз меҳри пайванди хеш
نبرد دل از مهر پیوند خویش
Бадаст овареданд мардии шигарф
بدست آوریدند مردی شگرف
Ки маҷмӯъае буд аз он ҷумлаи ҳарф
که مجموعهای بود از آن جمله حرف
Сӯй кӯҳ шуд пер ва бо ӯ ҷавон
سوی کوه شد پیر و با او جوان
Чу бача ки бо шер бошад давон
چو بچه که با شیر باشد دوان
Дигар нимрўзи он ҷавони далер
دگر نیمروز آن جوان دلیر
зи поёни он пушта омад ба зер
ز پایان آن پشته آمد به زیر
зи коғази гирифтаи навардӣ ба чанг
ز کاغذ گرفته نوردی به چنگ
Бар шоҳ шуд рафта аз рӯй ранг
بر شاه شد رفته از روی رنگ
Ба шаҳ дод коғаз фурӯ хонд шоҳ
به شه داد کاغذ فرو خواند شاه
набиштаи чунин буд каз гирди роҳ
نبشته چنین بود کز گرد راه
Ба ҷони он чунон омадам каз ҳарос
به جان آن چنان آمدم کز هراس
Ба дӯзахи раҳ хеш кардам қиёс
به دوزخ ره خویش کردم قیاس
Раҳеи гӯйӣ аз тори як мӯӣ раст
رهی گویی از تار یک موی رست
Бар ӯ ҳар ки омад зи худ дасти шаст
بر او هر که آمد ز خود دست شست
Дарин раҳ ки ҷузи шакл мӯе надошт
درین ره که جز شکل مویی نداشت
Фурӯд омад ҳеҷ рӯе надошт
فرود آمد هیچ رویی نداشت
Чу бар пуштаи хораи санги омадам
چو بر پشته خاره سنگ آمدم
зи баси танагии раҳ ба танги омадам
ز بس تنگی ره به تنگ آمدم
зи онсӯ ки дидам дилам пора шуд
ز آنسو که دیدم دلم پاره شد
Хирад зон хатарнокӣ овора шуд
خرد زان خطرناکی آواره شد
Взинсўи раҳи пушта бероғ буд
وزینسو ره پشته بی راغ بود
Тараф то тарафи боғ дар боғ буд
طرف تا طرف باغ در باغ بود
Пар аз мивау сабзау обу гул
پر از میوه و سبزه و آب و گل
Баровардаи овози мурғони дуҳул
برآورده آواز مرغان دهل
Ҳаво аз латофати дарави машки рез
هوا از لطافت درو مشک ریز
Замин аз ндоўт дар ӯ чашмаи хез
زمین از نداوت در او چشمه خیز
Такаш бо тлоўш дар овехта
تکش با تلاوش در آویخته
Чунин равадӣ аз ҳар ду ангехта
چنین رودی از هر دو انگیخته
Азин сӯи ҳамаи зинату зиндагӣ
ازین سو همه زینت و زندگی
Аз онсӯи ҳамаи озу афкандагӣ
از آنسو همه آز و افکندگی
Биҳишти ин ва он ҳаст дӯзахи сиришт
بهشت این و آن هست دوزخ سرشت
Ба дӯзах наёяд касе аз биҳишт
به دوزخ نیاید کسی از بهشت
Дигар кони биёбон ки мо омадем
دگر کان بیابان که ما آمدیم
Бибин каз куҷо то куҷои омадем
ببین کز کجا تا کجا آمدیم
Киро дил диҳад каз чунин ҷои нағз
کهرا دل دهد کز چنین جای نغز
Наад пои худро дар он пои лғз ?
نهد پای خود را در آن پای لغز؟
Ман инак шудам шоҳи бадрӯди бод
من اینک شدم شاه بدرود باد
Шумо шод бошед ва ман низ шод
شما شاد باشید و من نیز شاد
Шаҳ аз рози пинҳон чу огоҳи гашт
شه از راز پنهان چو آگاه گشت
Сипаҳ ронад аз он кӯҳпоя ба дашт
سپه راند از آن کوهپایه به دشت
Нагуфт ончӣ бархонад бо ҳеҷ кас
نگفت آنچه برخواند با هیچکس
Ки то ҳар дилии норади онҷои ҳавас
که تا هر دلی نارد آنجا هوس
Чу донист конҷо нишастан хатост
چو دانست کانجا نشستن خطاست
Гузарга талаб кард бар дасти рост
گذرگه طلب کرد بر دست راست
Дар он раҳи з рафтан нёсуд ҳеҷ
در آن ره ز رفتن نیاسود هیچ
намекард ҷузи роҳ рафтани бсич
نمیکرد جز راه رفتن بسیچ
зи роҳи биёбон бурун шуд ба ранҷ
ز راه بیابان برون شد به رنج
Чу реги биёбон равон карда ганҷ
چو ریگ بیابان روان کرده گنج
Раҳаши регу андӯҳаш аз рег беш
رهش ریگ و اندوهش از ریگ بیش
Туфи оҳаш аз дег бар дег беш
تف آهش از دیگ بر دیگ بیش
Ҳамаи роҳи душмани зи дому дада
همه راه دشمن ز دام و دده
Ба ҳар гӯшае лашгарӣ саф зада
به هر گوشهای لشگری صف زده
Валикин чу кардандӣ оҳанги шоҳ
ولیکن چو کردندی آهنگ شاه
з зулмат шудӣ раҳи барояшони сиёҳ
ز ظلمت شدی ره برایشان سیاه
Кас аз тирагии раҳи набардии бурун
کس از تیرگی ره نبردی برون
Магари рухсат шаҳ шудӣ раҳнамӯн
مگر رخصت شه شدی رهنمون
Касе кӯ кашидӣ сар аз рой ӯ
کسی کو کشیدی سر از رای او
Шудӣ ҷой ӯ кандаи пой ӯ
شدی جای او کندهٔ پای او
Бурун аз миёнҷӣ ва аз тарҷума
برون از میانجی و از ترجمه
Бидонаст як як забони ҳама
بدانست یک یک زبان همه
Суханро ба оҳангашон соз дод
سخن را به آهنگشان ساز داد
Ҷавоби сазоворашон боз дод
جواب سزاوارشان باز داد
бадингуна мекард раҳро навард
بدینگونه میکرد ره را نورد
Замони зери гардуни замини зери гирд
زمان زیر گردون زمین زیر گرد
Дар он раҳ набӯдаш ҷузи ин ҳеҷ кор
در آن ره نبودش جز این هیچکار
Ки чун боди барадии зи дилҳо ғубор
که چون باد بردی ز دلها غبار
Дили ошноро барафрӯхтӣ
دل آشنا را برافروختی
Ба бегонагони дайн дар омухтӣ
به بیگانگان دین در آموختی
Чу зон дашт бигузашт чун деви бод
چو زان دشت بگذشت چون دیو باد
Қадам дар дигар деви лохии ниҳод
قدم در دگر دیو لاخی نهاد
Биёбоне аз оташини ҷӯш ӯ
بیابانی از آتشین جوش او
Забонӣ сухан гуфта дар гӯш ӯ
زبانی سخن گفته در گوش او
Ҷузи он зар ки бошад худои офарид
جز آن زر که باشد خدای آفرید
Кас аз рстниҳо гиёҳӣ надид
کس از رستنیها گیاهی ندید
Ҷаҳони ҷӯй аз он кони зари тофта
جهانجوی از آن کان زر تافته
Бихандед чун Тифл зар ёфта
بخندید چون طفل زر یافته
Чу лухтӣ дар он дашти паймӯди роҳ
چو لختی در آن دشت پیمود راه
Ба боғ Ирам ёфт оромгоҳ
به باغ ارم یافت آرامگاه
Падед омад он боғи заррини дарахт
پدید آمد آن باغ زرین درخت
Ки шаддод азу ёфт он тоҷу тахт
که شداد ازو یافت آن تاج و تخت
Дарун рафт солори гетии навард
درون رفت سالار گیتی نورد
Замин аз дарахтон зар дид зард
زمین از درختان زر دید زرد
Якояки дарахтонаш аз миваи пар
یکایک درختانش از میوه پر
Ҳамаи миваи биҷодаҳу лаъл ва дар
همه میوه بیجاده و لعل و در
з ҳар сӯи дроўихтаҳи себу нор
ز هر سو درآویخته سیب و نار
Ҳамаи нори ёқӯту ёқӯти нор
همه نار یاقوت و یاقوت نار
зи норанҷи заррину симини туранҷ
ز نارنج زرین و سیمین ترنج
Фиреби омада бо назарҳо ба ғанҷ
فریب آمده با نظرها به غنج
Баҳораши ҷавоҳири замини кимиё
بهارش جواهر زمین کیمیا
зи биҷодаҳи гули вази зумурради гё
ز بیجاده گل وز زمرد گیا
Бисотӣ кашида дарон сабзи боғ
بساطی کشیده دران سبز باغ
з гавҳар барафрӯхта чун чароғ
ز گوهر برافروخته چون چراغ
Ду тандис аз зари барангехта
دو تندیس از زر برانگیخته
з ҳар сӯратии қолабии рехта
ز هر صورتی قالبی ریخته
Чу дар чашм пайкшинос омадӣ
چو در چشم پیکرشناس آمدی
Агар зар набӯдӣ ҳарос омадӣ
اگر زر نبودی هراس آمدی
зи булӯртар ҳавзае сохта
ز بلور تر حوضهای ساخته
Чу яхи порае сими бгдохтаҳ
چو یخ پارهای سیم بگداخته
Дар он моҳён карда аз ҷазаъи ноб
در آن ماهیان کرده از جزع ناب
Намояндатар зонка моҳӣ дар об
نمایندهتر زانکه ماهی در آب
Дўхштии баровардаи қасрии азим
دوخشتی برآورده قصری عظیم
Яке хишт аз зари яке хишти сим
یکی خشت از زر یکی خشت سیم
Чу шаҳ шуд дар он қасри зарринаи хишт
چو شه شد در آن قصر زرینه خشت
Гумони баради комад ба қасри биҳишт
گمان برد کامد به قصر بهشت
Чу бисёр баргашти пиромнш
چو بسیار برگشت پیرامنش
Дарида шуд аз ганҷи зари доманаш
دریده شد از گنج زر دامنش
Равоқӣ ҷудогона дид аз ақиқ
رواقی جداگانه دید از عقیق
зи бунёд то сар ба гавҳари ғариқ
ز بنیاد تا سر به گوهر غریق
Дар ӯ гунбадии равшан аз зари ноб
در او گنبدی روشن از زر ناب
ДрФшндаҳ чун гунбади офтоб
درفشنده چون گنبد آفتاب
Науфтода гардӣ бар он зари хушк
نیفتاده گردی بر آن زر خشک
Биҷузи сўнши анбару гирди машк
بجز سونش عنبر و گرد مشک
Дар ӯ рафт солори фарҳангу ҳуш
در او رفت سالار فرهنگ و هوش
Чу дар гунбади осмонҳо сурӯш
چو در گنبد آسمانها سروش
Ситудоне аз ҷазаъ тобанда дид
ستودانی از جزع تابنده دید
Казу буи кофуртар ме дамид
کزو بوی کافورتر میدمید
Ниҳода бар он фарши минои сиришт
نهاده بر آن فرش مینا سرشت
Яке лавҳи ёқӯт мино навишт
یکی لوح یاقوت مینا نوشت
набишта баров к-эии худованди зӯр
نبشته براو کای خداوند زور
Ки ронии сӯй ин ситудон сутур
که رانی سوی این ستودان ستور
Дарин дахмаи хуфтаи сети шаддоди од
درین دخمه خفتهست شداد عاد
Казу ранг ва равнақ гирифт ин савод
کزو رنگ و رونق گرفت این سواد
Ба озарм кун сӯии мо тохтан
به آزرم کن سوی ما تاختن
Макун қасди бурқаъ барандохтан
مکن قصد برقع برانداختن
Бикун стар пӯшӣ ки пӯшида ем
بکن ستر پوشی که پوشیدهایم
Ба расвоӣ кас накӯшида ем
به رسوایی کس نکوشیدهایم
Нигаҳдори номӯси мо дар наҳуфт
نگهدار ناموس ما در نهفت
Ки хоҳии ту низ андарин хок хуфт
که خواهی تو نیز اندرین خاک خفت
Агар хуфтаеро дарин хобгоҳ
اگر خفتهای را درین خوابگاه
Бароранд гунбади зи санги сиёҳ
برآرند گنبد ز سنگ سیاه
Саранҷомаши ин гунбади тези гашт
سرانجامش این گنبد تیز گشت
зи девори гунбади дарорад ба дашт
ز دیوار گنبد درآرد به دشت
Танишро намаки суд мӯрон кунад
تنش را نمک سود موران کند
Сараши хоки сам сутурон кунад
سرش خاک سم ستوران کند
Балӣ ҳар касе аз баҳри айвони хеш
بلی هر کسی از بهر ایوان خویش
Сутунӣ кунад бар ситудон хеш
ستونی کند بر ستودان خویش
Валикин чу бинии саранҷоми кор
ولیکن چو بینی سرانجام کار
Баради бодаш аз ҳар сӯе чун ғубор
برد بادش از هر سویی چون غبار
Ки донад ки шаддодро пойу даст
که داند که شداد را پای و دست
Ба наъли сутур ки хоҳад шикаст ? !
به نعل ستور که خواهد شکست؟!
Ғубори парокандаро дар муғок
غبار پراکنده را در مغاک
Раҳо кун ки ҳам хок ба ҷои хок
رها کن که هم خاک به جای خاک
Аз он тан ки бодаш пароканда кард
از آن تن که بادش پراکنده کرد
Нишоне набинӣ ҷузи ин кӯҳи зард
نشانی نبینی جز این کوه زرد
Ту низ эй гушояндаи қуфли роз
تو نیز ای گشایندهٔ قفل راز
Битарс аз чунин рӯз ва бо мо бисоз
بترس از چنین روز و با ما بساز
Мабош эмин ар зонка озода Эй
مباش ایمن ار زانکه آزادهای
Ки охири ту низ одамии зода Эй
که آخر تو نیز آدمی زادهای
Ҳамаи ганҷ ин гунҷадон он тест
همه گنج این گنجدان آن تست
Сару тоҷи мо ҳам ба фармони тест
سر و تاج ما هم به فرمان تست
Кушодаи сети пеши ту дарҳои ганҷ
گشادهست پیش تو درهای گنج
Сипоҳи туро бас шуд ин пои ранҷ
سپاه ترا بس شد این پایرنج
Бабри ганҷи кон бар ту борӣ мабод
ببر گنج کان بر تو باری مباد
Турои бод ва бо мот корӣ мабод
ترا باد و با مات کاری مباد
Сикандар бар он лавҳи норехта
سکندر بر آن لوح ناریخته
Чу лавҳӣ шуд аз шохии овехта
چو لوحی شد از شاخی آویخته
Вазони хат ки чун қатра об хонд
وزان خط که چون قطرهٔ آب خواند
Басои қатраи об каз дида ронад
بسا قطرهٔ آب کز دیده راند
Чу аз чашми гриндаҳи ашки бор
چو از چشم گریندهٔ اشکبار
Бар он хўобгаҳ кард лухтии нисор
بر آن خوابگه کرد لختی نثار
Бурун рафт вазон гунҷадон рахти баст
برون رفت وزان گنجدان رخت بست
Бидон ганҷу гавҳари нёлўди даст
بدان گنج و گوهر نیالود دست
зи боғӣ ки дар биғ теғ омадаш
ز باغی که در بیغ تیغ آمدش
Яке мива чидан дареғ омадаш
یکی میوه چیدن دریغ آمدش
Чу донист кони фарши зари сохта
چو دانست کان فرش زر ساخته
Ба умрӣ дарозаст пардохта
به عمری درازست پرداخته
Аз он гунҷадон кони ҳама ганҷ дошт
از آن گنجدان کان همه گنج داشت
На худ барграфт ва на касро гузошт
نه خود برگرفت و نه کس را گذاشت
Ҳамаи роҳ ӯ худ пар аз ганҷ буд
همه راه او خود پر از گنج بود
Зари даҳ диҳии сими даҳ панҷ буд
زرِ دَهدهی سیم ِ دَهپنج بود
Дигар бораи сар дар биёбони ниҳод
دگر باره سر در بیابان نهاد
Бару буми худро ҳаме кард ёд
بر و بوم خود را همیکرد یاد
Чу як нимаи роҳ биёбон бурид
چو یک نیمه راه بیابان برید
Гуруҳеи дади одамӣ сор дид
گروهی دد آدمی سار دید
Бёбонёнии сияҳтар зи қӣр
بیابانیانی سیهتر ز قیر
Ба байғӯлаи ғорҳо ҷои гир
به بیغوله غارها جای گیر
Бпрсидшони кандарин содаи дашт
بپرسیدشان کاندرین ساده دشت
Чаҳ доред аз аФсонҳои саргузашт ?
چه دارید از افسانها سرگذشت؟
Гузашт аз шумо кист аз дому дад
گذشت از شما کیست از دام و دد
Ки дорад дарини дашти маъвои худ ?
که دارد دراین دشت ماوای خود؟
Чунин боз доданд шаҳро ҷавоб
چنین باز دادند شه را جواب
Ки давраст азин бодияи абру об
که دورست ازین بادیه ابر و آب
Дарин жарфи саҳро ки маъвои мост
درین ژرف صحرا که ماوای ماست
Хӯришҳои мо сайди саҳрои мост
خورشهای ما صید صحرای ماست
Дарин дашти нахҷӣр бонӣ кунем
درین دشت نخجیر بانی کنیم
Ба расми дадон зиндагонӣ кунем
به رسم ددان زندگانی کنیم
Хӯрем ончӣ зон сайд ёбем нарм
خوریم آنچه زان صید یابیم نرم
Кунем олати ҷома аз мӯӣу чарм
کنیم آلت جامه از موی و چرم
На оташ ба кор ояд ӣнҷо на об
نه آتش به کار آید اینجا نه آب
Буд об аз абри оташ аз офтоб
بود آب از ابر آتش از آفتاب
Ба рӯзи сипеди офтоби баланд
به روز سپید آفتاب بلند
Буд оташи мо дарин шаҳри банд
بود آتش ما درین شهر بند
зи шабнам чу гардад ҳаво низ тар
ز شبنم چو گردد هوا نیز تر
Дам мо кунад зон насими обхўр
دم ما کند زان نسیم آبخور
Дарин кунҷи моро ҷузи ин соз нест
درین کنج ما را جز این ساز نیست
Вазин бартари анҷом ва оғоз нест
وزین برتر انجام و آغاز نیست
Ҳамон низ пурсӣ зи дигари гуруҳ
همان نیز پرسی ز دیگر گروه
Ки доранд мأўои дарин дашту кӯҳ
که دارند مأوا درین دشت و کوه
Дарин оташини дашти бен нопадид
درین آتشین دشت بن ناپدید
Ки паранда дар вай наёрад парид
که پرنده در وی نیارد پرید
Бёбонённди ваҳшии басӣ
بیابانیانند وحشی بسی
Ки ҳаргиз нагиранд ху бо касе
که هرگز نگیرند خو با کسی
Бибаранди чандон ба як рӯзи роҳ
ببُرّند چندان به یکروز راه
Ки он брнхизди зи мо дар ду моҳ
که آن برنخیزد ز ما در دو ماه
Азишон ба мо як як ояд ба даст
ازیشان به ما یک یک آید به دست
Бипурсем азу чун шавад пои баст
بپرسیم ازو چون شود پای بست
Ки беоб чун зиндагонӣ кунанд
که بی آب چون زندگانی کنند
Ба мо бар чаро срФшонӣ кунанд
به ما بر چرا سرفشانی کنند
Намоянди коб аз бунаи заҳри мост
نمایند کاب از بنه زهر ماست
зтарӣ ҳавоист каз баҳри мост
ز تری هواییست کز بهر ماست
Насозем чун мор бо ҳеҷ кас
نسازیم چون مار با هیچکس
Хӯришҳои мо сусморасту бас
خورشهای ما سوسمارست و بس
зи шуғли шумо чун наёбем суд
ز شغل شما چون نیابیم سود
Шуморо парастиш чаҳ бояд намӯд ? !
شما را پرستش چه باید نمود؟!
Дигаргунаи прсимшон дар наҳуфт
دگرگونه پرسیمشان در نهفت
Чаҳ ҳангом хӯрд ва чаҳ ҳангом хуфт
چه هنگام خورد و چه هنگام خفت
Ки чндонкаҳи рафтанди болоу паст
که چندانکه رفتند بالا و پست
Дарин бодия коб ноед бадаст
درین بادیه کاب ناید بدست
Ба поёни ин бодия кас расед
به پایان این بادیه کس رسید
Ҳамон пайкарии дигар аз халқ дид
همان پیکری دیگر از خلق دید
Ба посух чунин гуфтаанд он гуруҳ
به پاسخ چنین گفتهاند آن گروه
Ки бисёр гаштем дар дашту кӯҳ
که بسیار گشتیم در دشت و کوه
Давидем чун оҳӯони солу моҳ
دویدیم چون آهوان سال و ماه
Ба поён водӣ набардем роҳ
به پایان وادی نبردیم راه
Бёбонёнӣ дигар дида ем
بیابانیانی دگر دیدهایم
Вазишони хабар низ пурсида ем
وزیشان خبر نیز پرسیدهایم
Ки беруни азин пайкари қиргўн
که بیرون ازین پیکر قیرگون
Нишоне дигар медиҳад раҳнамӯн ?
نشانی دگر میدهد رهنمون؟
Нишон додаанд аз бар хеши давр
نشان دادهاند از بر خویش دور
Бидонҷо ки хуршедро нест нур
بدانجا که خورشید را نیست نور
Яке шаҳр чун бешаи машки бед
یکی شهر چون بیشهٔ مشک بید
Дар ӯ одамии пайкаронеи сипед
در او آدمی پیکرانی سپید
Накӯ рӯйу хуши хуйу зебои хисол
نکو روی و خوش خوی و زیبا خصال
зи панҷсад якеро фузунаст сол
ز پانصد یکی را فزونست سال
Вагар низ панҷсад барояд дигар
وگر نیز پانصد برآید دگر
Набинӣ касеро зи перии асар
نبینی کسی را ز پیری اثر
Бурун аз ватани гоҳи он дилкашон
برون از وطن گاه آن دلکشان
Ба мо кас надода сети дигари нишон
به ما کس ندادهست دیگر نشان
Аз он низ беруни дарин хоки паст
از آن نیز بیرون درین خاک پست
Басии кӯҳу саҳроӣ нодида ҳаст
بسی کوه و صحرای نادیده هست
Дарунӣаст рўиндаҳро обхўрд
درونیست روینده را آبخورد
Ки гармоаш гармосту сармоаши сард
که گرماش گرماست و سرماش سرد
Чу зу растании брнёиди зи хок
چو زو رستنی برنیاید ز خاک
Дар он ҷонвар чун нагардад ҳалок ? !
در آن جانور چون نگردد هلاک؟!
Ҳаминаст розӣ ки мо ҷуста ем
همین است رازی که ما جستهایم
зи дигари ҳикояти варақ шаста ем
ز دیگر حکایت ورق شستهایم
Сикандар ба он халқи соҳиби ниёз
سکندر به آن خلق صاحب نیاز
Бубахшеду бхшўдшони баргу соз
ببخشید و بخشودشان برگ و ساز
Дар омухташони расму ойини хеш
در آموختشان رسم و آیین خویش
Барафрӯхташон дониш аз дайни хеш
برافروختشان دانش از دین خویش
Вазишон ба ҳанҷорҳои дуруст
وزیشان به هنجارهای درست
Сӯии рубъи маскӯни нишони бозҷст
سوی ربع مسکون نشان بازجست
Чу зу кори худ созўр ёфтанд
چو زو کار خود سازور یافتند
Ба раҳи бурданаш зуд бишитофтанд
به ره بردنش زود بشتافتند
Аз он хоки ҷӯшону боди сумум
از آن خاک جوشان و باد سموم
Намуданд роҳаш ба ободи бум
نمودند راهش به آباد بوم
Сикандар дар он дашти бегоҳу гоҳ
سکندر در آن دشت بیگاه و گاه
Дўосбаҳ ҳаме ронад бироаҳу роҳ
دواسبه همیراند بیراه و راه
Саранҷоми кони раҳ ба поён расед
سرانجام کان ره به پایان رسید
Дигар бора шуд атфи дарёи падед
دگر باره شد عطف دریا پدید
Ҳам аз оби дарё ба дарёи канор
هم از آب دریا به دریا کنار
Тлоўшгҳӣ дид чун чашма сор
تلاوشگهی دید چون چشمه سار
Фиканданд моҳии барони чашмаи рахт
فکندند ماهی برآن چشمه رخت
Бар осӯдаи гаштанд аз он ранҷи сахт
بر آسوده گشتند از آن رنج سخت
Дигар бораи киштӣ басӣ сохтанд
دگر باره کشتی بسی ساختند
зи соҳил ба дарё дар андохтанд
ز ساحل به دریا در انداختند
Чу дарё буриданд як моҳ беш
چو دریا بریدند یک ماه بیش
Ба хушкии расонданди бунгоҳи хеш
به خشکی رساندند بنگاه خویش
Чу аз тоби анҷуми шаб таб зада
چو از تاب انجم شب تب زده
Бипечед чун мор ақраб зада
بپیچید چون مار عقرب زده
зи боди ҷанӯбӣ дар омад насим
ز باد جنوبی در آمد نسیم
Дил раҳравон раст аз андӯҳу бим
دل رهروان رست از اندوه و بیم
Гирифтанд як моҳи онҷои қарор
گرفتند یک ماه آنجا قرار
Ки ҳам соябон буд ва ҳам чашма сор
که هم سایبان بود و هم چشمهسار
Ба марҳами расиданд аз он хастагӣ
به مرهم رسیدند از آن خستگی
зи тан ранҷашон шуд ба оҳистагӣ
ز تن رنجشان شد به آهستگی