Фарзонаи сухани сарои Бағдод
فرزانه سخنسرای بغداد
Аз сари сухани чунин хабар дод
از سرّ سخن چنین خبر داد
Кони шефтаи расани бурӣда
کان شیفتهٔ رسن بریده
Девонаи моҳи нави надида
دیوانهٔ ماه نو ندیده
Маҷнӯни ҷигар кабоб гашта
مجنونِ جگر کباب گشته
Деҳқони даҳ хароб гашта
دهقانِ دهِ خراب گشته
Май гашт ба ҳар бсич гоҳе
میگشت به هر بسیچگاهی
Мӯнис на ба ҷузи дареғу оҳӣ
مونس نه به جز دریغ و آهی
Бӯе ки зи сӯии ёр ш омад
بویی که ز سوی یارش آمد
Хушбӯитар аз баҳор ш омад
خوشبویتر از بهارش آمد
Зон бӯ ӣ хуши димоғ парвар
زان بویِ خوش دماغپرور
Аъзои ши гирифтаи ранги анбар
اعضاش گرفته رنگ عنبر
Он анбартар зи баҳри савдо
آن عنبر تر ز بهر سودا
намекард муфарраҳии муҳайё
میکرد مفرحی مهیا
Бар хоки фитода чун залилон
بر خاک فتاده چون ذلیلان
Дар зери дарахтӣ аз муғелон
در زیر درختی از مغیلان
Зонрўӣ ки рӯй кор нашнохт
زانروی که روی کار نشناخت
Хор аз гулу гули з хор нашнохт
خار از گل و گل ز خار نشناخت
Ногуҳи сияҳии шутури саворӣ
ناگه سیهی شتر سواری
Бигузашт бар ӯ чу гурзаи мор ӣ
بگذشت بر او چو گَرزه ماری
Чун дид дар он асир бе рахт
چون دید در آن اسیر بیرخت
Бигирифт зимоми ноқаро сахт
بگرفت زمام ناقه را سخت
Ғуред ба шакл нараҳ дев ӣ
غرید به شکل نره دیوی
Бардошт чу ғофилони ғарив ӣ
برداشت چو غافلان غریوی
К-эй бехабар аз ҳисоб ҳастӣ !
کای بیخبر از حساب هستی!
Машғӯл ба кори бути парастӣ
مشغول به کار بتپرستی
Багар з батон Аннан битобӣ
به گر ز بتان عنان بتابی
Каз ҳеҷ бутӣ вафо наёбӣ
کز هیچ بتی وفا نیابی
Ин кор ки ҳаст нест бо нур
این کار که هست نیست با نور
Ваон ёр ки нест ҳаст азин давр
وان یار که نیست هست ازین دور
Бекор касе ту бо чунин кор
بیکار کسی تو با چنین کار
Беёр баӣ ту аз чунин ёр
بییار بهی تو از چنین یار
Он дӯст ки дили бадви супурдӣ
آن دوست که دل بدو سپردی
Бар душманиаш гумони набардӣ
بر دشمنیاش گمان نبردی
Шуд душмани ту з бе вафое
شد دشمن تو ز بیوفایی
Ху боз бурид аз ошноӣ
خو باز بُرید از آشنایی
Чун хирмани худ ба бод додат
چون خرمن خود به باد دادت
Бад аҳд шуд ва накард ёдат
بد عهد شد و نکرد یادت
Доданд ба шавҳар ӣ ҷӯонаш
دادند به شوهری جوانش
Карданд арӯс дар замонаш
کردند عروس در زمانش
Ва ӯ хизмати шӯйро бсичид
و او خدمت شوی را بسیچید
Печид дар ӯй ва сар напечед
پیچید در اوی و سر نپیچید
Бошад ҳамаи рӯзаи гӯш дар гӯш
باشد همه روزه گوش در گوش
Бо шавҳари хештани ҳам оғӯш
با شوهر خویشتن همآغوش
Кораши ҳамаи бӯса ва канор аст
کارش همه بوسه و کنار است
Ту дар ғами кораш , ин чаҳ кораст ?
تو در غم کارش، این چه کار است؟
Чун ӯ зи ту давр шуд ба фарсанг
چون او ز تو دور شد به فرسنگ
Ту низ бизан қробаҳ бар санг
تو نیز بزن قرابه بر سنگ
Чун ноўрдт ба солҳо ёд
چون ناوردت به سالها یاد
Зу ёд макун чаҳ карт афтод ?
زو یاد مکن چه کارت افتاد؟
Зангар на яке ҳазор бошад
زن گر نه یکی هزار باشد
Дар аҳд кам устувор бошад
در عهد کماستوار باشد
Чун нақши вафоу аҳди бастанд
چون نقش وفا و عهد بستند
Бар номи занони қалами шикастанд
بر نام زنان قلم شکستند
Зани дӯст буд вале замонӣ
زن دوست بود ولی زمانی
То ҷуз ту наёфт меҳрбонӣ
تا جز تو نیافت مهربانی
Чун дар бар дайгарӣ нишинад
چون در بر دیگری نشیند
Хоҳад ки дигар туро набинад
خواهد که دگر ترا نبیند
Зани майли зи мард беш дорад
زن میل ز مرد بیش دارد
Лекини сӯии ком хеш дорад
لیکن سوی کام خویش دارد
Зан рост набозад ончӣ бозад
زن راست نبازد آنچه بازد
Ҷуз зарқ насозад ончӣ созад
جز زرق نسازد آنچه سازد
Бисёр ҷафоӣ зан кашиданд
بسیار جفای زن کشیدند
Вази ҳеҷ занӣ вафо надиданд
وز هیچ زنی وفا ندیدند
Мардӣ ки кунад зани озмоиӣ
مردی که کند زن آزمایی
Зани беҳтар аз ӯ ба бе вафое
زن بهتر از او به بیوفایی
Зан чист нишонаи гоҳи найранг
زن چیست نشانهگاه نیرنگ
Дар зоҳири сулҳ ва дар ниҳони ҷанг
در ظاهر صلح و در نهان جنگ
Дар душмании офат ҷаҳон аст
در دشمنی آفت جهان است
Чун дӯст шавад ҳалок ҷон аст
چون دوست شود هلاک جان است
Гӯйӣ ки бикун , наме ниўшд
گویی که بکن، نمینیوشد
Гӯйӣ ки макун , ду мурда кӯшад
گویی که مکن، دو مرده کوشد
Чун ғами хурӣ ӯ нишот гирад
چون غم خوری او نشاط گیرد
Чун шоди шӯии зи ғами бимирад
چون شاد شوی ز غم بمیرد
Ин кори занони рост боз аст
این کار زنانِ راستباز است
Афсуни занони бад дароз аст
افسون زنان بد دراز است
Маҷнӯни зи газофи он сияҳ кӯш
مجنون ز گزاف آن سیهکوش
Бар зад зи дили оташии ҷигари ҷӯш
بر زد ز دل آتشی جگرجوش
Аз дарди дилаш ки дар барофтод
از درد دلش که در برافتاد
Аз пой чу мурғ дар сар афтод
از پای چو مرغ در سر افتاد
Чандон сар худ бикуфт бар санг
چندان سر خود بکوفت بر سنگ
Каз хӯни ҳамаи кӯҳи гашти гулранг
کز خون همه کوه گشت گلرنگ
Афтод миёни санги хора
افتاد میان سنگ خاره
Ҷони порау ҷомаи пораи пора
جان پاره و جامه پاره پاره
Он дев ки он фусун бар ӯ хонд
آن دیو که آن فسون بر او خواند
Аз гуфта хештан хаҷал монад
از گفتهٔ خویشتن خجل ماند
Чандон нагузашт аз он баландӣ
چندان نگذشت از آن بلندی
Кони дил шуда ёфт ҳӯшманд ӣ
کان دلشده یافت هوشمندی
Омад ба ҳазор узр дар пеш
آمد به هزار عذر در پیش
К-эии ман хаҷал аз ҳикояти хеш
کای من خجل از حکایت خویش
Гуфтам сухании дурӯғ ва бад рафт
گفتم سخنی دروغ و بد رفت
Афв м кун кончаҳ рафт худ рафт
عفوم کن کانچه رفت خود رفت
Гар бо ту яке мазоҳ кардам
گر با تو یکی مزاح کردم
Бар узри ту ҷон мубоҳ кардам
بر عذر تو جان مباح کردم
Он парда нишин рӯй баста
آن پردهنشینِ رویبسته
Ҳаст аз қабл ту длшкстаҳ
هست از قبل تو دلشکسته
Шӯяш ки варои ҳариф ва ҷуфт аст
شویش که ورا حریف و جفت است
Сар бо сар ӯ шабӣ нахуфта аст
سر با سر او شبی نخفته است
Гарчи дгарии никоҳи басташ
گرچه دگری نکاح بستش
Аз аҳди ту давр нест дасташ
از عهد تو دور نیست دستش
Ҷузи номи ту бар забон наёрад
جز نام تو بر زبان نیارد
Ғайри ту кас аз ҷаҳон надорад
غیر تو کس از جهان ندارد
Як дам набӯд ки он призод
یکدم نبوَد که آن پریزاد
Сад бор наёвард турои ёд
صد بار نیاورَد ترا یاد
Солӣаст ки шуд арӯс ва беш аст
سالی است که شد عروس و بیش است
Бо меҳри ту ва ба меҳр хеш аст
با مهر تو و به مُهر خویش است
Гар бе ту ҳазор сол бошад
گر بیتو هزار سال باشد
Бар хӯрдан аз ӯ маҳол бошад
بر خوردن از او محال باشد
Маҷнӯн ки дар он дурӯғгӯе
مجنون که در آن دروغگویی
Дид оина Эй бидон дурӯе
دید آینهای بدان دورویی
Андактар аз ончӣ буд ғам хӯрд
اندکتر از آنچه بود غم خوَرد
Кам моя аз ончӣ кард кам кард
کم مایه از آنچه کرد کم کرد
Май буд чу мурғи пари шикаста
میبود چو مرغ پر شکسته
Зон зарба ки хӯрд саршикаста
زان ضربه که خورد سرشکسته
Аз ҷазаъи пари оби лаъл май сифт
از جزع پر آب لعل میسفت
Бар аҳди шикаста байт ме гуфт
بر عهد شکسته بیت میگفت
Сомон ва сиррӣ надошт кораш
سامان و سری نداشت کارش
Каз вай хабарӣ надошт ёраш
کز وی خبری نداشت یارش
Машшотаи ин арӯси нави аҳд
مشاطهٔ این عروس نو عهد
Дар ҷилва чунон кашидаш аз маҳд
در جلوه چنان کشیدش از مهد
Кони мҳдншини арӯси ҷмош
کان مهدنشین عروس جماش
Рашки қалами ҳазор наққош
رشک قلم هزار نقاش
Чун гашт ба шӯии пои баста
چون گشت به شوی پای بسته
Буд аз паии дӯсти дили шикаста
بود از پی دوست دلشکسته
Ғмхўораҳ ӯ ғамӣ дигар ёфт
غمخوارهٔ او غمی دگر یافت
Каз кардани шӯй ӯ хабар ёфт
کز کردن شوی او خبر یافت
Гашта хиради фириштаи фомаш
گشته خرد فرشته فامش
Маҷнӯнтар аз онкӣ буд номаш
مجنونتر از آنکه بود نامش
Афтода чу мурғи пари фишонда
افتاده چو مرغ پر فشانده
Беш аз нафасӣ дар ӯ намонда
بیش از نفسی در او نمانده
Дар ҷустани оби зиндагонӣ
در جستن آب زندگانی
Бурҷаст ба ҳолатӣ ки доне
برجست به حالتی که دانی
Шуд сӯии диёри он прирўӣ
شد سوی دیار آن پریروی
Борӣк шудаи зи мӯя чун мӯӣ
باریک شده ز مویه چون موی
Бо ӯ ба забон бод ме гуфт
با او به زبان باد میگفت
К-эии ҷуфт нишот гашта бо ҷуфт !
کای جفتِ نشاطگشته با جفت!
Кӯи он ду ба ду ба ҳам нишастан ?
کو آن دو به دو بههم نشستن؟
Аҳдӣ ба ҳазор ӯҳда бастан ?
عهدی به هزار عهده بستن؟
Кӯи он ба висоли умед додан ?
کو آن به وصال امید دادن؟
Сар бар хати хозеъӣ ниҳодан ?
سر بر خط خاضعی نهادن؟
Даъвӣ кардан ба дўсторӣ
دعوی کردن به دوستاری
Додан ба вафои умедворӣ
دادن به وفا امیدواری
Ва имрӯз ба тарки аҳди гуфтан
و امروز به ترکِ عهد گفتن
Рух бе гунаҳии зи ман нуҳуфтан
رخ بی گنهی ز من نهفتن
Гирами дилат аз сар вафо шуд
گیرم دلت از سرِ وفا شد
Он даъвии дӯстӣ куҷо шуд ?
آن دعوی دوستی کجا شد؟
Ман бо ту ба кори ҷони фурӯшӣ
من با تو به کار جان فروشی
Кори ту ҳамаи забони фурӯшӣ
کار تو همه زبان فروشی
Ман меҳри туро ба ҷон харида
من مهر ترا به جان خریده
Ту меҳр касе дигар гузида
تو مهر کسی دگر گزیده
Каси аҳд касе чунин гузорад ?
کس عهد کسی چنین گذارد؟
Ковро нафасӣ ба ёди норад ?
کاو را نفسی به یاد نارد؟
Бо ёри нав ончунон шудӣ шод
با یار نو آنچنان شدی شاد
Каз ёри қадими новарии ёд
کز یار قدیم ناوری یاد
Гар бо дгарӣ шудӣ ҳам оғӯш
گر با دگری شدی همآغوش
Моро ба забон макун фаромӯш
ما را به زبان مکن فراموش
Шуд дар сари боғ ту ҷавонем
شد در سر باغ تو جوانیم
Оўхи ҳама ранҷ боғбонем
آوخ همه رنج باغبانیم
Ин фохтаи ранҷи барад дар боғ
این فاخته رنج برد در باغ
Чун мива расед мехӯрд зоғ
چون میوه رسید میخورد زاغ
Хурмо ӣ ту гарчи созгор аст
خرمای تو گرچه سازگار است
Бо ҳар ки ба ҷуз манаст хор аст
با هرکه به جز من است خار است
Бо оҳ чу ман сумуми доғӣ
با آه چو من سموم داغی
Кас бар нахурд з чун ту боғӣ
کس بر نخورد ز چون تو باغی
Чун сарви равонӣ эй смнбр
چون سرو روانی ای سمنبر
Аз сарв нахурда ҳечкас бар
از سرو نخورده هیچکس بر
Бардоштии аввалам ба ёрӣ
برداشتی اولم به یاری
Бгзоштии охирам ба хорӣ
بگذاشتی آخرم به خواری
Он рӯз ки дил ба ту супурдам
آن روز که دل به تو سپردم
Ҳаргиз ба ту ин гумони набардам
هرگز به تو این گمان نبردم
Бифрефтӣам ба аҳду савганд
بِفْریفتیام به عهد و سوگند
Кон ту шавам ба меҳру пайванд
کانِ تو شوم به مهر و پیوند
Савганди нигар чаҳ рост хӯрдӣ !
سوگند نگر چه راست خوردی!
Пайванди нигар чаҳ рост кардӣ !
پیوند نگر چه راست کردی!
Кардӣ дили худ ба дайгарии гарм
کردی دل خود به دیگری گرم
Вази дида ман наомадат шарм
وز دیدهٔ من نیامدت شرم
Танҳо на ман ва тӯйем дар давр
تنها نه من و توییم در دور
Ки озарм яке кунем бо ҷавр
کهآزرم یکی کنیم با جور
Дигари мтърФон ба коранд
دیگر متعرفان به کارند
К-эйашони баду нек ҳо шуморанд
کایشان بد و نیکها شمارند
Бенанд ки то ғам ту хӯрдам
بینند که تا غم تو خوردم
Бо ман ту ва бо ту ман чаҳ кардам
با من تو و با تو من چه کردم
Гирам ки марои ду дидаи бастанд
گیرم که مرا دو دیده بستند
Охири дгарон назора ҳастанд
آخر دگران نظاره هستند
Чун ӯҳдаи аҳди бози ҷӯянд
چون عهدهٔ عهد باز جویند
Ҷузи ъҳдшкни туро чаҳ гӯйанд ?
جز عهدشکن ترا چه گویند؟
Фаррух набӯд шикастани аҳд
فرخ نبوَد شکستن عهد
Андеша кун аз шикастани маҳд
اندیشه کن از شکستن مهد
Гул то нишкаст аҳди гулзор
گل تا نشکست عهد گلزار
Нишкаст замона дар дилаши хор
نشکست زمانه در دلش خار
намето нишкаст рӯй авбош
می تا نشکست روی اوباش
Дар ном шикастагӣ нашуд фош
در نام شکستگی نشد فاش
Шаб то нишкаст моҳро ҷом
شب تا نشکست ماه را جام
Бо рӯй сияҳ нашуд саранҷом
با روی سیه نشد سرانجام
Дар ту ба чаҳ дили умеди бандам ?
در تو به چه دل امید بندم؟
Вази ту ба чаҳ рӯй боз хандам ?
وز تو به چه روی باز خندم؟
Кони ваъда ки пай дар ӯ фишурдӣ
کان وعده که پی در او فشردی
Умрам шуд ва ҳам ба сари набардӣ
عمرم شد و هم به سر نبردی
Ту он накунӣ ки ман шавам шод
تو آن نکنی که من شوم شاد
Вонкс на манам ки нормти ёд
وانکس نه منم که نارمت یاد
Бо ин ҳамаи ранҷ каз ту санҷам
با اینهمه رنج کز تو سنجم
Ранҷида шавамгар аз ту ранҷам
رنجیده شوم گر از تو رنجم
Ғам дар дили ман чунон нишондӣ
غم در دل من چنان نشاندی
Ки озарм дар он миёни нмондӣ
کهآزرم در آن میان نماندی
Он рӯй на ки ошноат хонам
آن روی نه که آشنات خوانم
Ваон дил на ки бевафот донам
وان دل نه که بیوفات دانم
Оҷиз шудаам зи хуии хомат
عاجز شدهام ز خوی خامت
То худ чаҳ тавон ниҳод науммат
تا خود چه توان نهاد نامت
Бо ӣнҳамаи ҷаврҳо ки ронӣ
با اینهمه جورها که رانی
Ҳам қӯти ҷисму қӯти ҷонӣ
هم قوّت جسم و قوت جانی
Бедоди ту гарчи ъмркоаҳ аст
بیداد تو گرچه عمرکاه است
Зебои чеҳра узрхоҳ аст
زیبایی چهره عذرخواه است
Онро ки чунон ҷамол бошад
آنرا که چنان جمال باشد
Хӯни ҳамаи кас ҳалол бошад
خون همه کس حلال باشد
Рӯзии ту ва ман чароғи дили риш
روزی تو و من چراغ دلریش
Ба зон набӯд ки мирмти пеш
به زان نبود که میرمت پیش
Магар шаккарин буд , ту моҳӣ
مه گر شکرین بوَد، تو ماهی
Шаҳгар ба ду рух буд , ту шоҳӣ
شه گر به دو رخ بوَد، تو شاهی
Гул дар қсбӣу лола дар хаз
گل در قصبی و لاله در خز
Ширин ва рузин чу шираи руз
شیرین و رزین چو شیرهٔ رز
Гар оташ бинадат бидон нур
گر آتش بیندت بدان نور
Обаш ба даҳони даройад аз давр
آبش به دهان درآید از دور
Боғ арча гулу глолаҳ дор аст
باغ ارچه گل و گلاله دار است
Аз акси рахти нўолаҳ хор аст
از عکس رخت نواله خوار است
Атлас ки қабои лаъл шоҳӣ аст
اطلس که قبای لعل شاهی است
Бо қирмизии рухи ту коҳӣ аст
با قرمزی رخ تو کاهی است
зи абрӯии ту ҳар хамӣ хаёлӣ аст
ز ابروی تو هر خَمی خیالی است
Ҳар як шаби идро ҳилолӣ аст
هر یک شب عید را هلالی است
Гар авд на сандал сипед аст
گر عود نه صندل سپید است
Бо сурхи гули ту сурх бед аст
با سرخ گل تو سرخ بید است
Султони рахт ба чатри мшгин
سلطان رخت به چتر مشگین
Ҳам малик ҳабаш гирифт ва ҳам чин
هم ملک حبش گرفت و هم چین
Аз хӯбии чеҳраи чунин ёр
از خوبی چهرهٔ چنین یار
Душвор тавон бурид душвор
دشوار توان برید دشوار
Тадбир дигар ҷуз ин надонам
تدبیر دگر جز این ندانم
Кин ҷон ба сари ту брФшонм
کاین جان به سر تو برفشانم
Озарми вафоӣ ту гузинам
آزرم وفای تو گزینم
Дар ҷавру ҷафоӣ ту набинам
در جور و جفای تو نبینم
Ҳам бо ту шикебро даҳуми соз
هم با تو شکیب را دهم ساز
То умри куҷо Аннан кашад боз
تا عمر کجا عنان کشد باز