Биёи соқии он шаби чароғи Муғон

بیا ساقی آن شب‌چراغ مغان

Биовар , зи ман бар мёўри фиғон

بیاور، ز من بر‌میاور فغان

Чароғӣ казу чашмҳо равшан аст

چراغی کزو چشم‌ها روشن است

Чароғи диламро азу равған аст

چراغ دلم را ازو روغن است

Бигӯ эй сухани кимиёӣ ту чист ?

بگو ای سخن کیمیای تو چیست‌؟

Айёри турои кимиё соз кист ?

عیار ترا کیمیا‌ساز کیست‌‌؟

Ки чандиннигор аз ту барсохтанд

که چندین نگار از تو برساختند

Ҳануз аз ту ҳарфии напардохтанад

هنوز از تو حرفی نپرداختند

Агар хонаи хезӣ , қарорат куҷост ?

اگر خانه‌خیزی، قرارت کجاست‌‌؟

Вар аз дар даройӣ , диёрат куҷост ?

ور از در درآیی، دیارت کجاست‌‌؟

зи мо сари барорӣ ва бо мо нӣӣ

ز ما سر برآری و با ما نئی

Намое ба мо нақшу пайдои нӣӣ

نمایی به ما نقش و پیدا نئی

Амали хонаи дил ба фармон туаст

عمل خانه دل به فرمان توست

Забони худ илми дор девон туаст

زبان خود علم‌دار دیوان توست

Надонам чаҳ мурғии бад-ӣни некӯӣ

ندانم چه مرغی بدین نیکوی

зи мо ёдгорӣ ки монад тӯй

ز ما یادگاری که مانَد توی

Сухани байн чаҳ олии сети болой ӯ !

سخن بین چه عالی‌ست بالای او‌‌!

Касодии мубиноади колоӣ ӯ !

کسادی مبیناد کالای او‌‌!

Матоъи гарони моя косад мабод

متاع گران‌مایه کاسد مباد

Вагар бод , бар ком ҳосид мабод

وگر باد، بر کامِ حاسد مباد

Биор эй сухани гӯии чобуки сарой

بیار ای سخن‌گوی چابک‌سرای

Бисоти суханро якояки биҷой

بساط سخن را یکایک بجای

Сухани рон аз он номвари хуфтагон

سخن ران از‌آن نامور خفتگان

Фусунии фурӯи дам ба ошуфтагон

فسونی فرو دم به آشفتگان

Гзорндаҳи саргузашти нахуст

گزارندهٔ سرگذشت نخست

Ба андешаи нағзу рои дуруст

به اندیشهٔ نغز و رای درست

Чунин дод мужда ки чун шаҳриёр

چنین داد مژده که چون شهریار

Ба малики сипоҳони брорости кор

به ملک سپاهان برآراست کار

зи пирӯзии чархи пирӯзаи ранг

ز پیروزی چرخِ پیروزه‌رنگ

Набӯдаш басӣ дар сафоҳони диранг

نبودش بسی در صفاهان درنگ

Ба истахр шуд , тоҷ бар сари ниҳод

به اصطخر شد‌، تاج بر سر نهاد

Ба ҷои Каюмарс ва кӣ Қубод

به جای کیومرث و کی‌قباد

Шуд оростаи малики Эрони бадв

شد آراسته مُلک ایران بدو

Қавии гашти пушти далерони бадв

قوی گشت پشت دلیران بدو

Бузургони бадв таҳният сохтанд

بزرگان بدو تهنیت ساختند

Бидон сари бузургӣ сар афрохтанд

بدان سر‌بزرگی سر افراختند

Нисорӣ ки бошад сазовори тахт

نثاری که باشد سزاوار تخت

Фишонданд бар шоҳи пирӯзи бахт

فشاندند بر شاه پیروز‌بخت

зи сарчашмаи нил то равад гунг

ز سرچشمهٔ نیل تا رود گنگ

зи шўроби чин то ба талхи оби занг

ز شورابِ چین تا به تلخ‌آبِ زنگ

Расӯлони расиданд бо сову боҷ

رسولان رسیدند با ساو و باج

Ҳумоюни кунони шоҳро тахту тоҷ

همایون‌کُنان شاه را تخت و تاج

Чу шаҳи пой бар тахти заррини ниҳод

چو شه پای بر تخت زرین نهاد

зи ганҷи сухани ҳсни рӯйин кушод

ز گنج سخن حصن رویین گشاد

Ки боди офаринандаеро сипос

که باد آفریننده‌ای را سپاس

Ки кард офарини гӯйро ҳақи шинос

که کرد آفرین‌گوی را حق‌شناس

Сар чун маниро зи болини хок

سرِ چون منی را ز بالینِ خاک

Ба анҷуми расонид чун нури пок

به انجم رسانید چون نور پاک

Ба Эрон м оварад аз ақсои рӯм

به ایران‌م آورد از اقصای روم

Ба фармони ман сангро кард мум

به فرمان من سنگ را کرد موم

Ба ҷое расониди кори маро

به جایی رسانید کار مرا

Ки маҳмил кашад чархи бори маро

که محمل کشد چرخ بار مرا

Пазируфтам аз довари осмон

پذیرفتم از داور آسمان

Ки насаем аз доварии як замон

که ناسایم از داوری یک زمان

Ситамдидаро додбхшӣ кунам

ستمدیده را دادبخشی کنم

Шаби тирагонро дурахшӣ кунам

شب تیرگان را درخشی کنم

Хирад бар вафо раҳнамоӣ манаст

خرد بر وفا رهنمای منست

Салоҳи ҷаҳон дар вафоӣ манаст

صلاح جهان در وفای منست

Раҳи ростии гирами имрӯзи пеш

ره راستی گیرم امروز پیش

Ки огоҳам аз рӯзи фардои хеш

که آگاهم از روزِ فردای خویش

Бипарҳезам аз рӯзи ъзроўрӣ

بپرهیزم از روزِ عُذرآوری

Ба парҳезгорӣ кунам доварӣ

به پرهیزگاری کنم داوری

зи пешонии пел то пои мӯр

ز پیشانی پیل تا پای مور

Наёяд зи ман бар касе дасти зӯр

نیاید ز من بر کسی دستِ زور

Надорам тамаъ бар зару сими кас

ندارم طمع بر زر و سیم کس

Вгрчнд ёбам бар он дастрас

وگرچند یابم بر آن دسترس

зи халқ ар чаҳ озори байнами басӣ

ز خلق ار چه آزار بینم بسی

Нахоҳам ки озорад аз ман касе

نخواهم که آزارَد از من کسی

Даҳу дӯдаро бар гирифтам хароҷ

ده و دوده را بر‌گرفتم خراج

На сов аз вилояти ситонам на боҷ

نه ساو از ولایت ستانم نه باج

Агар ганҷии орми зи дунё ба даст

اگر گنجی آرم ز دنیا به دست

Муҳайё кунам қисмат ҳар ки ҳаст

مهیا کنم قسمت هر که هست

Даҳум ҳар касеро зи давлати калид

دهم هر کسی را ز دولت کلید

Кунам пояи кор ҳар каси падед

کنم پایهٔ کار هر کس پدید

Ҳунармандро сар барорам баланд

هنرمند را سر برآرم بلند

Кашами пои девонаро зери банд

کشم پای دیوانه را زیر بند

Бипечам сар аз ройгони хўоргон

بپیچم سر از رایگان‌خوارگان

Магар безабонону бечорагон

مگر بی‌زبانان و بیچارگان

Чу дорад тануманди кори огаҳӣ

چو دارد تنومند کار آگهی

Нахоҳам ки бошад зи кории тиҳӣ

نخواهم که باشد ز کاری تهی

Чу байнам касеро ки ӯ ранҷи барад

چو بینم کسی را که او رنج برد

Ки бо харҷ ӯ дахл ӯ ҳаст хирад

که با خرج او دخل او هست خرد

Дар он харҷаши умедвории даҳум

در آن خرجش امیدواری دهم

зи ганҷинаи хеши ёрии даҳум

ز گنجینه خویش یاری دهم

Ба дайн ва ба дониш кунам корҳо

به دین و به دانش کنم کارها

Даҳум додро рӯзи бозорҳо

دهم داد را روز بازارها

Надорам зи каси тарс дар ҳеҷ кор

ندارم ز کس ترس در هیچ کار

Магар зон касе ков буд тарси кор

مگر زان کسی کاو بوَد ترس‌کار

Дар оси афканам ҳар киро суд нест

در آس افکنم هر که‌را سود نیست

Бибахшоем онро ки бахшӯдании сет

ببخشایم آن را که بخشودنی‌ست

Ҷаҳон аз сахо дорам ороста

جهان از سخا دارم آراسته

Суханро мадади бахшам аз хоста

سخن را مدد بخشم از خواسته

Ситамро зи худ давр дорам ба ҳаш

ستم را ز خود دور دارم به هُش

Стмкши навозам , стмгораҳи каш

ستمکش نوازم، ستمگاره کش

Биҷои яке бади яке бад кунам

بجای یکی بد یکی بد کنم

Ба подоши некии яке сад кунам

به پاداش نیکی یکی صد کنم

Уқубат кунам халқро бар гуноҳ

عقوبت کنم خلق را بر گناه

Навозиш кунам чун шавад узрхоҳ

نوازش کنم چون شود عذرخواه

Чу гардан кашад хасм , гардани занам

چو گردن کشد خصم، گردن زنم

Чу дар душманӣ тан занад , тани занам

چو در دشمنی تن زند، تن زنم

Банно кардани некӣ аз ман буд

بنا کردن نیکی از من بود

Бадиро бдоити зи душман буд

بدی را بدایت ز دشمن بود

Ман он хоки безам ба ғарболи рой

من آن خاک بیزم به غربال رای

Ки бустонаму бози резам ба ҷой

که بستانم و باز ریزم به جای

Чу дулоби кови шарбат тар диҳад

چو دولاب کاو شربت تر دهد

Аз йен сар сетанд бидон сар диҳад

از‌ین‌سر سِتانَد بدان‌سر دهد

Ба ҳарч аз сар теғам ояд фароз

به هرچ از سر تیغم آید فراز

Сар тозӣона ам кунад трктоз

سر تازیانه‌ام کند ترکتاز

Сари теғами оради ҷаҳонро ба чанг

سر تیغم آرد جهان را به چنگ

Сар тозӣона диҳад бе диранг

سر تازیانه دهد بی‌درنگ

Аз он омадам бар сари ин сарир

از آن آمدم بر سر این سریر

Ки афтодагонро шавам дастгир

که افتادگان را شوم دستگیر

Яке пайкарами зи абр ва аз офтоб

یکی پیکرم ز ابر و از آفتاب

Ба як дасти оташ ба як дасти об

به یک دست آتش به یک دست آب

Ба сангии расми сахти бгдозмш

به سنگی رسَم سخت بگدازمش

Ба киштии расми ташнаи бнўозмш

به کِشتی رسم تشنه بنوازمش

Ба худ номдми сӯии Эрони зи рӯм

به خود نامدم سوی ایران ز روم

Худоем фиристод аз он марзу бум

خدایم فرستاد از آن مرز و بوم

Бидон то ҳақ аз ботили орми падед

بدان تا حق از باطل آرم پدید

зи ман банд ҳар қуфл ёбад калид

ز من بند هر قفل یابد کلید

Сари ҳақ шиносон барорам зи хок

سر حق‌شناسان برآرم ز خاک

Ба ботил прессатон дрорми ҳалок

به باطل‌پرستان درآرم هلاک

зи дунё барам ранг нодоштӣ

ز دنیا بَرَم رنگِ ناداشتی

Даҳуми бодро бо чароғи оштӣ

دهم باد را با چراغ آشتی

Фиришта кунам дев ҳар хона ро

فرشته کنم دیو هر خانه را

Бророим аз ганҷи вайрона ро

برآرایم از گنج ویرانه را

Куҷои адли ман сари برارد чу сарв

کجا عدل من سر برآرد چو سرو

зи бедод шоҳин натарсад тзрў

ز بیدادِ شاهین نترسد تذرو

Шабоне кунад гург бар гӯсфанд

شبانی کند گرگ بر گوسفند

Ҳамон шер бар гӯри норади газанд

همان شیر بر گور نارد گزند

Бидонро з некӣ кунам носабур

بَدان را ز نیکی کنم ناصبور

зи некони бадиро кунам низ давр

ز نیکان بدی را کنم نیز دور

Касеро ман сари броФрохтм

کسی را من سر برافراختم

Ба пои касаш дар нияндохтам

به پای کسش در نینداختم

Вагар ҳамсариро даридам ҷигар

وگر همسری را دریدم جگر

Надодам ба дарандагон дигар

ندادم به درندگان دگر

Нкштм наоне касеро ба заҳр

نکشتم نهانی کسی را به زهر

Магар ки ошкоро ба шамшери қаҳр

مگر که‌آشکارا به شمشیر قهر

На дар каси ҷҳонсўзии омухтам

نه در کس جهانسوزی آموختم

На бе ҳуҷҷатии хирмании сӯхтам

نه بی‌حجتی خرمنی سوختم

Нахоҳам ки орм ба кас бар шикаст

نخواهم که آرم به کس بر شکست

Вагар башиканам мўмёӣим ҳаст

وگر بشکنم مومیائیم هست

Гар аз ман ба чашмӣ расад чашми дард

گر از من به چشمی رسد چشم‌درد

Тавонам дарави тўтё низ кард

توانم درو توتیا نیز کرد

Худоем дар ин кори ёрии дҳод

خدایم در این کار یاری دهاد

з чашм бидон растгории дҳод

ز چشم بدان رستگاری دهاد

Чу ин достон гуфт шаҳи як ба як

چو این داستان گفت شه یک به یک

Ниўшндаҳро даст шуд бар фалак

نیوشنده را دست شد بر فلک

Дар он анҷуман буд бисёр кас

در آن انجمن بود بسیار کس

Ба шоҳи озмоиии кушодаи нафас

به شاه‌آزمایی گشاده نفس

Аз он бўолФзўлони бсёргўӣ

از آن بوالفضولانِ بسیارگوی

Вазони бўолҳкимони девонаи хуй

وزان بوالحکیمانِ دیوانه‌خوی

Пажӯҳандае буд ҳуҷҷат намой

پژوهنده‌ای بود حجت‌نمای

Дар он анҷумани гашти шоҳи озмоӣ

در آن انجمن گشت شاه‌آزمای

Ки шоҳои марои як дирам дархураст

که شاها مرا یک درم درخورست

Агар бахше аз кишварӣ беҳтараст

اگر بخشی از کشوری بهترست

Ҷаҳондор гуфт аз худованди гоҳ

جهاندار گفت از خداوندِ گاه

Ба андозаи қадар ӯ ганҷи хоҳ

به اندازه قدر او گنج خواه

Пажӯҳандаи гуфто чу аз як дирам

پژوهنده گفتا چو از یک درم

Хиҷолати баради шаҳ ки чизеаст кам

خجالت بَرَد شه که چیزیست کم

Ба ар малик олам бубахшад ба ман

به ار ملک عالم ببخشد به من

Ба анҷуми расонади серуми зи анҷуман

به انجم رساند سرم ز انجمن

Дигар бора шаҳ гуфт к-эии бадсигол

دگر باره شه گفت کای بدسگال

Ба андоза худ накардӣ савол

به اندازه خود نکردی سؤال

Ду ҳоҷат намӯдӣ на бар ҷои хеш

دو حاجت نمودی نه بر جای خویش

Яке кам зи ман дайгарӣ аз ту беш

یکی کم ز من دیگری از تو بیش

Ба андоза бошад сухан густаред

به اندازه باشد سخن گسترید

Газофаи суханро набояд шунид

گزافه سخن را نباید شنید

Сухани кон ба абрӯи дароради гиреҳ

سخن کان به ابرو درآرد گره

Агар офаринаст ногуфта ба

اگر آفرینست ناگفته به

Дигар пурсишӣ кард марди далер

دگر پرسشی کرد مرد دلیر

Ки боло чарое туу халқи зер ?

که بالا چرایی تو و خلق زیر‌‌؟

Чу гӯйӣ ки як равия ҳастем бор

چو گویی که یک‌رویه هستیم بار

Чаро зеру болои дрорӣ ба кор ?

چرا زیر و بالا درآری به کار‌‌؟

Малик гуфт сарвари манам зини гуруҳ

ملک گفت سرور منم زین گروه

Чу сар зер бошад набошад шиква

چو سر زیر باشد نباشد شکوه

Сари растании зери зебо буд

سر رستنی زیر زیبا بود

Сари одамӣ ба ки боло буд

سر آدمی به که بالا بود

Ба ар шоҳро ҷой бошад баланд

به ار شاه را جای باشد بلند

Ки то дидаҳо зу шавад баҳраи манд

که تا دیده‌ها زو شود بهره‌مند

Дигар зиракӣ гуфт к-эии шаҳриёр

دگر زیرکی گفت کای شهریار

Хирадмандро бо ръўнт чаҳ кор ?

خردمند را با رعونت چه‌کار‌‌؟

Турои зевари эзадӣ дар диласт

ترا زیور ایزدی در دلست

Ба зевар чаҳ пӯшии танӣ каз гуласт ?

به زیور چه پوشی تنی کز گِلست‌‌؟

Малик гуфт ки ороиши хусравӣ

مَلِک گفت که‌آرایش خسروی

Диҳад чашми бинандагонро навай

دهد چشم بینندگان را نوی

Ман ар шахси худро чу гулшан кунам

من ار شخص خود را چو گلشن کنم

Шуморо ба худ чашм равшан кунам

شما را به خود چشم‌روشن کنم

Набинӣ ки чун бушковади навбаҳор ?

نبینی که چون بشکفد نوبهار‌‌؟

Бадви чашм равшан шавад рӯзгор ?

بدو چشم‌روشن شود روزگار‌‌؟

Аз он нуктаҳо мардуми тезҳӯш

از آن نکته‌ها مردم تیزهوش

Пар аз лаъл ва пирӯза карданд гӯш

پر از لعل و پیروزه کردند گوش

Дуо тоза карданд бар ҷон ӯ

دعا تازه کردند بر جان او

Ба ҷони бози бастанди паймон ӯ

به جان باز بستند پیمان او

Аз он бурдборӣ каз ӯ ёфтанд

از آن بردباری کز او یافتند

Ба фармон ӯ пок бишитофтанд

به فرمان او پاک بشتافتند

Ба ойини ҷамшед ҳар рӯзи шоҳ

به آیین جمشید هر روز شاه

Шудӣ бар сари гоҳ ҳар субҳгоҳ

شدی بر سر گاه هر صبحگاه

Навозиш ҳаме кард бо бандагон

نوازش همی‌کرد با بندگان

Нигаҳ дошт ойини фархундагон

نگه داشت آیین فرخندگان

Фиристод нома ба ҳар кишварӣ

فرستاد نامه به هر کشوری

Ба ҳар марзбонӣ ва ҳар меҳтарӣ

به هر مرزبانی و هر مهتری

Гроиидшони дил ба афсуни хеш

گراییدشان دل به افسون خویش

Амон додашон аз шабихуни хеш

امان دادشان از شبیخون خویش

Ҷаҳонро ба фармони худ ром кард

جهان را به فرمان خود رام کرد

Дар он ром кардан кам ором кард

در آن رام کردن کم آرام کرد