Рӯзӣ ба муборакӣу шодӣ
روزی به مبارکی و شادی
Будам ба нишоти киқбод ӣ
بودم به نشاط کیقبادی
Абрӯӣ ҳилолӣам кушода
ابروی هلالیام گشاده
Девон Низомӣам ниҳода
دیوان نظامیام نهاده
Ойӣнаи бахт пеш рӯем
آیینهٔ بخت پیش رویم
Иқбол ба шона карда мӯем
اقبال به شانه کرده مویم
Субҳ аз гули сурхи дастаи баста
صبح از گلِ سرخ دسته بسته
Рӯзам ба нафас шудаи хуҷаста
روزم به نَفَس شده خجسته
Парвонаи дили чароғ бар даст
پروانهٔ دل چراغ بر دست
Ман булбули боғу боғи сармаст
من بلبل باغ و باغ سرمست
Бар авҷи сухан илм кашида
بر اوج سخن علم کشیده
Дар дарҷи ҳунар қалам кашида
در درج هنر قلم کشیده
Минқори қалам ба лаъл сифтан
منقار قلم به لعل سفتن
Дроҷи забон ба нуктаи гуфтан
دراج زبان به نکته گفتن
Дар хотирами инки вақт кор аст
در خاطرم اینکه وقت کار است
Ки иқболи рафиқу бахт ёр аст
کهاقبالْ رفیق و بخت یار است
То кӣ нафас тиҳӣ гузинам ?
تا کی نفس تهی گزینم؟
Вази шуғли ҷаҳон тиҳӣ нишинам ?
وز شغل جهان تهی نشینم؟
Даврон ки нишот фарбеҳӣ кард
دوران که نشاط فربهی کرد
Паҳлуи зи тиҳии равон , тиҳӣ кард
پهلو ز تهیروان، تهی کرد
Сагро ки тиҳӣ буд тиҳии гоҳ
سگ را که تهی بود تهیگاه
Ноне нарасад тиҳӣ дар ин роҳ
نانی نرسد تهی در این راه
Бар сози ҷаҳони навои тавон сохт
بر ساز جهان نوا توان ساخت
Кони рости ҷаҳон ки бо ҷаҳони сохт
کان راست جهان که با جهان ساخت
Гардан ба ҳаво касе фарозад
گردن به هوا کسی فرازد
Ков бо ҳама чун ҳаво бисозад
کاو با همه چون هوا بسازد
Чун оина ҳар куҷо ки бошад
چون آینه هر کجا که باشد
Ҷинсӣ ба дурӯғ бар тарошад
جنسی به دروغ بر تراشد
Ҳар табъ ки ӯ хилоф ҷӯй аст
هر طبع که او خلافجوی است
Чун пардаи каҷи хилоф гӯй аст
چون پردهٔ کج خلافگوی است
Ҳони давлат агар бузургворӣ
هان دولت اگر بزرگواری
Кардӣ зи ман илтимоси корӣ
کردی ز من التماس کاری
Ман қуръаи занон ба ончунон фол
من قرعهزنان به آنچنان فال
Ва ахтар ба гузаштани андарони ҳол
واختر به گذشتن اندران حال
Мқбл ки баради чунон баради ранҷ
مقبل که برد چنان برد رنج
Давлат ки диҳад чунон диҳад ганҷ
دولت که دهد چنان دهد گنج
Дар ҳол расед қосид аз роҳ
در حال رسید قاصد از راه
Оварад мисоли ҳазрати шоҳ
آورد مثال حضرت شاه
Бинвишта ба хати хуби хешам
بنوشته به خط خوب خویشم
Даҳ понздаҳи сатри нағз бешам
ده پانزده سطر نغز بیشم
Ҳар ҳарфӣ аз ӯ шукуфтаи боғӣ
هر حرفی از او شکفته باغی
Афрӯхтатар зи шаби чароғӣ
افروختهتر ز شبچراغی
К-эии муҳаррами ҳалқаи ғуломӣ
کای محرم حلقهٔ غلامی
Ҷодӯи сухани ҷаҳон , Низомӣ
جادو سخنِ جهان، نظامی
Аз чошнии дами саҳари хез
از چاشنی دم سحر خیز
Саҳарӣ дигар аз сухани барангез
سحری دگر از سخن برانگیز
Дар лофи гуҳи шигифти кор ӣ
در لافگه شگفتکاری
Бинмоӣ фасоҳатӣ ки дорӣ
بنمای فصاحتی که داری
Хоҳам ки ба ёди ишқи маҷнӯн
خواهم که به یاد عشق مجنون
Ронии суханӣ чу дар макнун
رانی سخنی چو دُر مکنون
Чун Лайлии бикр агар туоне
چون لیلی بکر اگر توانی
Бикрии ду се дар сухани нишоне
بکری دو سه در سخن نشانی
То хонам ва гӯям ин шукри байн
تا خوانم و گویم این شکر بین
Ҷунбонами сар ки тоҷи сари байн
جنبانم سر که تاج سر بین
Болои ҳазор ишқи нома
بالای هزار عشق نامه
Ороста кун ба нӯки хома
آراسته کن به نوک خامه
Шоҳи ҳамаи ҳрФҳости ин ҳарф
شاه همه حرفهاست این حرف
Шояд ки дар ӯ кунӣ сухани сарф
شاید که در او کنی سخن صرف
Дар зевари порсӣу тозӣ
در زیور پارسی و تازی
Ин тозаи арӯсро тарозӣ
این تازه عروس را طرازی
Доне ки ман он сухан шиносам
دانی که من آن سخن شناسم
Ки абёти нав аз куҳан шиносам
کهابیات نو از کهن شناسم
То даҳ диҳӣ ғароибат ҳаст
تا دَهدَهیِ غرایبت هست
Даҳ панҷ занӣ раҳо кун аз даст
دَهپنج زنی رها کن از دست
Бингар ки зи ҳуққаи тафаккур
بنگر که ز حقهٔ تفکر
Дар мурсала ки май кашӣ дар
در مرسلهٔ که میکشی دُر
Туркии сифати вафоӣ мо нест
ترکی صفتِ وفای ما نیست
Тарконаи сухани сазоӣ мо нест
ترکانه سخن سزای ما نیست
Он каз насаб баланд зояд
آن کز نسب بلند زاید
ӯро сухани баланд бояд
او را سخن بلند باید
Чун ҳалқа шоҳ ёфт гӯшам
چون حلقهٔ شاه یافت گوشم
Аз дил ба димоғ рафт ҳушам
از دل به دماغ رفت هوشم
На Зуҳра ки сари з хат битобам
نه زهره که سر ز خط بتابم
На дида ки раҳ ба ганҷ ёбам
نه دیده که ره به گنج یابم
Саргашта шудам дар он хиҷолат
سرگشته شدم در آن خجالت
Аз сустии умру заъфи ҳолат
از سستی عمر و ضعف حالت
Каси муҳаррам на ки роз гӯям
کس محرم نه که راز گویم
Венаи қисса ба шарҳ боз гӯям
وین قصه به شرح باز گویم
Фарзанди Муҳамади Низомӣ
فرزند محمد نظامی
Он бар дили ман чу ҷони гиромӣ
آن بر دل من چو جان گرامی
Ин нусха чу дили ниҳод бар даст
این نسخه چو دل نهاد بر دست
Дар паҳлавии ман чу соя бинишаст
در پهلوی من چو سایه بنشست
Дод аз сари меҳри пои ман бӯс
داد از سر مهر پای من بوس
Кӣ онкӣ задӣ бар осмони кӯс
کی آنکه زدی بر آسمان کوس
Хусрави ширин чу ёд кардӣ
خسرو شیرین چو یاد کردی
Чандини дили халқ шод кардӣ
چندین دل خلق شاد کردی
Лайлии маҷнӯн бибоядат гуфт
لیلی مجنون ببایدت گفت
То гавҳар қӣматӣ шавад ҷуфт
تا گوهر قیمتی شود جفت
Ин нома нағз гуфта беҳтар
این نامهٔ نغز گفته بهتر
Товуси ҷавона , ҷуфтаи беҳтар
طاووس جوانه، جفته بهتر
Хоссаи мулкӣ чу шоҳи ширвон
خاصه ملکی چو شاه شروان
Ширвон чаҳ ки шаҳриёри Эрон
شروان چه که شهریار ایران
Неъмати даҳу пойгоҳ соз аст
نعمت ده و پایگاه ساز است
Сарсабз куну сухан навоз аст
سرسبز کن و سخن نواز است
Ин нома ба нома аз ту дархост
این نامه به نامه از تو درخواست
Биншину тароз нома кун рост
بنشین و طراز نامه کن راست
Гуфтам сухан ту ҳаст бар ҷой
گفتم سخن تو هست بر جای
эй оина рӯй оҳанӣни рой
ای آینهروی آهنینرای
Лекин чаҳ кунам ҳавои ду ранг аст
لیکن چه کنم هوا دو رنگ است
Андешаи фароху сина танг аст
اندیشه فراخ و سینه تنگ است
Даҳлези фасона чун буд танг
دهلیز فسانه چون بود تنگ
Гардад сухан аз шуд омадани ланг
گردد سخن از شد آمدن لنگ
Майдони сухани фарох бояд
میدان سخن فراخ باید
То табъи саворӣ ӣӣ намояд
تا طبع سوارییی نماید
Ин оят агарчӣ ҳаст машҳур
این آیت اگرچه هست مشهور
Тафсир нишот ҳаст азуи давр
تفسیر نشاط هست ازو دور
Афзор сухани нишот ва ноз аст
افزار سخن نشاط و ناز است
Зини ҳардуи сухани баҳона соз аст
زین هردو سخن بهانه ساز است
Бар шефтагӣу банду занҷир
بر شیفتگی و بند و زنجیر
Бошад сухани бараҳнаи дилгир
باشد سخن برهنه دلگیر
Дар марҳалае ки раҳ надонам
در مرحلهای که ره ندانم
Пайдост ки нукта чанд ронам
پیداست که نکته چند رانم
На боғ ва на базми шаҳриёрӣ
نه باغ و نه بزم ِ شهریاری
На равад ва на май , на комгорӣ
نه رود و نه می، نه کامگاری
Бар хушкии регу сахтии кӯҳ
بر خشکی ریگ و سختی کوه
То чанд сухан равад дар андӯҳ ?
تا چند سخن رود در اندوه؟
Бояд сухан аз нишот созӣ
باید سخن از نشاط سازی
То байт кунад ба қиссаи бозӣ
تا بیت کند به قصه بازی
Ин буд каз ибтидои ҳолат
این بود کز ابتدای حالت
Кас гирд нагашташ аз малолат
کس گِرد نگشتش از ملالت
Гӯяндаи зи назм ӯ пар ифшоанд
گوینده ز نظم او پر افشاند
То ин ғоят нагуфта зон монад
تا این غایت نگفته زان ماند
Чун шоҳи ҷаҳон ба ман кунад боз
چون شاه جهان به من کند باز
Кин нома ба ном ман бипардоз
کاین نامه به نام من بپرداز
Бо ин ҳамаи танагии масофат
با اینهمه تنگی مسافت
Онҷоаши расонам аз латофат
آنجاش رسانم از لطافت
Каз хондан ӯ ба ҳазрати шоҳ
کز خواندن او به حضرت شاه
Резад гуҳар насуфта бар роҳ
ریزد گهر نسفته بر راه
Хонандааш ар фусурда бошад
خوانندهاش ار فسرده باشد
Ошиқ шавад ар намурда бошад
عاشق شود ار نمرده باشد
Бози он халафи Халифаи зода
باز آن خلف خلیفهزاده
Кин ганҷ ба дӯст дар кушода
کاین گنج به دوست در گشاده
Як донаи аввалин футуҳам
یکدانهٔ اولین فتوحم
Як лолаи охирин сабӯҳам
یک لالهٔ آخرین صبوحم
Гуфт эй сухани ту ҳамсари ман
گفت ای سخن تو همسر من
Яъне лақабаши бародари ман
یعنی لقبش برادر من
Дар гуфтани қиссае чунин чуст
در گفتن قصهای چنین چست
Андешаи назмро макун суст
اندیشهٔ نظم را مکن سست
Ҳарҷо ки ба дасти ишқи хуонеи сет
هرجا که بهدست عشق خوانیست
Ин қисса бар ӯ намак фишонӣ сет
این قصه بر او نمک فشانیست
Гарчи намак тамом дорад
گرچه نمک تمام دارد
Бар суфраи кабоб хом дорад
بر سفره کباب خام دارد
Чун суфтаи хораш ту гардад
چون سفتهٔ خارِش تو گردد
Пухта ба гузориш ту гардад
پخته به گزارش تو گردد
Зебору ӣӣ бад-ӣни никуӣ
زیبارویی بدین نکویی
Ва онгоҳи бад-ӣни бараҳнаи рӯ ӣӣ
وآنگاه بدین برهنهرویی
Кас дар на ба қадар ӯ фишондаи сет
کس دُر نه به قدر او فشاندهست
Зин рӯй бараҳнаи рӯ ӣ мондаи сет
زین روی برهنهروی ماندهست
Ҷонаст ва чу кас ба ҷони нкўшд
جان است و چو کس به جان نکوشد
Пероҳани орияти напушад
پیراهن عاریت نپوشد
Перояи ҷони зи ҷони тавон сохт
پیرایهٔ جان ز جان توان ساخت
Каси ҷони азизро нияндохт
کس جان عزیز را نینداخت
Ҷони бахши ҷаҳонёни дами тест
جان بخش جهانیان دم تست
Венаи ҷони азизи муҳаррами тест
وین جان عزیز محرم تست
Аз ту амали сухани гузорӣ
از تو عمل سخن گزاری
Аз бандаи дуои зи бахти ёрӣ
از بنده دعا ز بخت یاری
Чун дили диҳӣ ҷигар шунидам
چون دل دهی جگر شنیدم
Дил дӯхтам ва ҷигар даридам
دل دوختم و جگر دریدم
Дар ҷустани гавҳари истодам
در جستن گوهر ایستادم
Кон кунадаму кимиёи кушодам
کان کندم و کیمیا گشادم
Роҳӣ талабед табъи кӯтоҳ
راهی طلبید طبع کوتاه
Ки андешаи бад аз дарозии роҳ
کهاندیشه بد از درازی راه
Кӯтаҳтар аз ин набӯд роҳӣ
کوتهتر از این نبود راهی
Чобуктар аз ин миёна гоҳе
چابکتر از این میانهگاهی
Баҳр ӣаст сабк вале раванда
بحری است سبک ولی رونده
Моҳии ш на мурда балки зинда
ماهیش نه مرده بلکه زنده
Бисёр сухани бад-ӣни ҳаловат
بسیار سخن بدین حلاوت
Гӯйанд ва надорад ин тароват
گویند و ندارد این طراوت
Зини баҳри замири ҳеҷ ғаввос
زین بحر ضمیر هیچ غواص
Бар норади гавҳар ӣ чунин хос
بر نارد گوهری چنین خاص
Ҳар байтӣ аз ӯ чу руста дар
هر بیتی از او چو رستهٔ دُر
Аз айби тиҳӣ ва аз ҳунари пар
از عیب تهی و از هنر پر
Дар ҷустан ин матоъи нағзи м
در جستن این متاع نغزم
Як мӯӣ набӯд пои лғзи м
یک موی نبود پایلغزم
намегуфтаму дил ҷавоб ме дод
میگفتم و دل جواب میداد
Хоридму чашма об ме дод
خاریدم و چشمه آب میداد
Дахлӣ ки зи ақл дарҷ кардам
دخلی که ز عقل درج کردم
Дар зевар ӯ ба харҷ кардам
در زیور او به خرج کردم
Ин чори ҳазор байти аксар
این چار هزار بیت اکثر
Шуд гуфта ба чори моҳи камтар
شد گفته به چار ماه کمتر
Гар шуғл дигар ҳаром будӣ
گر شغل دگر حرام بودی
Дар чордаҳи шаби тамом будӣ
در چارده شب تمام بودی
Бар ҷилваи ин арӯси озод
بر جلوهٔ این عروس آزاد
Ободтар онкӣ гуяд обод
آبادتر آنکه گوید آباد
Ороста шуд ба беҳтарини ҳол
آراسته شد به بهترین حال
Дар слхи раҷаб ба сӣу фии дол
در سلخ رجب به ثی و فی دال
Таърихи аён ки дошт бо худ
تاریخ عیان که داشت با خَود
Ҳаштод ва чаҳор баъди панҷсад
هشتاد و چهار بعد پانصد
Прдохтмш ба нағзи корӣ
پرداختمش به نغز کاری
Ва андохтмши бад-ӣни иморӣ
و انداختمش بدین عماری
То каси набард ба сӯй ӯ роҳ
تا کس نبرد به سوی او راه
Алои назари мубораки шоҳ
الا نظر مبارک شاه