Ғаввоси ҷавоҳири маъонӣ
غواص جواهر معانی
Кард аз лаби худ шукр фишонӣ
کرد از لب خود شکر فشانی
Конрўз ки нўФли он зафар ёфт
کانروز که نوفل آن ظفر یافت
Лайлӣ ба вқоиаҳ дар хабар ёфт
لیلی به وقایه در خبر یافت
Омад падараши забони кушода
آمد پدرش زبان گشاده
Бар фарқи ъамомаи каҷи ниҳода
بر فرق عمامه کج نهاده
Бар гуфт зи роҳи тезҳӯшӣ
بر گفت ز راه تیزهوشی
Афсонаи он забони фурӯшӣ
افسانهٔ آن زبان فروشی
Комрўз чаҳ ҳилаи нақши бастам
کامروز چه حیله نقش بستم
То зоФти он рамидаи рустам
تا زآفت آن رمیده رستم
Бастами суханаш ба об додам
بستم سخنش به آب دادم
Якборагиаш ҷавоб додам
یکبارگیاش جواب دادم
НўФл ки худои ҷазои дҳодш
نوفل که خدا جزا دهادش
Кард аз дар мо худои дҳодш
کرد از در ما خدا دهادش
Ва ӯ низ ба ҳиҷр гашт хурсанд
و او نیز به هجر گشت خرسند
Дандони тамаъи зи васл бар кунад
دندان طمع ز وصل بر کند
Лайлии зи падари бад-ӣни ҳикоят
لیلی ز پدر بدین حکایت
Ранҷид чунонкӣ бе ниҳоят
رنجید چنانکه بینهایت
Дар пардаи наҳуфта оҳ ме дошт
در پرده نهفته آه میداشت
Пардаи зи падар нигоҳ ме дошт
پرده ز پدر نگاه میداشت
Чун рафт падари зи пардаи берун
چون رفت پدر ز پرده بیرون
Шуд наргис ӯ зи гиряи гулгун
شد نرگس او ز گریه گلگون
Чандон зи раҳи ду дида хӯн ронад
چندان ز ره دو دیده خون راند
Каз роҳи худ он ғубор бинишонад
کز راه خود آن غبار بنشاند
Дод оби зи наргиси арғавон ро
داد آب ز نرگس ارغوان را
Дар ҳавза кашид хайзарон ро
در حوضه کشید خیزران را
Аҳлӣ на ки қисса боз гуяд
اهلی نه که قصه باز گوید
Ёрӣ на ки чора боз ҷӯяд
یاری نه که چاره باز جوید
Дар силаи бом ва дар гирифта
در سلهٔ بام و در گرفته
намезист чу мори саргирифта
میزیست چو مار سرگرفته
Ваз ҳар тарафии насими кӯяш
وز هر طرفی نسیم کویش
намедод хабари зи лутфи бӯяш
میداد خبر ز لطف بویش
Бар суҳбат ӯ зи номдорон
بر صحبت او ز نامداران
Дилгарм шуданд хосторон
دلگرم شدند خواستاران
Ҳаркас ба вилоятӣу молӣ
هرکس به ولایتی و مالی
Май ҷусти зи ҳасан ӯ висолӣ
میجست ز حسن او وصالی
Аз дар талабони он хазона
از دُر طلبان آن خزانه
Даллолаи ҳазор дар миёна
دلاله هزار در میانه
Ин даст кашида то баради маҳд
این دست کشیده تا برد مهد
Он синаи кушода то хӯрд шаҳд
آن سینه گشاده تا خورد شهد
ӯро падар аз бузургворӣ
او را پدر از بزرگواری
намедошт чу дар дар устуворӣ
میداشت چو دُر در استواری
Ваон сими тан аз камоли фарҳанг
وان سیم تن از کمال فرهنگ
Он шишаи нгоҳдошт аз санг
آن شیشه نگاهداشت از سنگ
намехӯрд вале ба сад мудоро
میخورد ولی به صد مدارا
Пинҳони ҷигар ва май ошкоро
پنهان جگر و می آشکارا
Чун шамъ ба ханда рух барафрӯхт
چون شمع به خنده رخ برافروخت
Хандид ва ба зери ханда май сӯхт
خندید و به زیر خنده میسوخت
Чун гули камари ду равия май баст
چون گل کمر دو رویه میبست
Зубин дар пойу шамъ бар даст
زوبین در پای و شمع بر دست
Май баради з рӯй созгорӣ
میبرد ز روی سازگاری
Он лангиро ба роҳворӣ
آن لنگی را به راهواری
Аз муштарӣони бурҷи он моҳ
از مشتریان برج آن ماه
Сад Зуҳра нишаст гирди харгоҳ
صد زهره نشست گرد خرگاه
Чун ибни саломи он хабар ёфт
چون ابنسلام آن خبر یافت
Бар ваъда шарт карда бишитофт
بر وعدهٔ شرط کرده بشتافت
Омад зи паии арӯси хоҳӣ
آمد ز پی عروس خواهی
Бо тоқу трнби подшоҳӣ
با طاق و طرنب پادشاهی
Оварад хазинаҳои бисёр
آورد خزینههای بسیار
Анбар ба ману шукр ба харвор
عنبر به من و شکر به خروار
Вази нофаи машку лаъли конӣ
وز نافهٔ مشک و لعل کانی
Оростаи барги армағонӣ
آراسته برگ ارمغانی
Аз баҳри фаряшҳои зебо
از بهر فریشهای زیبا
Чандини шутураш ба зери дебо
چندین شترش به زیر دیبا
Вази бахтӣу тозии ткоўр
وز بُختی و تازی تکاور
Чндонкаҳ надошт ақли бовар
چندانکه نداشت عقل باور
Зон зар ки ба як ҷӯш ситезанд
زان زر که به یک جوَش ستیزند
Май рехти чунонкӣ рег резанд
میریخت چنانکه ریگ ریزند
Он зар на ки ӯ чу рег май бехат
آن زر نه که او چو ریگ میبیخت
Бар куштани хасми рег май рехт
بر کشتن خصم ریگ میریخت
Карда ба чунон мурувватии чуст
کرده به چنان مروتی چست
Он хонаи реги бумро суст
آن خانهٔ ریگ بوم را سست
Рӯзии ду зи ранҷи раҳи бросўд
روزی دو ز رنج ره برآسود
Қосид талабед ва шуғл фармуд
قاصد طلبید و شغل فرمود
Ҷодӯи суханӣ ки кардӣ аз шарм
جادو سخنی که کردی از شرم
Ҳангоми фиреби сангро нарм
هنگام فریب سنگ را نرم
Ҷон зинда кунӣ ки аз фасеҳӣ
جان زنده کنی که از فصیحی
Шуд мурда ӯ дами масӣҳӣ
شد مردهٔ او دم مسیحی
Бо пешкашии з ҳар троиФ
با پیشکشی ز هر طرایف
Оварда зи рӯму чину тоиФ
آورده ز روم و چین و طایف
Қосид бишуду хазинаро барад
قاصد بشد و خزینه را برد
Як як ба хазина дор биспурад
یک یک به خزینهدار بسپرد
Вонгаҳ ба калиди хуши забонӣ
وانگه به کلید خوشزبانی
Бикшод хазина наоне
بگشاد خزینهٔ نهانی
Кин шоҳсўори шери пайкар
کاین شاهسوار شیر پیکر
Рӯй арабасту пушти лашгар
روی عرب است و پشت لشگر
Соҳиби табаъ ва баландном аст
صاحب تبع و بلندنام است
Асбоби бузургиаш тамом аст
اسباب بزرگیاش تمام است
Гар хӯни талабӣ , чу оби резад
گر خونطلبی، چو آب ریزد
Вари зари гӯйӣ , чу хоки безад
ور زر گویی، چو خاک بیزد
Ҳам зу барисӣ ба ёварӣ ҳо
هم زو برسی به یاوریها
Ҳам бози раҳеи зи доварӣ ҳо
هم باز رهی ز داوریها
Қосид чу басии сухан дарин ронад
قاصد چو بسی سخن دراین راند
Мискини падари арӯси дармонд
مسکین پدر عروس درماند
Чндонкаҳ ба гирди кори баргашт
چندانکه به گرد کار برگشت
Иқрораши азин қарор нагузашт
اقرارش ازین قرار نگذشت
Бар кардан он амал ризо дод
بر کردن آن عمل رضا داد
Маро ба даҳон аждаҳо дод
مه را به دهان اژدها داد
Чун рӯз дигар арӯси хуршед
چون روز دگر عروس خورشید
Бигирифт ба дасти ҷоми ҷамшед
بگرفت به دست جام جمشید
Бар сифти араби ғуломи рӯсӣ
بر سفت عرب غلام روسی
Афканди мусаллои арӯсӣ
افکند مصلی عروسی
Омад падари арӯс дар кор
آمد پدر عروس در کار
Орост ба ганҷи кӯйу бозор
آراست به گنج کوی و بازار
Домод ва дигар гуруҳро хонд
داماد و دگر گروه را خواند
Бар пишгаҳ нишот бинишонад
بر پیشگه نشاط بنشاند
Ойини сарвару шоди комӣ
آیین سرور و شاد کامی
Бар сохт ба ғояти тамомӣ
بر ساخت به غایت تمامی
Бар расми араб ба ҳам нишастанд
بر رسم عرب به هم نشستند
Ақдӣ ки шикастаи бозбстнд
عقدی که شکسته بازبستند
Тӯфони дирам бар осмон рафт
طوفان درم بر آسمان رفت
Дар ширбҳои сухан ба ҷон рафт
در شیربها سخن به جان رفت
Бар ҳиҷлаи он бути диловез
بر حجلهٔ آن بت دلاویز
Карданд ба тангҳо шикаррез
کردند به تنگها شکرریز
Вони танги даҳони танги рӯзӣ
وآن تنگ دهان تنگ روزی
Чун авду шукр ба атри сӯзӣ
چون عود و شکر به عطر سوزی
Атрии зи бухори дили барангехт
عطری ز بخار دل برانگیخت
Вошгӣ чу гулоби талх май рехт
واشگی چو گلاب تلخ میریخت
Лаъли оташу ҷазаъаш об ме дод
لعل آتش و جزعش آب میداد
Ин ғолия ваон гулоб ме дод
این غالیه وان گلاب میداد
Чун сохта шуд бсичи ёраш
چون ساخته شد بسیچ یارش
Носохта буд ҳеҷ кораш
ناساخته بود هیچ کارش
Наздики даҳан шикаста шуд ҷом
نزدیک دهن شکسته شد جام
Полуда ки пухта буд шуд хом
پالوده که پخته بود شد خام
Бар хор қадам наҳй , бидӯзад
بر خار قدم نهی، بدوزد
Вотш ба даҳани барӣ , бисӯзад
وآتش به دهن بری، بسوزد
Узвӣ ки мухолифати пазирад
عضوی که مخالفت پذیرد
Фармони туро ба худ нагирад
فرمان ترا به خود نگیرد
Ҳарчи он зи қабӣлаи гашти осӣ
هرچ آن ز قبیله گشت عاصی
Берун фитад аз қабӣлаи хосӣ
بیرون فتد از قبیله خاصی
Чун мор гузида гардад ангушт
چون مار گزیده گردد انگشت
Воҷиб шавадаш баридан аз мушт
واجب شودش بریدن از مشت
Ҷони доруии табъ созгорӣ аст
جان داروی طبع سازگاری است
Мурдани сабаби хилоф корӣ аст
مردن سبب خلاف کاری است
Лайлӣ ки муфарраҳи равон буд
لیلی که مفرح روان بود
Дар мухталифии ҳалоки ҷон буд
در مختلفی هلاک جان بود
Чун субҳдами офтоби равшан
چون صبحدم آفتاب روشن
Зад хайма бар ин кабӯди гулшан
زد خیمه بر این کبود گلشن
Сайёраи шаби пар аз ъўон шуд
سیارهٔ شب پر از عوان شد
Бар диҷлаи нилгун равон шуд
بر دجلهٔ نیلگون روان شد
Домоди нишот манд бархест
داماد نشاطمند برخاست
Аз баҳри арӯс маҳмил орост
از بهر عروس محمل آراست
Чун рафт арӯс дар иморӣ
چون رفت عروس در عماری
Барадаш ба басии бузургворӣ
بردش به بسی بزرگواری
Аврангу сарири худ бадв дод
اورنگ و سریر خود بدو داد
Ҳукми ҳамаи неку бад бадв дод
حکم همه نیک و بد بدو داد
Рӯзии ду се бар тариқи озарм
روزی دو سه بر طریق آزرم
намекард ба рФқи мумро нарм
میکرد به رفق موم را نرم
Бо нахли рутаб чу гашти густох
با نخل رطب چو گشت گستاخ
Дастӣ ба рутаб кашид бар шох
دستی به رطب کشید بر شاخ
Зон нахл раванда хӯрд хорӣ
زان نخل رونده خورد خاری
Каз дард нахуфт рӯзгорӣ
کز درد نخفت روزگاری
Лайляши тапончае чунон зад
لیلیش تپانچهای چنان زد
КоФтод чу мурдаи мард бе худ
کافتاد چو مُرده مرد بیخوَد
Гуфт ар дигар ин амали намое
گفت ار دگر این عمل نمایی
Аз хештану зи ман барое
از خویشتن و ز من برایی
Савганд ба офаридагорам
سوگند به آفریدگارم
Кораст ба сунъи худ нигорам
کآراست به صنع خود نگارم
Каз ман ғарази ту бар нахезад
کز من غرض تو بر نخیزد
Вари теғи ту хӯни ман бирезад
ور تیغ تو خون من بریزد
Чун ибн салом дид савганд
چون ابنسلام دید سوگند
Зон бут ба салом гашт хурсанд
زان بت به سلام گشت خرسند
Донист казу фироқ дорад
دانست کزو فراغ دارد
Ҷузи ваии дгарӣ чароғ дорад
جز وی دگری چراغ دارد
Лекин ба тариқ сар кашӣдан
لیکن به طریق سر کشیدن
наменатавонист аз ӯ баридан
می نتوانست از او بریدن
Каз дидан он маи ду ҳафта
کز دیدن آن مه دو هفته
Дил дода баду зи дасти рафта
دل داده بُد و ز دست رفته
Гуфто чу зи меҳр ӯ чунинам
گفتا چو ز مهر او چنینم
Он ба ки дарави зи даври байнам
آن به که درو ز دور بینم
Хурсанд шудан ба як назора
خرسند شدن به یک نظاره
Зон ба ки кунад зи ман канора
زان به که کند ز من کناره
Вонгаҳи зи сари гуноҳкорӣ
وانگه ز سر گناهکاری
Пӯзиш бинмуд ва кард зорӣ
پوزش بنمود و کرد زاری
Каз ту ба назораи дили ниҳодам
کز تو به نظاره دل نهادم
Гар зини гузарами ҳромзодм
گر زین گذرم حرامزادم
Зон пас ки ҷаҳон гузошт бо ӯ
زان پس که جهان گذاشت با او
Беш аз назарӣ надошт бо ӯ
بیش از نظری نداشت با او
Ваон зинати боғу зеби гулшан
وان زینت باغ و زیب گلشن
Бар роҳи ниҳодаи чашми равшан
بر راه نهاده چشم روشن
То бод кӣ оварад ғуборӣ
تا باد کی آورد غباری
Аз домани ғори ёри ғорӣ
از دامن غار یار غاری
Ҳар лаҳза ба навҳа бар гузаргоҳ
هر لحظه به نوحه بر گذرگاه
Бе худ ба дар омадӣ зи харгоҳ
بی خود به در آمدی ز خرگاه
Гомии ду се тохтӣ чу мисатон
گامی دو سه تاختی چو مستان
Нолндаҳтар аз ҳазор дастон
نالندهتر از هزار دستان
Ҷустии хабарии зи ёри маҳҷӯр
جستی خبری ز یار مهجور
Додӣ асарӣ ба ҷони ранҷур
دادی اثری به جان رنجور
Чандон ба тариқи носабурӣ
چندان به طریق ناصبوری
Нолид зи дарду доғи даврӣ
نالید ز درد و داغ دوری
Кони ишқ наҳуфта шуд ҳувайдо
کان عشق نهفته شد هویدا
Ваон роз чу рӯзи гашти пайдо
وان راز چو روز گشت پیدا
Бардошта ранҷи ношкибш
برداشته رنج ناشکیبش
Аз шавҳар ва аз падари наҳифаш
از شوهر و از پدر نهیبش
Чун ишқ сиришта шуд ба гавҳар
چون عشق سرشته شد به گوهر
Чаҳ боки падар чаҳ бими шавҳар
چه باک پدر چه بیم شوهر