Дар навбати бори ом додан
در نوبت بار عام دادن
Бояд ҳамаи шаҳри ҷом додан
باید همه شهر جام دادن
Файёзаи абри ҷӯади гаштан
فیاضهٔ ابر جود گشتن
Райҳони ҳамаи вуҷӯди гаштан
ریحان همه وجود گشتن
Боридан бедареғ чун мл
باریدن بیدریغ چون مُل
Хандидан бениқоб чун гул
خندیدن بینقاب چون گل
Ҳарҷоӣ чу офтоб рондан
هرجای چو آفتاب راندن
Дар роҳ ба бадараи зар фишондан
در راه به بدره زر فشاندن
Додани ҳамаро ба бахшиши ом
دادن همه را به بخشش عام
Вомӣу ҳалол кардан он вом
وامی و حلال کردن آن وام
Пурсидан ҳар ки дар ҷаҳон ҳаст
پرسیدنِ هر که در جهان هست
Каз фоқаи рӯзгор чун раст
کز فاقهٔ روزگار چون رست
Гуфтани суханӣ ки кори бандад
گفتن سخنی که کار بندد
Зон қатра чу ғунча боз хандад
زان قطره چو غنچه باز خندد
Ман кин шукрам дар остин аст
من کاین شکرم در آستین است
Резам ки ҳариф нозанин аст
ریزم که حریف نازنین است
Бар ҷумла ҷаҳон фишонам ин нӯш
بر جمله جهان فشانم این نوش
Фарзанди азиз худ кунад гӯш
فرزند عزیز خود کند گوش
Ман бар ҳама тан шавам ғазосоз
من بر همه تن شوم غذاساز
Худ қисми ҷигар бадв расад боз
خود قِسم جگر بدو رسد باز
эй нозири нақши офариниш
ای ناظر نقش آفرینش
Бурдор халали зи роҳи бениш
بردار خلل ز راه بینش
Дар роҳи ту ҳар киро вуҷӯдӣ аст
در راه تو هر کهرا وجودی است
Машғӯли парастиш ва суҷудӣ аст
مشغول پرستش و سجودی است
Бар табл тиҳӣ мазан ҷарас ро
بر طبل تهی مزن جرس را
Бекор мадон навой кас ро
بیکار مدان نوای کس را
Ҳар зарра ки ҳаст агар ғуборӣ аст
هر ذره که هست اگر غباری است
Дар пардаи мамлакат ба корӣ аст
در پردهٔ مملکت به کاری است
Ин ҳафт ҳисор баркашида
این هفت حصارِ برکشیده
Бар ҳазл набошад офарӣда
بر هزل نباشد آفریده
Венаи ҳафт равоқи зери парда
وین هفت رواقِ زیرِ پرده
Охир ба газоф нест карда
آخر به گزاف نیست کرده
Кори ман ва ту бад-ӣни дарозӣ
کار من و تو بدین درازی
Кӯтоҳ кунам ки нест бозӣ
کوتاه کنم که نیست بازی
Дебочаи мо ки дар навард аст
دیباچهٔ ما که در نورد است
Наз баҳри ҳўӣу хоб ва хӯрд аст
نز بهر هوی و خواب و خورد است
Аз хобу хӯриш ба ар битобӣ
از خواب و خورش به ار بتابی
Кин дар ҳамаи гов ва хар биёбӣ
کاین در همه گاو و خر بیابی
Зон моя ки табъ ҳо сириштанд
زان مایه که طبعها سرشتند
Моро варақӣ дигар навиштанд
ما را ورقی دگر نوشتند
То дар нигарем ва роз ҷӯйем
تا در نگریم و راز جوییم
Сарриштаи кор боз ҷӯйем
سررشتهٔ کار باز جوییم
Байнем замину осмон ро
بینیم زمین و آسمان را
Ҷӯйем якояки ин ва он ро
جوییم یکایک این و آن را
Кин кору киёе аз пай чист
کاین کار و کیایی از پی چیست
ӯ кист киёии кор ӯ кист
او کیست کیای کار او کیست
Ҳар хат ки бар ин варақ кашида сет
هر خط که بر این ورق کشیدهست
Шак нест дар онкии офарӣдаи сет
شک نیست در آنکه آفریدهست
Бар ҳарчӣ нишона тарозӣ аст
بر هرچه نشانهٔ طرازی است
Тартиби гувоҳ корсозӣ аст
ترتیبِ گواهِ کارسازی است
Савганд даҳум бидон худоят
سوگند دهم بدان خدایت
Кин нукта бадваст раҳнамоят
کاین نکته بدوست رهنمایت
Кони оина дар ҷаҳон ки дидаи сет
کان آینه در جهان که دیدهست
Коўл на ба сайқалӣ расидааст ?
کاول نه به صیقلی رسیده است؟
Бе сайқалии оина маҳол аст
بیصیقلی آینه محال است
Ҳрдм ки ҷузи ин занӣ вабол аст
هردم که جز این زنی وبال است
Дар ҳар чаҳ назар кунӣ ба таҳқиқ
در هر چه نظر کنی به تحقیق
Ороста кун назар ба тавфиқ
آراستهکن نظر به توفیق
Мангар ки чигуна офарӣда аст
منگر که چگونه آفریده است
Кони дидаи варӣ , вароӣ дида аст
کان دیدهوری، ورای دیده است
Бингар ки зи худ чигуна бархест
بنگر که ز خود چگونه برخاست
Вони вазъ ба худ чигуна шуд рост
وآن وضع به خود چگونه شد راست
То бар ту ба қатъ лозим ояд
تا بر تو به قطع لازم آید
Кон аз дгарӣ мулозим ояд
کان از دگری ملازم آید
Чун расм ҳавола шуд ба рассом
چون رسم حواله شد به رَسّام
Рстии ту зи ҷаҳл ва ман зи дашном
رستی تو ز جهل و من ز دشنام
Ҳар нақш бадеъ коедат пеш
هر نقش بدیع کایدت پیش
Ҷузи мубдиъ ӯ дар ӯ миндиш
جز مبدع او در او میندیش
Зин ҳафт паранд парниёни ранг
زین هفتپرندِ پرنیانرنگ
Гар пой бурун наҳй хурии санг
گر پای برون نهی خوری سنگ
Пиндоштӣ ин паранд пӯшӣ
پنداشتی این پرند پوشی
Маълум ту гардад ар бакӯшӣ
معلوم تو گردد ار بکوشی
Сарриштаи рози офариниш
سررشتهٔ راز آفرینش
Дидан натавон ба чашми бениш
دیدن نتوان به چشم بینش
Ин риштаи қазо на ончунон тофт
این رشته قضا نه آنچنان تافت
Ковро сари риштаи во тавон ёфт
کاو را سرِ رشته وا توان یافت
Сарриштаи қудрати худоӣ
سررشتهٔ قدرت خدایی
Бар кас накунад гиреҳи гушойӣ
بر کس نکند گرهگشایی
Оҷизи ҳамаи оқилону шайдо
عاجز همه عاقلان و شیدا
Кин рқъаҳ чигуна кард пайдо
کاین رقعه چگونه کرد پیدا
Гар донад кас ки чун ҷаҳон кард
گر داند کس که چون جهان کرد
Мумкин ки тавонад ончунон кард
ممکن که تواند آنچنان کرد
Чун вазъи ҷаҳони зи мо маҳол аст
چون وضع جهان ز ما محال است
Чуняш бурунтар аз хаёл аст
چونیش برونتر از خیال است
Дар пардаи рози осмонӣ
در پردهٔ راز آسمانی
Сиррӣаст зи чашми мо наоне
سرّی است ز چشم ما نهانی
Чндонкаҳи ҷнибаҳи ронами онҷо
چندانکه جنیبه رانم آنجا
Паии барад наме тавонам онҷо
پیبرد نمیتوانم آنجا
Дар таҳтаи ҳайкали рқўмӣ
در تختهٔ هیکل رقومی
Хондам ҳамаи нусхаи нуҷӯмӣ
خواندم همه نسخهٔ نجومی
Бар ҳарчӣ аз он бурун кашидам
بر هرچه از آن برون کشیدم
Ороми гуҳӣ дарун надидам
آرامگهی درون ندیدم
Донам ки ҳар ончӣ соз карданд
دانم که هر آنچه ساز کردند
Бар таъбияи аиш боз карданд
بر تعبیهایش باز کردند
Ҳарчи он назарӣ дар ӯ тавон баст
هرچ آن نظری در او توان بست
Пӯшидаи хазинае дар он ҳаст
پوشیده خزینهای در آن هست
Он кун ки калиди он хазина
آن کن که کلید آن خزینه
Пӯлод буд на обгина
پولاد بود نه آبگینه
То чун ба хазина дар шитобӣ
تا چون به خزینه در شتابی
Шарбати талабӣ на заҳри ёбӣ
شربت طلبی نه زهر یابی
Пиромн ҳарчӣ нопадеда аст
پیرامن هرچه ناپدیده است
Ҷадвали каши худ хаттӣ кашида аст
جدولکش خود خطی کشیده است
Вони хат ки зи авҷ бар гузашта
وآن خط که ز اوج بر گذشته
Атфӣаст ба майли бозгашта
عطفی است به میل بازگشته
Кондишаҳ чу сар ба хати расонад
کاندیشه چو سر به خط رسانَد
Ҷузи бози пас омадан надонад
جز باز پس آمدن نداند
Паргор чу тўФ соз гардад
پرگار چو طوفساز گردد
Дар гоми нахуст боз гардад
در گام نخست باز گردد
Ин ҳалқа ки гирди хонаи бастанд
این حلقه که گرد خانه بستند
Аз баҳри чунин баҳонаи бастанд
از بهر چنین بهانه بستند
То ҳаркии зи ҳалқа бар кунад сар
تا هرکه ز حلقه بر کند سر
Саргашта шавад чу ҳалқа бар дар
سرگشته شود چو حلقه بر در
Дар силсила фалак мазан даст
در سلسلهٔ فلک مزن دست
Кин силсиларо ҳам охирӣ ҳаст
کاین سلسله را هم آخری هست
Гар ҳукм табоиъ аст бигзор
گر حکم طبایع است بگذار
Ков низ расад ба охири кор
کاو نیز رسد به آخر کار
Берунтар азин ҳавола гоҳе аст
بیرونتر ازین حوالهگاهی است
Конҷо ба тариқи аҷз роҳӣ аст
کانجا به طریق عجز راهی است
Зон пардаи насими даҳ нафас ро
زان پرده نسیم دِه نفس را
Кови пардаи кажи надоди кас ро
کاو پردهٔ کژ نداد کس را
Ин ҳафт фалак ба парда созӣ
این هفت فلک به پردهسازی
Ҳаст аз ҷиҳати хаёли бозӣ
هست از جهت خیالبازی
Зини пардаи тарона сохт натавон
زین پرده ترانه ساخت نتوان
Воин парда ба худ шинохт натавон
واین پرده به خود شناخت نتوان
Гар пардаи шиноси азин қиёсӣ
گر پردهشناس ازین قیاسی
Ҳам пардаи худ наме шиносӣ
هم پردهٔ خود نمیشناسی
Гар борбадӣ ба лаҳну овоз
گر باربدی به لحن و آواز
Бепарда мазан дамӣ бар ин соз
بیپرده مزن دمی بر این ساز
Бо пардаи даридагони худбин
با پردهدریدگانِ خودبین
Дар хилвати ҳеҷ пардаи манишин
در خلوت هیچ پرده منشین
Он пардаи талаб ки чун Низомӣ
آن پرده طلب که چون نظامی
Маърӯфи шӯй ба никномӣ
معروف شوی به نیکنامی
То чанд замини ниҳод бӯдан ?
تا چند زمین نهاد بودن؟
Силии хури хоку бод бӯдан ?
سیلیخورِ خاک و باد بودن؟
Чун бод давидан аз паии хок
چون باد دویدن از پی خاک
Машғӯл шудан ба хору хошок
مشغول شدن به خار و خاشاک
Бодӣ ки вакили харҷ хок аст
بادی که وکیل خرج خاک است
Фарроши гриўаҳ муғок аст
فراش گریوهٔ مغاک است
Бастанд азин бидон сипорад
بستانَد ازین بدان سپارد
Гуҳи мояи барад гуҳӣ биорад
گه مایه برد گهی بیارد
Чандон ки замӣаст марз бар марз
چندان که زمی است مرز بر مرز
Хокӣаст ниҳодаи дарз бар дарз
خاکی است نهاده درز بر درز
Гуҳи зилзилаи гоҳи сайли хезад
گه زلزله گاه سیل خیزد
Зин сояд хок ва зон бирезад
زین ساید خاک و زان بریزد
Чун зилзилаи резад об сояд
چون زلزله ریزد آب ساید
Дарзии зи харитаи вогшоид
درزی ز خریطه واگشاید
Ваон дарз ба садамаҳои айём
وان درز به صدمههای ایام
Водии кода Эй шавад саранҷом
وادی کدهای شود سرانجام
Ҷӯӣ ки дарини гул хароб аст
جویی که دراین گل خراب است
Хоридаҳи боду чок об аст
خاریدهٔ باد و چاک آب است
Аз кӯии замин чу бигузарӣ боз
از گوی زمین چو بگذری باز
Абр ва фалакаст дар так ва тоз
ابر و فلک است در تک و تاز
Ҳар як ба миёна дигар шарт
هر یک به میانهٔ دگر شرط
Афтода ба шакли гӯй дар хрт
افتاده به شکل گوی در خرط
Ин шакли карӣ на дар замин аст
این شکل کری نه در زمین است
Ҳар хат ки ба гирд ӯ чунин аст
هر خط که به گرد او چنین است
Ҳар дӯди казин муғоки хезад
هر دود کزین مغاک خیزد
То як ду се найза бар ситезад
تا یک دو سه نیزه بر ستیزد
Вонгаҳ ба тариқи майл нокӣ
وآنگه به طریق میلناکی
Гардад ба тавофи дайри хокӣ
گردد به طواف دیر خاکی
Абрӣ ки барояд аз биёбон
ابری که برآید از بیابان
То мсъд худ шавад шитобон
تا مصعد خود شود شتابان
Бар авҷи суъӯд худ бакӯшад
بر اوج صعود خود بکوشد
Аз ҳади суъӯд бар наҷӯшад
از حد صعود بر نجوشد
ӯ низ тавоф дайр гирад
او نیز طواف دیر گیرد
Аз доираи майл май пазирад
از دایره میل میپذیرد
Байняш чу хаймаи истода
بینیش چو خیمه ایستاده
Сар бар уфуқи замини ниҳода
سر بر افق زمین نهاده
То дрнгрӣ ба кӯчу хайлаш
تا درنگری به کوچ و خیلش
Доне ки ба доирааст майлаш
دانی که به دایره است میلش
Ҳар ҷавҳари фарди кӯ басит аст
هر جوهر فرد کو بسیط است
Майлаш ба вилоят муҳӣт аст
میلش به ولایت محیط است
Гардун ки муҳӣти ҳафт мавҷ аст
گردون که محیط هفت موج است
Чандон ки ҳаме равад дар авҷ аст
چندان که همیرود در اوج است
Гар дар уфуқаст вагар дар аълост
گر در افق است و گر در اعلاست
Ҳарҷо ки равад ба сӯй болост
هرجا که رود به سوی بالاست
Зонҷо ки ҷаҳон хиромӣ ӯст
زآنجا که جهان خرامی اوست
Болоӣ ӯ тамомӣ ӯст
بالایی او تمامی اوست
Болои талабон ки авҷи ҷӯянд
بالا طلبان که اوج جویند
Болои фалаки ҷузи ин нгўинд
بالای فلک جز این نگویند
Наз илми фалаки гиреҳ гушойӣ аст
نز علم فلک گرهگشایی است
Худ дар ҳамаи илм равшаноӣ аст
خود در همه علم روشنایی است
Гар моя ҷӯйаст вари пашизӣ
گر مایه جوی است ور پشیزی
Аз чори гуҳар дар ӯст чизе
از چار گهر در اوست چیزی
Аммо натавон наҳуфт он ҷуст
اما نتوان نهفت آن جست
Кин дона дар обу хок чун раст
کاین دانه در آب و خاک چون رست
Гар мояи замини бадви расонад
گر مایه زمین بدو رساند
Бахшӣдани сӯраташ чаҳ донад
بخشیدن صورتش چه داند
Вонҷо ки замин ба зери пай буд
وآنجا که زمین به زیر پی بود
Дар донаи ҷамоли хӯша кӣ буд
در دانه جمال خوشه کی بود
Гирам ки зи донаи хӯшаи хезад
گیرم که ز دانه خوشه خیزد
Дар қолаби сӯраташ ки резад
در قالب صورتش که ریزد
Дар пардаи ин хаёли гардон
در پردهٔ این خیال گردان
Охир сабабӣаст ҳоли гардон
آخر سببی است حالگردان
Наздики ту он сабаб чаҳ чиз аст
نزدیک تو آن سبب چه چیز است
Бинмоӣ ки ин сухан азиз аст
بنمای که این سخن عزیز است
Донанда ҳар он сабаб ки бинад
داننده هر آن سبب که بیند
Донад ки мусаббиби офаринад
داند که مسبب آفریند
Зинҳори нзомё дар ин сайр
زنهار نظامیا در این سیر
Побаст машав ба доми ин дайр
پابست مشو به دام این دیر