Соҳиби хабари фасонаи пардоз
صاحبخبرِ فسانهپرداز
Зини қиссаи хабар чунин кунад боз
زین قصه خبر چنین کند باز
Кони дашти бисоти кӯҳи болин
کان دشتْبساطِ کوهْبالین
Райҳони сарочаи сафолин
ریحانِ سراچهٔ سفالین
Аз сӯги падар чу боз пардохт
از سوگ پدر چو باز پرداخت
Овора ба кӯҳу дашт май тохт
آواره به کوه و دشت میتاخت
Рӯзии зи тридаҳи гоҳи он дашт
روزی ز طریدهگاهِ آن دشت
Бар хоки диёр ёр бигузашт
بر خاک دیار یار بگذشت
Дид аз қалам вафо сиришта
دید از قلم وفا سرشته
Лайлии маҷнӯн ба ҳам навишта
لیلی مجنون به هم نوشته
Нохун зад ва он варақ харошид
ناخن زد و آن ورق خراشید
Худ монаду рафиқро тарошед
خود ماند و رفیق را تراشید
Гуфтанд назорагон « чаҳ ройаст ?
گفتند نظارگان «چه رای است؟
Каз ҳар ду рақами яке биҷойаст ? »
کز هر دو رقم یکی بجای است؟»
Гуфто « рақамӣ ба ар пас уфтад
گفتا «رقمی به ار پس افتد
Каз мо ду рақами яке бас уфтад
کز ما دو رقم یکی بس افتد
Чун ошиқро касе биковад
چون عاشق را کسی بکاود
Маъшуқа аз ӯ бурун таровад »
معشوقه از او برون تراود»
Гуфтанд « чарост дар миёна
گفتند «چراست در میانه
ӯ кам шуда ва ту бар нишона ? »
او کم شده و تو بر نشانه؟»
Гуфто ки « ба пеши ман на некӯаст
گفتا که «به پیش من نه نیکوست
Кин дил шуда мағз бошад ӯ пӯст
کاین دلشده مغز باشد او پوست
Ман ба ки ниқоб дӯст бошам
من به که نقابِ دوست باشم
ё бар сари мағз пӯст бошам »
یا بر سر مغزْ پوست باشم»
Ин гуфту гузашт аз он гузаргоҳ
این گفت و گذشت از آن گذرگاه
Чун робиъа рафт роҳ ва бе роҳ
چون رابعه رفت راه و بیراه
намехонд чу ошиқони нсибӣ
میخواند چو عاشقان نسیبی
Май ҷусти алоҷро табибӣ
میجست علاج را طبیبی
Ваҳшӣ шудау расани гусаста
وحشی شده و رسن گسسته
Вази таънау хуии халқи руста
وز طعنه و خوی خلق رسته
Ху карда чу ваҳшёни саҳро
خو کرده چو وحشیانِ صحرا
Бо бехи наботҳои хзро
با بیخ نباتهای خضرا
На хуии дад ва на ҳитаи дом
نه خوی دد و نه حیطهٔ دام
Бо дому дадаши ҳамораи ором
با دام و ددش هماره آرام
Оварда ба ҳифзи дўрбошӣ
آورده به حفظ دورباشی
Аз шеру гавазни хоҷаи тошӣ
از شیر و گوزن خواجهتاشی
Ҳар ваҳш ки буд дар биёбон
هر وحش که بود در بیابان
Дар хизмат ӯ шудаи шитобон
در خدمت او شده شتابان
Аз шеру гавазну гургу рӯбоҳ
از شیر و گوزن و گرگ و روباه
Лшгргоҳӣ кашида бар роҳ
لشگرگاهی کشیده بر راه
Эшон ҳама гашта бандаи фармон
ایشان همه گشته بندهفرمان
ӯ бар ҳамаи шоҳ чун сулаймон
او بر همه شاه چون سلیمان
Аз пари уқоби соябонаш
از پرّ عقاب سایبانش
Дар сояи каркаси устихонаш
در سایهٔ کرکس استخوانش
Шоҳяш ба ғоятии расида
شاهیش به غایتی رسیده
Каз хуии дадони дадии бурӣда
کز خوی ددان ددی بریده
Афтодаи зи мяши гургро зӯр
افتاده ز میش گرگ را زور
Бардошта шери панҷа аз гӯр
برداشته شیر پنجه از گور
Саг бо харгӯш сулҳ карда
سگ با خرگوش صلح کرده
Оҳўбраҳи шери шери хӯрда
آهوبره شیرِ شیر خورده
ӯ мешуд ҷон ба кафи гирифта
او میشد جان به کف گرفته
Воишони пасу пеши сафи гирифта
وایشان پس و پیش صف گرفته
Аз хўобгаҳи ши гуҳӣ ки хуфтӣ
از خوابگهش گهی که خفتی
Рӯбоҳ ба дам замин бирафтӣ
روباه به دم زمین برُفتی
Оҳӯ ба мғмзии давидӣ
آهو به مُغَمَزی دویدی
Поиш ба канор дар кашидӣ
پایش به کنار در کشیدی
Бар гардани гӯр такя додӣ
بر گردن گور تکیه دادی
Бар рони гавазн сар наҳодӣ
بر ران گوزن سر نهادی
Зону зада бар сарин ӯ шер
زانو زده بر سَرین او شیر
Чун ҷондорон кашида шамшер
چون جانداران کشیده شمشیر
Гург аз ҷиҳати итоқи дорӣ
گرگ از جهتِ یتاقداری
Рафта ба изк ба ҷони сипорӣ
رفته به یَزک به جانسپاری
Дарандаи паланги ваҳши зода
درنده پلنگِ وحشزاده
Аз хуии палангии аўФтодаҳ
از خوی پلنگی اوفتاده
Зини ёўгёни дашти паймоӣ
زین یاوگیانِ دشتپیمای
Гардиши ду се саф кашида барпоӣ
گِردَش دو سه صف کشیده برپای
ӯ чун маликони ҷиноҳи баста
او چون ملکان جناح بسته
Дар қалби гуҳ дадон нишаста
در قلبگه ددان نشسته
Аз бими дарандагони хунхор
از بیم درندگانِ خونخوار
Бо суҳбат ӯ надошт каси кор
با صحبتِ او نداشت کس کار
Онро ки ризоӣ ӯ надиданд
آنرا که رضای او ندیدند
Ҳоляш дарандагон дариданд
حالیش درندگان دریدند
Вонро ки бхўондӣ ӯ ба дидан
وآنرا که بخواندی او به دیدن
Кас Зуҳра надоштӣ даридан
کس زهره نداشتی دریدن
Бо ӯ чаҳ зи ошно чаҳ аз хеш
با او چه ز آشنا چه از خویش
Бедастурӣ касе нашуд пеш
بیدستوری کسی نشد پیش
Дар мавкиби он ҷаридаи ронон
در موکب آن جریدهرانان
намерафт чу бо гилаи шубонон
میرفت چو با گله شبانان
Бо ваҳш чу ваҳш гашта ҳам даст
با وحش چو وحش گشته همدست
Каз ваҳш ба ваҳш метавон раст
کز وحش به وحش میتوان رست
Мардум ба таъаҷҷуб аз ҳисобаш
مردم به تعجب از حسابش
Ваз рафтани ваҳш дар рикобаш
وز رفتن وحش در رکابش
Ҳарҷо ки ҳаваси расидае буд
هرجا که هوس رسیدهای بود
То дида бар ӯ назд нёсуд
تا دیده بر او نزد نیاسود
Ҳар рӯзи мусофирии зи роҳӣ
هر روز مسافری ز راهی
Кардӣ бар ӯ қароргоҳӣ
کردی بر او قرارگاهی
Оварадӣ азон хӯриш ки шояд
آوردی ازان خورش که شاید
То рӯзаи назр аз ӯ кушояд
تا روزهٔ نذر از او گشاید
Ваон ҳарам нишин чарми шерон
وان حرمنشین چرم شیران
Баддил кун ҷумлаи далерон
بددل کنِ جملهٔ دلیران
Як зарра аз он нўолаҳ хӯрдӣ
یک ذره از آن نواله خَوردی
Боқӣ ба дадон ҳавола кардӣ
باقی به ددان حواله کردی
Аз бас ки рабиъӣу тамӯзӣ
از بس که ربیعی و تموزی
Додӣ ба дадони бароти рӯзӣ
دادی به ددان برات روزی
Ҳар дад ки бидид саҷда кардаш
هر دد که بدید سجده کردش
Рӯзии даҳ хештани шимурдаш
روزیدهِ خویشتن شمردش
Пиромн ӯ давидани дад
پیرامن او دویدن دد
Буд аз паии касби рӯзии худ
بود از پی کسب روزی خود
Эҳсон , ҳамаи халқро навозад
احسان، همه خلق را نوازد
Озодонро ба банда созад
آزادان را به بنده سازد
Бо саг чу сахо кунад маҷусӣ
با سگ چو سخا کند مجوسی
Саг гурба шавад ба чоплусӣ
سگ گربه شود به چاپلوسی
Дар қисса шунидаам ки борӣ
در قصه شنیدهام که باری
Бӯда сет ба Марви тоҷдорӣ
بودهست به مرو تاجداری
Дар силсила доштӣ сегӣ чанд
در سلسله داشتی سگی چند
Девонаи Фш ва чу деви дарбанд
دیوانهفش و چو دیو دربند
Ҳар як ба салобати гурозӣ
هر یک به صلابتِ گرازی
Бардаи сари уштурӣ ба газӣ
برده سر اشتری به گازی
Шаҳ чун шудӣ аз касе бар озор
شه چون شدی از کسی بر آزار
Додяш бидон сегон хунхор
دادیش بدان سگان ِخونخوار
Ҳаркас ки зи шоҳ беамон буд
هرکس که ز شاه بیامان بود
Овардан ва хӯрданаш ҳамон буд
آوردن و خوردنش همان بود
Буд аз ндмои шаҳи ҷавонӣ
بود از ندمای شه جوانی
Дар ҳар ҳунарии тамоми доне
در هر هنری تمامدانی
Тарсид ки шоҳи ошносўз
ترسید که شاهِ آشناسوز
Бегона шавад бадви яке рӯз
بیگانه شود بدو یکی روز
Оҳӯии варо ба саги намояд
آهوی ورا به سگ نماید
Дар неши сагонаши озмоид
در نیش سگانش آزماید
Аз бим сегон бирафт пешӣ
از بیم سگان برفت پیشی
Бо сгбонон гирифт хешӣ
با سگبانان گرفت خویشی
Ҳар рӯз шудӣу гӯсфандӣ
هر روز شدی و گوسفندی
Дар матраҳи он сегон фикандӣ
در مطرح آن سگان فکندی
Чандон бнўохтшон бидон сон
چندان بنواختشان بدان سان
Кони душворӣ бадв шуд осон
کان دشواری بدو شد آسان
Аз миннати дасти зери поиш
از منّت دست زیر پایش
Гаштанди сегон мутӣъи райш
گشتند سگان مطیع رایش
Рӯзӣ ба тариқи хашмнокӣ
روزی به طریق خشمناکی
Шаҳ дид дар он ҷавони хокӣ
شه دید در آن جوانِ خاکی
Фармуд ба саги дилони даргоҳ
فرمود به سگدلانِ درگاه
То пеш сегон барандаш аз роҳ
تا پیش سگان برندش از راه
Ваон саги манашон сегӣ намуданд
وان سگمنشان سگی نمودند
Чун саг ба табаррукаши рабуданд
چون سگ به تبرُّکش ربودند
Бастанд ва бидон сагонаш доданд
بستند و بدان سگانْش دادند
Худ давр шуданд ва истоданд
خود دور شدند و ایستادند
Вони ширсгони оҳанӣни чанг
وآن شیرسگانِ آهنینچنگ
Карданд нахуст бар ваии оҳанг
کردند نخست بر وی آهنگ
Чун манъами худ шнохтндш
چون منعم خود شناختندش
Дами лобаи кунони нўохтндш
دُم لابهکنان نواختندش
Гардиши ҳамаи дасти банди бастанд
گِردَش همه دستبند بستند
Сар бар сари даст ҳо нишастанд
سر بر سرِ دستها نشستند
Буданд бар ӯ чу дояи дилсӯз
بودند بر او چو دایه دلسوز
То рафт бар ин яке шбонрўз
تا رفت بر این یکی شبانروز
Чун рӯзи сипед рӯй бинмуд
چون روزِ سپید روی بنمود
СиФўр сиёҳ шуд зарандуд
سیفورِ سیاه شد زراندود
Шуд шоҳи зи кори худ пушаймон
شد شاه ز کار خود پشیمان
Ғамгин шуд ва гуфт бо надимон
غمگین شد و گفت با ندیمان
Кони оҳӯӣ бегуноҳро дӯш
کان آهوی بیگناه را دوش
Додам ба саги инат хоби харгӯш
دادم به سگ اینت خواب خرگوش
Байнед ки он сегон чаҳ карданд
بینید که آن سگان چه کردند
Андоми варо чигуна хӯрданд
اندام ورا چگونه خوردند
Сгбон чу аз ин сухан шуд огоҳ
سگبان چو از این سخن شد آگاه
Омад бар шоҳ ва гуфт ки эй шоҳ
آمد بر شاه و گفت کهای شاه
Ин шахс на одамӣ фиришта аст
این شخص نه آدمی فرشته است
Коизди з кароматаш сиришта аст
کایزد ز کرامتش سرشته است
Бархез ва биё бибин дар он нур
برخیز و بیا ببین در آن نور
То сунъи худои бинӣ аз давр
تا صنع خدای بینی از دور
ӯ дар даҳан сегон нишаста
او در دهن سگان نشسته
Дандони сегон ба меҳри баста
دندان سگان به مِهر بسته
Зон гурги сегон аждҳорўӣ
زان گرگسگانِ اژدهاروی
Нозрдаҳ бар ӯ яке сари мӯӣ
نازرده بر او یکی سرِ موی
Шаҳ кард шитоб то шитобанд
شه کرد شتاب تا شتابند
Он гум шударо магар биёбанд
آن گم شده را مگر بیابند
Бурданди муваккилони роҳаш
بردند موکلانِ راهش
Аз силки сегон ба садри шоҳаш
از سلکِ سگان به صدرِ شاهش
Шаҳ монад шигифти кони ҷавонмард
شه ماند شگفت کان جوانمرد
Чун буд казон сегон нёзрд
چون بود کزان سگان نیازرد
Гирёни гирён ба пой бархест
گریانْ گریان بهپای برخاست
Сад узр ба оби чашми азуи хост
صد عذر به آب چشم ازو خواست
Гуфто ки сабаб чаҳ буд ? бинмоӣ
گفتا که سبب چه بود؟ بنمای
Кин як нафас ту монад бар ҷой
کاین یک نفسِ تو ماند بر جای
Гуфтои сабаби онкии пеши азин банд
گفتا سبب آنکه پیش ازین بند
Додам ба сегон нўолаҳ эй чанд
دادم به سگان نوالهای چند
Эшон ба нўолаҳ эй ки хӯрданд
ایشان به نوالهای که خوردند
Бо ман лаби худ ба меҳр карданд
با من لب خود به مُهر کردند
Даҳ соли ғуломӣ ту кардам
ده سال غلامیِ تو کردم
Ин буд барӣ ки аз ту хӯрдам
این بود بری که از تو خوردم
Додӣ ба сгонм аз як озор
دادی به سگانم از یک آزار
Ва ин бад ки набад саги ошнои хор
و این بُد که نبُد سگ آشناخوار
Саг дӯст шуд ва ту ошно на
سگ دوست شد و تو آشنا نه
Сагро ҳақи ҳурмату туро на
سگ را حق حرمت و ترا نه
Саг сулҳ кунад ба устихонӣ
سگ صلح کند به استخوانی
Нокас накунад вафо ба ҷонӣ
ناکس نکند وفا به جانی
Чун дид шаҳи он шигифти корӣ
چون دید شه آن شگفتکاری
Каз мардумӣаст растгорӣ
کز مردمی است رستگاری
Ҳушёр шуд аз хумори мастӣ
هشیار شد از خمار مستی
Бгзошти сегӣу саги парастӣ
بگذاشت سگی و سگپرستی
Мақсӯдам аз ин ҳикоят он аст
مقصودم از این حکایت آن است
Ки эҳсону диҳиши ҳисор ҷон аст
کهاحسان و دهش حصار جان است
Маҷнӯн ки бидон дадон хӯриш дод
مجنون که بدان ددان خورش داد
Кард аз паии худ ҳисории обод
کرد از پی خود حصاری آباد
Эшон ки силаҳ кор буданд
ایشان که سلاح کار بودند
Пиромн ӯ ҳисор буданд
پیرامن او حصار بودند
Гар хост ва гар нишаст ҳоле
گر خاست و گر نشست حالی
Он мавкиб аз ӯ набӯд холӣ
آن موکب از او نبود خالی
Ту низгар он кунӣ ки ӯ кард
تو نیز گر آن کنی که او کرد
Хуноб ҷаҳон набоядат хӯрд
خوناب جهان نبایدت خورد
Ҳам хон тугар Халифа ном аст
همخوان تو گر خلیفه نام است
Чун аз ту хӯрд туро ғулом аст
چون از تو خورد ترا غلام است