Ҷунбиши аввал ки қалам барграфт
جنبش اول که قلم برگرفت
Ҳарфи нахустин з сухан даргирифт
حرف نخستین ز سخن درگرفت
Пардаи хилват чу барандохтанд
پرده خلوت چو برانداختند
Ҷилавати аввал ба сухан сохтанд
جلوت اول به سخن ساختند
То сухани овозаи дил дар надод
تا سخن آوازه دل در نداد
Ҷони тани озода ба гул дар надод
جان تن آزاده به گل در نداد
Чун қалам омад шудан оғоз кард
چون قلم آمد شدن آغاز کرد
Чашми ҷаҳонро ба сухан боз кард
چشم جهان را به سخن باز کرد
Бе сухани овоза олам набӯд
بی سخن آوازه عالم نبود
Ин ҳама гуфтанду сухан кам набӯд
این همه گفتند و سخن کم نبود
Дар луғати ишқи сухани ҷони мост
در لغت عشق سخن جان ماست
Мо суханем ин тлли айвони мост
ما سخنیم این طلل ایوان ماست
Хат ҳар андеша ки пайваста анд
خط هر اندیشه که پیوستهاند
Бар пари мурғони сухан баста анд
بر پر مرغان سخن بستهاند
Нест дарин куҳнаи нўхизтр
نیست درین کهنهٔ نوخیزتر
Мӯии шикофии зи сухани тезтар
موی شکافی ز سخن تیزتر
Аввали андеша , пасини шумор
اول اندیشه، پسینِ شمار
Ҳам суханаст ин сухан ӣнҷо бидор
هم سخن است این سخن اینجا بدار
Тоҷўрони тоҷўрш хонда анд
تاجوران تاجورش خواندهاند
Ваон дгарон , он дигараш хонда анд
وان دگران، آن دگرش خواندهاند
Гуҳи бнўоӣ илмаш баркашанд
گه به نوای علمش برکشند
Гуҳ бинагор қаламаши дркшнд
گه به نگار قلمش درکشند
ӯ зи илми фатҳи намоянда тар
او ز علم فتح نمایندهتر
Вази қалами иқлӣми гушоянда тар
وز قلم اقلیم گشایندهتر
Гарчи сухан худ нанамояд ҷамол
گرچه سخن خود ننماید جمال
Пеши парастандаи муштии хаёл
پیش پرستندهٔ مشتی خیال
Мо ки назар бар сухан афканда ем
ما که نظر بر سخن افکندهایم
Мурдаи аўӣиму бадв зинда ем
مرده اوییم و بدو زندهایم
Сарди пёни оташ азу тофтанд
سردپیان آتش ازو تافتند
Гарми равони об дарав ёфтанд
گرمروان آب درو یافتند
ӯст дарин даҳ зи даҳ ободтар
اوست درین دِه ز دِه آبادتر
Тозатар аз чарху куҳани зодтар
تازهتر از چرخ و کهن زادتر
Ранг надорад зи нишоне ки ҳаст
رنگ ندارد ز نشانی که هست
Рост наёяд бзбонӣ ки ҳаст
راست نیاید به زبانی که هست
Бо сухани онҷо ки براردи илм
با سخن آنجا که برآرد علم
Ҳарф зиёдасту забон низ ҳам
حرف زیادست و زبان نیز هم
Гарна сухани ришта ҷон тофтӣ
گرنه سخن رشته جان تافتی
Ҷони сари ин ришта куҷо ёфтӣ
جان سر این رشته کجا یافتی؟
Малики табиат ба сухан хӯрда анд
ملک طبیعت به سخن خوردهاند
Меҳри шариъат ба сухан карда анд
مهر شریعت به سخن کردهاند
Кони сухани моу зар хеш дошт
کان سخن ما و زر خویش داشت
Ҳар ду ба саррофи сухан пеш дошт
هر دو به صراف سخن پیش داشت
Каз сухани тозау зари куҳан
کز سخن تازه و زر کهن
Гӯй чаҳ ба гуфт сухан ба сухан
گوی چه به گفت سخن به سخن
Пайки сухани раҳи басари хеши барад
پیک سخن ره بسر خویش برد
Каси набарди ончии сухани пеши барад
کس نبرد آنچه سخن پیش برد
Сими сухани зан ки дирам хок ӯст
سیم سخن زن که درم خاک اوست
Зар чаҳ сагаст оҳӯӣ фитрок ӯст
زر چه سگست آهوی فتراک اوست
Садрнишинтар з сухан нест кас
صدرنشین تر ز سخن نیست کس
Давлати ин малики сухани рости бас
دولت این ملک سخن راست بس
Ҳарчӣ на дил бе хабараст аз сухан
هرچه نه دل بی خبرست از سخن
Шарҳ сухан бештараст аз сухан
شرح سخن بیشترست از سخن
То суханаст аз сухани овозаи бод
تا سخن است از سخن آوازه باد
Номи Низомӣ ба сухани тозаи бод
نام نظامی به سخن تازه باد