Шафоат кард рӯзии шаҳ ба шопӯр
شفاعت کرد روزی شه به شاپور
Ки то кӣ бошам аз дили дори худ давр
که تا کی باشم از دلدارِ خود دور
Биор он моҳро як шаби дарин бурҷ
بیار آن ماه را یک شب درین برج
Ки пинҳон дорамаш чун лаъл дар дарҷ
که پنهان دارمش چون لعل دَر دُرج
Ман аз баҳри салоҳи давлати хеш
من از بهر صلاح دولت خویش
Наёрам рағбатӣ кардани бадв беш
نیارم رغبتی کردن بِدو بیش
Ки тарсами Марям аз баси ношикебӣ
که ترسم مریم از بس ناشکیبی
Чу ъисо баркашад худро салибӣ
چو عیسا برکشد خود را صلیبی
Ҳамон батар ки бо он моҳи дили дор
همان بهتر که با آن ماه دلدار
Наҳуфтаи дӯстии варзами парии вор
نهفته دوستی ورزم پریوار
Агар чаҳ сӯхта поем зи роҳаш
اگر چه سوخته پایم ز راهش
Чу даст сӯхта дорам нигоҳаш
چو دست سوخته دارم نگاهش
Гар ин шӯхи он парии рухро бибинад
گر این شوخ آن پریرخ را ببیند
Шавад дев ӣ ва бар девӣ нишинад
شود دیوی و بر دیوی نشیند
ПзирФтори фармони гашти наққош
پذیرُفتار فرمان گشت نقاش
Ки бандами нақши чинро дар ту хуш бош
که بندم نقش چین را در تو خوش باش
Ба қаср омад чу дарё ӣӣ пар аз ҷӯш
به قصر آمد چو دریایی پر از جوش
Ки бошад мавҷи он дарёи ҳамаи нӯш
که باشد موج آن دریا همه نوش
Ҳикоят кард бо ширини сароғоз
حکایت کرد با شیرین سرآغاز
Ки вақт омад ки бар давлат кунӣ ноз
که وقت آمد که بر دولت کنی ناز
Маликро дар шикори ти Рахш тунд аст
ملک را در شکارت رخش تند است
Валек аз Марямаш шамшер кунад аст
ولیک از مریمش شمشیر کند است
Аз он ӯро чунин озарм дорад
از آن او را چنین آزرم دارد
Ки аз паймони қайсар шарм дорад
که از پیمان قیصر شرم دارد
Биё то як савораи брншиним
بیا تا یک سواره برنشینیم
Раҳи мшгўӣ хусрав баргузинем
ره مُشگوی خسرو برگزینیم
Тараб май соз бо хусрав наоне
طرب میساز با خسرو نهانی
Сар ояд хасмро давлат чу доне
سر آید خصم را دولت چو دانی
Бут танҳо нишин моҳи тиҳии рӯ
بت تنها نشین ماه تهیرو
Тиҳӣ аз хештан танҳо зи хусрав
تهی از خویشتن تنها ز خسرو
Ба тундии барзади овоз ӣ ба шопӯр
به تندی بَرزد آوازی به شاپور
Ки аз худ шарми дор эй аз худои давр
که از خود شرم دار ای از خدا دور
Магӯ чандин ки мағзи мро бирафтӣ
مگو چندین که مغزم را برفتی
Кифоят кун тамомаст он чаҳ гуфтӣ
کفایت کن تمام است آن چه گفتی
На ҳар гавҳар ки пешояд тавон сифт
نه هر گوهر که پیش آید توان سفت
На ҳарчӣ он бар забон ояд тавон гуфт
نه هرچه آن بر زبان آید توان گفت
На ҳар обӣ ки пеш ояд тавон хӯрд
نه هر آبی که پیش آید توان خوَرد
На ҳарчӣ аз даст бархезад тавон кард
نه هرچه از دست برخیزد توان کرد
Наёяд ҳеҷ аз инсофи ту ёдам
نیاید هیچ از انصاف تو یادم
Ба бе инсофии ?ут инсоф додам
به بیانصافیات انصاف دادم
Аз ин санъати худои даврии дҳодт
از این صنعت خدا دوری دهادَت
Хиради зи ин кори дастур ӣ дҳодт
خرد زاین کار دستوری دهادَت
Бар оварадӣ маро аз шаҳриёр ӣ
بر آوردی مرا از شهریاری
Кунун хоҳӣ ки аз ҷонами барорӣ ?
کنون خواهی که از جانم برآری؟
Ман аз бедонишӣ дар ғам фитодам
من از بیدانشی در غم فتادم
Шудам хушк аз ғами андар нам фитодам
شدم خشک از غم اندر نم فتادم
Дар он ҷонгар зи ман будӣ яке сӯз
در آن جان گر ز من بودی یکی سوز
Ба гесуи рФтмии роҳаши шабу рӯз
به گیسو رُفتمی راهش شب و روز
Хар аз дукони полонгар гурезад
خر از دکان پالانگر گریزد
Чу бинад ҷӯи фуруш аз ҷои хезад
چو بیند جوفروش از جای خیزد
Касодӣ чун кашам ? гўҳрнжодм
کسادی چون کشم؟ گوهرنژادم
Нахонда чун рӯм ? охир на бодам
نخوانده چون روم؟ آخر نه بادم
Чу зи оби ҳавз тар гашта сети зинам
چو زآب حوض تَر گشتهست زینم
Хато бошад ки дар дарё нишинам
خطا باشد که در دریا نشینم
Чаҳ фармое дилӣ бо ин харобӣ
چه فرمایی دلی با این خرابی
Кунам бо аждаҳо ӣӣ ҳам ниқобӣ
کنم با اژدهایی همنقابی
Чу он даргоҳро дархур науфтам
چو آن درگاه را درخور نیفتم
Ба зӯри он ба ки аз дар дрниФтм
به زور آن بِهْ که از در درنیفتم
Бибин то чанд бори ин ҷо фитодам
ببین تا چند بار اینجا فتادم
Ба ғами хор ӣу хории дили ниҳодам
به غمخواری و خواری دل نهادم
Науфтод он рафиқ бевафо ро
نیفتاد آن رفیق بیوفا را
Ки бифиристади саломии хушки мо ро
که بفرستد سلامی خشک ما را
Ба як гази миқнаа то чанд кӯшам ?
به یک گز مقنعه تا چند کوشم؟
Силеҳи мардумӣ то чанд пӯшам ?
سلیح مردمی تا چند پوشم؟
Раво набӯд ки чун ман зани шуморӣ
روا نبود که چون من زن شماری
Калла дорӣ кунад бо тоҷи дор ӣ
کُلهداری کند با تاجداری
Қазои бади нигари комди марои пеш
قضای بد نگر کآمد مرا پیش
Хск бар хастагӣу хор бар риш
خسک بر خستگی و خار بر ریش
Ба гул чидан бидам , дар хор мондам
به گل چیدن بُدم، در خار ماندم
Ба корӣ мешудам , дар бор мондам
به کاری میشدم، در بار ماندم
Чу худ бад кардам аз кас чун хурӯшам ?
چو خود بد کردم از کس چون خروشم؟
?хитои худ зи чашми бад чаҳ пӯшам ?
خطای خود ز چشم بد چه پوشم؟
Якеро гуфтам ин ҷон ва ҷаҳон аст
یکی را گفتم این جان و جهان است
Ҷаҳони бастад кунун дарбанд ҷон аст
جهان بستد کنون دربند جان است
На ҳар кас котшӣ гуяд забонаш
نه هر کس کآتشی گوید زبانش
Бисӯзанд туфи оташи даҳонаш
بسوزاند تف آتش دهانش
Тарозуро ду сар бошад на як сар
ترازو را دو سر باشد نه یک سر
Яке ҷӯ дар ҳисоби оради яке зар
یکی جو در حساب آرد یکی زر
Тарозу ӣӣ ки моро дод хусрав
ترازویی که ما را داد خسرو
Яке сар дорад он ҳам низ пари ҷӯ
یکی سر دارد آن هم نیز پر جو
Дилами зи он ҷӯ ки хрборӣ надорад
دلم زآن جو که خرباری ندارد
Ба ғайр аз хӯрданаш корӣ надорад
به غیر از خوردنش کاری ندارد
Нмонми ҷузи арӯсиро дар ин санг
نمانم جز عروسی را در این سنگ
Ки аз гач карда бошандаш ба найранг
که از گچ کرده باشندش به نیرنگ
Арӯси гачи шабистонро нишоед
عروس گچ شبستان را نشاید
Туранҷи муми райҳонро нишоед
ترنج موم ریحان را نشاید
Басӣ кардам шигарфиҳо ки шояд
بسی کردم شگرفیها که شاید
Ки гӯям вази туам шармӣ наёяд
که گویم وز توام شرمی نیاید
Чаҳ кард он раҳзани хӯни хораи ман
چه کرد آن رهزن خونخوارهٔ من
Ҷузи оташи порае дарбора ман
جز آتش پارهای دربارهٔ من
Ман инак зинда , ӯ бо ёри дигар
من اینک زنده، او با یار دیگر
з меҳр ангехта бозори дигар
ز مهر انگیخته بازار دیگر
Агар худ рӯй ман рӯеаст аз санг
اگر خود روی من رویی است از سنگ
Дар ӯ бинад , Фрўризд аз ин нанг
در او بیند، فروریزد از این ننگ
Гирифтам саг сифат кардандам охир
گرفتم سگصفت کردندم آخر
Ба шери саги нпрўрдндми охир
به شیر سگ نپروردندم آخر
Саг аз ман ба будгар то тавонам
سگ از من بِهْ بود گر تا توانم
Фиребашро чу саг аз дар наронам
فریبش را چو سگ از در نرانم
Шавам пеши саг , андозам дилӣ ро
شوم پیش سگ، اندازم دلی را
Ки хоҳад саги дил беҳосилӣ ро
که خواهد سگدل بیحاصلی را
Дили он ба ков бидон каси вонбинд
دل آن بِهْ کاو بدان کس وانبیند
Ки дар саг бинад ва дар мо набинад
که در سگ بیند و در ما نبیند
Марои худ кошкӣ модари нзодӣ
مرا خود کاشکی مادر نزادی
Вагар зодӣ ба хӯрд саг бидодӣ
و گر زادی به خورد سگ بدادی
Биё то каж нишинам рост гӯям
بیا تا کژ نشینم راست گویم
Чаҳ хориҳо каз ӯ номад ба рӯем
چه خواریها کز او نامد به رویم
Ҳазорон пардаи бастами рост дар кор
هزاران پرده بستم راست در کار
Ҳанузам парда каж медиҳад ёр
هنوزم پردهٔ کژ میدهد یار
Шуд обам ва ӯ ба мӯе тар наомад
شد آبم و او به مویی تَر نیامد
Чунон кобӣ ба обӣ бар наомад
چنان کآبی به آبی بر نیامد
Чигуна рост ояд раҳзанӣ ро
چگونه راست آید رهزنی را
Ки резади обрӯӣ чун манӣ ро
که ریزد آبروی چون منی را
Фарс бо ман чунон дар ҷанги рондаи сет
فرَس با من چنان در جنگ راندهست
Ки ҷои оштӣ рангӣ намонда сет
که جای آشتیرنگی نماندهست
Чу моро нест пашмӣ дар кулоҳаш
چو ما را نیست پشمی در کلاهش
Кашидам пашм дар хайлу сипоҳаш
کشیدم پشم در خیل و سپاهش
зи баси сари зер ӯ бурдани хмидм
ز بس سر زیر او بردن خمیدم
зи баси тори ғамаши худро надидам
ز بس تار غمش خود را ندیدم
Дилам кӯраст ва бенаӣ гузинад
دلم کور است و بینایی گزیند
Чаҳ кӯрии дил чаҳ он кас кӯ набинад
چه کوری دل چه آن کس کو نبیند
Серум май хорад ва парво надорам
سرم میخارد و پروا ندارم
Ки дар ишқаши сари худро бухорам
که در عشقش سر خود را بخارم
Забонами худ чунин пурзахм аз он аст
زبانم خود چنین پرزخم از آن است
Ки ҳарч ӯ медиҳад захм забон аст
که هرچ او میدهد زخم زبان است
Сазадгар бо ман ӯ ҳамдам набошад
سِزد گر با من او همدم نباشد
зи кас бахтам набад зу ҳам набошад
ز کس بختم نبُد زو هم نباشد
Бад-ӣни бахтам чун ӯ ҳам хоба бояд
بدین بختم چون او همخوابه باید
Каз ӯ сарсомро гармоба поед
کز او سرسام را گرمابه پاید
Дилам май ҷуст ва донистам каз айём
دلم میجست و دانستم کز ایام
Зӣоне дид хоҳам кому ноком
زیانی دید خواهم کام و ناکام
Балӣ ҳаст озмуда дар нишон ҳо
بلی هست آزموده در نشانها
Ки ҳар каши дил ҷаҳд бинад зиён ҳо
که هر کش دل جهد بیند زیانها
Кунунам май ҷаҳди чашми гуҳарбор
کنونم میجهد چشم گهربار
Чаҳ хоҳам дид ! бисмии аллоҳ дигар бор
چه خواهم دید! بسمالله دگر بار
Марои зини қасри берунгар биҳишт аст
مرا زین قصر بیرون گر بهشت است
Набояд рафт агар чаҳ срнбшт аст
نباید رفت اگر چه سرنبشت است
Гар ояд духтари қайсар на шопӯр
گر آید دختر قیصر نه شاپور
Азин қасраш ба расвоӣ кунам давр
ازین قصرش به رسوایی کنم دور
Ба дастон май Фрибндм на мастам
به دستان میفریبندم نه مستم
Наёранд аз раҳи дастон ба дастам
نیارند از ره دستان به دستم
Агар ҳуши маро дар дил ндонанд
اگر هوش مرا در دل ندانند
Ман он донам ки дар Бобул ндонанд
من آن دانم که در بابل ندانند
Сари ӣнҷо ба буд саркаш на онҷо
سر اینجا بِهْ بود سرکش نه آنجا
Ки наъл ӣнҷост , дар оташ на онҷо
که نعل اینجاست، در آتش نه آنجا
Агар хусрав на Кайхусрав буд шоҳ
اگر خسرو نه کیخسرو بود شاه
Набояд карданаши сари панҷа бо моҳ
نباید کردنش سر پنجه با ماه
Ба ар паҳлу кунад зини наргиси маст
بِهْ اَر پهلو کند زین نرگس مست
Наад пешам чу сӯсани даст бар даст
نهد پیشم چو سوسن دست بر دست
Вагар бо ҷӯши гармами брстизд
و گر با جوش گرمم برستیزد
Чунон ҷӯшам каз ӯ ҷавшани бирезад
چنان جوشم کز او جوشن بریزد
Фиристам зулфро то як фани орад
فرستم زلف را تا یک فن آرد
Шикебашро расан дар гардани орад
شکیبش را رسن در گردن آرد
Бигӯям ғамзаро то вақти шаби гир
بگویم غمزه را تا وقت شبگیر
Самандашро ба рақси орад ба як тир
سمندش را به رقص آرد به یک تیر
зи гесуи машк бар оташ фишонам
ز گیسو مشک بر آتش فشانم
Чу авдаш бар сари оташи нишонам
چو عودش بر سر آتش نشانم
зи тоби зулфи хеши орм ба тобиш
ز تاب زلف خویش آرم به تابش
Фурӯи бандам ба саҳари ғамзаи хобаш
فرو بندم به سِحر غمزه خوابش
Хаёламро бифармоем ки дар хоб
خیالم را بفرمایم که در خواب
Бад-ӣн хокаш дуанд тез чун об
بدین خاکش دواند تیز چون آب
Маро бигзор то гарем бад-ӣни рӯз
مرا بگذار تا گریم بدین روز
Ту модари мурдаро шеван меомӯз
تو مادر مرده را شیون میآموز
Манам каз ёд ӯ пайвастаи шодам
منم کز یاد او پیوسته شادم
Ки ӯ дар умрҳо норад ба ёдам
که او در عمرها نارد به یادم
зи меҳрами гирд ӯ бӯе нагардад
ز مهرم گرد او بویی نگردد
Ғами ман бар дилаш мӯе нагардад
غم من بر دلش مویی نگردد
Гар он номеҳрбон аз меҳр сайр аст
گر آن نامهربان از مهر سیر است
Замона бар чунин бозӣ далер аст
زمانه بر چنین بازی دلیر است
Шикебе кунам чандон ки як рӯз
شکیبایی کنم چندان که یک روز
Даройад аз дар меҳри он дили афрӯз
درآید از در مهر آن دلافروز
Каманди дил дар он саркаш чаҳ печам
کمند دل در آن سرکش چه پیچم
Расан дар гардани оташ чаҳ печам
رسن در گردن آتش چه پیچم
Заминами ман ба қадар ӯ осмони вор
زمینم من به قدر او آسمانوار
Заминро кӣ буд бо осмони кор
زمین را کی بود با آسمان کار
Кунад бо ҷинси худ ҳар ҷинси парвоз
کند با جنس خود هر جنس پرواز
Кабӯтар бо кабӯтар , боз бо боз
کبوتر با کبوتر، باز با باز
Нишоед бодро дар хок бастан
نشاید باد را در خاک بستن
На бо ҳам обу оташро нишастан
نه با هم آب و آتش را نشستن
Чу васлаш нест аз ҳиҷрон чаҳ тарсам
چو وصلش نیست از هجران چه ترسم
Тании нозинда аз зиндон чаҳ тарсам
تنی نازِنده از زندان چه ترسم
Буд сармояи доронро ғами бор
بُوَد سرمایهداران را غمِ بار
Тиҳии даст эминаст аз дузду таррор
تهیدست ایمن است از دزد و طرار
На он мурғам , ки бар ман кас наад қайд
نه آن مرغم، که بر من کس نهد قید
На ҳар бозӣ тавонад карданами сайд
نه هر بازی تواند کردنم صید
Гар ояд хусрав аз бути хонаи чин
گر آید خسرو از بتخانهٔ چین
зи шўрстони наёбади шаҳди ширин
ز شورستان نیابد شهد شیرین
Агар шабдизи тавсанро такӣ ҳаст
اگر شبدیز توسن را تکی هست
зи тезӣ низ гули гаванро раҳгӣ ҳаст
ز تیزی نیز گلگون را رگی هست
Вагар Марями дарахт қанд гашта аст
و گر مریم درخت قند گشته است
Рутабҳои маро Марям сиришта аст
رطبهای مرا مریم سرشته است
Гар ӯро даъвои соҳиб кулоҳӣ аст
گر او را دعویِ صاحبکلاهی است
Маро низ аз қсб сурбанд шоҳӣ аст
مرا نیز از قصب سربند شاهی است
Нахоҳам кардан ин талхии фаромӯш
نخواهم کردن این تلخی فراموش
Ки ҷон ширин кунад , Марям кунад нӯш
که جان شیرین کَنَد، مریم کُند نوش
Яке дар ҷусту дарё дар камӣн ёфт
یکی در جست و دریا در کمین یافت
Яке сирка талаб кард , ангабин ёфт
یکی سرکه طلب کرد، انگبین یافت
Ҳама сола набошад сина бар даст
همه ساله نباشد سینه بر دست
Ба ҳар ҷои грдронӣ , гарданӣ ҳаст
به هر جا گِردرانی، گَردنی هست
Набудам ошиқ ар будам ба тақдир
نبودم عاشق اَر بودم به تقدیر
Пушаймонам хато кардам чаҳ тадбир
پشیمانم خطا کردم چه تدبیر
Мазоҳӣ кардам ӯ дархости пиндошт
مِزاحی کردم او درخواست پنداشت
Дурӯғӣ гуфтам ӯ худ рости пиндошт
دروغی گفتم او خود راست پنداشت
Дил ман ҳаст аз ин бозор бе зор
دل من هست از این بازار بیزار
Қисми хоҳӣ ба додар ва ба дидор
قسم خواهی به دادار و به دیدار
Суханро риштаи баси борӣки раштам
سخن را رشته بس باریک رشتم
Ва гарчи дар шаби торики раштам
و گرچه در شب تاریک رشتم
Чунин то кӣ чу мум афсурда бошам
چنین تا کی چو موم افسرده باشم
Барафрӯзам , вагар на мурда бошам
برافروزم، و گر نه مرده باشم
Ба нафринаш нагӯям хайру шари ҳеҷ
به نفرینش نگویم خیر و شر هیچ
Худовандо ту май доне дигар ҳеҷ
خداوندا تو میدانی دگر هیچ
Лаби он касро даҳуми кӯро ниёз аст
لبْ آن کس را دهم کو را نیاز است
На дастии рости ҳалвои кон дарозаст ?
نه دستی راست حلوا کآن دراز است؟
Баҳориро ки бар хокаш фишонӣ
بهاری را که بر خاکش فشانی
Аз он ба каши барад бод хазоне
از آن بِهْ کش بَرد باد خزانی
Гирифтори сегон гаштан ба нахҷӣр
گرفتار سگان گشتن به نخجیر
Ба аз афсӯси шерони забуни гир
به از افسوس شیران زبونگیر
Биёи гӯгар миннат бояд чу мардон
بیا گو گر منت باید چو مردان
Ба пои худ касе ранҷа магардон
به پای خود کسی رنجه مگردان
Ҳужаброне ки шерон шикоранд
هژبرانی که شیران شکارند
Ба пои худ паём худ гузоранд
به پای خود پیام خود گذارند
Чу давлати пой баст ӯст поем
چو دولت پایبست اوست پایم
Ба пои дигарон хондан ниёем
به پای دیگران خواندن نیایم
Ба дӯши дигарон занбили соинд ?
به دوش دیگران زنبیل سایند؟
Ба дандони касони занҷири хоинд ?
به دندان کسان زنجیر خایند؟
Чаҳ тадбир аз паии тадбир кардан
چه تدبیر از پی تدبیر کردن
Нахоҳам хештанро пер кардан
نخواهم خویشتن را پیر کردن
Ба перӣ мехӯрам ? бодами қадаҳи хирад
به پیری مِی خورم؟ بادم قدح خرد
Ки ҳангоми раҳил охур занад кард
که هنگام رحیل آخور زند کرد
Ба нодонии дарафтодами бад-ӣни дом
به نادانی درافتادم بدین دام
Ба доноӣ бурун оем саранҷом
به دانایی برون آیم سرانجام
Магар нишнидӣ аз ҷодӯии ҷўзн
مگر نشنیدی از جادوی جوزن
Ки донад дӯд ҳар каси роҳи равзан
که داند دود هر کس راهِ روزن
Марои ин ранҷ ва ин тимор дидан
مرا این رنج و این تیمار دیدن
зи дил бояд на аз дили дор дидан
ز دل باید نه از دلدار دیدن
Ҳамаи ҷои дузд аз бегонаи хезад
همه جا دزد از بیگانه خیزد
Маро бингар ки дузд аз хонаи хезад
مرا بنگر که دزد از خانه خیزد
Ба афсун аз дил худ раст натавон
به افسون از دل خود رست نتوان
Ки дузди хонаро дар баст натавон
که دزد خانه را در بست نتوان
Чу кӯронгар на лаъл аз санги пурсам
چو کوران گر نه لعل از سنگ پرسم
Чаро даҳ байнаму фарсанги пурсам
چرا دِه بینم و فرسنگ پرسم
Дили ман дар ҳақи ман раъй бад зад
دل من در حق من رای بد زد
Ба дасти худ табар бар пой худ зад
به دست خود تبر بر پای خود زد
Дилӣ дорам каз ӯ ҳосил надорам
دلی دارم کز او حاصل ندارم
Марои он ба ки дил бо дил надорам
مرا آن بِهْ که دل با دل ندارم
Дилам золим шуду ёрами ситами кор
دلم ظالم شد و یارم ستمکار
Азин дил бе дилами зини ёр бе ёр
ازین دل بیدلم زین یار بییار
Шудам дили шоди рӯзӣ бо дили афрӯз
شدم دلشاد روزی با دلافروز
Аз он рӯзи аўФтодстми бад-ӣни рӯз
از آن روز اوفتادستم بدین روز
Ғам рӯзӣ хӯрд ҳаркас ба тақдир
غم روزی خورد هرکس به تقدیر
Чу ман ғами рӯзии аўФтодм чаҳ тадбир
چو من غمروزی اوفتادم چه تدبیر
Ниҳон то кӣ кунам сӯзӣ ба сӯзӣ
نهان تا کی کنم سوزی به سوزی
Ба сар то кӣ барам рӯзӣ ба рӯзӣ
به سر تا کی برم روزی به روزی
Маро каз сабр кардан талх шуд ком
مرا کز صبر کردن تلخ شد کام
Сазадгар лаъибат сабрам наҳй ном
سزد گر لعبت صبرم نهی نام
Агар даврами зи ганҷу кишвари хеш
اگر دورم ز گنج و کشور خویش
На охир ҳастам озоди сари хеш
نه آخر هستم آزاد سر خویش
Нишоед ҳукм кардан бар ду бунёд
نشاید حکم کردن بر دو بنیاد
Яке бар бетамаъ , дигар бар озод
یکی بر بیطمع، دیگر بر آزاد
Ва зи он пас меҳри лؤлؤ бар шукр зад
و زآن پس مهر لؤلؤ بر شکر زد
Ба уннобу тбрзди бонг бар зад
به عناب و طبرزد بانگ بر زد
Кигар шаҳ гуяд ӯро дӯст дорам
که گر شه گوید او را دوست دارم
Бигӯ кин ишва ноед дар шуморам
بگو کاین عشوه ناید در شمارم
Ва гар гуяд бидон субҳам ниёз аст
و گر گوید بدان صبحم نیاز است
Бигӯ бедори манишин шаб дароз аст
بگو بیدار منشین شب دراز است
Ва гар гуяд ба ширин кӣ расми боз
و گر گوید به شیرین کِی رَسَم باز
Бигӯ бо рӯзаи Марями ҳамеи соз
بگو با روزهٔ مریم همی ساز
Ва гар гуяд бидон ҳалвои кашами даст
و گر گوید بدان حلوا کشم دست
Бигӯ рағбат ба ҳалво кам кунад маст
بگو رغبت به حلوا کم کند مست
Ва гар гуяд кашами тангаш дар оғӯш
و گر گوید کشم تنگش در آغوش
Бигӯ кин орзӯи бодати фаромӯш
بگو کاین آرزو بادت فراموش
Ва гар гуяд кунам зи он лаби шикаррез
و گر گوید کنم زآن لب شکرریز
Бигӯ давр аз лабат , дандон макун тез
بگو دور از لبت، دندان مکن تیز
Ва гар гуяд бигирам зулфу холаш
و گر گوید بگیرم زلف و خالش
Бигӯ то «ҳо » нагирӣ «ҳо » ммолш
بگو تا «ها» نگیری «ها» ممالش
Ва гар гуяд нуҳуми рух бар рухи моҳ
و گر گوید نهم رخ بر رخ ماه
Бигӯ бо рухи баробар чун шавад шоҳ
بگو با رخ برابر چون شود شاه
Ва гар гуяд рибоем зон занахи гӯй
و گر گوید ربایم زان زنخ گوی
Бигӯ чавгони хурӣ зон зулф бар рӯй
بگو چوگان خوری زان زلف بر روی
Ва гар гуяд бхоими лаъли хандон
و گر گوید بخایم لعل خندان
Бигӯ аз давр май хури оби дандон
بگو از دور میخور آب دندان
Гар аз фармони ман сари бргроид
گر از فرمان من سر برگراید
Бигӯ фармони фироқати рост шояд
بگو فرمان فراقت راست شاید
Фироқаш гар кунад густохи бинӣ
فراقش گر کند گستاخبینی
Бигӯ брхизмт ё май нишинӣ
بگو برخیزمت یا مینشینی
Висолаш гар бигӯед зон ӯем
وصالش گر بگوید زانِ اویم
Бигӯ хомӯш бошӣ то нагӯям
بگو خاموش باشی تا نگویم
Форумӣ хонд азин муштии фасона
فرومیخواند ازین مشتی فسانه
Дар ӯ таҳдидҳои модгонаҳ
در او تهدیدهای مادگانه
Итобашгар чаҳ мезад шиша бар санг
عتابش گر چه میزد شیشه بر سنگ
Ақиқаш нарх мебурид дар ҷанг
عقیقش نرخ میبرید در جنگ
Чу бар шопӯр тундӣ зад хумораш
چو بر شاپور تندی زد خمارش
зи ранҷи дили сабктар гашти бориш
ز رنج دل سبکتر گشت بارش
Ба нармӣ гуфт к-эии марди сухани гӯй
به نرمی گفت کاِی مرد سخنگوی
Сухан дар мағзи ту чун об дар ҷӯй
سخن در مغز تو چون آب در جوی
Агар вақте кунӣ бар шаҳи саломӣ
اگر وقتی کنی بر شه سلامی
Бидон ҳазрати расон аз ман паёмӣ
بدان حضرت رسان از من پیامی
Ки ширин гуяд эй бдмҳри бадаҳд
که شیرین گوید ای بدمهر بدعهد
Куҷои он суҳбати ширинтар аз шаҳд
کجا آن صحبت شیرینتر از شهد
Марои занн буд каз ман барнагардӣ
مرا ظن بود کز من برنگردی
Харидори бутӣ дигар нагардӣ
خریدار بتی دیگر نگردی
Кунун дар худ хато кардӣ заннам ро
کنون در خود خطا کردی ظنم را
Ки дар дил ҷой кардӣ душманам ро
که در دل جای کردی دشمنم را
Азин бе дод дил дар дод бодат
ازین بیداد دل در داد بادت
зи оҳи талхи ширини ёди бодат
ز آه تلخ شیرین یاد بادت
Чу бахти хуфтаи ёриро нишое
چو بخت خفته یاری را نشایی
Чу даврони созгориро нишое
چو دوران سازگاری را نشایی
Бад-ӣни хории мҷўимгар азизам
بدین خواری مجویم گر عزیزم
Хат озодем даҳгар канизам
خطِ آزادیم دِه گر کنیزم
Туро ман ҳамсерум дар ҳам нишинӣ
تو را من همسرم در همنشینی
Ба чашми зирдстонм чаҳ бинӣ
به چشم زیردستانم چه بینی
Чунин дар поя зерам макун ҷой
چنین در پایه زیرم مکن جای
Вагар на бар дарат болои нуҳуми пой
و گر نه بر درت بالا نهم پای
Ба пули пули донаҳои ашки ҷӯшон
به پِلپِل دانههای اشک جوشان
Давонам бар дар хешати хурушон
دوانم بر در خویشت خروشان
Надории ҷузи муроди хештани кор
نداری جز مراد خویشتن کار
Набояд буд азин сони хештани дор
نباید بود ازینسان خویشتندار
Чу ту дил бар муроди хеши дорӣ
چو تو دل بر مراد خویش داری
Муроди дигарон кӣ пеши дорӣ
مُراد دیگران کی پیش داری
Маро то хор дар раҳ май шикастӣ
مرا تا خار در ره میشکستی
Камон дар кори даҳ даҳ май шикастӣ
کمان در کار دَه دَه میشکستی
Бухори талхи ширин буд густох
بُخار تلخ شیرین بود گستاخ
Чу ширин шуд рутаб , хораст бар шох
چو شیرین شد رطب، خار است بر شاخ
Ба боғ афкандат полуд хӯнам
به باغ افکندت پالود خونم
Чу бар бигирифт боғ аз дар бурунам
چو بر بگرفت باغ از در برونم
Нагаштам зи оташати гарм эй дили афрӯз
نگشتم ز آتشت گرم ای دلافروز
Ба дӯдат кӯр мекардам шабу рӯз
به دودت کور میکردم شب و روز
Ҷафои зин беш ки андомами шикастӣ ?
جفا زین بیش که اندامم شکستی؟
Чу ном овар шудӣ номами шикастӣ
چو نامآور شدی نامم شکستی
Амали дорон чу худро сози бенанд
عملداران چو خود را ساز بینند
Ба маъзулони азин ба бози бенанд
به معزولان ازین بِهْ باز بینند
Ба маъзулӣ ба чашмами дрншстӣ
به معزولی به چشمم درنشستی
Чу омили гаштӣ аз ман чашми бастӣ
چو عامل گشتی از من چشم بستی
Ба оби дидаи киштӣ чанд ронам !
به آب دیده کَشتی چند رانم!
Висолатро ба ёрӣ чанд хонам !
وصالت را به یاری چند خوانم!
Чу беёр омадӣ ман будамат ёр
چو بییار آمدی من بودمت یار
Чу дар корӣ набошад бо миннати кор
چو در کاری نباشد با منت کار
Чу корамро ба расвоӣ фикандӣ
چو کارم را به رسوایی فکندی
Сипар бар об раъное фикандӣ
سپر بر آب رعنایی فکندی
Бароти куштанамро соз додӣ
برات کُشتنم را ساز دادی
Ба осеби фироқам боз додӣ
به آسیب فراقم باز دادی
Намонад аз ҷони ман ҷузи риштаи тоӣ
نماند از جان من جز رشته تایی
Макаши кини ришта сар дорад ба ҷое
مکِش کاین رشته سر دارد به جایی
Мазан шамшер бар ширини мазлӯм
مَزن شمشیر بر شیرینِ مظلوم
Туро он бас ки ронадӣ найза бар рӯм
تو را آن بس که راندی نیزه بر روم
Чу нақши коргоҳ рӯмят ҳаст
چو نقش کارگاه رومیَت هست
зи рӯмии кори армн давр кун даст
ز رومی کار ارمن دور کن دست
зи боғи рӯми гули дорӣ ба хирман
ز باغ روم گل داری به خرمن
Макун тороҷи тахту тоҷи армн
مکن تاراج تخت و تاج ارمن
Макун каз гармии оташи зуди хезад
مکن کز گرمی آتش زود خیزد
Вази оташи тарсами он гуҳи дӯди хезад
وز آتش ترسم آن گه دود خیزد
Ҳазор аз баҳр май хӯрдан буд ёр
هزار از بهر مِی خوردن بود یار
Яке аз баҳри ғам хӯрдани нигаҳи дор
یکی از بهر غم خوردن نگهدار
Маро дар кори худ ранҷури дорӣ
مرا در کار خود رنجور داری
Кашӣ дар дому домани даври дорӣ
کِشی در دام و دامن دور داری
Хск бар доман даврон мефишон
خسک بر دامن دوران مَیفشان
Намак бар ҷон маҳҷӯрон мефишон
نمک بر جان مهجوران مَیفشان
Туро дар базми шоҳони хуши баради хоб
تو را در بزم شاهان خوش بَرد خواب
зи бунгоҳи ғарибон рӯй бартоб
ز بنگاه غریبان روی برتاب
Раҳо кун то дар ин меҳнат ки ҳастам
رها کن تا در این محنت که هستم
Худои хештанро май пурситам
خدای خویشتن را میپرستم
Ба дом оварда гири ин мурғро боз
به دام آورده گیر این مرغ را باز
Дигар бора ба саҳро карда парвоз
دگر باره به صحرا کرده پرواز
Машав роҳӣ ки хар дар гул бимонад
مشو راهی که خر در گل بماند
зи карт бедилонро дил бимонад
ز کارت بیدلان را دل بماند
Мазан оташ дар ин ҷони ситами каш
مزن آتش در این جان ستمکَش
Раҳо кун хонае аз баҳри оташ
رها کن خانهای از بهر آتش
Дар ин оташ ки ишқ афрӯхт бар ман
در این آتش که عشق افروخت بر من
Дариғо ишқ хоҳад , сӯхти хирман
دریغا عشق خواهد، سوخت خرمن
Ғамат бар ҳар рагами печиди Марӣ
غمت بر هر رگم پیچید ماری
Шикастам дар бен ҳар мӯии хорӣ
شکستم در بُن هر موی خاری
На шаб хусбам , на рӯз осоишам ҳаст
نه شب خسبم، نه روز آسایشم هست
На аз ту заррае бахшоишам ҳаст
نه از تو ذرهای بخشایشم هست
Сабурӣ чун кунам умрии чунин танг
صبوری چون کنم عمری چنین تنگ
Ба манзил чун расми поеи чунин ланг
به منزل چون رسم پایی چنین لنگ
зи ашку оҳи ман дар ҳар шуморӣ
ز اشک و آه من در هر شماری
Буд дарё наме дӯзахи шарорӣ
بُود دریا نمیدوزخ شراری
Дар ин дарё киам оташи гашти киштӣ
در این دریا کهام آتش گشت کَشتی
Марои ҳам дӯзахӣ хон , ҳам биҳиштӣ
مرا هم دوزخی خوان، هم بهشتی
Вагар на бар дар дӯзах наоне
و گر نه بر در دوزخ نهانی
Чаро меҷӯям оби зиндагонӣ
چرا میجویم آب زندگانی
Маро чун бад набошад ҳол бе ту ?
مرا چون بَد نباشد حال بی تو؟
Ки будам бо ту пори имсол бе ту
که بودم با تو پار امسال بی تو
Туро хокӣаст хок аз дар гузашта
تو را خاکی است خاک از در گذشته
Маро обӣаст , об аз сари гузашта
مرا آبی است، آب از سر گذشته
Бар оби дидаи киштӣ чанд ронам
بر آب دیده کَشتی چند رانم
Висолатро ба ёрӣ чанд хонам
وصالت را به یاری چند خوانم
Ҳамаи корам ки бе ту нотамом аст
همه کارم که بی تو ناتمام است
Чунин хом аз таманноҳои хом аст
چنین خام از تمناهای خام است
Набинӣ ҳар ки мерад то намирад
نبینی هر که میرد تا نمیرد
Умед аз зиндагонӣ брнагирад
امید از زندگانی برنگیرد
Хиради моро ба дониш раҳнамӯн аст
خِرد ما را به دانش رهنمون است
Ҳисоби ишқи азин дафтар бурун аст
حساب عشق ازین دفتر برون است
Бар ин аблақ касе чобук савор аст
بر این ابلق کسی چابکسوار است
Ки дар майдони ишқи ошуфта кор аст
که در میدان عشق آشفتهکار است
Муфарраҳи сохтани фарзонагони рост
مفرح ساختن فرزانگان راست
Чу шуд пардохтаи девонагони рост
چو شد پرداخته دیوانگان راست
Ба ишқи андар , сабурии хом корӣ аст
به عشقاندر، صبوری خامکاری است
Баннои ошиқӣ бар беқарорӣ аст
بنای عاشقی بر بیقراری است
Сабурӣ аз тариқи ишқ давр аст
صبوری از طریق عشق دور است
Набошад ошиқи он каси кӯ сабур аст
نباشد عاشق آن کس کو صبور است
Бад-ӣни сонгар чаҳ ширинаст ранҷур
بدینسان گر چه شیرین است رنجور
зи хусрави боди доими ранҷу ғами давр
ز خسرو باد دائم رنج و غم دور
Чу бар шопӯр хонд ин достон ро
چو بر شاپور خواند این داستان را
Сабк бӯсед шопӯри остон ро
سبک بوسید شاپور آستان را
Ки аз тадбири мо раъии ту беш аст
که از تدبیر ما رای تو بیش است
Ҳамаи гуфтори ту бар ҷой хеш аст
همه گفتار تو بر جای خویش است
Вазони пасгар дилаши андешаи сифтӣ
وزان پس گر دلش اندیشه سفتی
Сухан бо ӯ наснҷида нагуфтӣ
سخن با او نسنجیده نگفتی
Сухан бояд ба дониши дарҷ кардан
سخن باید به دانش دَرج کردن
Чу зар санҷидан он гуҳи харҷ кардан
چو زر سنجیدن آن گَه خرج کردن