Биёи соқии он роўқи рӯҳи бахш
بیا ساقی آن راوق روحبخش
Ба коми дилами дирафшон чун дурахш
به کام دلم در فشان چون درخش
Ман ӯро хӯрам дил фурӯзӣ буд
من او را خورم دلفروزی بود
Маро ӯ хӯрд хоки рӯзӣ буд
مرا او خورد خاک روزی بود
Чаҳ некӯи мтоъисти кори огаҳӣ
چه نیکو متاعیست کار آگهی
Казин қади олами мабодои тиҳӣ
کزین نقد عالم مبادا تهی
зи олам касе сари براردи баланд
ز عالم کسی سر برآرد بلند
Ки дар кори олам буд ҳӯшманд
که در کار عالم بود هوشمند
Ба бозии нпимоиди ин роҳ ро
به بازی نپیماید این راه را
Нигаҳ дорад аз дузди бунаи гоҳ ро
نگه دارد از دزد بُنگاه را
Наяндозад он олат аз бори хеш
نیندازد آن آلت از بار خویش
Казу рӯзӣ осон кунад кори хеш
کزو روزی آسان کند کار خویش
Маяфкан кӯл гарчи хор оядат
میفکن کول گرچه خوار آیدت
Ки ҳангоми сармо ба кор оядат
که هنگام سرما به کار آیدت
Касе бар гриўаҳи з сармо бамурд
کسی بر گریوه ز سرما بمرد
Ки аз коҳилии ҷома бо худ набард
که از کاهلی جامه با خود نبرد
Гзорндаҳи шарҳи шоҳаншаҳӣ
گزارندهٔ شرح شاهنشهی
Чунин дод прсндаҳро огаҳӣ
چنین داد پرسنده را آگهی
Ки доро чу лашгар ба армн кашид
که دارا چو لشگر به ارمن کشید
Ту гуфтӣ ки омад қиёмати падед
تو گفتی که آمد قیامت پدید
Набӯд огаҳи Искандар аз кор ӯ
نبود آگه اسکندر از کار او
Ки оради қиёмат ба пайкор ӯ
که آرد قیامت به پیکار او
Расиданди зинҳорёни хайли хайл
رسیدند زنهاریان خیل خیل
Ки тӯфон ба дарёи дароварди сайл
که طوفان به دریا درآورد سیل
Шабихун доро даромад зи роҳ
شبیخون دارا درآمد ز راه
зи пӯлоди пӯшон замин шуд сиёҳ
ز پولادپوشان زمین شد سیاه
Пажӯҳанда Эй гуфт бадхоҳи маст
پژوهندهای گفت بدخواه مست
Шабу рӯз ғофил шуд онҷокаҳ ҳаст
شب و روز غافل شد آنجاکه هست
Бар ӯ шоҳ агар як шабихун кунад
بر او شاه اگر یک شبیخون کند
зи маликаш ҳамоно ки берун кунад
ز ملکش همانا که بیرون کند
Сикандар бихандед ва додаш ҷавоб
سکندر بخندید و دادش جواب
Ки пинҳон нагирад ҷаҳони офтоб
که پنهان نگیرد جهان آفتاب
Маликро ба вақти Аннан тофтан
ملک را به وقت عنان تافتن
Ба дуздӣ нишоед зафар ёфтан
به دزدی نشاید ظفر یافتن
Пажӯҳандае дигар оғоз кард
پژوهندهای دیگر آغاز کرد
Ки доро на чандон сипаҳ соз кард
که دارا نهچندان سپه ساز کرد
Ки онро шумурдан тавон дар қиёс
که آن را شمردن توان در قیاس
Касоне ки ҳастанд лашгари шинос
کسانیکه هستند لشگر شناس
Сикандар бадв гуфт як теғи тез
سکندر بدو گفت یک تیغ تیز
Кунад пиҳи сад говро ризриз
کند پیه صد گاو را ریزریز
Сипаҳро ҷавобии чунон арҷманд
سپه را جوابی چنان ارجمند
Баланд омад аз шаҳриёри баланд
بلند آمد از شهریار بلند
Хабари гарм тар шуд ҳаме ҳар замон
خبر گرمتر شد همی هر زمان
Ки омад ба рӯми аждаҳоеи дмон
که آمد به روم اژدهایی دمان
Сикандар чу донист кони теғи меғ
سکندر چو دانست کان تند میغ
Ба тундари براردи ҳамеи барқи теғ
به تندر برآرد همی برق تیغ
Фиристод то лашгар аз ҳар диёр
فرستاد تا لشگر از هر دیار
Равона шавад бар дар шаҳриёр
روانه شود بر در شهریار
зи Мисру зи аФрнҷаҳу рӯму рӯс
ز مصر و ز افرنجه و روم و روس
Шуд оростаи лашгарӣ чун арӯс
شد آراسته لشگری چون عروس
Чу анбӯҳ шуд лашгари бекарон
چو انبوه شد لشگر بیکران
Адади хост аз номи номи оварон
عدد خواست از نام نامآوران
Хабар дод ориз ки сесад ҳазор
خبر داد عارض که سیصد هزار
Баромади далерони муфради савор
برآمد دلیران مفرد سوار
Чу шуд сохтаи кори лашгари тамом
چو شد ساخته کار لشگر تمام
Яке анҷумани сохт бе раваду ҷом
یکی انجمن ساخت بی رود و جام
Нишастанд бедори мағзи ани рӯм
نشستند بیدارمغزان روم
Ба меҳри малик нарм карданд мум
به مهر ملک نرم کردند موم
Шаҳ аз кори дороу пигор ӯ
شه از کار دارا و پیگار او
Сухан ронаду печид дар кор ӯ
سخن راند و پیچید در کار او
Чунин гуфт кин номвари шаҳриёр
چنین گفت کاین نامور شهریار
Камари баст бар ҷустани корзор
کمر بست بر جستن کارزار
Чаҳ созем тадбираш аз сулҳу ҷанг
چه سازیم تدبیرش از صلح و جنگ
Ки омад ба овихтани кори танг
که آمد به آویختن کار تنگ
Агар брнёрими теғ аз ниёам
اگر برنیاریم تیغ از نیام
Ба мардии зи мо брнёрнди ном
به مردی ز ما برنیارند نام
Вагар тоҷи бустонам аз тоҷўр
وگر تاج بستانم از تاجور
Ба бедоди худ баста бошам камар
به بیداد خود بسته باشم کمر
Каёнро кӣ аз малик берун кунам ?
کیان را کی از ملک بیرون کنم؟
Ман ин раҳзанӣ бо каён чун кунам ?
من این رهزنی با کیان چون کنم؟
Битарсам ки ахтари бад-ӣни тиргӣ
بترسم که اختر بدین طیرگی
Бидонадяши моро диҳад чирагӣ
بداندیش ما را دهد چیرگی
Чаҳ тадбир бошад дар ин расму роҳ
چه تدبیر باشد در این رسم و راه
Казу кор бар мо нагардад табоҳ ?
کزو کار بر ما نگردد تباه؟
Ба андешаи хубу рои савоб
به اندیشه خوب و رای صواب
Падед оваред ин суханро ҷавоб
پدید آورید این سخن را جواب
Ҷаҳони дидаи перони бедори ҳуш
جهاندیده پیرانِ بیدارهوش
Чу гуфтор гӯянда карданд гӯш
چو گفتار گوینده کردند گوش
Ба посух кушоданд яксар забон
به پاسخ گشادند یکسر زبان
Дуо тоза карданд бар марзбон
دعا تازه کردند بر مرزبان
Ки сарсабзи боди ин ҳумоюни дарахт
که سرسبز باد این همایون درخت
Ки шохаш баландасту неруи ши сахт
که شاخش بلند است و نیروش سخت
Ба тоҷ ва ба тахташи ҷаҳони тозаи бод
به تاج و به تختش جهان تازه باد
Сари хасм ӯ тоҷи дарвозаи бод
سر خصم او تاج دروازه باد
Ҳамаи рой ӯ ҳаст чун ӯ дуруст
همه رای او هست چون او درست
Дурустӣ чаҳ бояд зи мо бози ҷуст
درستی چه باید ز ما باز جست
Валикини зи фармон ӯ нагузарем
ولیکن ز فرمان او نگذریم
Ба ҷузи роҳи фармон ӯ наспурем
به جز راه فرمان او نسپریم
Чунон дар дил ояд ҷаҳони дида ро
چنان در دل آید جهان دیده را
Ҳамон зиракони писандида ро
همان زیرکان پسندیده را
Ки чун кӣна вар шуд дили кӣнаи хоҳ
که چون کینهور شد دلِ کینهخواه
Ҳамаи хори ваҳшати баромади зи роҳ
همه خار وحشت برآمد ز راه
Ту низ оташи кӣнаро брФрўз
تو نیز آتش کینه را برفروز
Ки фаррух буд оташи кӣнаи сӯз
که فرخ بود آتشِ کینهسوز
Ту сарв навай , хасми беди куҳан
تو سَروِ نوی، خصمْ بیدِ کهن
Куҷо сар кашад бед бо срўбн
کجا سر کشد بید با سروبن
Куҳани боғро вақти нав кардан аст
کهن باغ را وقت نو کردن است
Навон дар ҳисоби дарав кардан аст
نوان در حساب درو کردن است
Ба дебои ин давлати тозаи аҳд
به دیبای این دولت تازه عهد
Арӯси ҷаҳонро бророи маҳд
عروس جهان را برآرای مهد
Бидонадяш ту ҳаст бидодгар
بداندیش تو هست بیدادگر
Бипечад раияти зи бедоди сар
بپیچد رعیت ز بیداد سر
Чаҳ бояд ҳаросиданат зон касе
چه باید هراسیدنت زان کسی
Ки дорад ҳам аз хонаи душмани басӣ
که دارد هم از خانه دشمن بسی
Қалами даракаши ойини бедод ро
قلم درکش آیین بیداد را
Кифоят кун аз халқи фарёд ро
کفایت کن از خلق فریاد را
зи хасми ту чун мамлакати гашти сайр
ز خصم تو چون مملکت گشت سیر
Ба хасми афкании пой дар на далер
به خصمافکنی پای در نِه دلیر
Танурии чунин гарм дар банди нон
تنوری چنین گرم در بند نان
Раҳи анҷомро гарм тар кун Аннан
ره انجام را گرمتر کن عنان
Куҷои шоҳро пои моро сар аст
کجا شاه را پای ما را سر است
Дилии ков каз ин доварӣ бар дар аст
دلی کاو کز این داوری بر در است
Таманнои шаҳро ки бар ҳам занад ?
تمنای شه را که بر هم زند؟
Киро Зуҳра бошад ки ин дам занад ?
که را زهره باشد که این دم زند؟
Бар ин хатм шуд рухсати раҳнамӯн
بر این ختم شد رخصت رهنمون
Ки шаҳ пишдстӣ наёрад ба хӯн
که شه پیشدستی نیارد به خون
Нигаҳдорд озарми тахти каён
نگهدارد آزرم تخت کیان
Ба хунрезӣ аввал набандад миён
به خونریزی اول نبندد میان
Сикандар чу дар ҳукми он доварӣ
سکندر چو در حکم آن داوری
зи лашгар кашон ёфт он ёварӣ
ز لشگرکشان یافت آن یاوری
Ба дастурии рухсати расатон
به دستوری رخصت راستان
Ба лашгари кашии гашти ҳам достон
به لشگرکشی گشت همداستان
Яке рӯз каз гардиши рӯзгор
یکی روز کز گردش روزگار
Бадаст омадаш толеъии ихтиёр
بدست آمدش طالعی اختیار
Ба фолии ҳумоюн ба тартиби роҳ
به فالی همایون به ترتیب راه
Бифармуд каз ҷой ҷунбад сипоҳ
بفرمود کز جای جنبد سپاه
Аннан тоб шуд шоҳи пирӯзи ҷанг
عنان تاب شد شاه پیروز جنگ
Миёни баста бар кини бадхоҳи танг
میان بسته بر کین بدخواه تنگ
зи шамшери пӯлод чун шери маст
ز شمشیر پولاد چون شیر مست
Ба кишвари гушойии калидӣ ба даст
به کشورگشایی کلیدی بهدست
Сипоҳӣ чу занбӯр бо нештар
سپاهی چو زنبور با نیشتر
зи ғўъои занбӯри ҳам бештар
ز غوعای زنبور هم بیشتر
Нишони ҷуста буд аз дирафши баланд
نشان جسته بود از درفش بلند
Ки монад аз Фаридуни фирӯзи манд
که ماند از فریدون فیروزمند
Ба вақте ки он вақти созанда буд
به وقتی که آن وقت سازنده بود
Фалаки дӯстонро навозанда буд
فلک دوستان را نوازنده بود
Басии бартар аз Ковиёнии дирафш
بسی برتر از کاویانی درفش
Ба мнҷўқи барзади прндӣ ба нақш
به منجوق برزد پرندی به نقش
Санавбари сутунӣ ба панҷа араш
صنوبر ستونی به پنجه ارش
Ба перостан ёфта парвариш
به پیراستن یافته پرورش
Бирав аждаҳои пайкарӣ аз ҳарир
برو اژدها پیکری از حریر
Ки бинандаро зу баромади нафир
که بیننده را زو برآمد نفیر
Зада бар сар аз ҷаъди парчами кулоҳ
زده بر سر از جعد پرچم کلاه
Чу бар каллаи кӯҳи абри сиёҳ
چو بر کله کوه ابر سیاه
Ба фарсангҳо буд пайдои зи давр
به فرسنگها بود پیدا ز دور
Уқобии сияҳи пару болаши зи нур
عقابی سیهپَر و بالَش ز نور
Шуд он аждаҳо бо чунон лашгарӣ
شد آن اژدها با چنان لشگری
Ба сар бар чунон аждаҳои пайкарӣ
به سر بر چنان اژدها پیکری
Ҷаҳон кард аз ошӯби худ дарднок
جهان کرد از آشوب خود دردناک
зи баҳр чаҳ ? аз баҳри як мушти хок
ز بهر چه؟ از بهر یک مشت خاک
Аз ин гурбаи гавани хок то чндчнд
از این گربه گون خاک تا چندچند
Ба ширии тавон карданаши гурги банд
به شیری توان کردنش گرگ بند
Ҷаҳони як нўолаҳи сети печидаи сар
جهان یک نوالهست پیچیده سر
Дар ӯ гоҳи ҳалво буд гуҳи ҷигар
در او گاه حلوا بود گه جگر
Фалак дар баландии замин дар муғок
فلک در بلندی زمین در مغاک
Яке ташт хӯн шуд яке ташти хок
یکی تشت خون شد یکی تشت خاک
набиштаи барин ҳар ду олӯдаи ташт
نبشته برین هر دو آلوده تشت
Чу хӯни Сиёвуши басии саргузашт
چو خون سیاوش بسی سرگذشت
Замингар бизоъат бурун оварад
زمین گر بضاعت برون آورد
Ҳамаи хок дар зер хӯн оварад
همه خاک در زیر خون آورد
Науфтад дарин ташти фарёди кас
نیفتد درین تشت فریاد کس
Ки бар баста шуд роҳи фарёди рас
که بر بسته شد راه فریادرس
Чу фарёдро дар гулӯи басти роҳ
چو فریاد را در گلو بست راه
Гулӯи баста ба марди фарёди хоҳ
گلو بسته به مرد فریاد خواه
Ба ар пардаи худ ҳисорӣ кунӣ
به ار پرده خود حصاری کنی
Ба хомӯшии хеш ёрӣ кунӣ
به خاموشی خویش یاری کنی