Биёи соқии он роҳи райҳони сиришт

بیا ساقی آن راح ریحان‌سرشت

Ба ман даҳ ки бар ёдам омад биҳишт

به من ده که بر یادم آمد بهشت

Магари зи он май обод киштӣ шавам

مگر ز آن می آباد کشتی شوم

Вагар ғарқаи гирдам биҳиштӣ шавам

وگر غرقه گردم بهشتی شوم

Хушо рўзгоро ки дорад касе

خوشا روزگارا که دارد کسی

Ки бозор ҳирсаш набошад басӣ

که بازار حرصش نباشد بسی

Ба қадари бсндши ясорӣ буд

به قدر بسندش یساری بود

Кунад корӣ ар марди корӣ буд

کند کاری ار مرد کاری بود

Ҷаҳон мегузорад ба хўшхўоргӣ

جهان می‌گذارد به خوش‌خوارگی

Ба андоза дорад так борагӣ

به اندازه دارد تک بارگی

На базлӣ ки тӯфони براردи зи мол

نه بذلی که طوفان برآرد ز مال

На сарфӣ ки сахтии дарорад ба ҳол

نه صرفی که سختی درآرد به حال

Ҳамаи сахтӣ аз бастагӣ лозим аст

همه سختی از بستگی لازم است

Чу дар башиканӣ хонаи пар ҳизум аст

چو در بشکنی خانه پر هیزم است

Чунон зӣ казон зистани солиён

چنان زی کزان زیستن سالیان

Туро суду касро набошад зиён

تو را سود و کس را نباشد زیان

Гзорндаҳи дарҷи деҳқони навард

گزارنده درج دهقان نورد

Гзорндгонро чунин ёд кард

گزارندگان را چنین یاد کرد

Ки чун шоҳи Юнони малики Филқўс

که چون شاه یونان ملک فیلقوس

Брорости малики ҷаҳон чун арӯс

برآراست ملک جهان چون عروس

Ба фарзона фарзанд шуд сари баланд

به فرزانه فرزند شد سر‌بلند

Ки фаррух буд гавҳари арҷманд

که فرخ بوَد گوهر ارجمند

Чу фарзанди худро хирадманд ёфт

چو فرزند خود را خردمند یافت

Шуд эмин ки шоиста фарзанд ёфт

شد ایمن که شایسته فرزند یافت

Надорад падар ҳеҷ боиста тар

ندارد پدر هیچ بایسته‌تر

зи фарзанди шоистаи шоиста тар

ز فرزند شایسته شایسته‌تر

Нишондаш ба дониш дар омухтан

نشاندش به دانش در آموختن

Ки гавҳар шавад санг аз афрӯхтан

که گوهر شود سنگ از افروختن

Нқўмоҷси онкўи хирадманд буд

نقوماجس آنکو خردمند بود

Арастӯии доноаши фарзанд буд

ارسطوی داناش فرزند بود

Ба омӯзгорӣ бар ӯ ранҷи барад

به آموزگاری بر او رنج برد

Биёмухташ ончӣ натавон шимурд

بیاموختش آنچه نتوان شمرد

Адабҳои шоҳӣ , ҳунарҳои нағз

ادب‌های شاهی‌، هنر‌های نغز

Ки неруӣ дил бошаду нури мағз

که نیروی دل باشد و نور مغز

з ҳар донишии ков буд дар қиёс

ز هر دانشی کاو بوَد در قیاس

Взў гардад андешаи маънии шинос

وزو گردد اندیشه معنی‌شناس

Брорости он гавҳари пок ро

برآراست آن گوهر پاک را

Чу анҷум ки ороед афлок ро

چو انجم که آراید افلاک را

Хабар додаш аз ҳар чаҳ дар парда буд

خبر دادش از هر چه در پرده بود

Касе кам чунон Тифли парварда буд

کسی کم چنان طفل پرورده بود

Ҳамаи солаи шҳзодаҳи тезҳӯш

همه ساله شهزاده تیزهوش

Ба ҷузи илмро раҳи надодӣ ба гӯш

به جز علم را ره ندادی به گوش

Ба борӣки бинӣ чу бишитофтӣ

به باریک‌بینی چو بشتافتی

Суханҳои борӣки дарёфтӣ

سخن‌های باریک دریافتی

Арастӯ ки ҳам дарси шаҳи зода буд

ارسطو که هم‌درس شه‌زاده بود

Ба хизматгар ӣ дил бадв дода буд

به خدمت‌گر‌ی دل بدو داده بود

Ҳар онч аз падар моя андӯхтӣ

هر آنچ از پدر مایه اندوختی

Гузориши кунон дар ваии омухтӣ

گزارش‌کنان در وی آموختی

Чу устоди доно ба фарҳангу рой

چو استاد دانا به فرهنگ و رای

Малики зодаро дид бар ганҷи пой

ملک‌زاده را دید بر گنج پای

Ба таълим ӯ бештари баради ранҷ

به تعلیم او بیشتر برد رنج

Ки хуш дил кунад мардро поси ганҷ

که خوش‌دل کند مرد را پاس گنج

Чу маншури иқбол ӯ хонд пеш

چو منشور اقبال او خواند پیش

Дарави басти унвони фарзанди хеш

درو بست عنوان فرزند خویش

Ба рӯзӣ ки толеъи пазирнда буд

به روزی که طالع پذیرنده بود

Нигини сухани меҳри гӣранда буд

نگین سخن مُهر گیرنده بود

Ба шҳзодаҳ биспурад фарзанд ро

به شهزاده بسپرد فرزند را

Ба паймон дар афзуди савганд ро

به پیمان در افزود سوگند را

Ки чун сар бар оре ба чархи баланд

که چون سر بر‌آری به چرخ بلند

зи мактаб ба майдони ҷаҳонии саманд

ز مکتب به میدان جهانی سمند

Сари душманон бар замин оварӣ

سر دشمنان بر زمین آوری

Ҷаҳони зери меҳри нигин оварӣ

جهان زیر مُهر نگین آوری

Ҳумоюн кунӣ тахтро зери тоҷ

همایون کنی تخت را زیر تاج

Фрстндт аз ҳафт кишвари хароҷ

فرستندت از هفت کشور خراج

Бар офоқи кишвар худоӣ кунӣ

بر آفاق کشور خدایی کنی

Ҷаҳон дар ҷаҳон подшоиӣ кунӣ

جهان در جهان پادشایی کنی

Ба ёди ореи ин дарсу таълим ро

به یاد آری این درس و تعلیم را

Парастиш насозӣ зару сим ро

پرستش نسازی زر و سیم را

Назар бар надории зи фарзанди ман

نظر بر نداری ز فرزند من

Ба ҷойоварӣ ҳақи пайванди ман

به جای آوری حق پیوند من

Ба дастурӣ ӯ шӯии шуғли санҷ

به دستوری او شوی شغل سنج

Ки дастури доно ба аз теғу ганҷ

که دستور دانا به از تیغ و گنج

Туро давлат ӯро ҳунар ёвар аст

تو را دولت او را هنر یاور است

Ҳунарманд бо давлатӣ дар хур аст

هنرمند با دولتی در خور است

Ҳунар ҳар куҷо ёфт қадре тамом

هنر هر کجا یافت قدری تمام

Ба давлат худоӣ баровард ном

به دولت خدایی برآورد نام

Ҳамон давлатӣ ки арҷмандӣ гирифт

همان دولتی که‌ارجمندی گرفت

зи рои баландон баландӣ гирифт

ز رای بلندان بلندی گرفت

Чу хоҳӣ ки бар маи расонии сарир

چو خواهی که بر مه رسانی سریر

Азин нардбони бошиддати ногузир

ازین نردبان باشدت ناگزیر

Малики зода бо ӯ ба ҳам дод даст

ملک‌زاده با او به‌هم داد دست

Ба пзрФтгорӣ бар он аҳди баст

به پذرفتگاری بر آن عهد بست

Ки шоҳӣ чу бар ман кунад шуғли рост

که شاهی چو بر من کند شغل راست

Вазир ӯ буд бар ман эзади гўост

وزیر او بوَد‌، بر من ایزد گواست

Нтобам сар аз ройу паймон ӯ

نتابم سر از رای و پیمان او

Набандам камари ҷуз ба фармон ӯ

نبندم کمر جز به فرمان او

Саранҷом ки иқбол ёрӣ намӯд

سرانجام که‌اقبال یاری نمود

Барони аҳди шоҳ устуворӣ намӯд

برآن عهد شاه استواری نمود

Чу устод донист кони Тифли хирад

چو استاد دانست کان طفل خرد

Бихоҳад зи гардани кашони гӯии барад

بخواهد ز گردن‌کشان گوی برد

Аз он ҳандасии ҳарф шаклӣ кашид

از آن هندسی حرف شکلی کشید

Ки мағлубу ғолиб дарав шуд падед

که مغلوب و غالب درو شد پدید

Бадв дод кин ҳарфро вақти кор

بدو داد کاین حرف را وقت کار

Ба номи худу хасм худ баршумор

به نام خود و خصم خود برشمار

Агар ғолиб аз доира ном туаст

اگر غالب از دایره نام توست

Шумори зафар дар саранҷом туаст

شمار ظفر در سرانجام توست

Вагар зи онкии ноғолибӣ дар қиёс

وگر ز آنکه ناغالبی در قیاس

зи ғолибтар аз хештан дар ҳарос

ز غالب‌تر از خویشتن در هراس

Шаҳи он ҳарфи бастади зи донои пер

شه آن حرف بستد ز دانای پیر

Шуд он доварии пеш ӯ дилпазир

شد آن داوری پیش او دلپذیر

Чу ҳар вақти кони ҳарфи бнгоштӣ

چو هر وقت کان حرف بنگاشتی

зи пирӯзии худ хабар доштӣ

ز پیروزی خود خبر داشتی

Бар ингуна мезист бо ройу ҳуш

بر اینگونه می‌زیست با‌رای و هوش

з ҳар дониш оварда диягӣ ба ҷӯш

ز هر دانش آورده دیگی به جوش

Ҳам ӯ ҳимматии зирак андеш дошт

هم او همّتی زیرک‌اندیش داشت

Ҳам андешаи зиракон беш дошт

هم اندیشهٔ زیرکان پیش داشت

Ба фармони кори огаҳон кор кард

به فرمان کار‌آگهان کار کرد

Бад-ӣни огаҳии бахтро ёр кард

بدین آگهی بخت را یار کرد

Ҳунари пешаи фарзанди устод ӯ

هنر‌پیشه فرزند استاد او

Ки ҳам дарс ӯ буд ва ҳам зод ӯ

که هم‌درس او بود و هم‌زاد او

Аҷаби меҳрбон буд бар марзбон

عجب مهربان بود بر مرزبان

Дили марзбони ҳам бадви меҳрбон

دل مرزبان هم بدو مهربان

Накардӣ яке мурғ бар бобизан

نکردی یکی مرغ بر بابزن

Ки Арастӯ набӯдӣ бар он рои зан

که‌ارسطو نبودی بر آن رای‌زن

Нҷстии зи тадбир ӯ даврӣ ӣӣ

نجستی ز تدبیر او دوری‌یی

Ба ҳар кори азуи хости дастурӣ ӣӣ

به‌هر کار ازو خواست دستوری‌یی

Чу паргори чарх аз бар кӯҳу дашт

چو پرگار چرخ از بر کوه و دشت

Барин доираи муддатӣ чанд гашт

برین دایره مدتی چند گشت

Малики Филқўс аз ҷаҳони рахти барад

ملک فیلقوس از جهان رخت برد

Ҷаҳонро ба шоҳаншаҳи нави супурд

جهان را به شاهنشه نو سپرد

Ҷаҳон чист бигузар зи найранг ӯ

جهان چیست‌، بگذر ز نیرنگ او

Раҳоӣ ба чанговар аз чанг ӯ

رهایی به چنگ آور از چنگ او

Дарахтӣаст шаш паҳлуу чорбих

درختی است شش پهلو و چاربیخ

Танӣ чандро баста бар чори мех

تنی چند را بسته بر چار میخ

Якояки варақҳои мо зини дарахт

یکایک ورق‌های ما زین درخت

Ба зери аўФтд чун вазади боди сахт

به زیر اوفتد چون وزد باد سخت

Муқӣмӣ набинӣ дарин боғи кас

مقیمی نبینی درین باغ کس

Тамошо кунад ҳар яке як нафас

تماشا کند هر یکی یک نفس

Дар ӯ ҳар дамӣ навбарӣ ме расад

در او هر دمی نوبری می‌رسد

Яке меравад дайгарӣ ме расад

یکی می‌رود دیگری می‌رسد

Ҷаҳони кому нокоми хоҳии супурд

جهان کام و ناکام خواهی سپرد

Ба худ комгии пай чаҳ хоҳии фишурд ?

به خود کامگی پی چه خواهی فشرد‌؟

Дарин чорсўи ҳеҷ ҳангома нест

درین چارسو هیچ هنگامه نیست

Ки кӣса бар мард худкома нест

که کیسه بر مرد خودکامه نیست

Ба дом ҷаҳон ҳастӣ аз вом ӯ

به دام جهان هستی از وام او

Бидиҳ вом ӯ , рстӣ аз дом ӯ

بده وام او‌، رَستی از دام او

Шабии наъли банд ӣу полонгар ӣ

شبی نعل‌بند‌ی و پالان‌گر‌ی

Ҳақ хештан хостанд аз харӣ

حق خویشتن خواستند از خری

Хар аз пои ранҷидау пушти риш

خر از پای رنجیده و پشت ریش

БиФкндшони наълу полон ба пеш

بیفکندشان نعل و پالان به پیش

Чу аз воми дории хари озоди гашт

چو از وام‌داری خر آزاد گشت

Бар осуд ва аз хештани шоди гашт

بر آسود و از خویشتن شاد گشت

Ту низ эй ба хокӣ шудаи гирди нок

تو نیز ای به خاکی شده گَرد‌ناک

Бидиҳ вому беруни ҷа аз гирду хок

بده وام و بیرون جَه از گرد و خاک