Биёи соқии он хӯни рангини руз

بیا ساقی آن خون رنگین رز

ДроФкн ба мағзам чу оташи бхз

درافکن به مغزم چو آتش بخز

Меӣ каз худами пой лғзӣ диҳад

میی کز خودم پای لغزی دهد

Чу субҳами димоғи ду мағзӣ диҳад

چو صبحم دماغ دو مغزی دهد

Куҷо будӣ эй давлати неки аҳд

کجا بودی ای دولت نیک عهد

Ба даргоҳи Меҳдии фурӯди ори маҳд

به درگاه مهدی فرود آر مهد

Чу ое ба даргоҳи Меҳдии фурӯд

چو آیی به درگاه مهدی فرود

Ба маҳди мановар зи Меҳдии дуруд

به مهد من آور ز مهدی درود

Турои давлат аз баҳр он хонд бахт

ترا دولت از بهر آن خواند بخت

Ки ороиши тоҷӣу зеби тахт

که آرایش تاجی و زیب تخت

Бутаст одамиро рухи афрӯхта

بتست آدمی را رخ افروخته

Ҷаҳони ҷомае чун ту нодӯхта

جهان جامه‌ای چون تو نادوخته

Баноми эзади оростаи пайкарӣ

بنام ایزد آراسته پیکری

з ҳар гавҳари оростаи гавҳарӣ

ز هر گوهر آراسته گوهری

Бадасти ту шояд Аннанро супурд

بدست تو شاید عنان را سپرد

зи ту поймардии зи мо дастбурд

ز تو پایمردی ز ما دستبرد

Нишони даҳ марои кӯйу бозори ту

نشان ده مرا کوی و بازار تو

Ки то донам омад талабкори ту

که تا دانم آمد طلبکار تو

Чунонам намояд ки аз ҳар диёр

چنانم نماید که از هر دیار

Надории дарии ҷуз дар шаҳриёр

نداری دری جز در شهریار

Бҳрҷо ки ҳастӣ камар баста ам

بهرجا که هستی کمر بسته‌ام

Ба хизматгарӣ бо ту пайваста ам

به خدمتگری با تو پیوسته‌ام

Азин ҷом гуфт он худованди ҳуш

ازین جام گفت آن خداوند هوش

Зиҳии давлати марди гавҳари фуруш

زهی دولت مرد گوهر فروش

Балӣ кин чунин гавҳари санги баст

بلی کاین چنین گوهر سنگ بست

Ба давлати тавон оўридни бадаст

به دولت توان آوریدن بدست

Сикандар ки бо ройу тадбир буд

سکندر که با رای و تدبیر بود

Ба неруии давлати ҷаҳонгир буд

به نیروی دولت جهانگیر بود

Агар давлаташи номадии раҳнамоӣ

اگر دولتش نامدی رهنمای

Нсўдии сари хасмро зери пой

نسودی سر خصم را زیر پای

Гзорндаҳи донои давлати параст

گزارنده دانای دولت پرست

Ба паргори давлати чунин нақши баст

به پرگار دولت چنین نقش بست

Ки чун шуд сари тоҷи дорои ниҳон

که چون شد سر تاج دارا نهان

Ба Искандар афтод малики ҷаҳон

به اسکندر افتاد ملک جهان

Ҳамаи ганҷи дорои зи нав то куҳан

همه گنج دارا ز نو تا کهن

Ки онро на сар буд пайдо на бен

که آنرا نه سر بود پیدا نه بن

Ба ганҷина шоҳ пардохтанд

به گنجینهٔ شاه پرداختند

зи дарё ба дарё дар андохтанд

ز دریا به دریا در انداختند

Сариру саропардау тоҷу тахт

سریر و سراپرده و تاج و تخت

На чндонкаҳ онро тавонанд сахт

نه چندانکه آنرا توانند سخت

Ҷавоҳир на чндонкаҳи онрои дабир

جواهر نه چندانکه آنرا دبیر

Биорад дар ангушт ё дар замир

بیارد در انگشت یا در ضمیر

Тибқҳои булӯр ва хонҳои лаъл

طبقهای بلور و خوانهای لعل

ТроиФи кашонро бФрсўди наъл

طرایف کشان را بفرسود نعل

Ҳамон тозии асбон бо зини зар

همان تازی اسبان با زین زر

Хтоӣии ғуломони заррини камар

خطائی غلامان زرین کمر

Наварди мулӯкона беш аз шумор

نورد ملوکانه بیش از شمار

Шутури бори заррина беш аз ҳазор

شتر بار زرینه بیش از هزار

Силаҳу салбро қиёсӣ набӯд

سلاح و سلب را قیاسی نبود

Пазирндаро зу сипосӣ набӯд

پذیرنده را زو سپاسی نبود

Дигар чизҳоӣӣ ки бошад ғариб

دگر چیزهائی که باشد غریب

Ваз ӯ махзан хос ёбад насиб

وز او مخزن خاص یابد نصیب

Чунон ганҷӣ аз симу зари халос

چنان گنجی از سیم و زر خلاص

Ба меҳр ҷаҳондор карданд хос

به مهر جهاندار کردند خاص

Ҷаҳондор аз он ганҷи андӯхта

جهاندار از آن گنج اندوخته

Чу ганҷӣ шуд аз гавҳари афрӯхта

چو گنجی شد از گوهر افروخته

Ба гавҳар фурӯзад дили тираи фом

به گوهر فروزد دل تیره فام

Магари шаби чароғаши азинсти ном

مگر شب‌چراغش ازینست نام

Чу торик шояд шудани сӯии ганҷ

چو تاریک شاید شدن سوی گنج

Ки ганҷ ояд аз рўшноӣӣ ба ранҷ

که گنج آید از روشنائی به رنج

Чаро рӯй онкас ки шуд ганҷ ёб

چرا روی آنکس که شد گنج یاب

з шодӣ барафрӯхт чун офтоб

ز شادی برافروخت چون آفتاب

Ту хокии ?герати ганҷ бояд равост

تو خاکی گرت گنج باید رواست

Ки бе хостаи хокро кас нахост

که بی‌خواسته خاک را کس نخواست

Фурӯзанда мард шуд хоста

فروزندهٔ مرد شد خواسته

Казу корҳо гардад ороста

کزو کارها گردد آراسته

Зари он миваи заъфарон рез шуд

زر آن میوه زعفران ریز شد

Ки чун заъфарони шодӣ ангез шуд

که چون زعفران شادی‌انگیز شد

Сиёҳони мағриб ки зангии Фшнд

سیاهان مغرب که زنگی فشند

Ба сафрои он заъфарон дилхушанд

به صفرای آن زعفران دلخوشند

Сикандар чу дид он ҳамаи кони ганҷ

سکندر چو دید آن همه کان گنج

Ки дар дасташ афтод бе дастранҷ

که در دستش افتاد بی دسترنج

Парастандагон дар хеш ро

پرستندگان در خویش را

Ҳамон муҳташамроу дарвеш ро

همان محتشم را و درویش را

Аз он ганҷ ороста дод баҳр

از آن گنج آراسته داد بهر

Бидоду диҳиши гашти солори даҳр

بداد و دهش گشت سالار دهر

Ба гардон Эрон фиристод кас

به گردان ایران فرستاد کس

Казин дар нагардад касе бози пас

کزین در نگردد کسی باز پس

Ба даргоҳи мо яксара сар наед

به درگاه ما یکسره سر نهید

Ҳалоки сари хеш бар дар наед

هلاک سر خویش بر در نهید

Биҷои шумо ҳар яке бе сипос

بجای شما هر یکی بی سپاس

Навозишгарӣ ҳо равад бе қиёс

نوازش گری‌ها رود بی قیاس

Бузургони Эрон фароҳам шуданд

بزرگان ایران فراهم شدند

Вази ин доварии сахт хуррам шуданд

وز این داوری سخت خرم شدند

Хабар доштанд аз дили шаҳриёр

خبر داشتند از دل شهریار

Ки ҳаст ӯ ба савганду аҳди устувор

که هست او به سوگند و عهد استوار

Ҳамаи ҳам гуруҳа ба роҳ омаданд

همه هم‌گروهه به راه آمدند

Сӯии анҷумангоҳ шоҳ омаданд

سوی انجمنگاه شاه آمدند

Бидон омадани шодмони гашти шоҳ

بدان آمدن شادمان گشت شاه

Аз он паҳлавонони лашкари паноҳ

از آن پهلوانان لشکر پناه

Ҷудогона бо ҳар яке аҳди баст

جداگانه با هر یکی عهد بست

Ки дар поя кас наёрад шикаст

که در پایهٔ کس نیارد شکست

Дар ганҷ бикшод бар ҳар касе

در گنج بگشاد بر هر کسی

Хазина басӣ доду гавҳари басӣ

خزینه بسی داد و گوهر بسی

Ҳамон кор ҳар кас падедор кард

همان کار هر کس پدیدار کرد

Бидон хуфтагони бахт бедор кард

بدان خفتگان بخت بیدار کرد

Бидод ончӣ дар пештар будашон

بداد آنچه در پیشتر بودشان

Ду чандон дигар дар афзудашон

دو چندان دگر در افزودشان

Чу эрониёни ан диҳиш ёфтанд

چو ایرانیان ان دهش یافتند

Сар аз чанбар саркашӣ тофтанд

سر از چنبر سرکشی تافتند

Ниҳоданд сар бар замини як замон

نهادند سر بر زمین یک زمان

Каллаи гӯшаи бурданд бар осмон

کله گوشه بردند بر آسمان

Гирифтанд бар шаҳриёри офарин

گرفتند بر شهریار آفرین

Ки ёри ту бодои сипеҳри барин

که یار تو بادا سپهر برین

Сари тахти ҷамшеди ҷои ту бод

سر تخت جمشید جای تو باد

Сарири сарони хоки пои ту бод

سریر سران خاک پای تو باد

Куҳан рафту шоҳи нави мо тўӣӣ

کهن رفت و شاه نو ما توئی

На хусрав ки Кайхусрави мо тўӣӣ

نه خسرو که کیخسرو ما توئی

Напечад касе гардан аз рои ту

نپیچد کسی گردن از رای تو

Сари моу поӣингаҳи пои ту

سر ما و پائینگه پای تو

Чу шаҳ дид казро ҳи фархундагӣ

چو شه دید کز راه فرخندگی

Бар эрониён фарз шуд бандагӣ

بر ایرانیان فرض شد بندگی

Дар он анҷумангоҳи анҷуми шиква

در آن انجمنگاه انجم شکوه

Ки ҷамъ омад аз ҳафт кишвари гуруҳ

که جمع آمد از هفت کشور گروه

Бифармуд то теғ ва лухт оваранд

بفرمود تا تیغ و لخت آورند

Ду хўнризро пеш тахт оваранд

دو خونریز را پیش تخت آورند

Ду сарҳанги гардани броФрохтаҳ

دو سرهنگ گردن برافراخته

Ҳамоил ба гардан дар андохта

حمایل به گردن در انداخته

Ба сарҳангӣ аз хӯнашон гул кунанд

به سرهنگی از خونشان گل کنند

Расани ҳалқашонро ҳамоил кунанд

رسن حلقشان را حمایل کنند

Нахусти ончӣ аз ганҷ зар гуфта буд

نخست آنچه از گنج زر گفته بود

Расониди чндонкаҳи пзрФтаҳ буд

رسانید چندانکه پذرفته بود

Чу нақд пазируфта оварад пеш

چو نقد پذیرفته آورد پیش

Бурун омад аз ӯҳдаи аҳди хеш

برون آمد از عهده عهد خویش

Бифармуд то хор кардандашон

بفرمود تا خوار کردندشان

Расан карда бар дор кардандашон

رسن کرده بر دار کردندشان

Мунодии баромад ба гирди сиёҳ

منادی برآمد به گرد سیاه

Ки инаст подоши хўнризи шоҳ

که این است پاداش خونریز شاه

Касе кини ситами хезад аз ном ӯ

کسی کین ستم خیزد از نام او

Бад-ӣн рӯз бошад саранҷом ӯ

بدین روز باشد سرانجام او

Нбхшўди ҳаргизи худованди ҳаш

نبخشود هرگز خداوند هش

Бар он банда кӯшад худованди каш

بر آن بنده کوشد خداوند کش

Назораи кунони шаҳрӣу лашгарӣ

نظاره کنان شهری و لشگری

Бар инсофу озарми Искандарӣ

بر انصاف و آزرم اسکندری

Бар он расму роҳ офарин хон шуданд

بر آن رسم و راه آفرین خوان شدند

Ҷаҳони ҷӯйро банда фармон шуданд

جهان‌جوی را بنده فرمان شدند

Нишаста ҷаҳони ҷӯй бо бхрдон

نشسته جهان‌جوی با بخردان

Аз он доираи давр чашм бидон

از آن دایره دور چشم بدان

Ду равияи смотини ороста

دو رویه سماطین آراسته

Ншинндгони ҷумлаи бархеста

نشینندگان جمله برخاسته

Камари бастагон бо камарҳои чуст

کمر بستگان با کمرهای چست

Камар дар камар гуфтӣ аз ҳалқа раст

کمر در کمر گفتی از حلقه رست

Сиёсати гиреҳи баста бар дасту пой

سیاست گره بسته بر دست و پای

з ҳар пайкарии мондаи нақшии биҷой

ز هر پیکری مانده نقشی بجای

Чу деворӣ аз сӯрати ороста

چو دیواری از صورت آراسته

Ҷасади мондау рӯҳи бархеста

جسد مانده و روح برخاسته

Сикандари ҷаҳондори дорои шикан

سکندر جهاندار دارا شکن

Барафрӯхт чун шамъ аз он анҷуман

برافروخت چون شمع از آن انجمن

Пас онгоҳ бо ҳар гиронмоя Эй

پس آنگاه با هر گرانمایه‌ای

Сухан гуфт бар қадар ҳар поя Эй

سخن گفت بر قدر هر پایه‌ای

Навои зодаи зангаро бози ҷуст

نوا زادهٔ زنگه را باز جست

Талаб карду зангор аз ойӣнаи шаст

طلب کرد و زنگار از آیینه شست

Бипурсед к-эии пери соли озмоӣ

بپرسید کای پیر سال آزمای

Фиканда сарати соя бар пушти пой

فکنده سرت سایه بر پشت پای

Басии солҳо дар ҷаҳони зистӣ

بسی سال‌ها در جهان زیستی

зи кори ҷаҳон бе хабари нестӣ

ز کار جهان بی‌خبر نیستی

Чу дидӣ ки дорои ҷФопишаҳи гашт

چو دیدی که دارا جفاپیشه گشت

Гуноҳӣ на бо ман бади андешаи гашт

گناهی نه با من بد اندیشه گشت

Аз он ҷо ки роз ҷаҳон доштӣ

از آن‌جا که راز جهان داشتی

Насиҳат чаро зу ниҳон доштӣ

نصیحت چرا زو نهان داشتی

Чу орад касеро ҷавонӣ ба ҷӯш

چو آرد کسی را جوانی به جوش

Гунаҳ пер дорад ки монад хамӯш

گنه پیر دارد که ماند خموش

Ниўшндаҳ аз гармии шоҳи рӯм

نیوشنده از گرمی شاه روم

Ба равған забонӣ барафрӯхт мум

به روغن زبانی برافروخت موم

Камоне бророст аз пушти гўж

کمانی برآراست از پشت گوژ

Пай ва устихон гашта ҳам ранг туз

پی و استخوان گشته هم‌رنگ توز

Силаҳи сухани басту таркиши кушод

سلاح سخن بست و ترکش گشاد

зи ҷаъбаи камони тири Ораши кушод

ز جعبه کمان تیر آرش گشاد

Нахустин саноӣ ҷаҳондор гуфт

نخستین ثنای جهاندار گفت

Ки бодои ҷаҳондор бо коми ҷуфт

که بادا جهاندار با کام جفت

Анӯшаи маниши боди дорои даҳр

انوشه منش باد دارای دهر

зи нӯшин ҷаҳони бод бисёр баҳр

ز نوشین جهان باد بسیار بهر

Сарсабзаш аз шодии афрохта

سرسبزش از شادی افراخته

Сари хасм дар поиш андохта

سر خصم در پایش انداخته

Басӣ панд гуфт ин ҷаҳони дидаи пер

بسی پند گفت این جهان‌دیده پیر

Нашуд дар дили кӣнаи вари ҷои гир

نشد در دل کینه‌ور جای گیر

Басии шамъи равшан ки дӯдӣ надошт

بسی شمع روشن که دودی نداشت

Намудем ба доро ва судӣ надошт

نمودم به دارا و سودی نداشت

Чу бахши Сикандар буд тахту ҷом

چو بخش سکندر بود تخت و جام

зи доро чаҳ ояд ба ҷузи кори хом

ز دارا چه آید به جز کار خام

Чу гардун кунад гарданиро баланд

چو گردون کند گردنی را بلند

Ба гардани фарозон дар оради каманд

به گردن فرازان در آرد کمند

Ба Ҳиндӯстони перӣ аз хар фитод

به هندوستان پیری از خر فتاد

Падари мурдаеро ба чини гови зод

پدر مرده‌ای را به چین گاو زاد

Куҷо гардад аз сайли ҷўӣии хароб

کجا گردد از سیل جوئی خراب

Биҷавӣ дигар кас дар афзоед об

بجوی دگر کس در افزاید آب

Турои пои давлат фурӯ шуд ба ганҷ

ترا پای دولت فرو شد به گنج

з бе давлатӣҳои душман маранҷ

ز بی دولتیهای دشمن مرنج

Ҷавонӣу шоҳӣу озода Эй

جوانی و شاهی و آزاده‌ای

Ҳамон ба ки бо равад ва бо бода Эй

همان به که با رود و با باده‌ای

Ба ком аз ҷавонӣ туоне расед

به کام از جوانی توانی رسید

Чу перӣ расад гӯша бояд гузид

چو پیری رسد گوشه باید گزید

Ба перояи сари гунбади лоҷувард

به پیرایه سر گنبد لاجورد

Ба заҳҳоку ҷамшеди байн то чаҳ кард

به ضحاک و جمشید بین تا چه کرد

Ҷаҳони подшо чун шавад дайри сол

جهان پادشا چون شود دیر سال

Парастандаро зу бигирад малол

پرستنده را زو بگیرد ملال

Дигар когҳӣ дорад аз мағзу пӯст

دگر کاگهی دارد از مغز و پوست

Шиносади бад аз неку душмани зи дӯст

شناسد بد از نیک و دشمن ز دوست

Азу дар дил ҳар кас ояд ҳарос

ازو در دل هر کس آید هراس

Чу бенанд кӯ ҳаст мардуми шинос

چو بینند کو هست مردم شناس

Ба афкандаши чора созӣ кунанд

به افکندش چاره‌سازی کنند

Взўи даъвӣ бениёзӣ кунанд

وزو دعوی بی‌نیازی کنند

Нўиро ба шоҳӣ бароранд кӯс

نویرا به شاهی برآرند کوس

Ки бар вай тавонанд кардани фусӯс

که بر وی توانند کردن فسوس

Аз ин рӯй Кайхусраву киқбод

از این روی کیخسرو و کیقباد

Ба перии зи шоҳӣ накардани ёд

به پیری ز شاهی نکردن یاد

Ҷаҳон бар дигар шоҳи бгзоштнд

جهان بر دگر شاه بگذاشتند

Раҳи кӯҳ Албурз бардоштанд

ره کوه البرز برداشتند

Ба пӯшидан ва хӯрдани неки баҳр

به پوشیدن و خوردن نیک بهر

Шуданд эмин аз хӯрдани теғу заҳр

شدند ایمن از خوردن تیغ و زهر

Чу шаҳ дид кони ёдгори каён

چو شه دید کان یادگار کیان

Хабар дорад аз кори суду зиён

خبر دارد از کار سود و زیان

Ба неку бад корзораш раҳаст

به نیک و بد کارزارش رهست

Набарди озмоист ва кор огаҳаст

نبرد آزمایست و کار آگهست

Бипурсед кон чист дар корзор

بپرسید کان چیست در کارزار

Ки аз баҳр пирӯзӣ ояд ба кор

که از بهر پیروزی آید به کار

Сипаҳро чаҳ тадбир дорад биҷой

سپه را چه تدبیر دارد بجای

Чаҳ сахтӣ кунад мардро сусти пой

چه سختی کند مرد را سست پای

Нбрдозмои ҷаҳон дида гуфт

نبردآزمای جهان‌دیده گفت

Ки пирӯзии он паҳлавони рости ҷуфт

که پیروزی آن پهلوان راست جفت

Ки дар лашкар чун ту шоҳӣ буд

که در لشکر چون تو شاهی بود

БФри ту як тани сипоҳӣ буд

بفر تو یک تن سپاهی بود

Чу фармон чунинаст кини хоки суст

چو فرمان چنین است کین خاک سست

зи баҳри ту садии براردи дуруст

ز بهر تو سدی برآرد درست

Шунидам зи ҷанги озмоёни пеш

شنیدم ز جنگ آزمایان پیش

Ки аз зӯри тани Зуҳраи мард беш

که از زور تن زهرهٔ مرد بیش

Длиристи ҳанҷори лашгари кашӣ

دلیریست هنجار لشگر کشی

Сарафкандагӣ нест дар саркашӣ

سرافکندگی نیست در سرکشی

Ба ҳангоми лашкар бар оростан

به هنگام لشکر بر آراستن

з лашгар набояд мадад хостан

ز لشگر نباید مدد خواستن

Сабурии зи худхоҳу фатҳ аз худоӣ

صبوری ز خودخواه و فتح از خدای

Ки лашгари бад-ӣн ҳар ду монад биҷой

که لشگر بدین هر دو ماند بجای

Чу пирӯз бошӣ машав дар ситез

چو پیروز باشی مشو در ستیز

Макун баста бар хасми роҳи гурез

مکن بسته بر خصم راه گریز

Гуҳи ноумедии бҷон боз кӯш

گه ناامیدی بجان باز کوش

Ки мардонаро кас намолед гӯш

که مردانه را کس نمالید گوش

зи фолӣ ки бар фатҳи ёбии нахуст

ز فالی که بر فتح یابی نخست

Дилӣ бояд аз тарси душмани дуруст

دلی باید از ترس دشمن درست

Чунин гуфт рустами фаромарз ро

چنین گفت رستم فرامرز را

Ки машкан дил ва башикан Албурз ро

که مشکن دل و بشکن البرز را

Ҳамин гуфт бо баҳмани Исфандиёр

همین گفت با بهمن اسفندیار

Ки гар нашиканӣ башиканӣ корзор

که گر نشکنی بشکنی کارزار

Шикастӣ казу хӯн ба хоро расед

شکستی کزو خون به خارا رسید

Ҳам аз дил шикастан ба доро расед

هم از دل شکستن به دارا رسید

Шикаста дил омад ба майдони фароз

شکسته دل آمد به میدان فراز

Вале Кебек бишикаст бо ҷираи боз

ولی کبک بشکست با جره باز

Чу дар давлаташ дил фурӯзӣ набӯд

چو در دولتش دل فروزی نبود

зи кори ту ҷузи хок рӯзӣ набӯд

ز کار تو جز خاک روزی نبود

Дигар бора кардаш Сикандари савол

دگر باره کردش سکندر سؤال

Ки эй меҳрбони пери деринаи сол

که‌ای مهربان پیر دیرینه سال

Шунидам ки рустами савори далер

شنیدم که رستم سوار دلیر

Ба танҳо такопуӣ кардӣ чу шер

به تنها تکاپوی کردی چو شیر

Куҷо ӯ ба танҳо задӣ бар сипоҳ

کجا او به تنها زدی بر سپاه

Гурези аўФтодӣ дарон размгоҳ

گریز اوفتادی دران رزمگاه

Ғариб оядам каз яке теғи тез

غریب آیدم کز یکی تیغ تیز

Чигуна расад лашгариро гурез

چگونه رسد لشگری را گریز

Ба посух чунин гуфт пери куҳан

به پاسخ چنین گفت پیر کهن

Ки гарданда бошад забон дар сухан

که گردنده باشد زبان در سخن

Чунон буд пархоши рустами дуруст

چنان بود پرخاش رستم درست

Ки лашгари кашонро фикандӣ нахуст

که لشگر کشان را فکندی نخست

Чу лашгари каши афтодаи гаштӣ ба теғ

چو لشگر کش افتاده گشتی به تیغ

Гирифтандӣ аз бими лашгари гриғ

گرفتندی از بیم لشگر گریغ

Касе кӯ ба танҳо сипоҳии шикаст

کسی کو به تنها سپاهی شکست

Бад-ӣн чора шуд бар адуи чираи даст

بدین چاره شد بر عدو چیره‌دست

Вагарна нагунҷад ки дар корзор

وگرنه نگنجد که در کارزار

Гурезади яке лашгар аз як савор

گریزد یکی لشگر از یک سوار

Дигар бора гуфташ ба ман гӯии роз

دگر باره گفتش به من گوی راز

Ки бозуии баҳман чаро шуд дароз

که بازوی بهمن چرا شد دراز

Чаро кишти баҳмани фаромарз ро

چرا کشت بهمن فرامرز را

Ба хӯн ғарқа кард он бару брз ро

به خون غرقه کرد آن بر و برز را

Чаро мӯбадонаш надоданд панд

چرا موبدانش ندادند پند

Казон хонадон давр дорад газанд

کزان خاندان دور دارد گزند

Чунин дод посухи ҷаҳони дидаи мард

چنین داد پاسخ جهان‌دیده مرد

Ки баҳман бидон аждҳоӣӣ ки кард

که بهمن بدان اژدهائی که کرد

Саранҷом кошФтаҳ шуд роҳ ӯ

سرانجام کاشفته شد راه او

Дам аждаҳо шуд ватангоҳ ӯ

دم اژدها شد وطنگاه او

Чу зад даҳра бар паҳливонии дарахт

چو زد دهره بر پهلوانی درخت

Шуд аз хонаи давлаташи тоҷу тахт

شد از خانهٔ دولتش تاج و تخت

Ки дидӣ ки ӯ пой дар хӯни фишурд

که دیدی که او پای در خون فشرد

Казон хӯни саранҷоми кайфари набард

کزان خون سرانجام کیفر نبرد

Сикандар билразед азон ёд кард

سکندر بلرزید ازان یاد کرد

Чу барг хазон ларзад аз боди сард

چو برگ خزان لرزد از باد سرد

зи хӯни хори дорои ҳросндаҳи гашт

ز خون‌خوار دارا هراسنده گشت

Ки осон нишоед барин пули гузашт

که آسان نشاید برین پل گذشت

Дигар бораи дархости кони ҳӯшманд

دگر باره درخواست کان هوشمند

Дар дарҷи гавҳари кушояди зи банд

در درج گوهر گشاید ز بند

Фурӯ гуяд аз гардиши рӯзгор

فرو گوید از گردش روزگار

Ҷаҳони ҷӯйро ончӣ ояд бакор

جهان‌جوی را آنچه آید بکار

Пас аз офарини пери бедори бахт

پس از آفرین پیر بیدار بخت

Чунин гуфт бо соҳиби тоҷу тахт

چنین گفت با صاحب تاج و تخت

Ки малики ҷаҳон гарчи фаррух бутаст

که ملک جهان گرچه فرخ بتست

Мазан дасти сахти андарин шохи суст

مزن دست سخت اندرین شاخ سست

зи таърихи нав то ба аҳди куҳан

ز تاریخ نو تا به عهد کهن

Ки монад ки бо мо бигӯед сухан

که ماند که با ما بگوید سخن

Куҷои рустаму золу симурғу сом

کجا رستم و زال و سیمرغ و سام

Фаридуни фарҳангу ҷамшеди ҷом

فریدون فرهنگ و جمشید جام

Замин хӯрд ва то хӯрдашон дайр нест

زمین خورد و تا خوردشان دیر نیست

Ҳанузаш з хӯрдани шикам сайр нест

هنوزش ز خوردن شکم سیر نیست

Гузаштанд ва мо низ ҳам бигузарем

گذشتند و ما نیز هم بگذریم

Ки чун муҳраи ҳам ақд якдигарем

که چون مهره هم عقد یکدیگریم

Мазан панҷ навбати дарин чори тоқ

مزن پنج نوبت درین چار طاق

Ки бешшдраҳ нест ин на равоқ

که بی ششدره نیست این نه رواق

Ҷаҳон чун ту дорӣ ҷаҳондор бош

جهان چون تو داری جهاندار باش

Чу хуфтанд хасмони ту бедор бош

چو خفتند خصمان تو بیدار باش

Сар аз олами трсгории брор

سر از عالم ترسگاری برار

Битарс аз касе кўншди трсгор

بترس از کسی کونشد ترسگار

Раҳо кун раҳеи кон зиён оварад

رها کن رهی کان زیان آورد

Раҳи бади халал дар гумон оварад

ره بد خلل در گمان آورد

Крои бошгўнаҳ буд перҳан

کرا باشگونه بود پیرهن

Ба ҳоҷат буд бозгаштан ба тан

به حاجت بود بازگشتن به تن

Ту зон раҳ ки шуд божгўнаҳи навард

تو زان ره که شد باژگونه نورد

Бихоҳ аз худои ҳоҷату бози гирд

بخواه از خدا حاجت و باز گرد

Чаҳ бандии дили худ дар он малику мол

چه بندی دل خود در آن ملک و مال

Ки ҳасташ камии ранҷу бешӣу бол

که هستش کمی رنج و بیشی و بال

Ба дониши туро раҳнамӯн карда анд

به دانش ترا رهنمون کرده‌اند

Ки моли турои ҳукм хӯн карда анд

که مال ترا حکم خون کرده‌اند

Биринҷади глўӣӣ ки бехӯн буд

برنجد گلوئی که بی خون بود

Хафа гардад аз хунаши афзӯн буд

خفه گردد از خونش افزون بود

Ҳарон мол коед дарин дастгоҳ

هران مال کاید درین دستگاه

Барон хуфтаи дони тунди Марии сиёҳ

بران خفته دان تند ماری سیاه

Ситудон ин тоқи ороста

ستودان این طاق آراسته

Сутунӣ тиҳӣ дорад аз хоста

ستونی تهی دارد از خواسته

Чу дар тоқи ин сафа хоҳем хуфт

چو در طاق این صفه خواهیم خفت

Чаҳ бояд шудан бо сияҳи мори ҷуфт

چه باید شدن با سیه مار جفت

Дил аз банди беҳуда озод кун

دل از بند بیهوده آزاد کن

Ситамгар на Эй дод кун дод кун

ستمگر نه‌ای داد کن داد کن

зи бедоди доро ба ар бигузарӣ

ز بیداد دارا به ار بگذری

Гар ӯ буд дорои ту Искандарӣ

گر او بود دارا تو اسکندری

Бибин то чаҳ дид ӯ зи кишти ҷаҳон

ببین تا چه دید او ز کشت جهان

Ту низ он макун то на бинии ҳамон

تو نیز آن مکن تا نه بینی همان

Чаҳ кардӣ бибин то ҷаҳон ёфтӣ

چه کردی ببین تا جهان یافتی

Аз он кун ки иқбол азон ёфтӣ

از آن کن که اقبال ازان یافتی

Шаҳ аз посухи пери фартути сол

شه از پاسخ پیر فرتوت سال

Гирифт он суханро муборак ба фол

گرفت آن سخن را مبارک به فال

зи хизмат кашӣ карду бнўохтш

ز خدمت کشی کرد و بنواختش

Басии ганҷи зари пешкаши сохташ

بسی گنج زر پیشکش ساختش

Бузургони Эрони зи фарҳанг ӯ

بزرگان ایران ز فرهنگ او

Тарозу ниҳоданд бо санг ӯ

ترازو نهادند با سنگ او

Шитобандагон аз дар боргоҳ

شتابندگان از در بارگاه

Ситоиш гирифтанд бар базми шоҳ

ستایش گرفتند بر بزم شاه

Казин боргаҳгар чароғӣ нишаст

کزین بارگه گر چراغی نشست

Фурӯзанда хуршедӣ омад ба даст

فروزنده خورشیدی آمد به دست

зи могар шабӣ рафт рӯзӣ расед

ز ما گر شبی رفت روزی رسید

Гулӣ рафт ва гулшан фурӯзӣ расед

گلی رفت و گلشن فروزی رسید

Ҷӯии зари зи ҷӯяндае рӯй тофт

جوی زر ز جوینده‌ای روی تافت

Фурӯ диду зари ҷуст ва ганҷина ёфт

فرو دید و زر جست و گنجینه یافت

зи дарёи дилии шоҳи дарёи шиква

ز دریا دلی شاه دریا شکوه

Навозиш басӣ кард бо он гуруҳ

نوازش بسی کرد با آن گروه

Чу диданди шаҳро раияти навоз

چو دیدند شه را رعیت نواز

зи бедод доро гушойанд роз

ز بیداد دارا گشایند راز

Ки то давр ӯ буд дар гарму сард

که تا دور او بود در گرم و سرد

Кас аз пеша хештан барнахурад

کس از پیشه خویشتن برنخورد

зи халқи он чунон баради пайванд ро

ز خلق آن چنان برد پیوند را

Ки саги вои наёбади худованд ро

که سگ وا نیابد خداوند را

Ба некони дроўихтаҳи бадсигол

به نیکان درآویخته بدسگال

Касеро амонат на бар хӯну мол

کسی را امانت نه بر خون و مال

Тазаллуми кунони рафтаи зини марзу бум

تظلم کنان رفته زین مرز و بوم

Мурувват ба Юнону мардӣ ба рӯм

مروت به یونان و مردی به روم

Касеро ки наздик ӯ санг буд

کسی را که نزدیک او سنگ بود

зи чандини сипоҳи он ду сарҳанг буд

ز چندین سپاه آن دو سرهنگ بود

Чу бади гавҳаронро қавӣ кард даст

چو بد گوهران را قوی کرد دست

Ҷаҳони байн ки чун гавҳарашро шикаст

جهان بین که چون گوهرش را شکست

Сарири бузургон ба хирадони супурд

سریر بزرگان به خردان سپرد

Бибин то саранҷом чун гашти хирад

ببین تا سرانجام چون گشت خرد

На бас доварӣ бошад он сусти рой

نه بس داوری باشد آن سست رای

Ки сахтии расонад ба халқи худоӣ

که سختی رساند به خلق خدای

Гиронмоягонро дароради шикаст

گرانمایگان را درآرد شکست

Фурӯмоягонро кунад чираи даст

فرومایگان را کند چیره دست

На хусрав шуд он кас ки хас парвараст

نه خسرو شد آن کس که خس پرورست

Хасии дигар ва хусравӣ дигараст

خسی دیگر و خسروی دیگرست

Намонда дарин малики бахшоишӣ

نمانده درین ملک بخشایشی

На дар шаҳр ва дар шаҳрии осоишӣ

نه در شهر و در شهری آسایشی

Харошида аз кӣнаҳо сина ҳо

خراشیده از کینه‌ها سینه‌ها

Шудаи исмат аз қуфли ганҷина ҳо

شده عصمت از قفل گنجینه‌ها

Харобӣ даромад баҳри пеша Эй

خرابی درآمد بهر پیشه‌ای

Бтар зин куҷо бошад андеша Эй

بتر زین کجا باشد اندیشه‌ای

Ки пешаи вар аз пеша бигурехтаст

که پیشه‌ور از پیشه بگریختست

Ба кор дигар каси дроўихтст

به کار دگر کس درآویختست

Биёбонён паҳливонӣ кунанд

بیابانیان پهلوانی کنند

Малики зодагон дштбонӣ кунанд

ملک‌زادگان دشتبانی کنند

Кишоварзи шуғли сипаҳ соз кард

کشاورز شغل سپه ساز کرد

Сипоҳии кишоварзӣ оғоз кард

سپاهی کشاورزی آغاز کرد

Ҷаҳонро намонад иморати басӣ

جهان را نماند عمارت بسی

Чу аз шуғл худ бугзарад ҳар касе

چو از شغل خود بگذرد هر کسی

Агар пеши азин додгари хуфта буд

اگر پیش ازین دادگر خفته بود

Ҳамон ахтари гетии ошуфта буд

همان اختر گیتی آشفته بود

Кунун додгар ҳаст фирӯзманд

کنون دادگر هست فیروزمند

Азингўнаҳи бедод то чанд чанд

ازینگونه بیداد تا چند چند

Ҳросндаҳ шуд зини сухани шаҳриёр

هراسنده شد زین سخن شهریار

Мунодии барангехти андари диёр

منادی برانگیخت اندر دیار

Ки ҳар пешаи вари пеша худ кунад

که هر پیشه‌ور پیشه خود کند

Ҷузи ин гарчи некӣ кунад бад кунад

جز این گرچه نیکی کند بد کند

Кишоварз бар гови бандади лбод

کشاورز بر گاو بندد لباد

зи гови оҳан ва гов ҷӯяд мурод

ز گاو آهن و گاو جوید مراد

Сипоҳӣ ба ойини худ раҳи барад

سپاهی به آیین خود ره برد

Ҳамон шаҳрӣ аз шуғл худ нагзарад

همان شهری از شغل خود نگذرد

Нагирад касе ҷузи паии кори хеш

نگیرد کسی جز پی کار خویش

Ҳамон пешаи аслии орад ба пеш

همان پیشه اصلی آرد به پیش

зи пешаи гурезандаро бози ҷуст

ز پیشه گریزنده را باز جست

Бидон пеша додаш ки буд аз нахуст

بدان پیشه دادش که بود از نخست

Амалҳои ҳар кас падедор кард

عملهای هر کس پدیدار کرد

Ҳамаи кори олам сазовор кард

همه کار عالم سزاوار کرد

Ҷаҳонро зи вайронии аҳди пеш

جهان را ز ویرانی عهد پیش

Ба ободӣ оварад дар аҳди хеш

به آبادی آورد در عهد خویش

Ҷаҳон дошт бар давлати хеши рост

جهان داشت بر دولت خویش راست

Ҷаҳони доштани зираконро сазост

جهان داشتن زیرکان را سزاست