Сари файласуфони Юнони гуруҳ
سر فیلسوفان یونان گروه
Ҷавоҳири чунин орад аз кони кӯҳ
جواهر چنین آرد از کان کوه
Ки чун як раҳи он шоҳи гетии навард
که چون یک ره آن شاه گیتی نورد
зи гардиш ба гардун баровард гирд
ز گردش به گردون برآورد گرد
Ба Юнон замин омад аз роҳи давр
به یونان زمین آمد از راه دور
Ватани гоҳи пешинаро дод нур
وطن گاه پیشینه را داد نور
Зромши сӯй дониш оварад рой
زرامش سوی دانش آورد رای
Пажӯҳиш гарӣ кард бо раҳнамоӣ
پژوهشگری کرد با رهنمای
Димоғи фалакро ба андешаи сифт
دماغ فلک را به اندیشه سفت
Дар бастагӣҳо кушод аз наҳуфт
در بستگیها گشاد از نهفت
Суханро нишони ҷуст бар раҳбарӣ
سخن را نشان جست بر رهبری
зи юнонӣу паҳлавӣу дарӣ
ز یونانی و پهلوی و دری
Аз он порсии дафтари хусравон
از آن پارسی دفتر خسروان
Ки бар ёд будаш чу оби равон
که بر یاد بودش چو آب روان
зи дигари забонҳои ҳар марзу бум
ز دیگر زبانهای هر مرز و بوم
Чаҳ аз ҷинси Юнон чаҳ аз ҷинси рӯм
چه از جنس یونان چه از جنس روم
Бифармуд то файласуфони ҳама
بفرمود تا فیلسوفان همه
Кунанд он чаҳ дониш буд тарҷума
کنند آن چه دانش بود ترجمه
з ҳар дар бадонаши дарии дркшид
ز هر در بدانش دری درکشید
Вази он ҷумла дрёӣӣ омад падед
وز آن جمله دریائی آمد پدید
Садаф чун з ҳар гавҳарии гашти пар
صدف چون ز هر گوهری گشت پر
Падед омад аз рӯми дарёӣ дар
پدید آمد از روم دریای در
Нахустин тарозӣ ки баст аз қиёс
نخستین طرازی که بست از قیاس
Китобӣаст кон ҳаст гетии шинос
کتابیست کان هست گیتی شناس
Дигар дафтари рамзи рӯҳонӣон
دگر دفتر رمز روحانیان
Казу зинда монанди Юнонён
کزو زنده مانند یونانیان
Ҳамон сафари Искандарии коҳили рӯм
همان سفر اسکندری کاهل روم
Бадв нарм карданд оҳан чу мум
بدو نرم کردند آهن چو موم
Хабар ёфтанд аз раҳи кину меҳр
خبر یافتند از ره کین و مهر
Ки дар ҳафт гунбад чаҳ дорад сипеҳр
که در هفت گنبد چه دارد سپهر
Кунун зон садафҳои гавҳар фишон
کنون زان صدفهای گوهر فشان
Буруни з антёхс набинӣ нишон
برون ز انطیاخس نبینی نشان
Чунин чанд нўбоўаҳи ақлу рой
چنین چند نوباوه عقل و رای
Падед омад аз шоҳи кишвари гушой
پدید آمد از شاه کشور گشای
Бидон кордонӣу корогҳӣ
بدان کاردانی و کارآگهی
Чу бинишаст бар тахти шоҳаншаҳӣ
چو بنشست بر تخت شاهنشهی
Ишорат чунон шуд зи тахти баланд
اشارت چنان شد ز تخت بلند
Ки доност наздики мо арҷманд
که داناست نزدیک ما ارجمند
Наҷуед касе бар касе бартарӣ
نجوید کسی بر کسی برتری
Магар каз тариқи ҳунари парварӣ
مگر کز طریق هنر پروری
Заҳри пойгоҳӣ ки воло буд
زهر پایگاهی که والا بود
Ҳунармандро пояи боло буд
هنرمند را پایهٔ بالا بود
Қарор ончунон шуд ки наздики шоҳ
قرار آنچنان شد که نزدیک شاه
Бадонаш буд мардро пойгоҳ
بدانش بود مرد را پایگاه
Чу давлат ба дониш равон кард маҳд
چو دولت به دانش روان کرد مهد
Маони сӯй дониш намуданд ҷаҳд
مهان سوی دانش نمودند جهد
Ҳамаи рух ба дониш барафрӯхтанд
همه رخ به دانش برافروختند
зи фарзонагон дониш омухтанд
ز فرزانگان دانش آموختند
зи фарҳанги он шоҳи дониши писанд
ز فرهنگ آن شاه دانش پسند
Шуд овози Юнон ба дониши баланд
شد آواز یونان به دانش بلند
Кунун кони навоҳии варақ дар навишт
کنون کان نواحی ورق در نوشت
Замони гашт ва зу ном дониш нагашт
زمان گشت و زو نام دانش نگشت
Сари навбатӣ гарчи бар чархи баст
سر نوبتی گرچه بر چرخ بست
Ба тоътгҳш буд доим нишаст
به طاعتگهش بود دایم نشست
Нҳонхонаҳ Эй доштӣ аз адим
نهانخانهای داشتی از ادیم
Бирав ҳеҷ бандӣ на аз зрўи сим
برو هیچ بندی نه از زرو سیم
Яке харгаҳ аз шӯшаи сурхи бед
یکی خرگه از شوشهٔ سرخ بید
Дар он харгаҳи афшондаи хоки сипед
در آن خرگه افشانده خاک سپید
Дилаш чун шудӣ сайри азин домгоҳ
دلش چون شدی سیر ازین دامگاه
Дар он харгаҳ оварадӣ оромгоҳ
در آن خرگه آوردی آرامگاه
Наҳодӣ кулоҳи киёнии зи сар
نهادی کلاه کیانی ز سر
Ба хизматгарии чусти бастии камар
به خدمتگری چست بستی کمر
Задӣ рӯй бар рӯй он хоки пок
زدی روی بر روی آن خاک پاک
Баровардӣ аз дили дамии дарднок
برآوردی از دل دمی دردناک
зи рафтаи сипосии броростӣ
ز رفته سپاسی برآراستی
Ба ояндаи ҳам ёреи хостӣ
به آینده هم یاریی خواستی
Ҳар он фатҳ коқболш оварад пеш
هر آن فتح کاقبالش آورد پیش
зи фазл худо дид нзҷҳди хеш
ز فضل خدا دید نزجهد خویش
Дуои карданаши байн чаҳ дар парда буд
دعا کردنش بین چه در پرده بود
Ҳамоно ки шоҳӣ дуо карда буд
همانا که شاهی دعا کرده بود
Дуо коед аз роҳи олӯдагӣ
دعا کاید از راه آلودگی
Наёрад магари мағзи полудагӣ
نیارد مگر مغز پالودگی
Чу софӣ буд марди мақсӯди хоҳ
چو صافی بود مرد مقصود خواه
Дуо зуд ёбад ба мақсӯди роҳ
دعا زود یابد به مقصود راه
Сикандар ки он подшоҳӣ гирифт
سکندر که آن پادشاهی گرفت
Ҷаҳонро бад-ӣни нек роҳӣ гирифт
جهان را بدین نیک راهی گرفت
На зон ғофилон буд каз равад ва май
نه زان غافلان بود کز رود و می
Бадви некро брнагиранд пай
بدو نیک را برنگیرند پی
Ба кас бар ҷӯй ҷавр нагузоштӣ
به کس بر جوی جور نگذاشتی
Ҷаҳонро ба мизон нигаҳ доштӣ
جهان را به میزان نگه داشتی
Агар пераи зан буд вагар Тифли хирад
اگر پیره زن بود و گر طفل خرد
Гуҳ дод хоҳии бадви роҳи барад
گه داد خواهی بدو راه برد
Бад-ӣни ростӣ буд паймон ӯ
بدین راستی بود پیمان او
Ки шуд ҳафт кишвар ба фармон ӯ
که شد هفت کشور به فرمان او
Ба тадбири кори огаҳони дами кушод
به تدبیر کار آگهان دم گشاد
зи кори огаҳии кори олами кушод
ز کار آگهی کار عالم گشاد
Вагар на яке тарки рӯмии кулоҳ
وگر نه یکی ترک رومی کلاه
Ба ҳинд ва ба чин кӣ задӣ боргоҳ
به هند و به چین کی زدی بارگاه
Шунидам ки ҳар ҷо ки ронадӣ чу кӯҳ
شنیدم که هر جا که راندی چو کوه
Набӯдӣ дараш холӣ аз шаш гуруҳ
نبودی درش خالی از شش گروه
зи пӯлоди хоёни шамшери зан
ز پولاد خایان شمشیر زن
Камари баста будӣ ҳазор анҷуман
کمر بسته بودی هزار انجمن
зи афсунгарон чанд ҷодӯии чуст
ز افسونگران چند جادوی چست
Каз эшон шудӣ банди Њорути суст
کز ایشان شدی بند هاروت سست
Забони аўронӣ ки вақти шитоб
زبان اورانی که وقت شتاب
Кличаҳи рабудандӣ аз офтоб
کلیچه ربودندی از آفتاب
Ҳакямони борӣки байн беш аз он
حکیمان باریک بین بیش از آن
Ки рнҷонми андешаи хеш аз он
که رنجانم اندیشهٔ خویش از آن
зи перони зоҳиди басии неки мард
ز پیران زاهد بسی نیکمرد
Ки дар шаб дъоӣӣ тавонанд кард
که در شب دعائی توانند کرد
Ба пайғамбарон низ будаш паноҳ
به پیغمبران نیز بودش پناه
Вазин ҷумла холӣ набӯдаш сипоҳ
وزین جمله خالی نبودش سپاه
Чу кории гиреҳи пеш боз омадӣ
چو کاری گره پیش باز آمدی
Ба мушкили кушодан ниёз омадӣ
به مشکل گشادن نیاز آمدی
зи шаш кавкабаи сафи броростӣ
ز شش کوکبه صف برآراستی
з ҳар кавкабии ёреи хостӣ
ز هر کوکبی یاریی خواستی
Ба андозаи ҷаҳди худ ҳар касе
به اندازهٔ جهد خود هر کسی
Дар он кор ёрӣ намӯдӣ басӣ
در آن کار یاری نمودی بسی
Ба чандини рақибони ёригараш
به چندین رقیبان یاریگرش
Кушода шудӣ он гиреҳи брдрш
گشاده شدی آن گره بردرش
Ба тадбири перон бисёр сол
به تدبیر پیران بسیار سال
Ба дастурии ахтари неки фол
به دستوری اختر نیک فال
Чу зини гӯнаи тадбир соз омадӣ
چو زین گونه تدبیر ساز آمدی
Ду асбаи ғараз пишбоз омадӣ
دو اسبه غرض پیشباز آمدی
Куҷо душманӣ ёфтӣ сахт кӯш
کجا دشمنی یافتی سخت کوش
Ки печидӣ аз сахт кӯшяш гӯш
که پیچیدی از سخت کوشیش گوش
Ба пайғоми аввали зари андохтӣ
به پیغام اول زر انداختی
Ба зари кори худро чу зари сохтӣ
به زر کار خود را چو زر ساختی
Агар душмани зари бадии душманаш
اگر دشمن زر بدی دشمنش
Ба оҳан шудӣ кор чун оҳанаш
به آهن شدی کار چون آهنش
Гар оҳан набӯдӣ бар он дар калид
گر آهن نبودی بر آن در کلید
Ба афсунгарон чора кардӣ падед
به افسونگران چاره کردی پدید
Гар афсунгар аз чораи сртоФтӣ
گر افسونگر از چاره سرتافتی
Ба марди забони дон фараҷ ёфтӣ
به مرد زبان دان فرج یافتی
Чу захми забон ҳам набӯдӣ ба банд
چو زخم زبان هم نبودی به بند
зи рой ҳакямон шудӣ баҳраи манд
ز رای حکیمان شدی بهرهمند
зи чораи ҳаким ар ҳаросон шудӣ
ز چاره حکیم ار هراسان شدی
Ба зуҳду дуои сахтӣ осон шудӣ
به زهد و دعا سختی آسان شدی
Гар аз зоҳидӣ будӣ он кор беш
گر از زاهدان بودی آن کار بیش
Ба пайғамбарони барадии он кори пеш
به پیغمبران بردی آن کار پیش
Вагар зини ҳама беш будӣ шумор
و گر زین همه بیش بودی شمار
Ба эзади пноҳидии анҷоми кор
به ایزد پناهیدی انجام کار
Паноҳандаи бахти бедор ӯ
پناهندهٔ بخت بیدار او
Шудӣ ёр ӯ сохтӣ кор ӯ
شدی یار او ساختی کار او
з ҳар ибра кандар шумор омадаш
ز هر عبره کاندر شمار آمدش
Намӯдори ибрат ба кор омадаш
نمودار عبرت به کار آمدش
зи базми тараби тоби шуғли шикор
ز بزم طرب تاب شغل شکار
Надидӣ ба бозича дар ҳеҷ кор
ندیدی به بازیچه در هیچ کار
Яке рӯз май хӯрдан оғоз кард
یکی روز می خوردن آغاز کرد
Дар хуррамӣ бар ҷаҳон боз кард
در خرمی بر جهان باز کرد
Бромш нишастанд ромишгарон
برامش نشستند رامشگران
Кашиданд базмии карон то карон
کشیدند بزمی کران تا کران
Сарояндае буд дар базми шоҳ
سرایندهای بود در بزم شاه
Ки шаҳро дарав беш будӣ нигоҳ
که شه را درو بیش بودی نگاه
Вшии ҷома Эй доштӣ ҳафт ранг
وشی جامهای داشتی هفت رنگ
Чу гули торўпўдши баровардаи танг
چو گل تاروپودش برآورده تنگ
Тамошои он ҷомаи нағзи боф
تماشای آن جامهٔ نغز باف
Дили шоҳро дода бар ваии тавоф
دل شاه را داده بر وی طواف
Бар он ҷома чун гули афрӯхта
بر آن جامهٔ چون گل افروخته
зи карбоси хоми остари дӯхта
ز کرباس خام آستر دوخته
Худованди он ҷомаи нағзи кор
خداوند آن جامهٔ نغز کار
Гарони ҷома зу то басии рӯзгор
گران جامه زو تا بسی روزگار
зи баси захмаи дӯду тороҷи гирд
ز بس زخمهٔ دود و تاراج گرد
Вшии пӯшро ҷома шуд солхўрд
وشی پوش را جامه شد سالخورد
Чу хандид бар якдигари торўпўд
چو خندید بر یکدیگر تاروپود
Сроиндаҳро охир омад сурӯд
سرآینده را آخر آمد سرود
Куҳани ҷомаро додсозӣ дигар
کهن جامه را داد سازی دگر
Вшӣ зер кард остари брзбр
وشی زیر کرد آستر برزبر
Чу дар чашм шоҳ омад он ранги зишт
چو در چشم شاه آمد آن رنگ زشت
Бадв гуфт кӣ мудаббири бдсршт
بدو گفت کی مدبر بدسرشت
Чаро пурҳи сурхи гули рехтӣ
چرا پرهٔ سرخ گل ریختی
Бухори муғелон дар овехтӣ
بخار مغیلان در آویختی
Ҳарират чаро гашти бртни пилос
حریرت چرا گشت برتن پلاس
Чаҳ дории шабаҳи пеши гавҳари шинос
چه داری شبه پیش گوهر شناس
Замин бӯса дод он сарояндаи мард
زمین بوسه داد آن سراینده مرد
Бҷону сршоаҳ савганд хӯрд
بجان و سرشاه سوگند خورد
Ки ин ҷома буд онкӣ буд аз нахуст
که این جامه بود آنکه بود از نخست
зи бумаши дигаргуна нақшӣ нараст
ز بومش دگرگونه نقشی نرست
Ҷуз он нест каз ту амал карда ам
جز آن نیست کز تو عمل کردهام
Дарунро ба берун бадал карда ам
درون را به بیرون بدل کردهام
Халқ буд берун наҳафтум зи шоҳ
خلق بود بیرون نهفتم ز شاه
Халқ тар шудам чун дарун ёфт роҳ
خلقتر شدم چون درون یافت راه
Шаҳ аз посухи марди дастони сарой
شه از پاسخ مرد دستان سرای
Форуманд саргаштаи лухтии биҷой
فروماند سرگشته لختی بجای
Аз он пас ки халқон ӯ тоза кард
از آن پس که خلقان او تازه کرد
Ба халқаши карам беш аз андоза кард
به خلقش کرم بیش از اندازه کرد
з гиря бипечед ва дар гиря гуфт
ز گریه بپیچید و در گریه گفت
Ки пӯшида ба рози мо дар наҳуфт
که پوشیده به راز ما در نهفت
Гар аз рози мо бар гушойанд банд
گر از راز ما بر گشایند بند
Бигирад ҷаҳон дар ҷаҳони буии ганд
بگیرد جهان در جهان بوی گند
Чу аз нақши дебои рӯмии тароз
چو از نقش دیبای رومی طراز
Сари айба зинсон гушойанд боз
سر عیبه زینسان گشایند باز
Ба ар мо дарин миҷмари нуқраи пӯш
به ار ما درین مجمر نقره پوش
Чу авд сияҳ барнадорем ҷӯш
چو عود سیه برنداریم جوش
Ки хубон ба хокистари авду бед
که خوبان به خاکستر عود و بید
Кунанд аз сари хандаи дандони сифед
کنند از سر خنده دندان سفید