Бузурги умед чун гулбарги бушковат

بزرگ امید چون گلبرگ بشکفت

Чиҳил қисса ба чли нукта фурӯ гуфт

چهل قصه به چل نکته فرو‌گفت

Нахустин гуфт каз худ бар ҳазар бош

نخستین گفت کز خود بر حذر باش

Чу гови шнзбаҳ зон шери ҷмош

چو گاو شنزبه زان شیر جماش

Ҳаво башикан казу ёрӣ наёяд

هوا بشکن کزو یاری نیاید

Ки аз бузина наҷорӣ наёяд

که از بوزینه نجاری نیاید

Ба талбиси он туоне хӯрд азин роҳ

به تلبیس آن توانی خورد ازین راه

Казон табл дарида хӯрд рӯбоҳ

کزان طبل دریده خورد روباه

Макун то дар ғамат ноед дарозӣ

مکن تا در غمت ناید درازی

Чу зоҳиди мумсикӣ дар хирқаи бозӣ

چو زاهد ممسکی در خرقه بازی

Махӯр дар хонаи каси ҳеҷ зинҳор

مخور در خانه کس هیچ زنهار

Ки бо ту он кунад кони зоғ бо мор

که با تو آن کند کان زاغ با مار

Ҳамон подоши бинии вақти найранг

همان پاداش بینی وقت نیرنگ

Ки моҳӣ хор дид аз чанги харчанг

که ماهی‌خوار دید از چنگ خرچنگ

Рибо хорӣ макун ин панди бниўш

ربا‌خواری مکن این پند بنیوش

Ки бо шер рбохўр кард харгӯш

که با شیر رباخور کرد خرگوش

Ба худ куштани тавон зин хокдон раст

به خود‌کشتن توان زین خاک‌دان رَست

Чунонк он пери моҳии зоФти шаст

چنانک آن پیر‌ماهی ز‌آفت شست

Шағолу гургу зоғи ин соз карданд

شغال و گرگ و زاغ این ساز‌کردند

Ки аз шахси шутури сар боз карданд

که از شخص شتر سر باز کردند

Ба чораи кини тавон ҷустани зи аъдо

به‌چاره کین توان جُستن ز اعدا

Чунон кони титўӣ аз мавҷи дарё

چنان کان طیطوی از موج دریا

Басои сар каз забон зерзамин рафт

بسا سر کز زبان زیر زمین رفت

Кашфро бо бтони фаслӣ чунин рафт

کشَف را با بطان فصلی چنین رفت

зи ноаҳлони ҳамон бинӣ дар ин банд

ز نااهلان همان بینی در این بند

Ки дид он содаи мурғ аз копӣӣ чанд

که دید آن ساده‌مرغ از کپی‌یی چند

Ба ҳиялати мол мардум хӯрд натавон

به حیلت مال مردم خورد نتوان

Чу бозаргони донои моли нодон

چو بازرگان دانا مال نادان

Чу бар донои кушодии ҳиларо дар

چو بر دانا گشادی حیله را در

Чу ғўки Маркаш дар сар кунӣ сар

چو غوک مارکش در سر کنی سر

Ҳиял бигзор ва машну аз ҳияли соз

حیل بگذار و مشنو از حیل‌ساز

Ки мӯш оҳан хӯрд кӯдаки баради боз

که موش آهن خورَد‌، کودک برَد باز

Чу нақши ҳила бар чодари нишоне

چو نقش حیله بر چادر نشانی

Бидон наққоши чодари сӯзи Монӣ

بدان نقاش چادر‌سوز مانی

зи доно , тани саломат баҳр гардад

ز دانا، تن سلامت‌بهر گردد

Алоҷ аз дасти нодон заҳр гардад

علاج از دست نادان زهر گردد

Ба донои тавон растани зи айём

به دانایی توان رَستن ز ایام

Чу он мурғ нигорин раст аз он дом

چو آن مرغ نگارین رست از آن دام

Макун шухии вафодорӣ дар омӯз

مکن شوخی وفاداری در آموز

зи мӯши дом дар зоғи даҳани дуз

ز موشِ دام‌دَر‌، زاغ دهن‌دوز

Мабар як ҷӯи зи кишти кас ба бедод

مبر یک جو ز کشت کس به بیداد

Ки мӯш аз зоҳид ар ҷӯи барад зар дод

که موش از زاهد ار جو بُرد‌، زر داد

Машав мағрур чун гурги камони гир

مشو مغرور چون گرگ کمان‌گیر

Ки бар дили чарх ногуҳ мезанад тир

که بر دل‌، چرخ ناگه می‌زند تیر

Раҳо кун кин ҳмоли маҳрӯм

رها کن حرص کاین حمّال محروم

Насозад бо хирад чун зоғ бо бум

نسازد با خرد چون زاغ با بوم

Мубин аз хиради бинии хасмро хирад

مبین از خُرد‌بینی خصم را خُرد

зи пелони байн ки харгӯши об чун барад

ز پیلان بین که خرگوش آب چون برد

зи ҳирсу зарқ бояд рӯй бартофт

ز حرص و زرق باید روی برتافت

зи рӯзаи гурбаи рӯзии байн ки чун ёфт

ز روزه گربه روزی بین که چون یافت

Касе кин гурба бошад нақши бандаш

کسی کاین گربه باشد نقش‌بند‌ش

Наад доғи сегӣ бар гўспндш

نهد داغ سگی بر گوسپندش

зи фитна дар вафо кун рӯй дар рӯй

ز فتنه در وفا کن روی در روی

Чунон каз бими дузди он зан дар он шӯй

چنان کز بیم دزد آن زن در آن شوی

Раҳе чун бошад аз хсмонти новирд

رهی چون باشد از خصمانت ناورد

Чунон каз деву дузди он порсои мард

چنان کز دیو و دزد آن پارسا مرد

Чаҳ бояд чашми дилро таҳтаи брдўхт

چه باید چشم دل را تخته بردوخت

Чу наҷорӣ ки лавҳ аз зан дар омухт

چو نجاری که لوح از زن در آموخت

Агар бади нестӣ бо бад машав ёр

اگر بد نیستی با بد مشو یار

Чунон кони мӯши насли одамии хор

چنان کان موش‌ْنسلِ آدمی‌خوار

Ба вои гаштани туоне зин тараф раст

به وا گشتن توانی زین طرف رست

Ки копии ҳам бад-ӣни фан зон кашф раст

که کپی هم بدین فن زان کشَف رست

Чу хар ғофил набояд шуд дарин роҳ

چو خر غافل نباید شد درین راه

Казин ғифлати дил хар хӯрд рӯбоҳ

کزین غفلت دل خر خورد روباه

Ҳисоби насяҳои каж миндиш

حساب نسیه‌های کژ میندیش

Чу зон ҳалвои нақди он марди дарвеш

چو زان حلوای نقد آن مرد درویش

Ба ар бар ғдри он зоҳид кунӣ пушт

به ار بر عذر آن زاهد کنی پشت

Ки росуии аминро бигнаҳи кишт

که راسوی امین را بی‌گنه کشت

Мазан бе пеши бинӣ бар каси ангушт

مزن بی‌پیش‌بینی بر کس انگشت

Чунон кони нари кабӯтари модаро кишт

چنان کان نر کبوتر ماده را کشت

Ба ҳушёрӣ Раҳон худро аз ин ғор

به هشیاری رهان خود را از این غار

Чу мӯши он гурбаро аз доми тимор

چو موش آن گربه را از دام تیمار

Буруни пар то нФрсоиии дарин банд

برون پر تا نفرسایی درین بند

Чу мурғи қабраи зини қубба чанд

چو مرغ قبره زین قبه‌ای چند

Ба сидқи эмин туоне шуд зи шамшер

به صدق ایمن توانی شد ز شمشیر

Чу он зоҳиди шағол аз хашми он шер

چو آن زاهد شغال از خشم آن شیر

Ту некӣ кун матарс аз хасми хунхор

تو نیکی کن مترس از خصم خونخوار

Ба некии баради ҷони сайёҳ аз он мор

به نیکی بُرد جان‌، سیاح از آن مار

Ба қадар мард шуд рӯзии ниҳода

به قدر مرد شد روزی نهاده

зи бозаргони бача то шоҳзода

ز بازرگان‌بچه تا شاهزاده

Ба хунхорӣ макун чанголро тез

به خونخواری مکن چنگال را تیز

Каз ин бе бачаи гашти он шери хўнриз

کز این بی‌بچه گشت آن شیر خونریز

Чу бар гуфт ин сухани пери сухани санҷ

چو بر گفت این سخن پیر سخن‌سنج

Дили хусрав ҳисорӣ шуд бар ин ганҷ

دل خسرو حصاری شد بر این گنج

Пушаймон шуд зи бидъатҳои бедод

پشیمان شد ز بدعت‌های بیداد

Сарои адлро нав кард бунёд

سرای عدل را نو کرد بنیاد