Ҷаҳони солори хусрав ҳар замонӣ
جهانسالار خسرو هر زمانی
Ба чарбии ҷустӣ аз ширини нишоне
به چربی جستی از شیرین نشانی
Ҳазораш бештар соҳиби хабар буд
هزارش بیشتر صاحبخبر بود
Ки ҳар як бар сари корӣ дигар буд
که هر یک بر سر کاری دگر بود
Гар ангуштӣ задӣ бар бинии он моҳ
گر انگشتی زدی بر بینی آن ماه
Маликро як ба як кардандӣ огоҳ
ملک را یک به یک کردندی آگاه
Дар он муддат ки шуд Фарҳодро дид
در آن مدت که شد فرهاد را دید
На кӯҳ , он қалъаи пӯлодро дид
نه کوه، آن قلعهٔ پولاد را دید
Хабар доданд солори ҷаҳон ро
خبر دادند سالار جهان را
Ки чун Фарҳод дид он дили ситон ро
که چون فرهاد دید آن دلستان را
Даромад зӯри дасташро шикваӣ
درآمد زور دستش را شکوهی
Ба ҳар захмии зи пои афканди кӯҳӣ
به هر زخمی ز پای افکند کوهی
Аз он соъат нишотӣ даргирифта сет
از آن ساعت نشاطی درگرفتهست
зи санги ойини сахтии баргирифтаи сет
ز سنگ آیینِ سختی برگرفتهست
Бидон оҳан ки ӯ санг озмӯн кард
بدان آهن که او سنگ آزمون کرد
Тавонад бесутунро бесутун кард
تواند بیستون را بیستون کرد
Кулангӣ мезанад чун шери ҷангӣ
کلنگی میزند چون شیر جنگی
Кулангӣ на ки он бошад кулангӣ
کلنگی نه که آن باشد کلنگی
Бчрбди рӯбаҳ ар чарбяш бошад
بچربد روبَه اَر چربیش باشد
Вагар бо гурги ҳам ҳарбяш бошад
و گر با گرگ همحربیش باشد
Чу аз динори ҷӯро бештар бор
چو از دینار جو را بیشتر بار
Тарозу сар бигардонад зи динор
ترازو سر بگرداند ز دینار
Агар монад бад-ӣни қӯти яке моҳ
اگر ماند بدین قوّت یکی ماه
зи пушти кӯҳ берун оварад роҳ
ز پشت کوه بیرون آورَد راه
Малик бесанг шуд зон санг сифтан
مَلِک بیسنگ شد زان سنگ سفتن
Ки боисташ ба тарки лаъли гуфтан
که بایستش به ترک لعل گفتن
Ба пурсиш гуфт бо перони ҳушёр
به پرسش گفت با پیران هشیار
Чаҳ бояд сохтани тадбири ин кор
چه باید ساختن تدبیر این کار
Чунин гуфтанд перони хирадманд
چنین گفتند پیران خردمند
Кигар хоҳӣ ки осон гардад ин банд
که گر خواهی که آسان گردد این بند
Фурӯ кун қосидиро каз сари роҳ
فرو کن قاصدی را کز سر راه
Бадв гуяд ки ширини мард ногоҳ
بِدو گوید که شیرین مرد ناگاه
Магари як чанде уфтад дасташ аз кор
مگر یک چندی افتد دستش از کار
Дирангӣ дар ҳисоб ояд падедор
درنگی در حساب آید پدیدار
Талаб карданд нои фарҷоми гӯйӣ
طلب کردند نافرجامگویی
Гиреҳи пешонӣ ӣӣ дили танги рӯе
گرهپیشانییی دلتنگرویی
Чу қассоб аз ғазаби хӯнии нишоне
چو قصاب از غضب خونینشانی
Чу нФот аз бирават оташ фишонӣ
چو نفاط از بروت آتشفشانی
Суханҳои бадаш таълим карданд
سخنهای بدش تعلیم کردند
Ба зари ваъда ба оҳан бим карданд
به زر وعده به آهن بیم کردند
Фиристоданд сӯии бесутунаш
فرستادند سوی بیستونش
Шуда бар ноҳифозии раҳнамӯнаш
شده بر ناحفاظی رهنمونش
Чу чашми шӯх ӯ Фарҳодро дид
چو چشم شوخ او فرهاد را دید
Ба дасташи дашнаи пӯлодро дид
به دستش دشنهٔ پولاد را دید
Басони шери ваҳшии ҷуста аз банд
بسان شیر وحشی جسته از بند
Чу пел маст гашта кӯҳ ме кунад
چو پیل مستگشته کوه میکند
Дилаш дар кори ширин гарм гашта
دلش در کار شیرین گرم گشته
Ба дасташи сангу оҳан нарм гашта
به دستش سنگ و آهن نرم گشته
Аз он оташ ки дар ҷон ва ҷигар дошт
از آن آتش که در جان و جگر داشت
На аз хеш ва на аз олам хабар дошт
نه از خویش و نه از عالم خبر داشت
Ба ёд рӯй ширин байт ме гуфт
به یاد روی شیرین بیت میگفت
Чу оташ теша мезад кӯҳ май сифт
چو آتش تیشه میزد کوه میسُفت
Сӯй Фарҳод рафт он санги дили мард
سوی فرهاد رفت آن سنگدلمرد
Забон бикшод ва худро танг дил кард
زبان بگشاد و خود را تنگدل کرد
Ки эй нодони ғофил дар чаҳ корӣ ?
که ای نادان غافل در چه کاری؟
Чаро умрӣ ба ғифлат майгузорӣ ?
چرا عمری به غفلت میگذاری؟
Бигуфто бар нишоти номи ёрӣ
بگفتا بر نشاط نام یاری
Кунам зини сон ки бинии дасти корӣ
کنم زینسان که بینی دستکاری
Чаҳ ёри он ёри кови ширин забон аст
چه یار آن یار کاو شیرین زبان است
Марои сад бори ширинтар з ҷон аст
مرا صد بار شیرینتر ز جان است
Чу марди турш рӯй талхи гуфтор
چو مرد ترشروی تلخگفتار
Дами ширини з ширин дид дар кор
دم شیرین ز شیرین دید در کار
Баровард аз сари ҳасрати яке бод
برآورد از سر حسرت یکی باد
Ки ширини мард ва огаҳ нест Фарҳод
که شیرین مرد و آگه نیست فرهاد
Дариғо он чунон сарви шағаби нок
دریغا آن چنان سرو شغبناک
зи боди марг чун афтод бар хок
ز باد مرگ چون افتاد بر خاک
зи хокаши анбар афшоданад бар моҳ
ز خاکش عنبر افشاندند بر ماه
Ба оби дидаи шстндши ҳамаи роҳ
به آب دیده شستندش همه راه
Ҳам охир бо ғамаши дами сози гаштанд
هم آخر با غمش دمساز گشتند
Спрдндш ба хок ва бозгаштанд
سپردندش به خاک و بازگشتند
Дар ӯ ҳар лаҳзаи теғӣ чанд май баст
در او هر لحظه تیغی چند میبست
Ба рӯйиш дар дареғӣ чанд май баст
به رویشدر دریغی چند میبست
Чу гуфт он зулф ва он хол эй дариғо
چو گفت آن زلف و آن خال ای دریغا
Забонаш чун нашуд лол эй дариғо ? !
زبانش چون نشد لال ای دریغا؟!
Касеро дил диҳад кин роз гуяд ?
کسی را دل دهد کاین راز گوید؟
Набинад вар бибинад бозгуед ?
نبیند ور ببیند بازگوید؟
Чу афтод ин сухан дар гӯши Фарҳод
چو افتاد این سخن در گوش فرهاد
зи тоқи кӯҳ чун кӯҳии дарафтод
ز طاق کوه چون کوهی درافتاد
Баровард аз ҷигари оҳии чунон сард
برآورد از جگر آهی چنان سرد
Ки гуфтӣ дўрбошӣ бар ҷигар хӯрд
که گفتی دورباشی بر جگر خورد
Ба зорӣ гуфт ки оўхи ранҷи барадам
به زاری گفت کهآوخ رنج بُردَم
Надидаи роҳатӣ , дар ранҷи мардум
ندیده راحتی، در رنج مُردَم
Агар сад гӯсфанд ояд фарои пеш
اگر صد گوسفند آید فراپیش
Баради гург аз гила , қурбони дарвеш
بَرَد گرگ از گله، قربانِ درویش
Чаҳ хуш гуфт он гулобӣ бо гулистон
چه خوش گفت آن گلابی با گلستان
Ки ҳар чати боз бояд дод мисатон
که هر چت باز باید داد مستان
Фурӯрафта ба хоки он сарви чолок
فرورفته به خاک آن سرو چالاک
Чаро бар сар наризам ҳар замони хок
چرا بر سر نریزم هر زمان خاک
зи гули бен рехтаи гули барги хандон
ز گلبن ریخته گلبرگ خندان
Чаро бар ман нагардад боғи зиндон ?
چرا بر من نگردد باغ زندان؟
Парида аз чамани Кебеки баҳорӣ
پریده از چمن کبک بهاری
Чаро чун абр нахурӯшам ба зорӣ ?
چرا چون ابر نخروشم به زاری؟
Фурӯи мурдаи чароғи олами афрӯз
فرو مرده چراغ عالمافروز
Чаро рӯзам нагардад шаби бад-ӣни рӯз ?
چرا روزم نگردد شب بدین روز؟
Чароғами мард , бодами сард аз он аст
چراغم مرد، بادم سرد از آن است
Ма ам рафт , офтобами зард аз он аст
مَهام رفت، آفتابم زرد از آن است
Ба ширин дар адам хоҳам расӣдан
به شیرین در عدم خواهم رسیدن
Ба як так то адам хоҳам давидан
به یک تک تا عدم خواهم دویدن
Салои дарди ширин дар ҷаҳон дод
صلای درد شیرین در جهان داد
Замин бар ёд ӯ бӯсед ва ҷон дод
زمین بر یاد او بوسید و جان داد
Замонаи худ ҷузи ин корӣ надонад
زمانه خود جز این کاری نداند
Ки андӯҳӣ диҳад , ҷонӣ сетанд
که اندوهی دهد، جانی ستاند
Чу корафтода гардад бенавоӣ
چو کارافتاده گردد بینوایی
Дараш даргирад аз ҳар сӯи балое
درش درگیرد از هر سو بلایی
Ба ҳар шохи гулӣ ков дарзанд чанг
به هر شاخ گلی کاو درزند چنگ
Ба ҷои гули баборад бар сараши санг
به جای گل ببارد بر سرش سنگ
Чунон аз хуши дилӣ бебаҳр гардад
چنان از خوشدلی بیبهر گردد
Ки дар комаши тбрзд заҳр гардад
که در کامش طبرزد زهر گردد
Чунон танг ояд аз шӯридани бахт
چنان تنگ آید از شوریدن بخت
Ки бирабоед гирифташ зини ҷаҳони рахт
که بَرباید گرفتش زین جهان رخت
Аннани умр аз ин сон дар нишеб аст
عنان عمر از اینسان در نشیب است
Ҷавониро чунин по дар ркиб аст
جوانی را چنین پا در رَکیب است
Касе ёбад зи даврони растгорӣ
کسی یابد ز دوران رستگاری
Ки бардорад иморати зини иморӣ
که بردارد عمارت زین عماری
Масеҳои вор дар дерӣ нишинад
مسیحاوار در دیری نشیند
Ки бо чандон чароғаш кас набинад
که با چندان چراغش کس نبیند
Ҷаҳон девасту вақти дев бастан
جهان دیو است و وقت دیو بستن
Ба хуши ху ӣӣ тавон зини деви растан
به خوشخویی توان زین دیو رستن
Макун дӯзах ба худ бар хуии бад ро
مکن دوزخ به خود بر خوی بد را
Биҳишт дигарон кун хуии худ ро
بهشت دیگران کن خوی خود را
Чу дорад хуии ту мардуми сириштӣ
چو دارد خوی تو مردمسرشتی
Ҳам ӣнҷо ва ҳам онҷо дар биҳиштӣ
هم اینجا و هم آنجا در بهشتی
Мхсб эй дидаи чандини ғофилу маст
مخسب ای دیده چندین غافل و مست
Чу бедори ани баровар дар ҷаҳони даст
چو بیداران برآور در جهان دست
Ки чандон хуфт хоҳӣ дар дили хок
که چندان خُفت خواهی در دل خاک
Ки Фрмўшт кунад даврони афлок
که فرموشت کند دوران افلاک
Бад-ӣни панҷоҳ солаи ҳуққаи боз ӣ
بِدین پنجاه ساله حقهبازی
Бад-ӣни як муҳраи гул то чанд нозӣ ?
بِدین یک مُهره گِل تا چند نازی؟
На панҷаи сол агар панҷа ҳазор аст
نه پنجه سال اگر پنجه هزار است
Сараш бар на ки ҳам нопойдор аст
سرش بر نِه که هم ناپایدار است
Нишоед оҳанӣнтар бӯдан аз санг
نشاید آهنینتر بودن از سنگ
Бибин торик чун резад ба фарсанг
ببین تا ریگ چون ریزد به فرسنگ
Замин нтъӣаст , регаш чун наризад ?
زمین نطعی است، ریگش چون نریزد؟
Ки бар нтъии чунин ҷуз хӯн наризад
که بر نطعی چنین جز خون نریزد
Басои хўно ки шуд бар хоки ин дашт
بسا خونا که شد بر خاک این دشت
Сиёвушӣ нараст аз зери ин ташт
سیاووشی نرست از زیر این تشت
Ҳар он зарра ки оради тундбод ӣ
هر آن ذره که آرد تندبادی
Фаридунӣ буд ё киқбод ӣ
فریدونی بود یا کیقبادی
Кафии гул дар ҳама рӯй замӣ нест
کفی گل در همه روی زمی نیست
Ки бар ваии хӯни чандин одамӣ нест
که بر وی خون چندین آدمی نیست
Ки медонад ки ин дайри куҳани сол ?
که میداند که این دِیر کهنسال؟
Чаҳ муддат дорад ва чун будаш аҳвол
چه مدت دارد و چون بودش احوال
Ба ҳар сад сол даврӣ гирад аз сар
به هر صد سال دوری گیرد از سر
Чу он даврон шуд оради даври дигар
چو آن دوران شد آرد دور دیگر
Намонад кас ки бинад давр ӯ ро
نماند کس که بیند دور او را
Бидон то дар наёбади ғӯр ӯ ро
بدان تا در نیابد غور او را
Ба рӯзӣ чанд бо даврон давидан
به روزی چند با دوران دویدن
Чаҳ шояд дидан ва чаҳ тавон шунидан ?
چه شاید دیدن و چهتوان شنیدن؟
зи ҷавру адл дар ҳар даврсозӣ сет
ز جور و عدل در هر دور سازیست
Дар ӯ донандаро пӯшидаи роз ӣ сет
در او داننده را پوشیدهرازیست
Наме хоҳӣ ки бинии ҷавр бар ҷавр
نمیخواهی که بینی جور بر جور
Набояд гуфт рози давр бо давр
نباید گفت راز دور با دور
Шабу рӯз аблақӣ шуд тунд , зинҳор !
شب و روز ابلقی شد تند، زنهار!
Бад-ӣни аблақи Аннани хеши мспор
بدین ابلق عنان خویش مسپار
Ба сад фангар намоеи зуфунунӣ
به صد فن گر نمایی ذوفنونی
Нишоед барад аз ин аблақи ҳрўнӣ
نشاید بُرد از این ابلق حرونی
Чу гурбаи хештан то кӣ парастӣ ?
چو گربه خویشتن تا کی پرستی؟
Бияфкан аз бағали гурба ки рстӣ
بیفکن از بغل گربه که رستی
Фалаки чандон ки деги хокро пухт
فلک چندان که دیگ خاک را پخت
Нарафт аз хуй ӯ хомӣ чу кимхт
نرفت از خوی او خامی چو کیمخت
Қимори ситони чархи ним хоя
قمارستان چرخ نیمخایه
Басии пурмояро бардааст моя
بسی پرمایه را برده است مایه
Арӯси хок агар бадар мунир аст
عروس خاک اگر بدر منیر است
Ба даст бод кун амраш ки пер аст
به دست باد کن امرش که پیر است
Магари хсФӣ ки хоҳад бӯдан аз бод
مگر خسفی که خواهد بودن از باد
Талоқ амр хоҳад хокро дод
طلاق امر خواهد خاک را داد
Гар он бод ояд ва гар ноед имрӯз
گر آن باد آید و گر ناید امروز
Ту бар хокии чунин машъал мефурӯз
تو بر خاکی چنین مشعل میفروز
Дар ин як мушти хок , эй хок дар мушт !
در این یک مشت خاک، ای خاک در مشت!
Гар афрӯзии чароғ аз ҳар даҳ ангушт
گر افروزی چراغ از هر ده انگشت
Нашуд мумкин ки ин хоки хатарнок
نشد ممکن که این خاک خطرناک
Бар ангушт бурӣда барканд хок
بر انگشت بریده برکند خاک
Ту бе андоми азин андоми сустӣ
تو بیاندام ازین اندام سستی
Ки гоҳе рахна дорад гуҳи дурустӣ
که گاهی رخنه دارد گَه درستی
Фурӯди афтодан осон бошад аз бом
فرود افتادن آسان باشد از بام
Агар дар раҳ набошад касри андом
اگر در ره نباشد کسر اندام
Набинӣ мард беандом дар хоб ?
نبینی مرد بیاندام در خواب؟
Наранҷад гар фитад сад тири партоб ?
نرنجد گر فتد صد تیر پرتاب؟
Туранҷ аз дӯди гӯгирди он надида
ترنج از دود گوگرد آن ندیده
Ки мо зин на туранҷи норасида
که ما زین نُه ترنج نارسیده
Чу Юсуфи зини туранҷ ар сар нтобӣ
چو یوسف زین ترنج ار سر نتابی
Чу норанҷ аз Зулайхои захми ёбӣ
چو نارنج از زلیخا زخم یابی
Саҳаргаҳи масти шӯи сангии барандоз
سحرگه مست شو سنگی برانداز
зи норанҷу туранҷ ин хон бипардоз
ز نارنج و ترنج این خوان بپرداز
Буруни афкани бунаи зини дор на дар
برون افکن بُنه زین دارِ نُهدر
Магар ки эмини шӯии зини мор на сар
مگر کهایمن شوی زین مار نُهسر
Нафаси кови хоҷа тоаш зиндагонӣ аст
نفس کاو خواجهتاش زندگانی است
зи мо парварда бод хазоне аст
ز ما پرورده باد خزانی است
Агар як дами занӣ бе ишқи мурдаи сет
اگر یک دم زنی بیعشق مردهست
Ки бар мо як ба як дамҳо шимурдаи сет
که بر ما یکبهیک دمها شمردهست
Бибояд ишқро Фарҳод бӯдан
بباید عشق را فرهاد بودن
Пас он гоҳе ба мурдани шод бӯдан
پس آن گاهی به مردن شاد بودن
Муҳандиси дастаи пӯлоди теша
مهندس دستهٔ پولاد تیشه
зи чӯби нор тар кардӣ ҳамеша
ز چوب نارِ تر کردی همیشه
зи баҳри он ки бошад дастгири ш
ز بهر آن که باشد دستگیرش
Ба дасти андар буд фармонпазир ш
به دستاندر بود فرمانپذیرش
Чу бишунид ин суханҳои ҷгртоб
چو بشنید این سخنهای جگرتاب
Фароз кӯҳ кард он тешаи партоб
فراز کوه کرد آن تیشه پرتاب
Синон дар санг рафту даста дар хок
سنان در سنگ رفت و دسته در خاک
Чунин гӯйанд хокӣ буд намнок
چنین گویند خاکی بود نمناک
Аз он дастаи баромади шӯшаи нор
از آن دسته برآمد شوشه نار
Дарахтии гашт ва бор оварад бисёр
درختی گشت و بار آورد بسیار
Аз он шӯша кунунгар нори ёбӣ
از آن شوشه کنون گر نار یابی
Давои дард ҳар бемори ёбӣ
دوای درد هر بیمار یابی
Низомӣ гар надид он норбн ро
نظامی گر ندید آن ناربن را
Ба дафтар дар чунин хонд ин сухан ро
به دفتر در چنین خواند این سخن را