Хабари дорӣ ки сайёҳони афлок
خبر داری که سیاحان افلاک
Чаро гирданд гирди маркази хок
چرا گردند گِرد مرکزِ خاک
Дар ин миҳроби гуҳ маъбудашон кист
در این محرابگه معبودشان کیست
Вазин омад шудан мақсӯдашон чист
وزین آمد شدن مقصودشان چیست
Чаҳ мехоҳанд азин маҳмил кашӣдан
چه میخواهند ازین محمل کشیدن
Чаҳ май ҷӯянди азин манзил баридан
چه میجویند ازین منزل بریدن
Чаро ин собитаст он мунқалиби ном
چرا این ثابت است آن منقلب نام
Ки гуфт инро биҷунб онро бёром
که گفت این را بجنب آن را بیارام
Қабои баста чу гул дар тозаи рӯе
قبا بسته چو گل در تازهرویی
Парастишро камари бастанди гӯйӣ
پرستش را کمر بستند گویی
Марои ҳайрат бар он оварад сад бор
مرا حیرت بر آن آورد صد بار
Ки бандам дар чунин бути хонаи зуннор
که بندم در چنین بتخانه زنار
Вале чун кард ҳайрати тизгомӣ
ولی چون کرد حیرت تیزگامی
Анояти бонг бар зад к-эии Низомӣ
عنایت بانگ بر زد کای نظامی
Машав фитнаи барин бутҳо ки ҳастанд
مشو فتنه برین بتها که هستند
Ки ин бутҳо на худро ме парастанд
که این بتها نه خود را میپرستند
Ҳама ҳастанд саргардон чу паргор
همه هستند سرگردان چو پرگار
Падеди орандаи худро талаби кор
پدیدآرندهٔ خود را طلبکار
Ту низ охири ҳам аз дасти баландӣ
تو نیز آخر هم از دست بلندی
Чаро бути хонаеро дар набандӣ
چرا بتخانهای را در نبندی
Чу иброҳӣм бо бути ишқ май боз
چو ابراهیم با بت عشق میباز
Вале бути хонаро аз бут бипардоз
ولی بتخانه را از بت بپرداز
Назар бар бут наҳй сӯрати парастӣ
نظر بر بت نهی صورت پرستی
Қадам бар бут наҳй рафтӣу рстӣ
قدم بر بت نهی رفتی و رستی
Намӯдорӣ ки аз ма то ба моҳии сет
نموداری که از مه تا به ماهیست
Тилисмӣ бар сари ганҷ илоҳӣ аст
طلسمی بر سر گنج الهی است
Тилисми бастаро бо ранҷи ёбӣ
طلسم بسته را با رنج یابی
Чу бигушое бзирши ганҷи ёбӣ
چو بگشایی به زیرش گنج یابی
Табоиъро якояки майл дар каш
طبایع را یکایک میل در کش
Бад-ӣни хӯбии хирадро нил дар каш
بدین خوبی خرد را نیل در کش
Мубин дар нақши гардуни кон хаёл аст
مبین در نقش گردون کآن خیال است
Гушӯдани банди ин мушкил маҳол аст
گشودن بندِ این مشکل محال است
Маро бар сари гардуни раҳ барӣ нест
مرا بر سرّ گردون رهبری نیست
Ҷузи он кин нақш донам срсрӣ нест
جز آن، کاین نقش دانم سرسری نیست
Агар донистанӣ будӣ худ ин роз
اگر دانستنی بودی خود این راز
Яке зини нақшҳо дрдодии овоз
یکی زین نقشها دردادی آواز
Азин гардандаи гунбадҳои пурнур
ازین گردندهگنبدهای پرنور
Ба ҷузи гардиш чаҳ шояд дидан аз давр ?
به جز گردش چه شاید دیدن از دور؟
Дуруст он шуд ки ин гардиш ба кории сет
درست آن شد که این گردش به کاریست
Дарин гардандагии ҳам ихтиёрии сет
درین گردندگی هم اختیاریست
Балӣ дар табъ ҳар донанда Эй ҳаст
بلی در طبع هر دانندهای هست
Ки бо гардандаи гардонанда Эй ҳаст
که با گردنده گردانندهای هست
Аз он чарха ки гирданд зани пер
از آن چرخه که گردانَد زنِ پیر
Қиёси чархи гардандаи ҳамон гир
قیاس چرخ گردنده همان گیر
Агар чаҳ аз халали ёбии дурусташ
اگر چه از خلل یابی درستش
Нагардад то нигарадоне нахусташ
نگردد تا نگردانی نخستش
Чу гирданд варои дасти хирадманд
چو گردانَد ورا دست خردمند
Бидон гардиш бимонад соъатӣ чанд
بدان گردش بمانَد ساعتی چند
Ҳмидўни даври гардуни зин қиёс аст
همیدون دورِ گردون زین قیاس است
Шиносад ҳар ки ӯ гардун шинос аст
شناسد هر که او گردونشناس است
Агар норади намӯдори худоӣ
اگر نارد نمودار خدایی
Дар астрлоби фикрати равшаноӣ
در اصطرلابِ فکرت، روشنایی
На зобрў ҷустан ояд номаи нав
نه ز ابرو جستن آید نامهٔ نو
На аз осори нохуни ҷомаи нав
نه از آثار ناخن جامهٔ نو
Бадви ҷӯӣ , биёбӣ аз шабаҳи нур
بدو جویی، بیابی از شَبَه نور
Наёбӣ чун на зу ҷӯии зи маи нур
نیابی چون نه زو جویی ز مه نور
з ҳар нақшӣ ки бинмуд ӯ ҷамолӣ
ز هر نقشی که بنمود او جمالی
Гирифтанд ахтарон зон нақши фолӣ
گرفتند اختران زان نقش فالی
Яке даҳ донаи ҷӯ миҳроб карда
یکی ده دانه جو محراب کرده
Яке сангии ду астрлоб карда
یکی سنگی دو اصطرلاب کرده
зи гардишҳои ин чархи сабки рӯ
ز گردشهای این چرخ سبکرو
Ҳамон ояд казон санг ва аз он ҷӯ
همان آید کزان سنگ و از آن جو
Магӯ зи арқон падед оянд мардум
مگو ز ارکان پدید آیند مردم
Чунон ки арқон падед оянд аз анҷум
چنان کهارکان پدید آیند از انجم
Ки қудратро ҳўолт карда бошӣ
که قدرت را حوالت کرده باشی
Ҳўолтро ба олат карда бошӣ
حوالت را به آلت کرده باشی
Агар таквин ба олат шуд ҳўолт
اگر تکوین به آلت شد حوالت
Чаҳ олат буд дар таквини олат
چه آلت بود در تکوین آلت
Агар чаҳ обу хоку боду оташ
اگر چه آب و خاک و باد و آتش
Кунанд омад шудӣ бо икдгри хуш
کنند آمدشدی با یکدگر خوش
Ҳаме то зу хат фармон наёяд
همی تا زو خط فرمان نیاید
Ба шахси ҳеҷ пайкар ҷон наёяд
به شخصِ هیچ پیکر جان نیاید
На ҳар аиздпрсти эзади пурситад
نه هر ایزدپرست ایزد پرستد
Чу худро қибла созад худ пурситад
چو خود را قبله سازد، خود پرستد
зи худ баргаштанаст эзади парастӣ
ز خود برگشتن است ایزدپرستی
Надорад рӯз бо шаб ҳам нишастӣ
ندارد روز با شب همنشستی
Худо аз обидони онро гузинад
خدا از عابدان آن را گزیند
Ки дар роҳи худои худро набинад
که در راه خدا خود را نبیند
Низомии ҷоми васл онгаҳ кунӣ нӯш
نظامی جام وصل آنگه کنی نوش
Ки бар ёдаш кунӣ худро фаромӯш
که بر یادش کنی خود را فراموش