Чун дид падар ба ҳоли фарзанд
چون دید پدر به حال فرزند
Оҳии бузад ва ъамома бификанад
آهی بزد و عمامه بفکند
Нолид чу мурғи субҳгоҳӣ
نالید چو مرغ صبحگاهی
Рӯзаш чу шабӣ шуд аз сиёҳӣ
روزش چو شبی شد از سیاهی
Гуфт эй варақи шиканҷи дида
گفت ای ورق شکنج دیده
Чун дафтари гули варақи дарида
چون دفتر گل ورق دریده
эй шефта чанд биқрорӣ ?
ای شیفته چند بیقراری؟
Ваии сӯхта чанд хомкорӣ ?
وی سوخته چند خامکاری؟
Чашм ки расед дар ҷамолат ?
چشمِ که رسید در جمالت؟
Нафрин ки дод гӯшмолат ?
نفرین که داد گوشمالت؟
Хӯн ки гирифт гарданатро ?
خون که گرفت گردنت را؟
Хор ки халид доманатро ?
خار که خلید دامنت را؟
Аз кор шудӣ чаҳ карт афтод ?
از کار شدی چه کارت افتاد؟
Дар дидаи кадом хорат афтод ?
در دیده کدام خارت افتاد؟
Шӯрида буд на чун ту бадбахт
شوریده بوَد نه چون تو بدبخت
Сахтяш расад на ин чунин сахт
سختیش رسد نه این چنین سخت
Монда нашудӣ з ғам кашӣдан ?
مانده نشدی ز غم کشیدن؟
Вази таънаи душманони шунидан ?
وز طعنهٔ دشمنان شنیدن؟
Дил сайр нагаштӣ аз маломат ?
دل سیر نگشتی از ملامت؟
Зинда нашудӣ бад-ӣни қиёмат ?
زنده نشدی بدین قیامت؟
Бас кун ҳавасӣ ки пеши барадӣ
بس کن هوسی که پیش بردی
Коби ману санги хеши барадӣ
کاب من و سنگ خویش بردی
Дар харгаҳи кори хурдаи корӣ
در خرگه کار خرده کاری
Айбӣаст бузург бе қарорӣ
عیبی است بزرگ بیقراری
Айб арча даруни пӯсти беҳтар
عیب ارچه درون پوست بهتر
Ойӣнаи дӯст , дӯсти беҳтар
آیینهٔ دوست، دوست بهتر
Ойӣнаи з рӯй ростгӯе
آیینه ز روی راستگویی
Бинмоед айб то башуе
بنماید عیب تا بشویی
Ойӣнаи зи хубу зишт пок аст
آیینه ز خوب و زشت پاک است
Ин таъбияи хонаи зой хок аст
این تعبیه خانه زای خاک است
Биншину зи дил раҳо кун ин дард
بنشین و ز دل رها کن این درد
Он ба ки накӯбӣ оҳани сард
آن به که نکوبی آهن سرد
Гирам ки надории он сабурӣ
گیرم که نداری آن صبوری
Каз дӯст кунӣ ба сабри даврӣ
کز دوست کنی به صبر دوری
Охир кам аз онкии гоҳ-гоҳе
آخر کم از آنکه گاهگاهی
Ое ва ба мо кунӣ нигоҳӣ
آیی و به ما کنی نگاهی
Ҳаркас ба ҳавои дил такӣ ронад
هرکس به هوای دل تکی راند
Вази баҳр гурехтан такӣ монад
وز بهر گریختن تکی ماند
Бебода кифоятаст мастӣ
بیباده کفایت است مستی
Бе орзӯи орзӯи парастӣ
بی آرزو آرزو پرستی
Ту рафта ба бод дода хирман
تو رفته به باد داده خرمن
Ман мондаи чунин ба коми душман
من مانده چنین به کام دشمن
То дар ман ва дар ту сикка Эй ҳаст
تا در من و در تو سکهای هست
Ин сиккаи бад раҳо кун аз даст
این سکهٔ بد رها کن از دست
Ту равад занӣ ва ман занами рон
تو رود زنی و من زنم ران
Ту ҷомаи дарӣ ва ман дирами ҷон
تو جامه دری و من درم جان
Ишқ ар зи ту оташӣ барафрӯхт
عشق ار ز تو آتشی برافروخت
Дили сӯхти турои марои ҷигари сӯхт
دل سوخت ترا مرا جگر سوخت
Навмед машав зи чора ҷустан
نومید مشو ز چاره جستن
Каз дона шигифт нест растан
کز دانه شگفت نیست رستن
Корӣ ки на зу умеди дорӣ
کاری که نه زو امید داری
Бошад сабаби умедворӣ
باشد سبب امیدواری
Дар навмидии басӣ умед аст
در نومیدی بسی امید است
Поёни шаби сияҳ сипед аст
پایان شب سیه سپید است
Бо давлатён нишин ва бархез
با دولتیان نشین و برخیز
Зини бахти гурез пой бигурез
زین بخت گریز پای بگریز
Овора мабод давлат аз даст
آواره مباد دولت از دست
Чун давлат ҳаст ком дил ҳаст
چون دولت هست کام دل هست
Давлати сабаби гиреҳ гушойӣ аст
دولت سبب گره گشایی است
Пирӯзаи хотам худоӣ аст
پیروزهٔ خاتم خدایی است
Фатҳӣ ки бадв ҷаҳон кушоданд
فتحی که بدو جهان گشادند
Дар доман давлаташ ниҳоданд
در دامن دولتش نهادند
Гар сабр кунӣ ба сабр бе шак
گر صبر کنی به صبر بیشک
Давлат ба ту ояд андаки андак
دولت به تو آید اندک اندک
Дарё ки чунин фарох рӯй аст
دریا که چنین فراخ روی است
Полоиши қатраҳои ҷӯй аст
پالایش قطرههای جوی است
Ваон кӯҳи баланд ки абрнок аст
وان کوه بلند کهابرناک است
Ҷамъи омадаи резаҳои хок аст
جمع آمده ریزههای خاک است
Ҳон то нашӯй ба собирии суст
هان تا نشوی به صابری سست
Гавҳар ба диранг ме тавон ҷуст
گوهر به درنگ میتوان جست
Берой машав ки мард бе рой
بی رای مشو که مرد بیرای
Бепой буд чу карам бе пой
بی پای بود چو کرم بیپای
Рӯбоҳи зи гурги баҳра зон барад
روباه ز گرگ بهره زان برد
Кини рой бузург дорад он хирад
کین رای بزرگ دارد آن خرد
Дилро ба касе чаҳ боядат дод
دل را به کسی چه بایدت داد
Кови ноўрдт ба солҳо ёд
کاو ناورَدَت به سالها یاد
ӯ бе ту чу гули ту пой дар гул
او بیتو چو گُل تو پای در گِل
ӯ сангдил ва ту санг бар дил
او سنگدل و تو سنگ بر دل
Гар бо ту ҳадис ӯ бигӯянд
گر با تو حدیث او بگویند
Расвои кори ту биҷӯянд
رسوایی کار تو بجویند
Заҳрӣаст ба қаҳри нафас додан
زهری است به قهر نفس دادن
Каждум задаро карафс додан
کژدم زده را کرفس دادن
Машғӯли шӯ эй писар ба корӣ
مشغول شو ای پسر به کاری
То бигузарӣ аз чунин шуморӣ
تا بگذری از چنین شماری
Ҳиндӯи з чаҳ мағзи пели хорад ?
هندو ز چه مغز پیل خارد؟
То Ҳиндӯстон ба ёди норад
تا هندستان به یاد نارد
Ҷонӣу азизтар зи ҷонӣ
جانی و عزیزتر ز جانی
Дар хонаи бимон ки хону Монӣ
در خانه بمان که خان و مانی
Аз кӯҳ гирифтанат чаҳ хезад ?
از کوه گرفتنت چه خیزد؟
Ҷузи об ки он з рӯй резад
جز آب که آن ز روی ریزد
Ҳам санги дарин раҳаст ва ҳам чоҳ
هم سنگ دراین ره است و هم چاه
Май дори з ҳар ду чашм бар роҳ
میدار ز هر دو چشم بر راه
Мстиз ки шаҳна дар камӣн аст
مستیز که شحنه در کمین است
Занҷир мабар ки оҳанӣн аст
زنجیر مبر که آهنین است
Ту Тифли раҳеу фитнаи раҳдор
تو طفل رهی و فتنه رهدار
Шамшер бибину сари нигаҳи дор
شمشیر ببین و سر نگهدار
Пеши ори зи дӯстони танӣ чанд
پیشآر ز دوستان تنی چند
Хуш бош ба рағми душманӣ чанд
خوش باش بهرغم دشمنی چند
Маҷнӯн ба ҷавоби он шикаррез
مجنون به جواب آن شکرریز
Бикшод лаби тбрзди ангез
بگشاد لب طبرزد انگیز
Гуфт эй фалаки шикваи мандӣ
گفت ای فلک شکوهمندی
Болотрт аз фалаки баландӣ
بالاترت از فلک بلندی
Шоҳи дмну раиси атлол
شاه دمن و رییس اطلال
Рӯй араб аз ту анбарин хол
روی عرب از تو عنبرین خال
Даргоҳи ту қиблаи суҷуди м
درگاه تو قبلهٔ سجودم
Зинда ба вуҷӯди ту вуҷӯдам
زنده به وجود تو وجودم
Хоҳам ки ҳамеша зиндаи Монӣ
خواهم که همیشه زنده مانی
Худ бе ту мабод зиндагонӣ
خود بیتو مباد زندگانی
Зини панди хазинае ки додӣ
زین پند خزینهای که دادی
Бар сӯхта марҳамӣ наҳодӣ
بر سوخته مرهمی نهادی
Лекин чаҳ кунам ман сияҳ рӯй
لیکن چه کنم من سیه روی
Ки афтодаи бахуди ним дар ин кӯй
کهافتاده بخود نیم در این کوی
Зини раҳ ки на барқарори хешам
زین ره که نه برقرار خویشم
Доне на ба ихтиёри хешам
دانی نه بهاختیار خویشم
Ман бастау бандам оҳанӣн аст
من بسته و بندم آهنین است
Тадбир чаҳ суди қисмат ин аст
تدبیر چه سود قسمت این است
Ин банд ба худ кушод натавон
این بند به خود گشاد نتوان
Венаи бори зи худ ниҳод натавон
وین بار ز خود نهاد نتوان
Танҳо на манам ситами расида
تنها نه منم ستم رسیده
Кӯи дида ки сад чу ман надида
کو دیده که صد چو من ندیده
Соя на ба худ фитод дар чоҳ
سایه نه به خود فتاد در چاه
Бар авҷ ба хештан нашуд моҳ
بر اوج به خویشتن نشد ماه
Аз пайкари пел то пари мӯр
از پیکر پیل تا پر مور
Кас нест ки нест бар ваии ин зӯр
کس نیست که نیست بر وی این زور
Санг аз дили танг ман бакоҳад
سنگ از دل تنگ من بکاهد
Дилтангии хештан ки хоҳад
دلتنگی خویشتن که خواهد
Бахти бади ман маро биҷӯед
بخت بد من مرا بجوید
Бадбахтиро зи худ ки шавед
بدبختی را ز خود که شوید
Гар дасти рисии бадӣ дар ин роҳ
گر دسترسی بُدی در این راه
Ман будамӣ офтоб ё моҳ
من بودمی آفتاب یا ماه
Чун кор ба ихтиёр мо нест
چون کار به اختیار ما نیست
Ба кардани кор , кор мо нест
به کردن کار، کار ما نیست
Хўшдли нзими ман балокаш
خوشدل نزیَم من بلاکش
Ваон кист ки дорад ӯ дили хуш
وان کیست که دارد او دل خوش
Чун барқи зи ханда лаб бабандам
چون برق ز خنده لب ببندم
Тарсам ки бисӯзам ар бихандам
ترسم که بسوزم ار بخندم
Гӯйанд маро чаро нхндӣ
گویند مرا چرا نخندی
Гиряи сети нишони дардмандӣ
گریهست نشان دردمندی
Тарсам чу нишоти хандаи хезад
ترسم چو نشاط خنده خیزد
Сӯз аз даҳанами буруни гурезад
سوز از دهنم برون گریزد