Чу хусрави таҳтаи ҳикмат дар омухт

چو خسرو تخته حکمت در آموخت

Ба озодии ҷаҳонро таҳта бар дӯхт

به آزادی جهان را تخته بر دوخت

зи Марям буд як фарзанди хомаш

ز مریم بود یک فرزند خامَش

Чу шерони абхру шируияи номаш

چو شیران‌، ابخر و شیرویه نامش

Шунидам ман ки он фарзанди қаттол

شنیدم من که آن فرزند قتال

Дар он тифлӣ ки будаш қурб на сол

در آن طفلی که بودش قرب نه سال

Чу ширинро арӯсӣ буд ме гуфт

چو شیرین را عروسی بود می‌گفت

Ки ширини кошгӣ будӣ марои ҷуфт

که شیرین کاشگی بودی مرا جفت

зи меҳраш боз гӯям ё зи кинаш

ز مهرش باز گویم یا ز کینش

зи дониш ё зи давлат ё зи дайнаш

ز دانش یا ز دولت یا ز دینش

Сарои шоҳи азуи пари дӯд май буд

سرای شاه ازو پر دود می‌بود

Бадви пайвастаи нохушнӯд май буд

بدو پیوسته ناخشنود می‌بود

Бузурги умедро гуфт эй хирадманд

بزرگ‌امید را گفت ای خردمند

Дилам бигирифт аз ин ворунаи фарзанд

دلم بگرفت از این وارونه فرزند

Аз ин нофаррухи ахтар май ҳаросам

از این نا‌فرخ‌اختر می‌هراسم

Фасоди толеъашро ме шиносам

فساد طالعش را می‌شناسم

зи бади феълӣ ки дорад дар сари хеш

ز بد فعلی که دارد در سر خویش

Чу гург эмин нашуд бар модари хеш

چو گرگ ایمن نشد بر مادر خویش

Азин нохуш наёяд хислатии хуш

ازین ناخوش نیاید خصلتی خوش

Ки хокистар буд фарзанди оташ

که خاکستر بود فرزند آتش

Нагӯяд ончии касро дилкаш ояд

نگوید آنچه کس را دلکش آید

Ҳама он гуяд ӯ кӯро хуш ояд

همه آن گوید او کاو را خوش آید

На бо фарши ҳамеи байнам на бо санг

نه با فرّش همی‌بینم نه با سنگ

зи фар ва санг бигурезад ба фарсанг

ز فر و سنگ بگریزد به فرسنگ

Чу дӯд аз оташи ман гашти хезон

چو دود از آتش‌ِ من گشت خیزان

зи ман зода вале аз ман гурезон

ز من زاده ولی از من گریزان

Серуми тоҷ аз сарафрозони рабӯдаи сет

سرم تاج از سرافرازان ربوده‌ست

Халафи бас нохалаф дорам чаҳ судаст ?

خلف بس ناخلف دارم چه سود است‌؟

На бар ширин на бар ман меҳрбон аст

نه بر شیرین نه بر من مهربان است

На бо ҳамширагони ширин забон аст

نه با همشیرگان شیرین‌زبان است

Ба чашмӣ бинад ин деви он парӣ ро

به چشمی بیند این دیو آن پری را

Ки хар дар пешаҳо полонгарӣ ро

که خر در بیشه‌ها پالانگری را

з ман бигузар ки ман худ гурзаи морам

ز من بگذر که من خود گَرزه مارم

Балии морам ки чун ӯ муҳра дорам

بلی مارم که چون او مهره دارم

На ҳар зани зан буд ҳар зодаи фарзанд

نه هر زن زن بوَد هر زاده فرزند

На ҳар гули миваи орад ҳар Неи қанд

نه هر گل میوه آرد هر نیی قند

Басои зода ки кишти онро казу зод

بسا زاده که کشت آن را کزو زاد

Баси оҳан ков кунад бар санги бедод

بس آهن کاو کند بر سنگ بیداد

Басои бегона каз соҳиби вафое

بسا بیگانه کز صاحب‌وفا‌یی

зи хуишон беш дорад ошно ӣӣ

ز خویشان بیش دارد آشنا‌یی

Бузург умед гуфт эй пеши байни шоҳ

بزرگ‌امید گفت ای پیش‌بین شاه

Дили пакети з ҳар неку бади огоҳ

دل پاکت ز هر نیک و بد آگاه

Гирифтам кин писари дарди сари тест

گرفتم کاین پسر درد سر تست

На охири порае аз гавҳари тест

نه آخر پاره‌ای از گوهر تست‌؟

Нишоед хасмии фарзанд кардан

نشاید خصمی‌ِ فرزند کردن

Дил аз пайванд бепайванд кардан

دل از پیوند‌، بی‌پیوند کردن

Касе бар норбни норади лагад ро

کسی بر ناربن نارد لگد را

Ки тоҷ сар кунад фарзанди худ ро

که تاج سر کند فرزند خود را

Дарахти туад аз он омад лагади хор

درخت تود از آن آمد لگد‌خوار

Ки дорад бачаи худро нигунсор

که دارد بچهٔ خود را نگونسار

Ту некӣ , бад набошад низ фарзанд

تو نیکی‌، بد نباشد نیز فرزند

Буд тара ба тухми хеш монанд

بود تره به تخم خویش مانند

Қабо ӣ зар чу дар пероиш уфтад

قبا‌ی زر چو در پیرایش افتد

Азуи ҳам зар буд ки ороиш уфтад

ازو هم زر بوَد که‌آرایش افتد

Агар тавсан шуд ин фарзанди ҷмош

اگر توسن شد این فرزند جماش

Замона худ кунад ромиши ту хуш бош

زمانه خود کند رامَش‌، تو خوش باش

Ҷавонӣ дорад зинсони пар аз ҷӯш

جوانی داردَش زینسان پر از جوش

Ба перӣ тавсанӣ гардад фаромӯш

به پیری، توسنی گردد فراموش

Чунон уфтад аз он пас рои хусрав

چنان افتاد از آن پس رای خسرو

Ки оташ хона бошад ҷои хусрав

که آتش‌خانه باشد جای خسرو

Насозад бо ҳамалон ҳам нишастӣ

نسازد با همالان هم نشستی

Кунад чун мӯбадони оташи парастӣ

کند چون موبدان آتش‌پرستی

Чу хусравро ба оташ хона шуд рахт

چو خسرو را به آتش‌خانه شد رخت

Чу шер маст шуд шируия бар тахт

چو شیر مست شد شیرویه بر تخت

Ба нўшонўш май дар кос ме дошт

به نوشانوش می در کاس می‌داشت

зи дўрои даври шаҳро пос ме дошт

ز دورا دور شه را پاس می‌داشت

Бидон нагузошт охир банд кардаш

بدان نگذاشت‌، آخر بند کردش

Ба кунҷӣ аз ҷаҳон хурсанд кардаш

به کنجی از جهان خرسند کردش

Дар он талхии чунон бардошт бо ӯ

در آن تلخی چنان برداشت با او

Ки ҷузи ширин касе нагузошт бо ӯ

که جز شیرین کسی نگذاشت با او

Дили хусрав ба ширини он чунон шод

دل خسرو به شیرین آن چنان شاد

Ки бо сад банд гуфто ҳастам озод

که با صد بند گفتا هستم آزاد

Нишондии моҳро гуфтӣ миндиш

نشاندی ماه را گفتی میندیش

Ки рӯзӣ ҳаст ҳар касро чунин пеш

که روزی هست هر کس را چنین پیش

зи бодии кови кулоҳ аз сар кунад давр

ز بادی کاو کلاه از سر کند دور

Гиёҳ осӯда бошад сарви ранҷур

گیاه آسوده باشد‌، سرو رنجور

Ҳар онч ӯ Фҳл тар бошад зи нахҷӣр

هر آنچ او فحل‌تر باشد ز نخجیر

ШкороФкни бадв хуштар занад тир

شکارافکن بدو خوشتر زند تیر

Чу кӯҳ аз зилзила гардад ба дунем

چو کوه از زلزله گردد به دونیم

зи афтодани баландонро буд бим

ز افتادن بلندان را بود بیم

Ҳар он пухта ки дандонаш бузург аст

هر آن بَخته که دندانش بزرگ است

Ба дунболаши басии дандон гург аст

به دنبالش بسی دندان گرگ است

Ба ҳар ҷо ки оташӣ гардад зар андӯд

به‌هر‌جا که‌آتشی گردد زر‌اندود

Басӯии некӯи ан хуштар равад дӯд

بسوی نیکو‌ان خوشتر رود دود

Ту дар дастӣ агар давлат шуд аз даст

تو در دستی‌، اگر دولت شد از دست

Чу ту ҳастӣ ҳамаи давлат маро ҳаст

چو تو هستی‌، همه دولت مرا هست

Шукри лаб низ аз ӯ фориғ набӯдӣ

شکر لب نیز از او فارغ نبودی

Дилаш додӣ ва хизмат ме намӯдӣ

دلش دادی و خدمت می‌نمودی

Ки дар давлати чунин бисёр бошад

که در دولت چنین بسیار باشد

Гуҳии шодии гуҳӣ тимор бошад

گهی شادی گهی تیمار باشد

Шиканҷи кор чун дар ҳам нишинад

شکنج کار چون در هم نشیند

Бимирад ҳар ки дар мотам нишинад

بمیرد هر که در ماتم نشیند

Кушодаи рӯ ӣ бояд буд як чанд

گشاده‌رو‌ی باید بود یک چند

Ки пой ва сар набояд ҳар ду дарбанд

که پای و سر نباید هر دو دربند

Нишоед кард бар озори худ зӯр

نشاید کرد بر آزار خود زور

Ки баси бемори вои гашт аз лаби гӯр

که بس بیمار وا گشت از لب گور

На ҳар каши сиҳҳат ӯро таб нагирад

نه هر‌که‌ش صحت او را تب نگیرد

На ҳар касро ки таб гирад бимирад

نه هر کس را که تب گیرد بمیرد

Басои қФло ки бандаш нопадид аст

بسا قفلا که بندش ناپدید است

Чу вобинӣ на қуфласт он калид аст

چو وابینی نه قفل است آن کلید است

Ба донои зи дили пардози ғам ро

به دانایی ز دل پرداز غم را

Ки ғами ғамро кашад чун реги нам ро

که غم‌ غم را کشد چون ریگ نم را

Агар ҷои туро бигирифт бадхоҳ

اگر جای تو را بگرفت بدخواه

Муқаннаъ низ донад сохтани моҳ

مقنّع نیز داند ساختن ماه

Вале чун чоҳи Нахшаб об гирад

ولی چون چاه نخشب آب گیرد

Ҷаҳон аз оҳанӣ кӣ тоб гирад ?

جهان از آهنی کی تاب گیرد‌؟

Дар ин кишвар ки ҳаст аз тира рое

در این کشور که هست از تیره‌رایی

Шабаҳи кофуру аъамии равшаноӣ

شبه کافور و اعمی روشنایی

Бибояд сохт бо ҳар нописандӣ

بباید ساخت با هر ناپسندی

Ки арзади риши говии решхандӣ

که ارزد ریش گاوی ریشخندی

Ситези рӯзгор аз шарм давр аст

ستیز روزگار از شرم دور است

Азуи даврии талаб , ки озарм давр аст

ازو دوری طلب‌، که‌آزرم دور است

Ду касро рӯзгор озарм дода сет

دو کس را روزگار آزرم داده‌ست

Яке кови марду дигар ков назода сет

یکی کاو مُرد و دیگر کاو نزاده‌ست

Намонад каси дарин дайри сипанҷӣ

نمانَد کس درین دیر سپنجی

Ту низ ар ҳам наМонӣ то наранҷӣ

تو نیز ار هم نمانی تا نرنجی

Агар будӣ ҷаҳонро пойдорӣ

اگر بودی جهان را پایداری

Ба ҳар кас чун раседӣ шаҳриёр ӣ ?

به هر کس چون رسیدی شهریار‌ی‌؟

Фалакгар мамлакат поянда додӣ

فلک گر مملکت پاینده دادی

зи Кайхусрав ба хусрав кӣ фитодӣ ?

ز کیخسرو به خسرو کی فتادی‌؟

Касе кови дил бар ин гулзори бандад

کسی کاو دل بر این گلزار بندد

Чу гул зон бештар гиряд ки хандад

چو گل زان بیشتر گرید که خندد

Агар дунё намонад бо ту мхрўш

اگر دنیا نمانَد با تو‌، مخروش

Чунон пиндори кофтади борат аз дӯш

چنان پندار کافتد بارت از دوش

зи ту ё мол монад ё ту Монӣ

ز تو یا مال مانَد یا تو مانی

Пас он ба ков намонад то ту Монӣ

پس آن به کاو نمانَد تا تو مانی

Чу барбат ҳар ки ӯ шодӣ пазир аст

چو بربط هر که او شادی‌پذیر است

зи дарди гӯшмолаш ногузир аст

ز درد گوشمالش ناگزیر است

Бизан чун офтоби оташи дарин дайр

بزن چون آفتاب آتش درین دیر

Ки беисо наёбӣ дар харони хайр

که بی‌عیسی نیابی در خران خیر

Чаҳ мораст инки чун заҳҳоки хунхор

چه مارست اینکه چون ضحاک خونخوار

Ҳам аз пушти ту ангезади турои мор

هم از پشت تو انگیزد ترا مار

Ба шаҳвати резае каз пушт ронадӣ

به شهوت ریزه‌ای کز پشت راندی

Уқубати байн ки чун бепушт монадӣ

عقوبت بین که چون بی‌پشت ماندی

Дарин пушта манеҳ бар пушти борӣ

درین پشته منه بر پشت باری

Шиками вории талаб на пушти ворӣ

شکم‌واری طلب نه پشت‌واری

Ба анину сатарвани байн ки растанад

به عِنین و سِتَروَن بین که رَستند

Ки бар пушту шикам чизе набастанд

که بر پشت و شکم چیزی نبستند

?герат ақлӣаст бепайванд ме бош

گرت عقلی است بی‌پیوند می‌باش

Бдончт ҳаст аз ӯ хурсанд ме бош

بدانچت هست از او خرسند می‌باش

На эминтар з хурсандӣ ҷаҳонӣаст

نه ایمن‌تر ز خرسندی جهانی‌ست

На ба зосўдгии нузҳати стонист

نه به ز‌آسودگی نُزهت‌ستانی‌ست

Чу ноне ҳасту обии пои даракаш

چو نانی هست و آبی‌، پای درکش

Ки ҳаст озоди табъии кишварии хуш

که هست آزاد‌طبعی کشوری خوَش

Ба хурсандии баровари сар ки рстӣ

به خرسندی برآور سر که رستی

Балое муҳкам омад сарпарастӣ

بلایی محکم آمد سرپرستی

Ҳамон зоҳид ки шуд дар домани ғор

همان زاهد که شد در دامن غار

Ба хурсандии мусаллами гашт аз ағёр

به خرسندی مسلّم گشت از اغیار

Ҳамон кҳбд ки нопидост дар кӯҳ

همان کهبد که ناپیداست در کوه

Ба парвоз қаноат раст аз анбӯҳ

به پرواز قناعت رست از انبوه

Ҷаҳон чун мори афъии печ печ аст

جهان چون مار افعی پیچ‌پیچ است

Турои он ба казу дар даст ҳеҷ аст

ترا آن به کزو در دست هیچ است

Чу аз даст ту ноед ҳеҷ корӣ

چو از دست تو ناید هیچ کاری

Ба дасти дигарон май гири Марӣ

به دست دیگران می‌گیر ماری

Чу дарбандӣ бидон мебош хурсанд

چو دربندی‌، بدان می‌باش خرسند

Ки ту ганҷӣ , буд ганҷинаи дарбанд

که تو گنجی‌، بوَد گنجینه دربند

Вагар дар чоҳи ёбии пояи хеш

و‌گر در چاه یابی پایهٔ خویش

Саодати номаи Юсуфи бунаи пеш

سعادت‌نامهٔ یوسف بنه پیش

Чу зер аз қадари ту ҷой ту бошад

چو زیر از قدر تو جای تو باشد

Илми дон ҳар ки болой ту бошад

علَم دان هر که بالای تو باشد

Ту пиндорӣ ки ту кам қадари дорӣ ?

تو پنداری که تو کم قدر داری؟

Туе ту каз ду олами садри дорӣ

تویی تو کز دو عالم صدر داری

Дили олами туе дар худ мубини хирад

دل عالم تویی‌، در خود مبین خُرد

Бад-ӣни ҳиммати тавон гӯй аз ҷаҳони барад

بدین همّت توان گوی از جهان برد

Чунон дони коизд аз хилқати гузидаи сет

چنان دان که‌ایزد از خلقت گزیده‌ست

Ҷаҳони хос аз паии ту офарӣдаи сет

جهان خاص از پی تو آفریده‌ست

Бад-ӣни андеша чун дилшоди гардӣ

بدین اندیشه چون دلشاد گردی

зи банди тоҷу тахти озоди гардӣ

ز بند تاج و تخت آزاد گردی

Ва гар бошӣ ба тахту тоҷи муҳтоҷ

و گر باشی به تخت و تاج محتاج

Заминро тахт кун хуршедро тоҷ

زمین را تخت کن‌، خورشید را تاج

Бад-ӣни таскини зи хусрави сӯз май барад

بدین تسکین ز خسرو سوز می‌برد

Бад-ӣни афсонаи хуши хуши рӯз май барад

بدین افسانه خوش‌خوش روز می‌برد

Шаб омад ҳамчунон он сарви озод

شب آمد همچنان آن سرو آزاد

Сухан мегуфту шаҳро дил ҳаме дод

سخن می‌گفت و شه را دل همی‌داد