эй шудаи хушнӯд ба якборагӣ

ای شده خشنود به یکبارگی

Чун хару говӣ ба алафи хўоргӣ

چون خر و گاوی به علف‌خوارگی

Фориғи азин маркази хуршеди гирд

فارغ ازین مرکزِ خورشید گَرد

Ғофил аз ин доираи лоҷувард

غافل از این دایرهٔ لاجورد

Аз паии соҳиби хабар анаст кор

از پیِ صاحب‌خبر‌ان است کار

Бехабаронро чаҳ ғам аз рӯзгор ? !

بی‌خبران را چه غم از روزگار‌؟!

Бар сари кори ой , чаро хуфтае ?

بر سر کار آی، چرا خفته‌ای‌؟

Кор чунон кун ки пазируфта Эй

کار چنان کن که پذیرفته‌ای

Маст чаҳ хусбӣ ? ки камӣн карда анд

مست چه خسبی‌؟ که کمین کرده‌اند

Коршиносон на чунин карда анд

کارشناسان نه چنین کرده‌اند

Бар нигари ин пуштаи ғами пеши байн

بر نگر این پشتهٔ غم پیش‌بین

Дар нигару оҷиз ӣ хеши байн

در نگر و عاجز‌ی خویش بین

Ақли ту пер ӣ сети фаромӯши кор

عقل تو پیر‌ی‌ست فراموش‌کار

То зи ту ёди орад , ёдаш биор

تا ز تو یاد آرد، یادش بیار

Гар шараф ақл набӯдӣ тўро

گر شرف عقل نبودی تورا

Ном ки барадӣ ? ки ситудӣ тўро ?

نامْ که بُردی؟ که ستودی تورا؟

Ақли масеҳои сети азуи сари макаш

عقلْ مسیحا‌ست ازو سر مکش

Гарна хар ӣ , хар ба вҳли дрмкш

گرنه خر‌ی‌، خر به وَحَل درمکش

ё ба раҳ ақл бирав нури гир

یا به رهِ عقل بُرو نور گیر

ё з дараш домани худ даври гир

یا ز درش دامن خود دور گیر

Маст макун ақли адаби соз ро

مست مکن عقلِ ادب‌ساز را

Туъма гунҷишк макун боз ро

طعمهٔ گنجشک مکن باز را

Май ки ҳалоли омада дар ҳар мақом

می که حلال آمده در هر مقام

Душмании ақл ту кардаш ҳаром

دشمنیِ عقلِ تو کردش حرام

Май ки буд ? коби ту дар ҷом ӯст

می که بوَد؟ کآبِ تو در جام اوست

Ақл шуд он чашма ки он ном ӯст

عقل شد آن چشمه که آن نام اوست

Гарчи май андӯҳи ҷаҳонро барад

گرچه می اندوه جهان را بَرد

Он махӯр эй хоҷа ки онро барад

آن مخور ای خواجه که آن را برد

Май , намакии дони ҷигари омехта

می، نمکی دان جگر آمیخته

Бар ҷигар бе намакони рехта

بر جگرِ بی‌نمکان ریخته

Гар хабарат бояд чизе махӯр

گر خبرت باید چیزی مخور

Каз ҳама чизят кунад бе хабар

کز همه چیزیت کند بی‌خبر

Бе хабари он мард ки чизе чашид

بی‌خبر آن مرد که چیزی چشید

Ки ши қалам бе хабарии дркшид

که‌ش قلم ِ بی‌خبری درکشید

Майли каши чашми хаёлоти шӯ

میل‌کش چشم خیالات شو

Кунад на пои хароботи шӯ

کُند نِهِ پایِ خرابات شو

эй чу алифи ошиқи болои хеш

ای چو اَلِف عاشقِ بالای خویش

Алифи ту бо ваҳшати савдо ӣ хеш

اِلْفِ تو با وحشت سودا‌ی خویش

Гар алифии мурғи пар афканда бош

گر الفی مرغ پر افکنده باش

Варна чу б ҳарф сарафканда бош

ورنه چو ب حرف سرافکنده باش

Чун алифи оростаи маҷлисӣ

چون اَلف آراستهٔ مجلسی

Ҳеҷ надорӣ чу алифи муфлисӣ

هیچ نداری چو الف مفلسی

Хор нае ки авҷ гароӣ кунӣ

خار نه‌ای که‌اوج گرایی کنی

Ба ки чу гул бесар ва пое кунӣ

به که چو گل بی سر و پایی کنی

Тифл нае пой ба бозии макаш

طفل نه‌ای پای به بازی مکش

Умр нае сар ба дарозии макаш

عمر نه‌ای سر به درازی مکش

Рӯз ба охир шуду хуршеди давр

روز به آخر شد و خورشید دور

Соя шавад беш чу кам гашти нур

سایه شود بیش چو کم گشت نور

Рӯз шунидам чу ба поён шавад

روز شنیدم چو به پایان شود

Соя ҳар чизи ду чандон шавад

سایهٔ هر چیز دو چندان شود

Сояи парастӣ чаҳ кунӣ ҳамчуи боғ ?

سایه پرستی چه کنی همچو باغ‌؟

Соя шикан бош чу нури чароғ

سایه‌شکن باش چو نور چراغ

Гар ту зи худ соя туоне бурид

گر تو ز خود سایه توانی برید

Айби ту чун соя шавад нопадид

عیب تو چون سایه شود ناپدید

Сояи нишинӣ на фан ҳар кас аст

سایه‌نشینی نه فن هر کَس است

Соя нишин чашмаи ҳайвон бас аст

سایه‌نشین چشمهٔ حیوان بس است

эй зибру зери сару пои ту

ای زبر و زیر سر و پای تو

Зеру зибртар зи фалаки рои ту

زیر و زبر‌تر ز فلک رای تو

Субҳ бидон медиҳадат ташти зар

صبح بدان می‌دهدت تشت زر

То ту зи худ даст башуе магар

تا تو ز خود دست بشویی مگر

Чунки дарин ташти шӯии ҷомаи шӯ ӣ

چونکه درین تشت شوی جامه‌شو‌ی

Оби зи сарчашмаи хуршеди ҷӯй

آب ز سرچشمهٔ خورشید جوی

Қурсаи хуршед ки собӯн туаст

قرصهٔ خورشید که صابون توست

Шўхгн аз ҷомаи пар хӯн туаст

شوخگن از جامهٔ پر خون توست

Аз баси оташ ки табиат фишонд

از بس آتش که طبیعت فشاند

Дар ҷигари умри ту обӣ намонад

در جگر عمر تو آبی نماند

Гар танат аз чирки ғараз пок нест

گر تنت از چرک غرض پاک نیست

Зар на ҳамаи сурх буд бок нест

زر نه همه سرخ بوَد باک نیست

Гар сухан аз покӣ унсур шавад

گر سخن از پاکی عنصر شود

Меъдаи дӯзахи зи куҷо пар шавад ?

معده دوزخ ز کجا پر شود؟

Гар чу тарозу шудае рости кор

گر چو ترازو شده‌ای راست‌کار

Ростии дил ба тарозуи гумор

راستی دل به ترازو گمار

Ҳар ҷӯ ва ҳар ҳуба ки бозуии ту

هر جو و هر حبه که بازوی تو

Кам кунад аз килу тарозу ӣ ту

کم کند از کیل و ترازو‌ی تو

Ҳаст якояки ҳама бар ҷои хеш

هست یکایک همه بر جای خویش

Рӯзи пасини ҷумлаи биоранди пеш

روز پسین جمله بیارند پیش

Бо ту намоянд наоне т ро

با تو نمایند نهانی‌ت را

Кам диҳӣ ва беш сетонеи т ро

کم‌دهی و بیش‌ستانی‌ت را

Худ макун ин теғи тарозуи равон

خود مکن این تیغ ترازو روان

Гарна фузун май даҳ ва кам май ситон

گرنه فزون می‌ده و کم می‌سِتان

Гули зи кажии хор дар оғӯш ёфт

گُل ز کژی خار در آغوش یافت

Нешикар аз ростии он нӯш ёфт

نیشکر از راستی آن نوش یافت

Ростии онҷо ки илм бар занад

راستی آنجا که عَلَم بر زند

Ёрии ҳақи даст ба ҳам бар занад

یاری حق دست به هم بر زند

Аз каҷии уфтӣ ба каму костӣ

از کجی افتی به کم و کاستی

Аз ҳамаи ғами рстӣ агар ростӣ

از همه غم رستی اگر راستی

зи оташ танҳо на , ки аз гарму сард

ز‌آتش تنها نه‌، که از گرم و سرد

Ростии мард буд дръи мард

راستی مرد بود دِرع مرد