Гӯяндаи достон чунин гуфт
گویندهٔ داستان چنین گفت
Он лаҳза ки дар ин сухани сифт
آن لحظه که دُر این سخن سفت
Каз малики араби бузургворӣ
کز ملک عرب بزرگواری
Бӯда сет ба хубтар диёрӣ
بودهست به خوبتر دیاری
Бар омирёни кифоят ӯ ро
بر عامریان کفایت او را
Маъмуртарин вилоят ӯ ро
معمورترین ولایت او را
Хоки араб аз насими номаш
خاک عرب از نسیم نامش
Хуши буитар аз рҳиқи ҷомаш
خوشبویتر از رحیق جامش
Соҳиби ҳунарӣ ба мардумии тоқ
صاحبهنری به مردمی طاق
Шоистатарин ҷумлаи офоқ
شایستهترین جمله آفاق
Султони араб ба комкорӣ
سلطان عرب به کامکاری
Қоруни аҷам ба моли дорӣ
قارون عجم به مالداری
Дарвеши навозу миҳмони дӯст
درویشنواز و میهماندوست
Иқбол даров чу мағз дар пӯст
اقبال در او چو مغز در پوست
Май буд Халифаи вори машҳур
میبود خلیفهوار مشهور
Ваз бехалафӣ чу шамъ бе нур
وز بیخلفی چو شمع بینور
Муҳтоҷтар аз садаф ба фарзанд
محتاجتر از صدف به فرزند
Чун хӯша ба донаи орзӯманд
چون خوشه به دانه آرزومند
Дар ҳасрати онкии дасти бахташ
در حسرت آن که دست بختش
Шохӣ ба дар орад аз дарахташ
شاخی به در آرد از درختش
Яъне ки чу сарви бен бирезад
یعنی که چو سروبن بریزد
Сарвӣ дигараш зи бен бхизд
سروی دگرش ز بن بخیزد
То чун ба чаман расад тзрўӣ
تا چون به چمن رسد تذروی
Сарвӣ бинад ба ҷои сарвӣ
سروی بیند به جای سروی
Гар сарви бен куҳан набинад
گر سروبن کهن نبیند
Дар сояи сарв нав нишинад
در سایهٔ سرو نو نشیند
Зиндаи сет касе ки дар диёраш
زندهست کسی که در دیارش
Монад халафӣ ба ёдгори ш
مانَد خلفی به یادگارش
намекард бад-ӣни тамаъи карам ҳо
میکرد بدین طمع کرمها
намедод ба соилони дирам ҳо
میداد به سائلان درمها
Бадарӣ ба ҳазор бадара май ҷуст
بدری به هزار بدره میجست
намекошт саман вале наме раст
میکاشت سمن ولی نمیرست
Дар металабед ва дрнмӣ ёфт
دُر میطلبید و درنمییافت
Ваз дар талабӣ Аннан наме тофт
وز دُرطلبی عنان نمیتافت
Ва огаҳ на ки дар ҷаҳони дирангӣ
وآگه نه که در جهان درنگی
Пӯшида буд салоҳи рангӣ
پوشیده بود صلاح رنگی
Ҳарчи он талабӣ агар набошад
هرچ آن طلبی اگر نباشد
Аз маслиҳатӣ ба дар набошад
از مصلحتی به در نباشد
Ҳар неку бадӣ ки дар шумор аст
هر نیک و بدی که در شمار است
Чун дарнигарӣ салоҳ кор аст
چون درنگری صلاح کار است
Бас ёфта кон ба сози бинӣ
بس یافته کآن بساز بینی
Ноёфта ба , чу бози бинӣ
نایافته بِه، چو باز بینی
Бисёр ғараз ки дар навард аст
بسیار غرض که در نورد است
Пӯшидан ӯ салоҳ мард аст
پوشیدن او صلاح مرد است
Ҳаркас ба такӣаст бист дар бист
هر کس به تکی است بیست در بیست
Вогаҳ на касе ки маслиҳат чист
واگه نه کسی که مصلحت چیست
Сарриштаи ғайб нопадид аст
سررشتهٔ غیب ناپدید است
Баси қуфл ки бенгарӣ калид аст
بس قفل که بنگری کلید است
Чун дар талаб аз барои фарзанд
چون دُرطلب از برای فرزند
Май буд чу кон ба лаъли дарбанд
میبود چو کان به لعل دربند
Эзад ба тазаррӯъӣ ки шояд
ایزد به تضرعی که شاید
Додаш писарии чунонкӣ бояд
دادش پسری چنان که باید
Нави рустаи гулӣ чу нори хандон
نورُسته گلی چو نار خندان
Чаҳ нор ва чаҳ гул ! ҳазор чандон
چه نار و چه گل! هزار چندان
Равшани гуҳарии зи тобнокӣ
روشن گهری ز تابناکی
Шаб рӯз кун сарои хокӣ
شبروزکنِ سرای خاکی
Чун дид падари ҷамоли фарзанд
چون دید پدر جمال فرزند
Бикшод дар хазинаро банд
بگشاد در خزینه را بند
Аз шодии он хазинаи хезӣ
از شادی آن خزینه خیزی
намекард чу гули хазинаи резӣ
میکرد چو گل خزینه ریزی
Фармуд варо ба доя додан
فرمود ورا به دایه دادن
То руста шавад зи моя додан
تا رسته شود ز مایه دادن
Давронаш ба ҳукми доигонӣ
دورانْش به حکم دایگانی
Пурвирд ба шери меҳрбонӣ
پرورد به شیر مهربانی
Ҳар шер ки дар дилаш сириштанд
هر شیر که در دلش سرشتند
Ҳарфии зи вафо бар ӯ навиштанд
حرفی ز وفا بر او نوشتند
Ҳар моя ки аз ғизоаш доданд
هر مایه که از غذاش دادند
Дили дӯстӣ эй дар ӯ ниҳоданд
دل دوستیای در او نهادند
Ҳар нил ки бар Рахш кашиданд
هر نیل که بر رُخش کشیدند
Афсуни дилӣ бар ӯ дамиданд
افسون دلی بر او دمیدند
Чун лолаи даҳан ба шер май шаст
چون لاله دهن به شیر میشست
Чун барги саман ба шер ме раст
چون برگ سمن به شیر میرست
Гуфтӣ ки ба шер буд шаҳдӣ
گفتی که به شیر بود شهدی
ё буд маии миёни Меҳдӣ
یا بود مهی میان مهدی
Аз ма чу ду ҳафта буд рафта
از مه چو دو هفته بود رفته
Шуд моҳи ду ҳафта бар ду ҳафта
شد ماه دو هفته بر دو هفته
Шарти ҳунараш тамом карданд
شرط هنرش تمام کردند
Қайси ҳунаряш ном карданд
قیس هنریش نام کردند
Чун бар сари ин гузашти солӣ
چون بر سر این گذشت سالی
БФзўди ҷамолро камолӣ
بفزود جمال را کمالی
Ишқаш ба ду дастӣ об ме дод
عشقش به دو دستی آب میداد
Зу гавҳари ишқ тоб ме дод
زو گوهر عشق تاب میداد
Солии ду се дар нишоту бозӣ
سالی دو سه در نشاط و بازی
намераст ба боғи дили навозӣ
میرست به باغ دلنوازی
Чун шуд ба қиёси ҳафт сола
چون شد به قیاس هفت ساله
Омуади бунафшаи гирди лола
آمود بنفشه گرد لاله
Каз ҳафт ба даҳ расед солаш
کز هفت به ده رسید سالش
Афсона халқ шуд ҷамолаш
افسانهٔ خلق شد جمالش
Ҳаркас ки Рахши з давр дидӣ
هر کس که رخش ز دور دیدی
Бодии зи дуо бар ӯ дамидӣ
بادی ز دعا بر او دمیدی
Шуд чашми падар ба рӯй ӯ шод
شد چشم پدر به روی او شاد
Аз хона ба мактабаш фиристод
از خانه به مکتبش فرستاد
Додаш ба дабир дониш омӯз
دادش به دبیر دانشآموز
То ранҷ бар ӯ баради шабу рӯз
تا رنج بر او برد شب و روز
Ҷамъи омада аз сари шикваӣ
جمع آمده از سر شکوهی
Бо ӯ ба мувофиқати гуруҳе
با او به موافقت گروهی
Ҳар кӯдакӣ аз умед ва аз бим
هر کودکی از امید و از بیم
Машғӯл шуда ба дарсу таълим
مشغول شده به درس و تعلیم
Бо он писарони хиради пайванд
با آن پسران خرد پیوند
Ҳам лавҳ нишаста духтарӣ чанд
هملوح نشسته دختری چند
Ҳар як зи қабӣлае ва ҷое
هر یک ز قبیلهای و جایی
Ҷамъи омада дар адаби сарое
جمع آمده در ادبسرایی
Қайси ҳунарӣ ба илми хондан
قیس هنری به علم خواندن
Ёқӯти лабаш ба дар фишондан
یاقوت لبش به دُر فشاندن
Буд аз садаф дигар қабӣла
بود از صدف دگر قبیله
Носуфта даряш ҳам тавила
ناسفته دُریش هم طویله
Офат нарасида духтарии хуб
آفت نرسیده دختری خوب
Чун ақл ба номи неки мансӯб
چون عقل به نام نیک منسوب
Оростаи лъбтӣ чу моҳӣ
آراسته لعبتی چو ماهی
Чун сарви сеӣ назора гоҳе
چون سرو سهی نظارهگاهی
Шухӣ ки ба ғамзае камина
شوخی که به غمزهای کمینه
Сифтӣ на яке , ҳазор сина
سُفتی نه یکی، هزار سینه
Оҳӯи чашмӣ ки ҳар замонӣ
آهوچشمی که هر زمانی
Киштӣ ба киришмае ҷаҳонӣ
کشتی به کرشمهای جهانی
Моҳи арабӣ ба рухи намӯдан
ماه عربی به رخ نمودن
Тарки аҷамӣ ба дил рубудан
ترک عجمی به دل ربودن
Зулфаш чу шабии Рахши чароғӣ
زلفش چو شبی رخش چراغی
ё машъалае ба чанги зоғӣ
یا مشعلهای به چنگ زاغی
Кучаки даҳании бузурги соя
کوچکدهنی بزرگسایه
Чун танги шукри фарохи моя
چون تُنگ شکر فراخمایه
Шукри шиканӣ ба ҳар чаҳ хоҳӣ
شکر شکنی به هر چه خواهی
Лшгршкн аз шукр чаҳ хоҳӣ
لشگرشکن از شکر چه خواهی؟
Тъўизи миён ҳам нишинон
تعویذ میان همنشینان
Дар хӯрд канори нозанинон
در خورد کنار نازنینان
Маҳҷӯбаи байти зиндагонӣ
محجوبهٔ بیت زندگانی
Шаҳи байти қасидаи ҷавонӣ
شهبیت قصیدهٔ جوانی
Ақди занах аз хуии ҷабинаш
عقد زنخ از خوی جبینش
Вази ҳалқаи зулфи ънбринш
وز حلقهٔ زلف عنبرینش
Гулгунаи зи хӯни шери пурвирд
گلگونه ز خون شیر پرورد
Серумаи зи савод модар оварад
سرمه ز سواد مادر آورد
Бар риштаи зулфу ақди холаш
بر رشتهٔ زلف و عقد خالش
Афзӯдаи ҷавоҳири ҷамолаш
افزوده جواهر جمالش
Дар ҳар дилӣ аз ҳавоаши майлӣ
در هر دلی از هواش میلی
Гесуаш чу лайлу номи Лайлӣ
گیسوش چو لیل و نام لیلی
Аз дилдорӣ ки Қайс дидаш
از دلداری که قیس دیدش
Дил дод ва ба меҳри дили харидаш
دل داد و به مهر دل خریدش
ӯ низ ҳавои Қайс май ҷуст
او نیز هوای قیس میجست
Дар синаи ҳарду меҳр ме раст
در سینهٔ هر دو مهر میرست
Ишқ омаду ҷоми хом дар дод
عشق آمد و جام خام در داد
Ҷомӣ ба ду хуии ром дар дод
جامی به دو خوی رام در داد
Мастӣ ба нахусти бода сахт аст
مستی به نخست باده سخت است
Афтодани нофитода сахт аст
افتادن نافتاده سخت است
Чун аз гули меҳр бӯ гирифтанд
چون از گل مهر بو گرفتند
Бо худ ҳамаи рӯза ху гирифтанд
با خود همه روزه خو گرفتند
Ин ҷон ба ҷамоли он супурда
این جان به جمال آن سپرده
Дили барда валек ҷон набарда
دل برده ولیک جان نبرده
Ваон бар рухи ин назари ниҳода
وان بر رخ این نظر نهاده
Дил додау ком дил надода
دل داده و کام دل نداده
Ёрон ба ҳисоби илми хуоне
یاران به حساب علمخوانی
Эшон ба ҳисоби меҳрбонӣ
ایشان به حساب مهربانی
Ёрони сухан аз луғат сириштанд
یاران سخن از لغت سرشتند
Эшон луғатӣ дигар навиштанд
ایشان لغتی دگر نوشتند
Ёрони варақии зи илми хонданд
یاران ورقی ز علم خواندند
Эшон нафасӣ ба ишқи ронданд
ایشان نفسی به عشق راندند
Ёрони сифат фаъол гуфтанд
یاران صفت فِعال گفتند
Эшон ҳамаи ҳасб ҳол гуфтанд
ایشان همه حسب حال گفتند
Ёрон ба шумор пеш буданд
یاران به شمار پیش بودند
Ва эшон ба шумор хеш буданд
و ایشان به شمار خویش بودند