Биёи соқии он ҷоми ойӣнаи фом
بیا ساقی آن جام آیینهفام
Ба ман даҳ ки бар даст ба ҷои ҷом
به من ده که بر دست به جای جام
Чу зон ҷоми Кайхусрав ойин шавам
چو زان جام کیخسرو آیین شوم
Бидон ҷоми равшани ҷаҳон байн шавам
بدان جام روشن جهانبین شوم
Биё то з бедод шӯйем даст
بیا تا ز بیداد شوییم دست
Ки бе дод натавон з бедод раст
که بی داد نتوان ز بیداد رست
Чаҳ бандеми дил дар ҷаҳони солу моҳ
چه بندیم دل در جهان سال و ماه
Ки ҳам дев хонаст ва ҳам ғӯли роҳ
که هم دیو خانست و هم غولراه
Ҷаҳони воми хеш аз ту як сари барад
جهان وام خویش از تو یکسر بَرَد
Ба ҷуръа фиристад ба соғари барад
به جرعه فرستد به ساغر برد
Чу борон ки як як муҳайё шавад
چو باران که یکیک مهیا شود
Шавад сайл ва онгаҳ ба дарё шавад
شود سیل و آنگه به دریا شود
Биё то хӯрем ончӣ дорем шод
بیا تا خوریم آنچه داریم شاد
Дирам бар дирам чанд бояд ниҳод
درم بر درم چند باید نهاد؟
Наҳангӣ ба мо бргзр карда гир
نهنگی بمابر گذرکرده گیر
Ҳамаи ганҷи нохӯрдаро хӯрдаи гир
همه گنج ناخورده را خورده گیر
Аз он ганҷи коваради қорун ба даст
از آن گنج کاورد قارون به دست
Саранҷом дар хоки байн чун нишаст
سرانجام در خاک بین چون نشست
Вазони хишти заррини шаддоди од
وزان خشت زرین شداد عاد
Чаҳ омад ба ҷузи мурдани номурод
چه آمد بهجز مردنِ نامراد؟
Дарин боғи рангин дарахтӣ нараст
درین باغ رنگین درختی نرست
Ки монад аз қафои тбрзни дуруст
که ماند از قفای تبرزن درست
Гузориш кун зевари тоҷу тахт
گزارشکن ِ زیور تاج و تخت
Чунин гуфт кони шоҳи фирӯзи бахт
چنین گفت کان شاه فیروز بخت
Яке рӯзи фориғи дилу шоди баҳр
یکی روز فارغدل و شاد بهر
Бар осӯда буд аз ҳавасҳои даҳр
بر آسوده بود از هوسهای دهر
Май ноб дар ҷоми шоҳаншаҳӣ
می ناب در جام شاهنشهی
Гуҳии пар ҳаме кард ва гоҳе тиҳӣ
گهی پر همیکرد و گاهی تهی
Ҳакямони ҳушёри дили пеш ӯ
حکیمان هشیار دل پیش او
Хирадманди мӯниси хиради хеш ӯ
خردمند مونس خرد خویش او
Ба ҳар нисбатии комад аз бонги чанг
به هر نسبتی کامد از بانگ چنگ
Сухан шуд басӣ дар нмтҳои танг
سخن شد بسی در نمطهای تنگ
Ба ҳар ҷуръа май ки шаҳ ме фишонд
به هر جرعه می که شه میفشاند
Муҳандиси дарахтӣ дар ӯ май нишонд
مهندس درختی در او مینشاند
Дурахшон шуда май чу равшани дурахш
درخشان شده می چو روشن درخش
Қадаҳи шукри афшон ва май нӯши бахш
قدح شکر افشان و می نوشبخش
Димоғи ниўшндаҳро саргарон
دماغ نیوشنده را سرگران
зи нӯш мева равад ромишгари ан
ز نوش میو رود رامشگران
Сиришки қадаҳи нолаи арғунун
سرشک قدح نالهٔ ارغنون
Равон карда аз равадҳо равад хӯн
روان کرده از رودها رود خون
Зиҳии захм каз захма чун шукр
زهی زخم کز زخمهٔ چون شکر
Шавад равад хушкӣ бадв равад тар
شود رود خشکی بدو رود تر
Дар он базми ороста чун биҳишт
در آن بزم آراسته چون بهشت
Гули афшонтар аз моҳи Урдӣбиҳишт
گل افشانتر از ماه اردیبهشت
Сикандари ҷаҳонҷу ӣ фаррухи сарир
سکندر جهانجوی فرخ سریر
Нишаста чу бар чархи бадари мунир
نشسته چو بر چرخ بدر منیر
з доро даромад фиристода Эй
ز دارا درآمد فرستادهای
Сухангӯӣу равшани дили озода Эй
سخنگوی و روشندل آزادهای
Чу хусрав прессатон парастиш намӯд
چو خسرو پرستان پرستش نمود
Ҳам ӯро ва ҳам шоҳи худро ситуд
هم او را و هم شاه خود را ستود
Чу кард офарин бар ҷаҳони паҳлавон
چو کرد آفرین بر جهان پهلوان
Шунида сухан кард бо ӯ равон
شنیده سخن کرد با او روان
зи доро дуруд оваредаш нахуст
ز دارا درود آوریدش نخست
Надода хароҷи куҳани бози ҷуст
نداده خراج کهن باز جست
Ки чун буд каз гавҳару тавқу тоҷ
که چون بود کز گوهر و طوق و تاج
зи даргоҳи мо вогрФтии хароҷ
ز درگاه ما واگرفتی خراج
Забунӣ чаҳ дидӣ ту дар кори мо
زبونی چه دیدی تو در کار ما
Ки барадии сар аз хати паргори мо
که بردی سر از خط پرگار ما
Ҳамон расми деринаро кори банд
همان رسم دیرینه را کار بند
Макун саркашӣ то наёбӣ газанд
مکن سرکشی تا نیابی گزند
Сикандари зи гармӣ чунон барфурӯхт
سکندر ز گرمی چنان برفروخت
Ки аз оташи дил забонаш бсухт
که از آتش دل زبانش بسوخت
Камони гӯшаи абрӯяш хам гирифт
کمان گوشهٔ ابرویش خم گرفت
зи тундии ши гӯяндаро дам гирифт
ز تندیش گوینده را دم گرفت
Чунон дид дар қосиди роҳи санҷ
چنان دید در قاصد راه سنج
Ки аз ҷӯши дил мағзаш омад ба ранҷ
که از جوش دل مغزش آمد به رنج
Забон чун зи гармӣ бар ошуфта шуд
زبان چون ز گرمی بر آشفته شد
Суханҳои ногуфтанӣ гуфта шуд
سخنهای ناگفتنی گفته شد
Фурӯ гуфт лухтии суханҳои сахт
فرو گفت لختی سخنهای سخت
Чу гуяд худованди шамшеру тахт
چو گوید خداوند شمشیر و تخت
Киро дар хирад рой бошад баланд
کرا در خرد رای باشد بلند
Нагӯяд суханҳои нои сӯдманд
نگوید سخنهای ناسودمند
Забонгар ба гармӣ сабурӣ кунад
زبانگر به گرمی صبوری کند
з даврӣ кун хеш даврӣ кунад
ز دوری کن خویش دوری کند
Сухан гарчи бо ӯ зҳозаҳ буд
سخن گرچه با او زهازه بود
Нагуфтан ҳам аз гуфтанаш ба буд
نگفتن هم از گفتنش به بود
Чу хуш гуфт фарзонаи пеши байн
چو خوش گفت فرزانهٔ پیش بین
Забон гӯштӣнасту теғи оҳанӣн
زبان گوشتین است و تیغ آهنین
Набошад ба худ бар касе марзбон
نباشد به خود بر کسی مرزبان
Ки гуяд ҳар онч оядаш бар забон
که گوید هر آنچ آیدش بر زبان
Гзорндаҳи пери киёнии сиришт
گزارنده پیر کیانی سرشت
Гузориш чунин кард аз он срнбшт
گزارش چنین کرد از آن سرنبشت
Ки вақте ки аз гавҳару теғу тоҷ
که وقتی که از گوهر و تیغ و تاج
з Юнон шудӣ пеши дорои хароҷ
ز یونان شدی پیش دارا خراج
Дар он гавҳарин ганҷи бен нопадид
در آن گوهرین گنج بن ناپدید
Бадии хояи зари худои офарид
بدی خایهٔ زر خدای آفرید
Мунаққаши яке хусравонеи бисот
منقش یکی خسروانی بساط
Ки бинандаро тоза кардӣ нишот
که بیننده را تازه کردی نشاط
Чу қосиди забони теғ пӯлод кард
چو قاصد زبان تیغ پولاد کرد
Хароҷ куҳан гаштаро ёд кард
خراج کهن گشته را یاد کرد
Бирав бонг зад шаҳриёри далер
برو بانگ زد شهریار دلیر
Ки натавон ситади ғорат аз тунди шер
که نتوان ستد غارت از تندشیر
Замонаи дигаргунаи ойини ниҳод
زمانه دگرگونه آیین نهاد
Шуд он мурғи кови хояи заррини ниҳод
شد آن مرغ کاو خایه زرین نهاد
Сипеҳри он бисоти куҳан дар навишт
سپهر آن بساط کهن در نوشت
Бисотӣ дигар маликро тозаи гашт
بساطی دگر ملک را تازه گشت
Ҳамаи сола гавҳар нахезад зи санг
همه ساله گوهر نخیزد ز سنگ
Гуҳӣ сулҳ созад ҷаҳони гоҳи ҷанг
گهی صلح سازد جهان گاه جنگ
Ба гардани кашӣ бар майовар нафас
به گردن کشی بر میاور نفس
Ба шамшер бо ман сухани гӯии бас
به شمشیر با من سخن گوی و بس
Туро он кифоят ки шамшери ман
تو را آن کفایت که شمشیر من
Наёрад сари тахти ту зери ман
نیارد سر تخت تو زیر من
Чу ман бо рикобӣ ки бардоштам
چو من با رکابی که برداشتم
Аннани ҷаҳон бар ту бгзоштм
عنان جهان بر تو بگذاشتم
Ту бо онкии дории чунон тӯша Эй
تو با آنکه داری چنان توشهای
Раҳо кун маро дар чунин гӯша Эй
رها کن مرا در چنین گوشهای
Бар онам мёўр ки азм оварам
بر آنم میاور که عزم آورم
Ба ҳам панҷае бо ту разм оварам
به هم پنجهای با تو رزم آورم
Ба як сӯи нуҳуми меҳру озарм ро
به یک سو نهم مهر و آزرم را
Ба ҷӯш оварам кӣнаи гарм ро
به جوش آورم کینهٔ گرم را
Магар шаҳ надонад ки дар рӯзи ҷанг
مگر شه نداند که در روز جنگ
Чаҳ сарҳо буридам дар ақсои занг
چه سرها بریدم در اقصای زنگ
Ба як тохтан то куҷои тохтам
به یک تاختن تا کجا تاختم
Чаҳ гардани кашонро срондохтм
چه گردنکشان را سرانداختم
Касе ки армағонӣ диҳад тавқу тоҷ
کسی کهارمغانی دهد طوق و تاج
Чу зинҳорён чун фиристад хароҷ
چو زنهاریان چون فرستد خراج
зи ман Миср бояд на зар хостан
ز من مصر باید نه زر خواستن
Сухан чун зари мисрӣ оростан
سخن چون زر مصری آراستن
Бибин пойгоҳи маро то куҷост
ببین پایگاه مرا تا کجاست
Бидон поя бояд зи ман мояи хост
بدان پایه باید ز من مایه خواست
Мингиз фитна мефурӯз кин
مینگیز فتنه میفروز کین
Харобии мёўр дар Эрони замин
خرابی میاور در ایران زمین
Туро мулкии осӯда бедоғу ранҷ
تو را ملکی آسوده بی داغ و رنج
Макун носипосӣ дар он молу ганҷ
مکن ناسپاسی در آن مال و گنج
Мшўрон ба хўдкомии айём ро
مشوران به خودکامی ایام را
Қалами даракаши андешаи хом ро
قلم درکش اندیشهٔ خام را
зи ман ончӣ бар ноидт дар махоҳ
ز من آنچه بر نایدت در مخواه
Чунон бош бо ман ки бо шоҳи шоҳ
چنان باش با من که با شاه شاه
Фиристода кин достон гӯш кард
فرستاده کاین داستان گوش کرد
Суханҳои худро фаромӯш кард
سخنهای خود را فراموش کرد
Сӯй шоҳ шуд доғ бар дили кашон
سوی شاه شد داغ بر دل کشان
Шитобанда чун барқ оташ фишон
شتابنده چون برق آتش فشان
Фурӯ гуфт пайғомҳои дурушт
فرو گفت پیغامهای درشت
Казу срўбнро ду то гашти пушт
کزو سروبن را دو تا گشت پشت
Чу дорои ҷавоб Сикандар шунид
چو دارا جواب سکندر شنید
Яке давр бош аз ҷигар бар кашид
یکی دور باش از جگر بر کشید
Ки бесиккаеро чаҳ ёро буд
که بی سکهای را چه یارا بود
Ки ҳам сиккаи номи доро буд
که هم سکهٔ نام دارا بود
Ба тундии басии достон ёд кард
به تندی بسی داستان یاد کرد
Ки зон шуд ниўшндаҳро рӯй зард
کهزان شد نیوشنده را روی زرد
Бихандед ва гуфт андари он заҳр ханд
بخندید و گفت اندر آن زهرخند
Ки афсӯс бар кори чархи баланд
که افسوس بر کار چرخ بلند
Фалаки байн чаҳ зулм ошкоро кунад
فلک بین چه ظلم آشکارا کند
Ки Искандари оҳанг доро кунад
که اسکندر آهنگ دارا کند
Сикандар нагар худ буд кӯҳи қоф
سکندر نه گر خود بود کوه قاف
Ки бошад ки ман бошамаш ҳам масоф ?
که باشد که من باشمش هممصاف؟
Чунон пашшаеро ба ҷанги уқоб
چنان پشهای را به جنگ عقاب
Ки аз қатраи дони пеши дарёии об
که از قطره دان پیش دریای آب
Сабки қосидиро ба даргоҳ ӯ
سبک قاصدی را به درگاه او
Фиристод ва шуд чашм бар роҳ ӯ
فرستاد و شد چشم بر راه او
Яке гӯйу чавгон ба қосиди супурд
یکی گوی و چوگان به قاصد سپرد
ҚФизии пар аз кунҷиди ношимурд
قفیزی پر از کنجد ناشمرد
Дар омухтанаши рози он пешкаш
در آموختش راز آن پیشکش
Бидон таъбия шуд дили шоҳи хуш
بدان تعبیه شد دل شاه خوش
Сӯй рӯм шуд қосиди тизгом
سوی روم شد قاصد تیزگام
зи дорои пазируфта бо худ паём
ز دارا پذیرفته با خود پیام
зи раҳ чун дар омад бар шоҳи рӯм
ز ره چون در آمد بر شاه روم
Фурӯзанда шуд ҳамчуи оташи зи мум
فروزنده شد همچو آتش ز موم
Сарафканда дар пояи бандагӣ
سرافکنده در پایه بندگی
Намӯдаш нишони парастандагӣ
نمودش نشان پرستندگی
Нахустин гиреҳ каз сухан боз кард
نخستین گره کز سخن باز کرد
Суханро ба чарбӣ сароғоз кард
سخن را به چربی سرآغاز کرد
Ки фармондиҳони ҳоким ҷон шуданд
که فرماندهان حاکم جان شدند
Фиристодагони банда фармон шуданд
فرستادگان بنده فرمان شدند
Чаҳ Фрмоидми шоҳи фирӯзи рой
چه فرمایدم شاه فیروز رای
Ки фармони фармондиҳи орм ба ҷой ?
که فرمان فرمانده آرم به جای؟
Сикандар бидонаст кони узри хоҳ
سکندر بدانست کان عذر خواه
Паёмии дурушти орад аз назд шоҳ
پیامی درشت آرد از نزد شاه
Ба биғораҳ гуфто биовар паём
به بیغاره گفتا بیاور پیام
Паёмовар аз банд бикшод ком
پیامآور از بند بگشاد کام
Матоъӣ ки дар сила хеш дошт
متاعی که در سله خویش داشت
Биоварад ва як як фаро пеш дошт
بیاورد و یک یک فرا پیش داشت
Чу оварда пеши Сикандари ниҳод
چو آورده پیش سکندر نهاد
Ба пайғоми доро забон баргушод
به پیغام دارا زبان برگشاد
зи чавгону гӯй андар омад нахуст
ز چوگان و گوی اندر آمد نخست
Ки тифлии ту бозӣ ба ин кун дуруст
که طفلی تو بازی به این کن درست
Вагар орзӯӣ набард оядат
وگر آرزوی نبرد آیدت
зи беҳудагии дил ба дард оядат
ز بیهودگی دل به درد آیدت
Ҳамон кунҷид ношимурда фишонд
همان کنجد ناشمرده فشاند
Казин беш хоҳам сипаҳ бар ту ронад
کزین بیش خواهم سپه بر تو راند
Сикандари ҷаҳони довари ҳӯшманд
سکندر جهان داور هوشمند
Дарин фол ҳо дид фатҳии баланд
درین فالها دید فتحی بلند
Мисли зад ки ҳар чаҳ он гурезади зи пеш
مثل زد که هر چه آن گریزد ز پیش
Ба чавгонкашидаш тавон пеши хеш
به چوگان کشیدش توان پیش خویش
Магари шоҳ аз он дод чавгон ба ман
مگر شاه از آن داد چوگان به من
Ки то зу кашами малик бар хештан
که تا زو کشم ملک بر خویشتن
Ҳамон гӯйро марди ҳиأти шинос
همان گوی را مرد هیأت شناس
Ба шакли замин май наад дар қиёс
به شکل زمین مینهد در قیاس
Чу гӯии замини шоҳи моро супурд
چو گوی زمین شاه ما را سپرد
Бад-ӣн гӯй хоҳам азуи гӯии барад
بدین گوی خواهم ازو گوی برد
Чу зин гӯна кард он гузоришгар ӣ
چو زین گونه کرد آن گزارشگری
Ба кунҷид дар омад дар доварӣ
به کنجد در آمد در داوری
Фурӯи рехти кунҷид ба саҳни сарой
فرو ریخت کنجد به صحن سرای
Талаб кард мурғони кунҷиди рубой
طلب کرد مرغان کنجد ربای
Ба як лаҳзаи мурғон дар ӯ тохтанд
به یک لحظه مرغان در او تاختند
Заминро з кунҷид бипардохтанд
زمین را ز کنجد بپرداختند
Ҷавобии сети гуфтои дарин раҳнамӯн
جوابیست گفتا درین رهنمون
Чу равған ки аз кунҷид ояд бурун
چو روغن که از کنجد آید برون
Агар лашкар аз кунҷид ангехт шоҳ
اگر لشکر از کنجد انگیخت شاه
Марои мурғи кунҷид хур омад сипоҳ
مرا مرغ کنجد خور آمد سپاه
Пас онгаҳ қФизии сапандони хирад
پس آنگه قفیزی سپندان خرد
Ба подоши кунҷид ба қосиди супурд
به پاداش کنجد به قاصد سپرد
Ки шаҳ гар кашад лашгарӣ зон қиёс
که شه گر کشد لشگری زان قیاس
Сипоҳи марои ҳам бад-инсон шинос
سپاه مرا هم بدینسان شناس
Чу қосиди ҷавобӣ чунин дид сахт
چو قاصد جوابی چنین دید سخت
Ба пушти хар хеш барбаст рахт
به پشت خر خویش بربست رخت
Ба дорои расонад аз Сикандари ҷавоб
به دارا رساند از سکندر جواب
Ҷавобии гулӯи гир чун заҳри ноб
جوابی گلوگیر چون زهر ناب
Барошуфт аз он тиргии шоҳ ро
برآشفت از آن طیرگی شاه را
Ки ҳуҷҷати қавӣ буд бадхоҳ ро
که حجت قوی بود بدخواه را
Ҷаҳондори доро дарон доварӣ
جهاندار دارا دران داوری
Талаб кард аз эрониёни ёварӣ
طلب کرد از ایرانیان یاوری
зи чину зи хоразму ғазнӣну ғӯр
ز چین و ز خوارزم و غزنین و غور
Замин оҳанӣн шуд зи наъли сутур
زمین آهنین شد ز نعل ستور
Сипоҳӣ ба ҳам кард чун кӯҳи қоф
سپاهی بههم کرد چون کوه قاف
Ҳамаи санги Фрсоӣу оҳани шикоф
همه سنگ فرسای و آهن شکاف
Чу оризи шумор сипаҳ барграфт
چو عارض شمار سپه برگرفت
Фурӯ монад ақл аз шумурдани шигифт
فرو ماند عقل از شمردن شگفت
зи ҷангии саворони чобуки рикоб
ز جنگی سواران چابک رکاب
Ба нуҳсад ҳазор андар омад ҳисоб
به نهصد هزار اندر آمد حساب
Ҷаҳонҷӯй чун дид каз лашгараш
جهانجوی چون دید کز لشگرش
Ҳамеи мавҷ дарё занад кишвари ш
همی موج دریا زند کشورش
Сипоҳӣ чу оташи сӯй рӯм ронад
سپاهی چو آتش سوی روم راند
Куҷо ӯ шуд он бумро бум хонд
کجا او شد آن بوم را بوم خواند
Ба армн даромад чу дарёии тунд
به ارمن درآمد چو دریای تند
Саборо шуд аз гирд ӯ пой кунад
صبا را شد از گرد او پای کند
Замин дар замин то ба ақсои рӯм
زمین در زمین تا به اقصای روم
Биҷӯшед дарё билразед бум
بجوشید دریا بلرزید بوم
Алаф дар замини гашт чун ганҷи гум
علف در زمین گشت چون گنج گم
зи наъли сутурони бегонаи сам
ز نعل ستوران بیگانه سم
Паии шоҳ агар офтобӣ кунад
پی شاه اگر آفتابی کند
Ба ҳар ҷо ки тобад харобӣ кунад
به هر جا که تابد خرابی کند