Маро чун ҳотиф дил дид дами соз
مرا چون هاتف دل دید دمساز
Бар оварад аз равоқи ҳиммати овоз
بر آورد از رواق همّت آواز
Ки башитоб эй Низомии зуд , дайраст
که بشتاب ای نظامی زود، دیرست
Фалаки бади аҳду олами зуд сайр аст
فلک بدعهد و عالم زودسیر است
Баҳорӣ нав барор аз чашмаи нӯш
بهاری نو برآر از چشمهٔ نوش
Суханро дасти бофии тоза дар пӯш
سخن را دستبافی تازه درپوش
Дар ин манзил ба ҳиммат соз бурдор
در این منزل به همّت ساز بردار
Дарин парда ба вақт овоз бурдор
درین پرده بهوقتْ آواز بردار
Камӣни созанд агар бе вақти ронӣ
کمین سازند اگر بیوقت رانی
Сар андозанд агар бе вақти хуоне
سر اندازند اگر بیوقت خوانی
Забон бигушоӣ чун гули рўзкӣ чанд
زبان بگشای چون گل روزکی چند
Каз ин карданд сӯсанро забони банд
کز این کردند سوسن را زبانبند
Сухан пӯлод кун чун сиккаи зар
سخن پولاد کن چون سکهٔ زر
Бад-ӣни сиккаи дирамро сикка май бар
بدین سکه، درم را سکه میبر
Нахусти оҳангарӣ бо теғ бинмоӣ
نخست آهنگری با تیغ بنمای
Пас он гуҳи сайқалиро кори фармой
پس آنگه صیقلی را کار فرمای
Сухани кон аз сар андеша ноед
سخن کان از سر اندیشه ناید
Навиштанроу гуфтанро нишоед
نوشتن را و گفتن را نشاید
Суханро саҳл бошад назм додан
سخن را سهل باشد نظم دادن
Бибояд лек бар назми истодан
بباید لیک بر نظم ایستادن
Сухан бисёр дорӣ андакӣ кун
سخن بسیار داری، اندکی کن
Якеро сад макун садро яке кун
یکی را صد مکن صد را یکی کن
Чу об аз эътидоли афзӯн наад гом
چو آب از اعتدال افزون نهد گام
зи серобӣ ба ғарқи оради саранҷом
ز سیرابی به غرق آرد سرانجام
Чу хӯн дар тани одат беш гардад
چو خون در تن ز عادت بیشگردد
Сазои гӯши мол неш гардад
سزای گوشمال نیش گردد
Сухан кам гӯй то бар кор гиранд
سخن کم گوی تا بر کار گیرند
Ки дар бисёр бад бисёр гиранд
که در بسیار بد بسیار گیرند
Туро бисёр гуфтангар салим аст
تو را بسیار گفتن گر سلیم است
Магӯ бисёр дашномӣ азим аст
مگو بسیار دشنامی عظیم است
Сухан ҷонасту ҷони дору ӣ ҷон аст
سخن جان است و جانداروی جان است
Магар чун ҷони азиз аз баҳр он аст
مگر چون جان عزیز از بهر آن است
Ту мардуми байн ки чун берой ва ҳушанд
تو مردم بین که چون بیرای و هوشند
Ки ҷониро ба ноне ме фурушанд
که جانی را به نانی میفروشند
Сухан гавҳар шуду гӯяндаи ғаввос
سخن گوهر شد و گوینده غواص
Ба сахтӣ дар каф ояд гавҳари хос
به سختی در کف آید گوهرِ خاص
зи гавҳар сифтан устодон ҳаросанд
ز گوهر سفتن استادان هراسند
Ки қимати мандӣ гавҳар шиносанд
که قیمتمندیِ گوهر شناسند
Набинӣ ? вақт сифтани марди ҳаккок
نبینی؟ وقتِ سفتن مرد حکاک
Ба шогирдон диҳад дар хатарнок
به شاگردان دهد دُر خطرناک
Агар ҳушёр агар махмур бошӣ
اگر هشیار اگر مخمور باشی
Чунон зӣ каз таъарруз давр бошӣ
چنان زی کز تعرض دور باشی
Ҳазорат мушарраф беҷомагӣ ҳаст
هزارت مشرف بیجامگی هست
Ба сад афғон кашида сӯии ту даст
به صد افغان کشیده سوی تو دست
Ба ғифлат бар меовар як нафас ро
به غفلت بر میآور یک نفَس را
Мадони ғофили зи кори хеши кас ро
مَدان غافل ز کار خویش کس را
Насиҳатҳои ҳотиф чун шунидам
نصیحتهای هاتف چون شنیدم
Чу ҳотиф рӯй дар хилват кашидам
چو هاتف روی در خلوت کشیدم
Дар он хилват ки дил дарёст он ҷо
در آن خلوت که دل دریاست آنجا
Ҳамаи сарчашмаҳо он ҷост он ҷо
همه سرچشمهها آنجاست آنجا
Ниҳодами такяи гоҳи афсонае ро
نهادم تکیهگاهْ افسانهای را
Биҳиштӣ кардам оташи хонае ро
بهشتی کردم آتشخانهای را
Чу шуд наққоши ин бути хонаи дастам
چو شد نقاش این بتخانه دستم
Ҷузи ороиш бар ӯ нақшии нбстм
جز آرایش بر او نقشی نبستم
Агар чаҳ дар сухани коб ҳаёт аст
اگرچه در سخن کآب حیات است
Буд ҷоиз ҳар он чаҳ аз мумкинот аст
بوَد جایز هر آنچهز ممکنات است
Чу битавон ростиро дарҷ кардан
چو بتوان راستی را درج کردن
Дурӯғиро чаҳ бояд харҷ кардан ?
دروغی را چه باید خرج کردن؟
зи кажи гӯйии суханро қадар кам гашт
ز کژگویی سخن را قدر کم گشت
Касе кови рост гӯ шуд муҳташами гашт
کسی کاو راستگو شد مُحتَشم گشت
Чу субҳ содиқ омад рости гуфтор
چو صبح صادق آمد راستگفتار
Ҷаҳон дар зар гирифташ муҳташами вор
جهان در زر گرفتش محتشموار
Чу сарв аз ростӣ бар зад илм ро
چو سرو از راستی بر زد علَم را
Надид андари хазони тороҷи ғам ро
ندید اندر خزان تاراج غم را
Маро чун махзани алосрори ганҷӣ
مرا چون مخزنالاسرار گنجی
Чаҳ бояд дар ҳаваси паймӯди ранҷӣ ?
چه باید در هوس پیمود رنجی؟
Валикин дар ҷаҳон , имрӯз кас нест
ولیکن در جهان، امروز کس نیست
Ки ӯро дар ҳаваси нома ҳавас нест
که او را در هوسنامه هوس نیست
Ҳаваси пухтам ба ширини дасти корӣ
هوس پختم به شیرین دستکاری
Ҳаваси нокони ғамро ғам гусорӣ
هوسناکانِ غم را غمگساری
Чунон нақши ҳаваси бастам бар ӯ пок
چنان نقش هوس بستم بر او پاک
Ки ақл аз хонданаш гардад ҳаваси нок
که عقل از خواندنش گردد هوسناک
На дар шохӣ задам чун дигарон даст
نه در شاخی زدم چون دیگران دست
Ки бар ваии ҷузи рутаби чизеи тавон баст
که بر وی جز رطب چیزی توان بست
Ҳадиси хусраву ширин ниҳон нест
حدیث خسرو و شیرین نهان نیست
Вазони ширинтар алҳақ достон нест
وزان شیرینتر الحق داستان نیست
Агар чаҳ достонии дил писанд аст
اگر چه داستانی دلپسند است
Арӯсӣ дар вқоиаҳ шҳрбнд аст
عروسی در وقایه شهربند است
Баёзаш дар гузориш нест маърӯф
بیاضش در گزارش نیست معروف
Ки дар брдъи саводаш буд мавқуф
که در بَردَع سوادش بود موقوف
зи таърихи куҳани солони он бум
ز تاریخ کهنسالان آن بوم
Марои ин ганҷи номаи гашти маълум
مرا این گنجنامه گشت معلوم
Куҳани солони ин кишвар ки ҳастанд
کهنسالان این کشور که هستند
Маро бар шақаи ин шуғли бастанд
مرا بر شقه این شغل بستند
Наёрад дар қабулаши ақли сустӣ
نیارد در قبولش عقل سستی
Ки пеш оқилон дорад дурустӣ
که پیش عاقلان دارد درستی
На пинҳон бар дурустяш ошкор аст
نه پنهان بر درستیش آشکار است
Асарҳое каз эшон ёдгор аст
اثرهایی کز ایشان یادگار است
Асоси бесутуну шакли шабдиз
اساس بیستون و شکل شبدیز
Ҳмидўн дар мдоини кохи парвиз
همیدون در مداین کاخ پرویز
Ҳаваси кории он Фарҳоди мискин
هوسکاری آن فرهاد مسکین
Нишони ҷӯии шеру қасри ширин
نشانِ جوی شیر و قصر شیرین
Ҳамон шаҳр ва ду оби хуши гувориш
همان شَهرود و آب خوشگوارش
Баннои хусраву ҷои шикораш
بنای خسرو و جای شکارش
Ҳадиси борбад бо сози дҳрўд
حدیث باربد با ساز دهرود
Ҳамон ороми гоҳи шаҳ ба шҳрўд
همان آرامگاه شه به شهرود
Ҳакимӣ кин ҳикоят шарҳ карда сет
حکیمی کاین حکایت شرح کردهست
Ҳадиси ишқ аз эшон тарҳ карда сет
حدیث عشق از ایشان طرح کردهست
Чу дар шаст аўФтодши зиндагонӣ
چو در شصت اوفتادش زندگانی
Хаданг афтодаш аз шасти ҷавонӣ
خدنگ افتادش از شستِ جوانی
Ба ишқӣ дар ки шаст омад писандаш
به عشقی در که شصت آمد پسندش
Сухан гуфтан наомад сӯдмандаш
سخن گفتن نیامد سودمندش
Нагуфтам ҳар чаҳ доно гуфт аз оғоз
نگفتم هر چه دانا گفت از آغاز
Ки фаррух нест гуфтан , гуфтаро боз
که فرخ نیست گفتن، گفته را باز
Дар он ҷузвӣ ки монад аз ишқи бозӣ
در آن جزوی که مانْد از عشقبازی
Сухан ронадам ният бар марди ғозӣ
سخن راندم چو تیغِ مرد غازی