Деҳқони фасеҳи порсии зод

دهقان فصیح پارسی زاد

Аз ҳоли араб чунин кунад ёд

از حال عرب چنین کند یاد

Кони пери писар ба бод дода

کان پیرِ پسر به باد داده

Ёқӯби зи Юсуфи аўФтодаҳ

یعقوب ز یوسف اوفتاده

Чун маҷнӯнро рамида дил дид

چون مجنون را رمیده‌دل دید

зи оромиш ӯ умед бибаред

ز آرامش او امید ببرید

Оҳӣ ба шиканҷа дарҷ ме кард

آهی به شکنجه درج می‌کرد

Умрӣ ба умед харҷ ме кард

عمری به امید خرج می‌کرد

Носуди зи чораи боз ҷустан

ناسود ز چاره باز جستن

Зангӣ хутанӣ нашуд бшстн

زنگی ختنی نشد بشستن

Бисёр давид ва мол пардохт

بسیار دوید و مال پرداخت

Иқбол бар ӯ назар нияндохт

اقبال بر او نظر نینداخت

Зон дарди расидаи гашти навмед

زان درد رسیده گشت نومید

Комед баӣ надошт ҷовид

کامّید بهی نداشت جاوید

Дар гӯша нишаст ва сохт тӯша

در گوشه نشست و ساخت توشه

То кӣ расадаш чаҳор гӯша

تا کی رسدش چهار گوشه

Перӣу заъифӣу забунӣ

پیری و ضعیفی و زبونی

Кардаш ба раҳили раҳнамӯнӣ

کردش به رحیل رهنمونی

Танг омад аз ин сарочаи танг

تنگ آمد از این سراچهٔ تنگ

Шуд ноӣ гулӯаш чун дами чанг

شد نای گلوش چون دم چنگ

Тарсид коҷл ба сари даройад

ترسید کاجل به سر درآید

Бегона касе з дар даройад

بیگانه کسی ز در درآید

Бигирифт Асо чу нотавонон

بگرفت عصا چو ناتوانان

Бардошти тании ду аз ҷавонон

برداشت تنی دو از جوانان

Шуд боз ба ҷустуҷӯии фарзанд

شد باز به جستجوی فرزند

Бар ҳар чаҳ кунад худоӣ хурсанд

بر هر چه کند خدای خرسند

Баргашт ба гирди кӯҳу саҳро

برگشت به گرد کوه و صحرا

Дар реги сиёҳу дашти хзро

در ریگ سیاه و دشت خضرا

намезад ба умеди дасту пое

می‌زد به امید دست و پایی

Аз вай асарӣ надид ҷое

از وی اثری ندید جایی

То оқибаташи яке нишон дод

تا عاقبتش یکی نشان داد

Конк ба фалони уқубати обод

کانک به فلان عقوبت آباد

Ҷое ва чаҳ ҷой аз ин муғокӣ

جایی و چه جای از این مغاکی

Монандаи гӯри ҳавлнокӣ

مانندهٔ گور هولناکی

Чун абри сиёҳи зишту нохуш

چون ابر سیاه زشت و ناخَوش

Чун нафти сипеди кони оташ

چون نفت سپید کان آتش

Раҳ пеш гирифт пери мазлӯм

ره پیش گرفت پیر مظلوم

Як рӯзаи давид то бидон бум

یک روزه دوید تا بدان بوم

Дидаш на чунонкии дида май хост

دیدش نه چنانکه دیده می‌خواست

Кон дид дилаши з ҷой бархест

کان دید دلش ز جای برخاست

Бешахс раванда дид ҷонӣ

بی شخص رونده دید جانی

Дар пӯст кашида устихонӣ

در پوست کشیده استخوانی

Оворае аз ҷаҳон ҳастӣ

آواره‌ای از جهان هستی

Мутавории роҳи бути парастӣ

متواری راه بت‌پرستی

Ҷўнӣ ба хаёли бози баста

جونی به خیال باز بسته

Мӯеи зи даҳони марги руста

مویی ز دهان مرگ رسته

Бар рӯй замини зи саги давон тар

بر روی زمین ز سگ دوان‌تر

Вази зери заминёни ниҳон тар

وز زیر زمینیان نهان‌تر

Деги ҷасадаши зи ҷӯши рафта

دیگ جسدش ز جوش رفته

Афтодаи зи пойу ҳуши рафта

افتاده ز پای و هوش رفته

Монандаи мори печ бар печ

مانندهٔ مار پیچ بر پیچ

Печидаи сар аз кулоҳу српич

پیچیده سر از کلاه و سرپیچ

Аз чарми дадони бадасти ворӣ

از چرم ددان بدست‌واری

Бар ноф кашида чун азорӣ

بر ناف کشیده چون ازاری

Оҳиста фароз рафт ва бинишаст

آهسته فراز رفت و بنشست

Молида ба рФқ бар сараши даст

مالید به رفق بر سرش دست

Хӯни ҷигар аз ҷигари барангехт

خون جگر از جگر برانگیخت

Ҳам бар ҷигар аз ҷигари ҳамеи рехт

هم بر جگر از جگر همی‌ریخت

Маҷнӯн чу кушоди дидаро боз

مجنون چو گشاد دیده را باز

Шахсе бар хеш дид дмсоз

شخصی بر خویش دید دمساز

Дар рӯй падар назора ме кард

در روی پدر نظاره می‌کرد

Нашнохт ва зу канора ме кард

نشناخت و زو کناره می‌کرد

Он кӯи худро кунад фаромӯш

آن کو خود را کند فراموش

Ёди дгарон куҷо кунад гӯш

یاد دگران کجا کند گوش

Гуфто чаҳ касе зи ман чаҳ хоҳӣ

گفتا چه کسی ز من چه خواهی

эй ман раҳеи ту аз чаҳ роҳӣ ?

ای من رهی تو از چه راهی؟

Гуфтои падари туами бад-ӣни рӯз

گفتا پدر توام بدین روز

Ҷӯёни ту бо дили ҷигарсӯз

جویان تو با دل جگرسوز

Маҷнӯн чу шинохташ ки ӯ кист

مجنون چو شناختش که او کیست

Дар пои ваии аўФтод ва бигирист

در پای وی اوفتاد و بگریست

Аз ҳар ду сиришк дида бикшод

از هر دو سرشک دیده بگشاد

Ин бӯса бидон ва он бад-ӣн дод

این بوسه بدان و آن بدین داد

Карданд з рӯй бе қарорӣ

کردند ز روی بی‌قراری

Бар худ ба ҳазор навҳаи зорӣ

بر خود به هزار نوحه زاری

Чун чашми падари з гиря пардохт

چون چشم پدر ز گریه پرداخت

Сар то қадамаш назар барандохт

سر تا قدمش نظر برانداخت

Дидаш чу бараҳнагони маҳшар

دیدش چو برهنگان محشر

Ҳам пои бараҳнаи мондаи ҳам сар

هم پای برهنه مانده هم سر

Аз айбаи кушоди кисватии нағз

از عیبه گشاد کسوتی نغز

Пӯшед дар ӯ зи пой то мағз

پوشید در او ز پای تا مغز

Дар ҳайкал ӯ кашид ҷома

در هیکل او کشید جامه

Аз ғояти кафш то ъамома

از غایت کفش تا عمامه

Аз ҳар мислии ки ёд будаш

از هر مثلی که یاد بودش

Пандӣ падарона ме намӯдаш

پندی پدرانه می‌نمودش

К-эии ҷони падар на ҷой хоб аст

کای جان پدر نه جای خواب است

Коёми ду асба дар шитоб аст

کایام دو اسبه در شتاب است

Зини раҳ ки гёши теғ тез аст

زین ره که گیاش تیغ تیز است

Бигурез ки маслиҳат , гурез аст

بگریز که مصلحت، گریز است

Дар захми чунин нишона гоҳе

در زخم چنین نشانه گاهی

Солят нишаста гиру моҳӣ

سالیت نشسته گیر و ماهی

Тирӣ зада чарх бе мудоро

تیری زده چرخ بی‌مدارا

Хӯни рехта аз ту ошкоро

خون ریخته از تو آشکارا

Рӯзии ду се паии фишурдаи гират

روزی دو سه پی فشرده گیرت

Афтодаи зи пойу мурдаи гират

افتاده ز پای و مرده گیرت

Дар мурдории зи гург то шер

در مرداری ز گرگ تا شیر

Карда даду домро шиками сайр

کرده دد و دام را شکم سیر

Беҳтари саги шаҳри хеш бӯдан

بهتر سگ شهر خویش بودن

То зли ғарибӣ озмудан

تا ذل غریبی آزمودن

Чндонкаҳи давиди паии давидӣ

چندانکه دوید پی دویدی

Ҷое нараседӣ ва раседӣ

جایی نرسیدی و رسیدی

Ранҷида шудан на рой дорад

رنجیده شدن نه رای دارد

Бо ранҷи кашӣ ки пой дорад ?

با رنج کشی که پای دارد؟

Он рўдкдаҳ ки ҷой об аст

آن رودکده که جای آب است

Аз сайли нигар ки чун хароб аст

از سیل نگر که چون خراب است

Ваон кӯҳ ки сайл аз он гурезад

وان کوه که سیل از آن گریزد

Дар зилзилаи байн ки чун бирезад

در زلزله بین که چون بریزد

Зини сон ки ту захми ранҷи бинӣ

زین‌سان که تو زخم رنج بینی

Фарсӯдаи шӯйгар оҳанӣнӣ

فرسوده شوی گر آهنینی

Аз тавсании ту пар шуд айём

از توسنی تو پر شد ایام

Рӯзии ду се роми шӯи бёром

روزی دو سه رام شو بیارام

Сар рафт ва ҳануз бади лагомӣ

سر رفت و هنوز بد لگامی

Дил сӯхта шуд ҳануз хомӣ

دل سوخته شد هنوز خامی

Сокини шӯ аз ин ҷмозаҳ рондан

ساکن شو از این جمازه راندن

Бо ёўгёни фарси дўондн

با یاوگیان فرس دواندن

Гуҳи мушаррафи деви хона бӯдан

گه مشرف دیو خانه بودن

Гуҳи диўчаҳи замона бӯдан

گه دیوچهٔ زمانه بودن

Собири шӯу пойдору бшкиб

صابر شو و پایدار و بشکیب

Худро ба дамии дурӯғи бФриб

خود را به دمی دروغ بفریب

Хуш бош ба ишва гарчи бод аст

خوش باش به عشوه گرچه باد است

Баси оқили кӯ ба ишва шод аст

بس عاقل کو به عشوه شاد است

Гар ишва буд дурӯғ вагар рост

گر عشوه بود دروغ و گر راست

Охир нафасӣ тавонад орост

آخر نفسی تواند آراست

Багар нафасят хуш барояд

به گر نفسیت خوش برآید

То худ нафас дигар чаҳ зояд

تا خود نفس دگر چه زاید

Ҳар хўшдлӣ эй ки он на ҳоле аст

هر خوشدلی‌ای که آن نه حالی است

Аз такяи эътимод холӣ аст

از تکیهٔ اعتماد خالی است

Баси гандуми кон захира карданд

بس گندم کان ذخیره کردند

Зон ҷӯ ки заданд ҷӯ нахурданд

زان جو که زدند جو نخوردند

Имрӯз ки рӯз умр барҷост

امروز که روز عمر برجاست

намебояд кард кори худ рост

می‌باید کرد کار خود راست

Фардо ки аҷал Аннан бигирад

فردا که اجل عنان بگیرد

Узри ту ҷаҳони куҷои пазирад

عذر تو جهان کجا پذیرد

Шарбат на зи хоси хешати оранд

شربت نه ز خاص خویشت آرند

Ҳам пардаи ту ба пешати оранд

هم پردهٔ تو به پیشت آرند

Он пӯшади зан ки ришта бошад

آن پوشد زن که رشته باشد

Марди он дуруд ки кушта бошад

مرد آن درَود که کِشته باشد

Имрӯз бихӯр ҷаҳд май сӯз

امروز بُخور جهد می‌سوز

То буи хушят бошад он рӯз

تا بوی خوشیت باشد آن روز

Пешинаи айёри марг май санҷ

پیشینه عیارِ مرگ می‌سنج

То марг расад набошадат ранҷ

تا مرگ رسد نباشدت رنج

Аз панҷаи марги ҷон касе барад

از پنجهٔ مرگ جان کسی برد

Кови пеши зи марги хештани мард

کاو پیش ز مرگ خویشتن مُرد

Ҳар сар ки ба вақти хеш пеш аст

هر سر که به وقت خویش پیش است

Силӣ зада қафоӣ хеш аст

سیلی‌زدهٔ قفای خویش است

Вони лаб ки дар он сафари бихандад

وآن لب که در آن سفر بخندد

Аз пухтаи хеши тӯшаи бандад

از پختهٔ خویش توشه بندد

Майдони ту бекас аст биншин

میدان تو بی‌کس است بنشین

Шӯридаи сиррӣ бас аст биншин

شوریده‌سری بس است بنشین

Ором дилӣаст ҳар дамӣ ро

آرام دلی است هر دمی را

Поёнӣ ҳаст ҳар ғамӣ ро

پایانی هست هر غمی را

Сагро ватан ва туро ватан нест

سگ را وطن و تو را وطن نیست

Ту одамӣ эй дар ин сухан нест

تو آدمی‌ای در این سخن نیست

Гар одамӣ эй чу одамӣ бош

گر آدمی‌ای چو آدمی باش

Вари дев чу дев дар замӣ бош

ور دیو چو دیو در زمی باش

Ғӯлӣ ки бсич дар замӣ кард

غولی که بسیچ در زمی کرد

Худро ба такаллуф одамӣ кард

خود را به تکلف آدمی کرد

Ту одамӣ эй бад-ӣни шарифӣ

تو آدمی‌ای بدین شریفی

Бо ғӯл чаро кунӣ ҳарифӣ ?

با غول چرا کنی حریفی؟

Рӯзии ду ки бо ту ҳам Аннанам

روزی دو که با تو هم‌عنانم

Холӣ машав аз рикоби ҷонам

خالی مشو از رکاب جانم

Ҷинси ту манам ҳариф ман бош

جنس تو منم حریف من باش

Таскини дили заъиф ман бош

تسکین دل ضعیف من باش

Имшаб чу Аннани з ман битобӣ

امشب چو عنان ز من بتابی

Фардо ки талаб кунӣ наёбӣ

فردا که طلب کنی نیابی

Гар бар ту аз ин сухан гаронӣ аст

گر بر تو از این سخن گرانی است

Ин ҳам зи қазоӣ осмонӣ аст

این هم ز قضای آسمانی است

Наздик расед кор май соз

نزدیک رسید کار می‌ساز

Бо гардиши рӯзгор май соз

با گردش روزگار می‌ساز

Хуши зии ту ки ман варақ навиштам

خوش زی تو که من ورق نوشتم

Май хури ту ки ман хароби гаштам

مِی‌ خور تو که من خراب گشتم

Ман май гузарами ту дар амон бош

من می‌گذرم تو در امان باش

Ғами кишти марои ту шодмон бош

غم کشت مرا تو شادمان باش

Афтод бар офтоби гирдам

افتاد بر آفتاب گردم

Наздик шуд офтоби зардам

نزدیک شد آفتاب زردم

Рӯзам ба шаб омад эй саҳари ҳон

روزم به شب آمد ای سحر هان

Ҷонам ба лаб омад эй писари ҳон

جانم به لب آمد ای پسر هان

эй ҷони падари биё ва башитоб

ای جان پدر بیا و بشتاب

То ҷон падар нарафта дарёб

تا جان پدر نرفته دریاب

Зон пеш ки ман даройам аз пой

زان پیش که من درآیم از پای

Дар хонаи хеш гарм кун ҷой

در خانهٔ خویش گرم کن جای

Овоз раҳил додам инак

آواز رحیل دادم اینک

Дар кӯчи гуҳи аўФтодм инак

در کوچ‌گه اوفتادم اینک

Тарсам ки ба кӯч ронда бошам

ترسم که به کوچ رانده باشم

Оеи ту ва ман намонда бошам

آیی تو و من نمانده باشم

Сар бар сари хок ман бимолӣ

سر بر سر خاک من بمالی

Нолии зи фироқу сахти нолӣ

نالی ز فراق و سخت نالی

Гар худ нафаст чу дӯд бошад

گر خود نفست چو دود باشد

Зон дӯди маро чаҳ суд бошад

زان دود مرا چه سود باشد

Вари тоби ғамат ҷаҳон бисӯзад

ور تاب غمت جهان بسوزد

Кӣ чеҳраи бахт ман фурӯзад

کی چهرهٔ بخت من فروزد

Чун панди падари шунӯди фарзанд

چون پند پدر شنود فرزند

Май хост ки дил наад бар он панд

می‌خواست که دل نهد بر آن پند

Рӯзии ду ба чобукии шикебад

روزی دو به چابکی شکیبد

По дар кашаду падари фиребад

پا در کشد و پدر فریبد

Чун тавбаи ишқ май сголид

چون توبهٔ عشق می‌سگالید

Ишқ омаду гӯш тавба молида

عشق آمد و گوش توبه مالید

Гуфт эй нафаси ту ҷон физойам

گفت ای نفس تو جان فزایم

Андешаи ту гиреҳи гушойам

اندیشهٔ تو گره‌گشایم

Мавлои насиҳати ту ҳушам

مولای نصیحت تو هوشم

Дар ҳалқаи бандагӣати гӯшам

در حلقهٔ بندگیت گوشم

Панди ту чароғ ҷон фурӯзӣ аст

پند تو چراغ جان فروزی است

Нишнидан ман зи танг рӯзӣ аст

نشنیدن من ز تنگ روزی است

Фармони ту карданӣ аст донам

فرمان تو کردنی است دانم

Кӯшам ки кунам наме тавонам

کوشم که کنم نمی‌توانم

Бар ман зи хирад чаҳ сиккаи бандӣ

بر من ز خرد چه سکه‌بندی

Бар сиккаи кори ман чаҳ хндӣ

بر سکهٔ کار من چه خندی

Дар хотири ман ки ишқи варзад

در خاطر من که عشق ورزد

Олами ҳамаи ҳуба Эй наярзад

عالم همه حبه‌ای نیرزد

Бахтам на чунон ба бод дод аст

بختم نه چنان به باد داد است

Каз ҳеҷ шунидаем ёд аст

کز هیچ شنیده‌ایم یاد است

Ҳар ёд ки буд рафт бар бод

هر یاد که بود رفت بر باد

Ҷуз Фрмшим намонад бар ёд

جز فرمُشیَم نماند بر یاد

Имрӯз магӯ чаҳ хӯрдае дӯш

امروز مگو چه خورده‌ای دوش

Кони худ суханӣ буд фаромӯш

کان خود سخنی بود فراموش

Гар зончаҳ равад дар ин замонам

گر زآنچه رود در این زمانم

Пурсӣ ки чаҳ мекунӣ надонам

پرسی که چه می‌کنی ندانم

Донам падарии ту ман ғуломат

دانم پدری تو من غلامت

Вогоҳи ним ки чист науммат

واگاه نیم که چیست نامت

Танҳо на падари зи ёд ман рафт

تنها نه پدر ز یاد من رفت

Худ ёди ман аз ниҳод ман рафт

خود یاد من از نهاد من رفت

Дар худ ғалатам ки ман чаҳ номам

در خود غلطم که من چه نامم

Маъшӯқаму ошиқами кадомам ?

معشوقم و عاشقم کدامم؟

Чун барқи дилами з гармӣ афрӯхт

چون برق دلم ز گرمی افروخت

Дилгармии ман вуҷӯди ман сӯхт

دلگرمی من وجود من سوخت

Чун ман ба кричаҳу гёиӣ

چون من به کریچه و گیایی

Қонеъ шудаам з ҳар абое

قانع شده‌ام ز هر ابایی

Пиндорами косёии даврон

پندارم کاسیای دوران

Пардохтаи гашт аз об ва аз нон

پرداخته گشت از آب و از نان

Дар ваҳшат хеш гаштаам гум

در وحشت خویش گشته‌ام گم

Ваҳшӣ назайд миёни мардум

وحشی نزید میان مردم

Бо ваҳш касе ки инс гирад

با وحش کسی که انس گیرد

Ҳам одати ваҳшёни пазирад

هم عادت وحشیان پذیرد

Чун харбузаи магаси гузида

چون خربزهٔ مگس گزیده

Ба гар шавам аз шиками бурӣда

به گر شوم از شکم بریده

Тарсам ки з ман барояд ин гирд

ترسم که ز من برآید این گرد

Дар ҷумла бӯстон расад дард

در جملهٔ بوستان رسد درد

Ба кобуларо з Тифл пӯшанд

به کابله را ز طفل پوشند

То хӯн Биҷӯшро нхўшнд

تا خون بجوش را نخوشند

Моил ба харобӣ аст роем

مایل به خرابی است رایم

Он ба ки хароб гашт ҷоем

آن به که خراب گشت جایم

Кам гири зи мазраъати гиёҳӣ

کم گیر ز مزرعت گیاهی

Гӯ дар адами уфти хоки роҳӣ

گو در عدم افت خاک راهی

Як ҳарфи мгир аз ончӣ хондӣ

یک حرف مگیر از آنچه خواندی

Пиндор ки нутфае нрондӣ

پندار که نطفه‌ای نراندی

Гӯрӣ бикун ва бар ӯ бунаи даст

گوری بکن و بر او بنه دست

Пиндор ки марди ошиқии маст

پندار که مُرد عاشقی مست

Зонкс натавон салоҳи дархост

زانکس نتوان صلاح درخواست

Каз ваии қалам салоҳ бархест

کز وی قلم صلاح برخاست

Гуфтӣ ки раҳи раҳил пеш аст

گفتی که ره رحیل پیش است

Венаи гум шуда дар раҳил хеш аст

وین گم شده در رحیل خویش است

То риҳлати ту хазони ман буд

تا رحلت تو خزان من بود

Он ту надонам он ман буд

آنِ تو ندانم آن من بود

Бар марги ту зиндаи ашки резад

بر مرگ تو زنده اشک ریزد

Ман мурда , зи мурдае чаҳ хезад ?

من مرده، ز مرده‌ای چه خیزد؟