Биёи соқӣ аз ман маро давр кун

بیا ساقی از من مرا دور کن

Ҷаҳон аз май лаъли пар нур кун

جهان از می‌ لعل پر نور کن

Меӣ кови марои раҳ ба манзили барад

میی کاو مرا ره به منزل بَرَد

Ҳама дил баранд ӯ ғами дили барад

همه دل برند او غم دل برد

Ҷаҳон гарчи оромгоҳӣ хуш аст

جهان گرچه آرامگاهی خوش‌است

Шитобандаро наъл дар оташ аст

شتابنده را نعل در آتش‌است

Ду дар дорад ин боғи ороста

دو در دارد این باغ آراسته

Дару банди азин ҳар ду бархеста

در و بند ازین هر دو برخاسته

Дар о аз дар боғ ва бингар тамом

در‌آ از در باغ و بنگر تمام

зи дигар дар боғи беруни хиром

ز دیگر درِ باغ بیرون خرام

Агар зиракӣ , бо гулии хуи мгир

اگر زیرکی‌، با گلی خو مگیر

Ки бошад ба ҷои монданаши ногузир

که‌ باشد به‌ جا ماندنش ناگزیر

Дар ин дам ки дорӣ , ба шодии бсич

در این‌ دم که داری‌، به شادی بسیچ

Ки ояндау рафта ҳеҷаст ҳеҷ

که آینده و رفته هیچ است هیچ

Наем омада аз паии дилхушӣ

نه‌ایم آمده از پی دلخوشی

Магар каз паии ранҷу сахтии кашӣ

مگر کز پی رنج و سختی‌ کشی

Хари анро касе дар арӯсӣ нахонд

خر‌ان را کسی در عروسی نخواند

Магари вақти он коб ва ҳизум намонад

مگر وقت آن کاب و هیزم نماند

Гзорндаҳи назми ин достон

گزارندهٔ نظم این داستان

Сухан ронад бар суннати расатон

سخن راند بر سنت راستان

Ки чун оташи рӯзи равшани гузашт

که چون آتش‌ِ روز‌ِ روشن گذشت

Пар аз дӯд шуд гунбади тези гашт

پر از دود شد گنبدِ تیز‌گشت

Шаб аз моҳ барбаст пероя Эй

شب از ماه بربست پیرایه‌ای

Шигифтӣ буд нур бар соя Эй

شگفتی بود نور بر سایه‌ای

Тилоияи зи лшгргаҳ ҳар ду шоҳ

طلایه ز لشگرگه هر دو شاه

Шудаи поси доранда то субҳгоҳ

شده پاس‌دارنده تا صبحگاه

Итоқӣ ба омад шудан чун хрос

یتاقی به آمد شدن چون خراس

Нёсуд дроҷаҳ аз бонги пос

نیاسود دراجه از بانگ پاس

Басои хуфта каз ҳайбати пели маст

بسا خفته کز هیبت پیل مست

Саросема ҳар соъат аз хоби ҷуст

سراسیمه هر ساعت از خواب جست

Ғунудаи тани мард аз ранҷу тоб

غنوده تن مرد از رنج و تاب

Назар ҳар замонӣ даромад зи хоб

نظر هر زمانی درآمد ز خواب

Ниёйиши кунон ҳар ду лашгар ба роз

نیایش کنان هر دو لشگر به راز

Ки эй кошкӣ будӣ имшаби дароз

که‌ای کاشکی بودی امشب دراز

Магари кон дарозӣ намӯдӣ диранг

مگر کان درازی نمودی درنگ

Ба дерӣ падед омадӣ рӯзи ҷанг

به دیری پدید آمدی روز جنگ

Сголш чунон шуд ду кӯшнда ро

سگالش چنان شد دو کوشنده را

Ки резанд сафрои ҷавшанда ро

که ریزند صفرای جوشنده را

Чу хуршеди равшани براردи кулоҳ

چو خورشید روشن برآرد کلاه

Падедор гардад сипед аз сиёҳ

پدیدار گردد سپید از سیاه

Ду хусрави Аннан дар Аннан оваранд

دو خسرو عنان در عنان آورند

Раҳи дӯстӣ дар миён оваранд

ره دوستی در میان آورند

Ба озарми хушнӯдӣ аз якдигар

به آزرم خشنودی از یکدیگر

Битобанд ва зон барнатобанд сар

بتابند و زان برنتابند سر

Чу доро дарон доварии рои ҷуст

چو دارا در آن داوری رای جست

Дили рои зан буд дар рои суст

دل رای‌زن بود در رای سست

Сӯии оштӣ кас нашуд раҳнамӯн

سوی آشتی کس نشد رهنمون

Намуданд райш ба шамшеру хӯн

نمودند رایش به شمشیر و خون

Ки Эронӣ аз рӯмӣ беш хӯрд

که ایرانی از رومی‌ِ بیش‌خورد

Ба қоими куҷои резади андари набард ?

به قائم کجا ریزد اندر نبرد‌؟

Чу фардо фишорем дар ҷанги пой

چو فردا فشاریم در جنگ پای

з рӯмӣ намонем як тани биҷой

ز رومی نمانیم یک تن به جای

Бад-ӣн ишва доданд шаҳро шикеб

بدین عشوه دادند شه را شکیب

Яке бар далерии яке бар фиреб

یکی بر دلیری یکی بر فریب

Ҳамон қосидон низ карданд ҷаҳд

همان قاصدان نیز کردند جهد

Ки бар хӯн ӯ баста буданд аҳд

که بر خون او بسته بودند عهد

Сикандари зи дигари тарафи чораи соз

سکندر ز دیگر طرف چاره ساز

Ки чун пой дорад дарон трктоз

که چون پای دارد دران ترکتاز

Хаёли ду сарҳангро пеш дошт

خیال دو سرهنگ را پیش داشت

Ҷузи он худ ки сарҳангӣ хеш дошт

جز آن خود که سرهنگی خویش داشت

Чунин гуфт бо паҳлавонони рӯм

چنین گفت با پهلوانان روم

Ки фардои дарин маркази сахти бум

که فردا درین مرکز سخت بوم

Бакӯшем кўшиднии марди вор

بکوشیم کوشیدنی مرد‌وار

Раги ҷон ба кӯшиш кунем устувор

رگ جان به کوشش کنیم استوار

Агар даст барадем морости малик

اگر دست بردیم ماراست ملک

Вагар мо шудеми он дорои сети малик

وگر ما شدیم آن‌ِ دارا‌ست ملک

Қиёмат ки пӯшидаи рои мост

قیامت که پوشیدهٔ رای ماست

Буд рӯзии он рӯзи фардои мост

بود روزی آن روز فردای ماست

Ба андешаҳоӣ чунин ҳавлнок

به اندیشه‌هایی چنین هولناک

Ду лашгар ғунуданд бо тарсу бок

دو لشگر غنودند با ترس و باک

Чу гетӣ дар равшанӣ боз кард

چو گیتی در روشنی باز کرد

Ҷаҳони бозии дигар оғоз кард

جهان بازی دیگر آغاز کرد

Ба оташи бадали гашти муштии шарор

به آتش بَدَل گشت مشتی شرار

Кличаҳ шуд он сими Ковӯси вор

کلیچه شد آن سیم کاووس وار

Даромад ба ҷунбиши ду лашгар чу кӯҳ

درآمد به جنبش دو لشگر چو کوه

Каз он ҷунбиш омад ҷаҳонро сутӯҳ

کز آن جنبش آمد جهان را ستوه

Фаридуни насаби шоҳи баҳмани нажод

فریدون‌نسب شاه‌ِ بهمن‌نژاد

Чу бархест аз аввали бомдод

چو برخاست از اول بامداد

Ҳамаи сози лашгар ба тартиби ҷанг

همه ساز لشگر به ترتیب جنگ

Бророст аз ҷаъбаи ним ланг

برآراست از جعبه نیم لنگ

зи пӯлод , сад кӯҳ бар пой кард

ز پولاد‌، صد کوه بر پای کرد

Ба поин ӯ ганҷро ҷой кард

به پایین او گنج را جای کرد

Чу бар майманаи созўри гашти кор

چو بر میمنه سازور گشت کار

Ҳамон майсара шуд чу рӯйин ҳисор

همان میسره شد چو رویین حصار

Ҷиноҳ аз ҳаво дар замини баради бех

جناح از هوا در زمین برد بیخ

Пас оҳанг шуд чун замини чори мех

پس آهنگ شد چون زمین چار میخ

Ҷаҳондор дар қалб гуҳ кард ҷой

جهاندار در قلب‌گه کرد جای

Дирафши киёнии ш бар сар ба пой

درفش کیانی‌ش بر سر به‌ پای

Сикандар ки теғи ҷаҳон сӯз дошт

سکندر که تیغ جهان‌سوز داشت

Чунон теғӣ аз баҳри он рӯз дошт

چنان تیغی از بهر آن روز داشت

Барангехти размӣ чу борандаи меғ

برانگیخت رزمی چو بارنده میغ

Тагаргаши зи пайкону борони зи теғ

تگرگش ز پیکان و باران ز تیغ

Ҷиноҳи сипаҳро ба гардун кашид

جناح سپه را به گردون کشید

Сами борагӣ бар сар хӯн кашид

سُمِ بارگی بر سر خون کشید

Гиронмоягонро бдонсон ки хост

گرانمایگان را بدانسان که خواست

Бифармуд рафтани сӯии дасти рост

بفرمود رفتن سوی دست راست

Гуруҳе ки партобёни сохташон

گروهی که پرتابیان ساختشان

Чап андоз шуд бар чапи андохташон

چپ انداز شد بر چپ انداختشان

Ҳамон устуворони даргоҳ ро

همان استواران درگاه را

Каз эшон бадии эминии шоҳ ро

کز ایشان بدی ایمنی شاه را

Ба қалб андарун дошт бо хештан

به قلب اندرون داشت با خویشتن

Чу пӯлод кӯҳӣ шуд он пилтан

چو پولاد کوهی شد آن پیلتن

Баромади зи қалби ду лашгари хурӯш

برآمد ز قلب دو لشگر خروش

Расед осмонро қиёмат ба гӯш

رسید آسمان را قیامت به گوش

Табира буғурред чун тунди шер

تبیره بغرید چون تند شیر

Даромад ба рақси аждаҳои далер

درآمد به رقص اژدهای دلیر

з шӯридани нолаи курно ӣ

ز شوریدن ناله کرنا‌ی

Барофтод таби ларза бар дасту пой

برافتاد تب‌لرزه بر دست و پای

зи фарёди рӯйин хам аз пушти пел

ز فریاد رویین خم از پشت پیل

Нафири наҳангони баромади зи нил

نفیر نهنگان برآمد ز نیل

зи баси бонги шипўри Зуҳраи шикоф

ز بس بانگ شیپور زهره شکاف

Бадаред Зуҳра , бипечед ноф

بدرید زهره‌، بپیچید ناف

зи ғридни кӯси холии димоғ

ز غریدن کوس خالی دماغ

Замин ларза афтод дар кӯҳу роғ

زمین‌لرزه افتاد در کوه و راغ

Даромад зи буҳрони сари беди барг

درآمد ز بحران سر‌ِ بید‌برگ

Кушода бар ӯ равзани дръу трг

گشاده بر او روزن درع و ترگ

зи баси тири борон ки омад ба ҷӯш

ز بس تیر باران که آمد به جوش

Фиканд абри боронии худ зи дӯш

فکند ابر بارانی خود ز دوش

Гарони тири борон кунун омадӣ

گران تیر باران کنون آمدی

Биҷои нам аз абр хӯн омадӣ

به جای نم از ابر خون آمدی

Хурӯшидани кӯси рўиинаҳи кос

خروشیدن کوس رویینه کاس

Ниўшндаҳро дод бар ҷони ҳарос

نیوشنده را داد بر جان هراس

Ҷлоҷли занон аз навоҳои занг

جلاجل زنان از نواهای زنگ

Баровардаи хӯн аз дили хораи санг

برآورده خون از دل خاره سنگ

Ба ҷунбиш даромад ду дарёии хӯн

به جنبش درآمد دو دریای خون

Шуд аз мавҷи оташи замини лолаи гаван

شد از موج آتش زمین لاله‌گون

Замини кӯ бисотӣ шуд ороста

زمین کو بساطی شد آراسته

Ғуборӣ шуд аз ҷои бархеста

غباری شد از جای برخاسته

Ба абрӯ даромад камонро шиканҷ

به ابرو درآمد کمان را شکنج

Шитобон шудаи тир чун мори ганҷ

شتابان شده تیر چون مار گنج

Ситезанда аз теғи симоби рез

ستیزنده از تیغ سیماب ریز

Чу симоб карда гризои гурез

چو سیماب کرده گریزا گریز

зи пӯлоди пайкони пайкари шикан

ز پولاد پیکان پیکر شکن

Тан кӯҳ ларзанда бар хештан

تن کوه لرزنده بر خویشتن

зи нӯки синони чархи дулоби ранг

ز نوک سنان چرخ دولاب رنگ

зи паргори гардиши фурӯи мондаи ланг

ز پرگار گردش فرو مانده لنگ

зи баси захми куполи хорои ситез

ز بس زخم کوپال خارا ستیز

Заминро шудаи устихони рези рез

زمین را شده استخوان ریز ریز

зи бас дар даҳани ночх андохтан

ز بس در دهن ناچخ انداختن

Нафасро на роҳи бурун тохтан

نفس را نه راه برون تاختن

Синон дар синони руста чун нӯки хор

سنان در سنان رسته چون نوک خار

Сипар бар сипари баста чун лолаи зор

سپر بر سپر بسته چون لاله‌زار

Гурезандагонро дар он растхез

گریزندگان را در آن رستخیز

На рӯй раҳоӣ на роҳи гурез

نه روی رهایی نه راه گریز

Саворони ҳамаи тири пардохта

سواران همه تیر پرداخته

Гуҳии тиру гуҳ таркиш андохта

گهی تیر و گه ترکش انداخته

Дар он маслахи одмизодгон

در آن مسلخ آدمیزادگان

Замин гашта кӯҳ аз баси афтодагон

زمین گشته کوه از بس افتادگان

Ба ҷони баради худ ҳар касе гашта шод

به جان برد خود هر کسی گشته شاد

Кас аз кушта худ наёварда ёд

کس از کشته خود نیاورده یاد

Надорад касе сӯг дар ҳарби гоҳ

ندارد کسی سوگ در حرب‌گاه

На каси ҷузи қзокнди пӯшади сиёҳ

نه کس جز قزاکند پوشد سیاه

Сухани гӯи сухани сахт покиза ронад

سخن‌گو سخن سخت پاکیزه راند

Ки марг ба анбӯҳро ҷашн хонд

که مرگ به انبوه را جشن خواند

Чу марг аз яке тан бар оради ҳалок

چو مرگ از یکی تن بر‌آرد هلاک

Шавад шаҳрӣ аз гиряи андӯҳнок

شود شهری از گریه اندوهناک

Ба марги ҳамаи шаҳри азин шаҳри давр

به مرگ همه شهر ازین شهر دور

Нигаред кас арча буд носабур

نگرید کس ارچه بود ناصبور

зи баси кушта бар куштаи мардони мард

ز بس کشته بر کشته مردان مرد

Шудаи роҳ бар баста бар раҳи навард

شده راه بر‌بسته بر ره‌نورد

Барон диҷлаи хӯни баланди офтоб

بران دجله خون بلند آفتاب

Чу нилӯфари афкандаи заврақ дар об

چو نیلوفر افکنده زورق در آب

Синони Сикандар дарон доварӣ

سنان سکندر در آن داوری

Сабақи барда аз чашмаи ховарӣ

سبق برده از چشمه خاوری

Шарорӣ ки шамшер доро фиканд

شراری که شمشیر دارا فکند

Табаш дар дили санг хоро фиканд

تبش در دل سنگ خارا فکند

Чу лашгар ба лашгар даромехтанд

چو لشگر به لشگر درآمیختند

Қиёмати з гетӣ барангехтанд

قیامت ز گیتی برانگیختند

Парокандагӣ дар сипоҳи аўФтод

پراکندگی در سپاه اوفتاد

Бринш дар озарми шоҳи аўФтод

برینش در آزرم شاه اوفتاد

Сипаҳ чун пароканда шуд сӯии ҷанг

سپه چون پراکنده شد سوی جنگ

Фарохӣ даромад ба майдони танг

فراخی درآمد به میدان تنگ

Кас аз хоссагони пеш доро набӯд

کس از خاصگان پیش دارا نبود

Казу дар дили кас мудоро набӯд

کزو در دل کس مدارا نبود

Ду сарҳанги ғаддор чун пели маст

دو سرهنگ غدار چون پیل مست

Бар он пилтан бар кушоданд даст

بر آن پیلتن برگشادند دست

Задандаш яке теғи паҳлуи гузор

زدندش یکی تیغ پهلو گذار

Ки аз хӯни замини гашт чун лолаи зор

که از خون زمین گشت چون لاله‌زار

Дарафтод доро бидон захми тез

درافتاد دارا بدان زخم تیز

зи гетии баромади яке растхез

ز گیتی برآمد یکی رستخیز

Дарахт киёнӣ даромад ба хок

درخت کیانی درآمد به خاک

Бғлтид дар хӯни тани захми нок

بغلطید در خون تن زخم‌ناک

Биринҷади тани нозук аз дарду доғ

برنجد تن نازک از درد و داغ

Чаҳ хешӣ буд бодро бо чароғ

چه خویشی بود باد را با چراغ

Кушандаи ду сарҳанги шӯридаи рой

کشنده دو سرهنگ شوریده رای

Ба назд Сикандар гирифтанд ҷой

به نزد سکندر گرفتند جای

Ки оташи з душман барангехтем

که آتش ز دشمن برانگیختیم

Ба иқболи шаҳи хӯн ӯ рехтем

به اقبال شه خون او ریختیم

зи дорои сар тахт пардохтем

ز دارا سر تخت پرداختیم

Сари тоҷ Искандар афрохтем

سر تاج اسکندر افراختیم

Ба як захм кардем кораши табоҳ

به یک زخم کردیم کارش تباه

Супурдем ҷонаш ба фитроки шоҳ

سپردیم جانش به فتراک شاه

Биё то бибинӣ ва бовар кунӣ

بیا تا ببینی و باور کنی

Ба хунаши сами борагӣ тар кунӣ

به خونش سُمِ بارگی تر کنی

Чу омад зи мо ончӣ кардем рой

چو آمد ز ما آنچه کردیم رای

Ту низ ончӣ гуфтӣ биовар биҷой

تو نیز آنچه گفتی بیاور به جای

Ба мо бахши ганҷӣ ки пзрФтаҳ Эй

به ما بخش گنجی که پذرفته‌ای

Вафо кун ба чизе ки худ гуфта Эй

وفا کن به چیزی که خود گفته‌ای

Сикандар чу донист кони аблаҳон

سکندر چو دانست کان ابلهان

Далеранд бар хӯни шоҳаншаҳон

دلیرند بر خون شاهنشهان

Пушаймон шуд аз карда паймони хеш

پشیمان شد از کرده پیمان خویش

Ки бархесташ исмат аз ҷони хеш

که برخاستش عصمت از جان خویش

Фурӯ мерад умедвории зи мард

فرو میرد امیدواری ز مرد

Чу ҳамсолро сари даройад ба гирд

چو همسال را سر درآید به‌گرد

Нишони ҷусти кони кишвари орой кӣ

نشان جست کان کشور آرای کی

Куҷо хўобгаҳ дорад аз хӯну хуй

کجا خوابگه دارد از خون و خوی

Ду бедоди пеша ба пеши андарун

دو بیداد پیشه به پیش اندرون

Ба бедоди худ шоҳро раҳнамӯн

به بیداد خود شاه را رهنمون

Чу дар мавкиби қалб доро расед

چو در موکب قلب دارا رسید

зи мавкиби рӯи ани ҳеҷ касро надид

ز موکب‌رو‌ان هیچ‌کس را ندید

Тан марзбон дид дар хоку хӯн

تن مرزبان دید در خاک و خون

Кулоҳи киёнӣ шудаи сарнигӯн

کلاه کیانی شده سرنگون

Сулаймонии афтода дар пои мӯр

سلیمانی افتاده در پای مور

Ҳамон пашша карда бар пели зӯр

همان پشهٔ کرده بر پیل زور

Ба бозуии баҳмани бромўдаҳи мор

به بازوی بهمن برآموده مار

зи рӯйин дар афтодаи Исфандиёр

ز رویین در افتاده اسفندیار

Баҳори Фаридуну гулзори ҷам

بهار فریدون و گلزار جم

Ба бод хазон гашта тороҷи ғам

به باد خزان گشته تاراج غم

Насаби номаи давлати киқбод

نسب نامه دولت کیقباد

Варақ бар варақ ҳар сӯеи бардаи бод

ورق بر ورق هر سویی برده باد

Сикандар фурӯд омад аз пушти бўр

سکندر فرود آمد از پشت بور

Даромад ба болини он пели зӯр

درآمد به بالین آن پیل‌زور

Бифармуд то он ду сарҳанг ро

بفرمود تا آن دو سرهنگ را

Ду каҷи захмаи хориҷи оҳанг ро

دو کج‌زخمه خارج‌آهنگ را

Бидоранд бар ҷои хеши устувор

بدارند بر جای خویش استوار

Худ аз ҷой ҷанбед шӯридаи вор

خود از جای جنبید شوریده‌وار

Ба болини гуҳ хаста омад фароз

به بالین‌گه خسته آمد فراز

зи дръи киёнӣ гиреҳ кард боз

ز درع کیانی گره کرد باز

Сари хастаро бар сари рони ниҳод

سر خسته را بر سر ران نهاد

Шаби тира бар рӯзи рахшони ниҳод

شب تیره بر روز رخشان نهاد

Фурӯи бастаи чашми он тани хўобнок

فرو بسته چشم آن تن خوابناک

Бадв гуфт бархез азин хӯну хок

بدو گفت برخیز ازین خون و خاک

Раҳо кун ки дар ман раҳоӣ намонад

رها کن که در من رهایی نماند

Чароғи маро равшаноӣ намонад

چراغ مرا روشنایی نماند

Сипеҳри ми бдонгўнаҳ паҳлу дарид

سپهر‌م بدانگونه پهلو درید

Ки шуд дар ҷигар паҳлуем нопадид

که شد در جگر پهلویم ناپدید

Ту эй паҳлавони комдии сӯии ман

تو ای پهلوان کامدی سوی من

Нигаҳдори паҳлуи зи паҳлавии ман

نگهدار پهلو ز پهلوی من

Ки бо онкӣ паҳлу даридам чу меғ

که با آنکه پهلو دریدم چو میغ

Ҳаме ояд аз паҳлуем буии теғ

همی آید از پهلویم بوی تیغ

Сари сарваронро раҳо кун зи даст

سر سروران را رها کن ز دست

Ту машкан ки моро ҷаҳони худ шикаст

تو مشکن که ما را جهان خود شکست

Чу дастӣ ки бар мо дарозӣ кунӣ

چو دستی که بر ما درازی کنی

Ба тоҷи каёни даст ёзӣ кунӣ

به تاج کیان دست‌یازی کنی

Нигаҳдори дастат ки дорост ин

نگهدار دستت که داراست این

На пинҳон , чу рӯз ошкорост ин

نه پنهان‌، چو روز آشکاراست این

Чу гашти офтоби маро рӯй зард

چو گشت آفتاب مرا روی زرد

Ниқобӣ ба ман даракаш аз лоҷувард

نقابی به من درکش از لاجورد

Мубини сарвро дар сарафкандагӣ

مبین سرو را در سرافکندگی

Чунон шоҳро дар чунин бандагӣ

چنان شاه را در چنین بندگی

Дарин бандам аз раҳмат озод кун

درین بندم از رحمت آزاد کن

Ба омурзиши эзадам ёд кун

به آمرزش ایزدم یاد کن

Заминро манам тоҷ торак нишин

زمین را منم تاج تارک نشین

Млрзони маро то наларзад замин

ملرزان مرا تا نلرزد زمین

Раҳо кун ки хоби хушам май барад

رها کن که خواب خوشم می‌برد

Замини обу чархи оташам май барад

زمین آب و چرخ آتشم می‌برد

Магардон сари хуфтаро аз сарир

مگردان سر خفته را از سریر

Ки гардуни гардони براردи нафир

که گردون گردان برآرد نفیر

Замони ман инак расад бе гумон

زمان من اینک رسد بی‌گمان

Раҳо кун ба хоби хушами як замон

رها کن به خواب خوشم یک زمان

Агар тоҷи хоҳии рабӯд аз серум

اگر تاج خواهی ربود از سرم

Яке лаҳза бигзор то бигузарам

یکی لحظه بگذار تا بگذرم

Чу ман зини вилояти кушодами камар

چو من زین ولایت گشادم کمر

Ту хоҳи афсар аз ман ситони хоҳи сар

تو خواه افسر از من ستان خواه سر

Сикандар бинолед ки эй тоҷдор

سکندر بنالید که‌ای تاجدار

Сикандари манам чокари шаҳриёр

سکندر منم چاکر شهریار

Нахоҳам ки бар хок будӣ сарат

نخواهم که بر خاک بودی سرت

На олӯда хӯн шудӣ пайкарат

نه آلودهٔ خون شدی پیکرت

Валикин чаҳ суди сет кин кор буд

ولیکن چه سود‌ست کاین کار بود

Таъассуф надорад дарин кори суд

تأسف ندارد درین کار سود

Агар тоҷўри сари броФрохтӣ

اگر تاجور سر برافراختی

Камари банд ӯ чокарии сохтӣ

کمر بند او چاکری ساختی

Дариғо ба дарё кунун омадам

دریغا به دریا کنون آمدم

Ки то сина дар мавҷи хӯни омадам

که تا سینه در موج خون آمدم

Чаро мураккабамро науфтод сам

چرا مرکبم را نیفتاد سم

Чаро пай накардам дарин роҳи гум

چرا پی نکردم درین راه گم

Магари нолаи шоҳи ншнидмӣ

مگر ناله شاه نشنیدمی

На рӯзии бад-ӣни рӯзро дидамӣ

نه روزی بدین روز را دیدمی

Ба дорои гетӣу донои роз

به دارای گیتی و دانای راز

Ки дорам ба беҳбуди дорои ниёз

که دارم به بهبود دارا نیاز

Валикин чу бар шиша афтод санг

ولیکن چو بر شیشه افتاد سنگ

Калид дар чора ноед ба чанг

کلید در چاره ناید به چنگ

Дариғо ки аз насли Исфандиёр

دریغا که از نسل اسفندیار

Ҳамин буду баси маликро ёдгор

همین بود و بس ملک را یادگار

Чаҳ будӣ ки марг ошкоро шудӣ

چه بودی که مرگ آشکارا شدی

Сикандари ҳам оғӯш доро шудӣ

سکندر هم آغوش دارا شدی

Чаҳ судаст мурдан нишоед ба зӯр

چه سودست مردن نشاید به زور

Ки пеш аз аҷал рафт натавон ба гӯр

که پیش از اجل رفت نتوان به گور

Ба наздики ман як сари мӯии шоҳ

به نزدیک من یک سر موی شاه

Гиромитар аз сад ҳазорон кулоҳ

گرامی‌تر از صد هزاران کلاه

Гар ин захмро чораи донстмӣ

گر این زخم را چاره دانستمی

Талаб кардамӣ то тўонстмӣ

طلب کردمی تا توانستمی

На тоҷ ва на авранги шоҳаншаҳӣ

نه تاج و نه اورنگ شاهنشهی

Ки монад зи дорои давлати тиҳӣ

که ماند ز دارای دولت تهی

Чаро хӯн нигарем барон тоҷу тахт

چرا خون نگریم بر آن تاج و تخت

Ки дорандаро бар дроФкнди рахт

که دارنده را بر درافکند رخت

Мабод он гулистон ки солор ӯ

مباد آن گلستان که سالار او

Бад-ӣн хастагӣ бошад аз хор ӯ

بدین خستگی باشد از خار او

Нафир аз ҷаҳонӣ ки дорои каши сет

نفیر از جهانی که دارا کش‌ست

Ниҳонпарвару ошкорои каши сет

نهان پرور و آشکارا کش‌ست

Ба чорагарӣ чуннадорам тавон

به چاره‌گری چون ندارم توان

Кунам навҳа бар зоди сарви ҷавон

کنم نوحه بر زاد سرو جوان

Чаҳ тадбири дории мурод ту чист

چه تدبیر داری مراد تو چیست

Умед аз ки дорӣу бимат з кист

امید از که داری و بیمت ز کیست

Бигӯ ҳар чаҳ дорӣ ки фармон кунам

بگو هرچه داری که فرمان کنم

Ба чорагарӣ бо ту паймон кунам

به چاره‌گری با تو پیمان کنم

Чу доро шунид ин дами дили навоз

چو دارا شنید این دم دل‌نواز

Ба хоҳишгарӣ дидаро кард боз

به خواهش‌گری دیده را کرد باز

Бадв гуфт к-эии беҳтарини бахти ман

بدو گفت کای بهترین بخت من

Сазовори перояу тахти ман

سزاوار پیرایه و تخت من

Чаҳ пурсӣ зи ҷонӣ ба ҷони омада

چه پرسی ز جانی به جان آمده

Гулӣ дар сумуми хазони омада

گلی در سمومِ خزان آمده

Ҷаҳони шарбати ҳаркас аз яхи сиришт

جهان شربت هرکس از یخ سرشت

Биҷузи шарбати мо ки бар ях навишт

بجز شربت ما که بر یخ نوشت

з бе обем синаи сӯзади дарун

ز بی آبیم سینه سوزد درون

Қадам то серуми ғарқи дарёии хӯн

قدم تا سرم غرق دریای خون

Чу барқӣ ки дар абр дорад шитоб

چو برقی که در ابر دارد شتاب

Лаб аз оби холӣу тани ғарқи об

لب از آب خالی و تن غرق آب

Сабуе ки сӯрох бошад нахуст

سبویی که سوراخ باشد نخست

Ба мум ва ширешам нагардад дуруст

به موم و سریشم نگردد درست

Ҷаҳони ғорат аз ҳар дарӣ май барад

جهان غارت از هر دری می‌برد

Яке оварад дайгарӣ май барад

یکی آورد دیگری می‌برد

На зу эмини ӣнон ки ҳастанд низ

نه زو ایمن اینان که هستند نیز

На онон ки рафтанди растанад низ

نه آنان که رفتند رستند نیز

Бибин рӯзи ман , ростӣ пеша кун

ببین روز من‌، راستی پیشه کن

Ту тез аз чунин рӯзӣ андеша кун

تو نیز از چنین روزی اندیشه کن

Чу ҳастӣ ба панди ман омӯзгор

چو هستی به پند من آموزگار

Бад-ӣни рӯзи нншондти рӯзгор

بدین روز ننشاندت روزگار

На ман ба з баҳман шудам ки аждаҳо

نه من به ز بهمن شدم که‌اژدها

Ба хоридн сар накардаш раҳо

به‌خاریدن سر نکردش رها

На зи Исфандиёри он ҷаҳонгири гирд

نه ز اسفندیار آن جهانگیر گرد

Ки аз чашми захми ҷаҳони ҷони набард

که از چشم‌زخم جهان جان نبرد

Чу дар насли мо куштан омад нахуст

چو در نسل ما کشتن آمد نخست

Кушанда насаб кард бар мо дуруст

کشنده نسب کرد بر ما درست

Ту сарсабзи бодӣ ба шоҳаншаҳӣ

تو سرسبز بادی به شاهنشهی

Ки ман кардам аз сабзаи болини тиҳӣ

که من کردم از سبزه بالین تهی

Чу дархостӣ ки орзӯ ӣ ту чист

چو درخواستی که‌آرزو‌ی تو چیست

Ба вақте ки бар ман бибояд гирист

به وقتی که بر من بباید گریست

Се чиз орзӯ дорам андари ниҳон

سه چیز آرزو دارم اندر نهان

Бар ояд ба иқболи шоҳи ҷаҳон

بر‌آید به اقبال شاه جهان

Яке онкӣ бар куштан бе гуноҳ

یکی آنکه بر کشتن بی‌گناه

Ту бошӣ дарин доварии додхоҳ

تو باشی درین داوری دادخواه

Дуюми онкӣ бар тоҷу тахти каён

دویم آنکه بر تاج و تخت کیان

Чу ҳоким ту бошӣ наёрӣ зиён

چو حاکم تو باشی نیاری زیان

Дил худ бипардозӣ аз тухми кин

دل خود بپردازی از تخم کین

Напардозӣ аз тухмаи мо замин

نپردازی از تخمه ما زمین

Сеюм онкӣ бар зердастони ман

سوم آنکه بر زیردستان من

Ҳарам нашиканӣ дар шабистони ман

حرم نشکنی در شبستان من

Ҳамон равшанакро ки духт манаст

همان روشنک را که دخت منست

Бидон нозукии даст пухт манаст

بدان نازکی دست پخت منست

Ба ҳам хобӣ худ кунӣ сарбаланд

به هم‌خوابی خود کنی سربلند

Ки хон гардад аз нозукони арҷманд

که خوان گردد از نازکان ارجمند

Дили равшан аз равшанаки брмтоб

دل روشن از روشنک برمتاب

Ки бо равшанӣ ба буд офтоб

که با روشنی به بود آفتاب

Сикандари пазируфти азу ҳар чаҳ гуфт

سکندر پذیرفت ازو هرچه گفت

Пазирнда бархест , гӯянда хуфт

پذیرنده برخاست‌، گوینده خفت

Кабӯдӣ ва кўжӣ даромад ба чарх

کبودی و کوژی درآمد به چرخ

Ки Бағдодро кард ба коху крх

که بغداد را کرد بی کاخ و کرخ

Дарахти каёнро фурӯи рехти бор

درخت کیان را فرو ریخت بار

Кафан дӯхт бар дръи Исфандиёр

کفن دوخت بر درع اسفندیار

Чу меҳр аз ҷаҳон меҳрбонӣ бурид

چو مهر از جهان مهربانی برید

Шабаҳ монад ва ёқӯт шуд нопадид

شبَه ماند و یاقوت شد ناپدید

Сикандар бидон шоҳи фаррухи нажод

سکندر بدان شاه فرخ نژاد

Шабонгоҳ бигирист то бомдод

شبانگاه بگریست تا بامداد

Дарав дид ва бар хештан навҳа кард

درو دید و بر خویشتن نوحه کرد

Ки ӯро ҳамон заҳр боист хӯрд

که او را همان زهر بایست خورد

Чу рӯзи охури субҳи аблақи савор

چو روز آخور صبح ابلق سوار

Тавила бурун зад бар ин марғзор

طویله برون زد بر این مرغزار

Сикандар бифармуд коранд соз

سکندر بفرمود کارند ساز

Барандаш биҷои нахустина боз

برندش به جای نخستینه باز

зи маҳди зару гунбади санги баст

ز مهد زر و گنبد سنگ بست

Муҳайёаш карданд ҷой нишаст

مهیاش کردند جای نشست

Чу хлўтгаҳи ши он чунон сохтанд

چو خلوتگه‌ش آنچنان ساختند

Азуи заҳмат хеш пардохтанд

ازو زحمت خویش پرداختند

Танумандро қадари чандон буд

تنومند را قدر چندان بود

Ки дар хонаи колбуди ҷон буд

که در خانه کالبد جان بود

Чу берун равад ҷавҳари ҷони зи тан

چو بیرون رود جوهر جان ز تن

Гурезии зи ҳам хобаи хештан

گریزی ز هم‌خوابه خویشتن

Чароғӣ ки бодии дарави дрдмӣ

چراغی که بادی درو دردمی

Чаҳ бар тоқи айвон чаҳ зери замӣ

چه بر طاق ایوان چه زیر زمی

Агар бар сипеҳрӣ вагар бар муғок

اگر بر سپهری وگر بر مغاک

Чу хокии шӯии оқибати бози хок

چو خاکی شوی عاقبت باز خاک

Басои моҳё кӯ шавад хӯрд мӯр

بسا ماهیا کو شود خورد مور

Чу дар хок шӯр уфтад аз оби шӯр

چو در خاک شور افتد از آب شور

Чунинаст расми ин гузаргоҳ ро

چنین است رسم این گذرگاه را

Ки дорад ба омад шуд ин роҳ ро

که دارد به آمد شد این راه را

Якеро дрорд ба ҳангомаи тез

یکی را درآرد به هنگامه تیز

Якеро з ҳангома гуяд ки хез

یکی را ز هنگامه گوید که خیز

Макун зери ин лоҷувардии бисот

مکن زیر این لاجوردی بساط

Бад-ӣни қалъаи каҳрабои гавани нишот

بدین قلعهٔ کهربا‌گون نشاط

Ки рӯят кунад каҳрабои вори зард

که رویت کند کهربا‌وار زرد

Кабӯдат кунад ҷома чун лоҷувард

کبودت کند جامه چون لاجورد

Гавазнӣ ки дар шаҳри шерон буд

گوزنی که در شهر شیران بود

Ба марги худаш хонаи вайрон буд

به مرگ خودش خانه‌ویران بود

Чу мурғ аз пай кӯч баркаш ҷиноҳ

چو مرغ از پی کوچ برکش جناح

Машав масти роҳи андарин мустароҳ

مشو مست راح اندرین مستراح

Бизан барқи вори оташӣ дар ҷаҳон

بزن برق‌وار آتشی در جهان

Ҷаҳонро зи худвора ва вораҳон

جهان را ز خود وارَه و وارهان

Самандар чу парвонаи оташ рӯ аст

سمندر چو پروانه آتش‌ رُوْ است

Валек ин куҳани ланг ва он хуш рӯ аст

ولیک این کهن‌لنگ و آن خوش‌رُوْ است

Агар шоҳ маликаст вагар малики шоҳ

اگر شاه ملکست و گر ملک شاه

Ҳамаи роҳ ранҷаст ва бо ранҷи роҳ

همه راه رنج است و با رنج راه

Ки донад ки ин хоки деринаи давр

که داند که این خاک دیرینه‌ دور

Ба ҳар ғории андар чаҳ дорад зи ғӯр

به‌هر غاری اندر چه دارد ز غور

Куҳан кӣса шуд хоки пинҳони шиканҷ

کهن کیسه شد خاک پنهان شکنج

Ки ҳаргизи буруни норади овози ганҷ

که هرگز برون نارد آواز گنج

Зар аз кӣсаи нави брорди хурӯш

زر از کیسهٔ نو برآرد خروش

Сабуии нав аз тарӣ ояд ба ҷӯш

سبوی نو از تری آید به جوش

Ки донад ки ин захмаи дому дад

که داند که این زخمهٔ دام و دد

Чаҳ таърих ҳо дорад аз неку бад

چه تاریخ‌ها دارد از نیک و بد

Чаҳ найранг бо бхрдони сохтаи сет

چه نیرنگ با بخردان ساخته‌ست

Чаҳ гарданкашонро сар андохта сет

چه گردنکشان را سر انداخته‌ست

Фалак нест яксони ҳам оғӯши ту

فلک نیست یکسان هم آغوش تو

Тарози ши ду ранги сет бар дӯши ту

طراز‌ش دو رنگ‌ست بر دوش تو

Гуҳат чун фиришта баландӣ диҳад

گهت چون فرشته بلندی دهد

Гуҳат бо дадон дастбандӣ диҳад

گهت با ددان دستبندی دهد

Шабонгаҳ ба нонияти норад ба ёд

شبانگه به نانیت نارد به یاد

Кличаҳ ба гардун диҳад бомдод

کلیچه به گردون دهد بامداد

Чаҳ бояд дарин ҳафт чашмаи хрос

چه باید درین هفت چشمه خراس

зи баҳри ҷӯй чанд бурдани сипос

ز بهر جوی چند بردن سپاس

Чу Хизр аз чунин рӯзӣ ӣӣ рӯзаи гир

چو خضر از چنین روزی‌یی روزه گیر

Чу ҳаст оби ҳайвон на хурмо на шер

چو هست آب حیوان نه خرما نه شیر

Азин деви мардум ки дом ва дад над

ازین دیو مردم که دام و دد‌ند

Ниҳони шӯ ки ҳам суҳбатон баданд

نهان شو که هم‌صحبتان بدند

Паии гӯр каз дштбонон гум аст

پی گور کز دشتبانان گم است

зи номардумиҳои ин мардум аст

ز نامردمی‌های این مردم است

Гавазни грозндаҳ дар марғзор

گوزن گرازنده در مرغزار

зи мардуми гурезади сӯии кӯҳу ғор

ز مردم گریزد سوی کوه و غار

Ҳамон шери кови ҷой дар беша кард

همان شیر کاو جای در بیشه کرد

зи бади аҳд ӣ мардум андеша кард

ز بد‌عهد‌ی مردم اندیشه کرد

Магари гавҳари мардумии гашти хирад

مگر گوهر مردمی گشت خرد

Ки дар мардумони мардумӣ ҳо бамурд

که در مردمان مردمی‌ها بمرد

Агар нақш мурдан бихонӣ шигарф

اگر نقش مردن بخوانی شگرف

Бигӯед ки мардум чунинаст ҳарф

بگوید که مردم چنین است حرف

Ба чашми андаруни мардумакро кулоҳ

به چشم اندرون مردمک را کلاه

Ҳам аз мардум мардумӣ шуд сиёҳ

هم از مردم مردمی شد سیاه

Низомӣ ба хомўшкории бсич

نظامی به خاموشکاری بسیچ

Ба гуфтори ногуфтанӣ дар мапӣч

به گفتار ناگفتنی درمپیچ

Чу ҳам руста хуфтагонӣ хамӯш

چو هم رستهٔ خفتگانی خموش

Фурӯ хусб ё пунбаи дрнаҳ ба гӯш

فرو خسب یا پنبه درنه به گوش

Биомузи азин муҳраи лоҷувард

بیاموز ازین مهره لاجورد

Ки бо сурх сурхаст ва бо зарди зард

که با سرخ سرخست و با زرد زرد

Шабонгаҳ ки сад ранг бинад бакор

شبانگه که صد رنگ بیند به کار

Бар ояд ба сад даст чун навбаҳор

بر‌آید به صد دست چون نوبهار

Саҳаргаҳ ки як чашма ёбад калид

سحرگه که یک چشمه یابد کلید

Ба ойини як чашма ояд падед

به آیین یک چشمه آید پدید