Биёи соқии он сарфи биҷодаҳи ранг
بیا ساقی آن صرف بیجاده رنگ
Ба ман даҳ ки поем даромад ба санг
به من ده که پایم درآمد به سنگ
Магари чораи созам дар ин снгриз
مگر چاره سازم در این سنگریز
Чу биҷодаҳ аз санг ёбам гурез
چو بیجاده از سنگ یابم گریز
Фалаки ноқаро зон сабк рӯ кунад
فلک ناقه را زان سبکرو کند
Ки ҳар рӯзу шаби бозе нав кунад
که هر روز و شب بازیی نو کند
Кунад ҳар замони сулҳу ҷангӣ дигар
کند هر زمان صلح و جنگی دگر
Хаёлии намояд ба рангӣ дигар
خیالی نماید به رنگی دگر
Ҳама бӯданиҳо ки буд аз нахуст
همه بودنیها که بود از نخست
На инаст агар бозҷӯии дуруст ?
نه اینست اگر بازجویی درست؟
Ҳам аз парваришҳои парвардгор
هم از پرورشهای پروردگار
Дигаргуна шуд сӯрат ҳар нигор
دگرگونه شد صورت هر نگار
Сари шуғли могар даройад ба хоб
سر شغل ما گر درآید به خواب
Мапиндор кин хона гардад хароб
مپندار کاین خانه گردد خراب
Басои кас ки аз рӯй олам гум аст
بسا کس که از روی عالم گُم است
Ҳамоно ки олами ҳамон олам аст
همانا که عالَم همان عالَم است
Чаҳ созем чун созгорон шуданд
چه سازیم چون سازگاران شدند
Рафиқон гузаштанд ва ёрон шуданд
رفیقان گذشتند و یاران شدند
Ба ҳангоми худ тӯша раҳ бисоз
به هنگام خود توشهٔ ره بساز
Ки ёрони з ёрон намонанд боз
که یاران ز یاران نمانند باز
Саранҷом агар чаҳ ба бад бад равад
سرانجام اگر چه به بد بد رود
Хари ланги вои охур худ равад
خر لنگ وا آخور خود رود
Гузориш чунин кард гуёӣ давр
گزارش چنین کرد گویای دور
Ки авранг шоҳон нашуд ҷои ҷавр
که اورنگ شاهان نشد جای جور
Сикандар ки ӯ малик олам гирифт
سکندر که او مُلک عالم گرفت
Пай ҷустани коми худ кам гирифт
پی جستن کام خود کم گرفت
Салоҳи ҷаҳони ҷуст аз он доварӣ
صلاح جهان جست از آن داوری
Ҷаҳони зин сабаб додаш он ёварӣ
جهان زین سبب دادش آن یاوری
Ҷаҳон боядат , шуғли он шоҳ кун
جهان بایدت، شغل آن شاه کن
Ҳамон кун ки ӯ кард ва кӯтоҳ кун
همان کن که او کرد و کوتاه کن
Чу бар малик офоқ шуд комгор
چو بر ملک آفاق شد کامگار
Ҳамеи гашт бар ком ӯ рӯзгор
همیگشت بر کام او روزگار
Ҳабаш то хуросону чин то ба ғӯр
حبش تا خراسان و چین تا به غور
Ба фармон ӯ гашт бе дасти зӯр
به فرمان او گشت بی دست زور
Ба ҳар кишварӣ қосидон тохтанд
به هر کشوری قاصدان تاختند
Ҳамаи сикка бар ном ӯ сохтанд
همه سکه بر نام او ساختند
Ҷаҳондор агар чаҳ дил шер дошт
جهاندار اگر چه دل شیر داشت
Ҷаҳони ҷумла дар зер шамшер дошт
جهان جمله در زیر شمشیر داشت
Набӯд эътимодаш бар он марзу бум
نبود اعتمادش بر آن مرز و بوم
Ки ҳаст эмини ободи рӯмӣ ба рӯм
که هست ایمن آباد رومی به روم
Шабии космон толеъӣ дод чуст
شبی کاسمان طالعی داد چست
Казон толеъ ояд замирии дуруст
کزان طالع آید ضمیری درست
Фиристоду дастури худро бихонад
فرستاد و دستور خود را بخواند
Суханҳои пӯшида бо ӯ баранд
سخنهای پوشیده با او براند
Ки чун малик Эронам омад ба даст
که چون ملک ایرانم آمد به دست
Нахоҳам ба як ҷо шудани пои баст
نخواهم به یک جا شدن پای بست
Ба гардандагӣ чун фалаки моилам
به گردندگی چون فلک مایلم
Ҷузи офоқ гардӣ нахоҳад дилам
جز آفاقگردی نخواهد دلم
Бубинам ки дар гирд офоқ чист
ببینم که در گرد آفاق چیست
Тавонотар аз ман дар офоқ кист
تواناتر از من در آفاق کیست
Чунон байнам аз рои равшани савоб
چنان بینم از رای روشن صواب
Ки чун ман кунам гирди гетии шитоб
که چون من کنم گرد گیتی شتاب
Зару зевар худ фиристам ба рӯм
زر و زیور خود فرستم به روم
Ки ҳаст устуворӣ дарон марзу бум
که هست استواری دران مرز و بوم
Набояд ки моро шавад кори суст
نباید که ما را شود کار سست
Сабу ноед аз оби доими дуруст
سبو ناید از آب دایم درست
Бидонадяш гирад сари тахти мо
بداندیش گیرد سر تخت ما
Ба тороҷ душман шавад рахти мо
به تاراج دشمن شود رخت ما
Ҷаҳонро чунин дарди сарҳо басии сет
جهان را چنین درد سرها بسیست
Ва зингўнаҳ дар раҳи хатарҳо басии сет
و زینگونه در ره خطرها بسیست
Ту низ ар ба Юнони шӯии бози ҷой
تو نیز ار به یونان شوی باز جای
Писандида бошад ба фарҳангу рой
پسندیده باشد به فرهنگ و رای
Ҳамон маликро дорӣ аз фитнаи давр
همان ملک را داری از فتنه دور
Ки маи нойиб меҳр бошад ба нур
که مه نایب مهر باشد به نور
Ҳамон равшанакро ки бонӯии мост
همان روشنک را که بانوی ماست
Барӣ то шавад кори он малики рост
بری تا شود کار آن ملک راست
Ба рое ки дастур бошад хирад
به رایی که دستور باشد خرد
Нигаҳдории андозаи неку бад
نگهداری اندازهٔ نیک و بد
Ниёбати биҷои оре аз дайн ва дод
نیابت بجای آری از دین و داد
Наёрӣ зи ман ҷуз ба некӣ ба ёд
نیاری ز من جز به نیکی به یاد
Туро аз бузургон писандида ам
ترا از بزرگان پسندیدهام
Ба чашми бузургят аз он дида ам
به چشم بزرگیت از آن دیدهام
Вазир аз ҳунармандии рои хеш
وزیر از هنرمندی رای خویش
Чунин гуфт бо корфармои хеш
چنین گفت با کارفرمای خویش
Ки фармонравои боди шоҳи ҷаҳон
که فرمانروا باد شاه جهان
Ба фармон ӯ рои кори огаҳон
به فرمان او رای کار آگهان
Замон то замони қадар ӯ беш бод
زمان تا زمان قدر او بیش باد
Ғараз бо таманноӣ ӯ хеши бод
غرض با تمنای او خویش باد
Ҳисобӣ ки фармуд рои баланд
حسابی که فرمود رای بلند
Кас аз пеш бинӣ набинад газанд
کس از پیش بینی نبیند گزند
Ба фархундаи шуғлӣ ки фармуд шоҳ
به فرخنده شغلی که فرمود شاه
Камарбандаму срнпичми зи роҳ
کمربندم و سرنپیچم ز راه
Вале шоҳ бояд ки дар кори хеш
ولی شاه باید که در کار خویش
Пажӯҳиши намояд ба миқдори хеш
پژوهش نماید به مقدار خویش
Чу поён рафтан фароз оядаш
چو پایان رفتن فراز آیدش
Сӯй бозгаштан ниёз оядаш
سوی بازگشتن نیاز آیدش
Ба фармондиҳӣ сар надорад гарон
به فرماندهی سر ندارد گران
Ҷаҳонро сипорад ба Фрмонброн
جهان را سپارد به فرمانبران
Нишоед ба як тани ҷаҳони доштан
نشاید به یک تن جهان داشتن
Ҳамаи олами он худ ангоштан
همه عالم آنِ خود انگاشتن
Ҷаҳони қисмат малик дорад басӣ
جهان قسمت ملک دارد بسی
Ваз ӯ ҳаст ҳар қисматӣ бо касе
وز او هست هر قسمتی با کسی
Чу қисми худоро кунӣ роми хеш
چو قسم خدا را کنی رام خویش
Бар он қисмати афтодаи дони номи хеш
بر آن قسمت افتاده دان نام خویش
Тарафдор чун шуд ба фармони ту
طرفدار چون شد به فرمان تو
Тараф бар тараф ҳаст малики он ту
طرف بر طرف هست ملک آنِ تو
Чу малик ту шуд хонаи душманон
چو ملک تو شد خانه دشمنان
Бадв боз магузор яксар Аннан
بدو باز مگذار یکسر عنان
Дар ин буми бегона кам кун нишаст
در این بوم بیگانه کم کن نشست
Макун хештанро бадви пои баст
مکن خویشتن را بدو پایبست
Ту натавонӣ ин маликро доштан
تو نتوانی این ملک را داشتن
На бар ворисон низ бгзоштн
نه بر وارثان نیز بگذاشتن
Ки бар малики ин хонаи даъвӣ басӣ аст
که بر ملک این خانه دعوی بسی است
Ҳамон ҳуҷҷати малик бо ҳар касе аст
همان حجت ملک با هر کسی است
Дар ин марзу бум аз паии сарварӣ
در این مرز و بوم از پی سروری
зи рӯмии мадаи ҳечкасро сиррӣ
ز رومی مده هیچکس را سری
Замини аҷами гӯргоҳ кӣ аст
زمین عجم گورگاه کی است
Дарави пои бегонаи ваҳшӣ пай аст
درو پایِ بیگانه وحشی پی است
Дар ин солҳо коимнӣ аз газанд
در این سالها کایمنی از گزند
Барор аз ҷаҳони номи шоҳии баланд
برآر از جهان نام شاهی بلند
Чу оеи сӯии кишвари хеши боз
چو آیی سوی کشور خویش باز
Макун кори кӯтоҳ бар худ дароз
مکن کار کوتاه بر خود دراز
Малики зодагонро барафрӯз чеҳр
ملکزادگان را برافروز چهر
Ки то бар ту фирӯз гардад сипеҳр
که تا بر تو فیروز گردد سپهر
Ба ҳар кишварӣ подшоиӣ фирист
به هر کشوری پادشایی فرست
Талабкор ҷое ба ҷое фирист
طلبکار جایی به جایی فرست
Тарафҳо ба шоҳон гирифтор кун
طرفها به شاهان گرفتار کن
Ба ҳар сӯи якеро тарафдор кун
به هر سو یکی را طرفدار کن
Ки тарсам дигар бораи эрониён
که ترسم دگر باره ایرانیان
Бабанданд бар хӯни дорои миён
ببندند بر خون دارا میان
Дрорнди лашгар ба Юнону рӯм
درآرند لشگر به یونان و روم
Харобии даройад дар он марзу бум
خرابی درآید در آن مرز و بوم
Чу ҳар як ҷудогона шоҳӣ кунанд
چو هر یک جداگانه شاهی کنند
зи якдигарони кӣна хоҳӣ кунанд
ز یکدیگران کینهخواهی کنند
зи машғӯлии малики худ ҳар касе
ز مشغولی ملک خود هر کسی
Надорад сӯии мо фароғати басӣ
ندارد سوی ما فراغت بسی
Чу душмани дарорад ба тороҷи даст
چو دشمن درآرد به تاراج دست
Бад-ӣни чора шояд бадви роҳи баст
بدین چاره شاید بدو راه بست
Дигар кини мингиз дар ҳеҷ бум
دگر کین مینگیز در هیچ بوم
Сари кӣнаи хоҳони макаш рӯй рӯм
سر کینهخواهان مکش روی روم
Ба хунрезӣ шаҳриёрон макуш
به خونریزی شهریاران مکوش
Ки то фитнаро хӯн наёяд ба ҷӯш
که تا فتنه را خون نیاید به جوش
Мапиндор каз хӯни гардани кашон
مپندار کز خون گردنکشان
Чу хӯн Сиёвуш намонад нишон
چو خون سیاوش نماند نشان
Макаши теғ бар хӯни кас бе дареғ
مکش تیغ بر خون کس بیدریغ
Туро низ хӯнаст ва бо чархи теғ
ترا نیز خونست و با چرخ تیغ
Чаҳ хуш достонӣ зад он ҳӯшманд
چه خوش داستانی زد آن هوشمند
Ки бар ногзоиндаҳ ноед газанд
که بر ناگزاینده ناید گزند
Кам озори шӯ каз ҳамаи доғу дард
کم آزار شو کز همه داغ و درد
Кам озор ёбад кам озори мард
کم آزار یابد کمآزار مرد
Кам худ нахоҳӣ кам каси мгир
کم ِ خود نخواهی کم ِ کس مگیر
Ммирон касероу ҳаргизи ммир
ممیران کسیرا و هرگز ممیر
Чу дастури азин гӯна бинмуд роҳ
چو دستور ازین گونه بنمود راه
Сухан коргар шуд , пазируфти шоҳ
سخن کارگر شد، پذیرفت شاه
Чу гардуни сари ташти симини кушод
چو گردون سر طشت سیمین گشاد
Ғроби сияҳи хояи заррини ниҳод
غُرابِ سیه خایه زرین نهاد
Магари мӯбади пер дар бостон
مگر موبد پیر در باستان
Бад-ӣни ташт ва хоя зад он достон
بدین طشت و خایه زد آن داستان
Ҷаҳондор фармуд коиди вазир
جهاندار فرمود کآید وزیر
БрФтн нишаст аз бар боргир
برفتن نشست از بر بارگیر
Кутуби хонаи порсӣ ҳарчӣ буд
کتب خانه پارسی هرچه بود
Ишорат чунон шуд ки оранди зуд
اشارت چنان شد که آرند زود
Суханҳои сарбаста аз ҳар дарӣ
سخنهای سربسته از هر دری
з ҳар ҳикматии сохтаи дафтарӣ
ز هر حکمتی ساخته دفتری
Ба Юнон фиристод бо тарҷумон
به یونان فرستاد با ترجمان
Набшат аз забонӣ ба дигари забон
نبشت از زبانی به دیگر زبان
Чу дастур омад ба дастури шоҳ
چو دستور آمد به دستور شاه
Ки гирад ду асбаи сӯии рӯми роҳ
که گیرد دو اسبه سوی روم راه
Баради равшанакро броростаҳ
بَرَد روشنک را برآراسته
Ҳамон дафтару гавҳару хоста
همان دفتر و گوهر و خواسته
Ба фармони шаҳи ҷои бгзоштнд
به فرمان شه جای بگذاشتند
Ба Юнони замин роҳ бардоштанд
به یونان زمین راه برداشتند
зи шоҳи ҷаҳони равшанак бор дошт
ز شاه جهان روشنک بار داشت
Садаф дар шикам дар шҳўор дошт
صدف در شکم در شهوار داشت
Чу мавкиб даромад ба Юнони замин
چو موکب درآمد به یونان زمین
Гронбор шуд гавҳари нозанин
گرانبار شد گوهر نازنین
Чу на моҳа шуд , кони гавҳари кушод
چو نُهماهه شد، کانِ گوهر گشاد
Ҷаҳон бар гуҳари гавҳарии нави ниҳод
جهان بر گهر گوهری نو نهاد
Ниҳоданд номаши пас аз маҳди бӯс
نهادند نامش پس از مهد بوس
Ба фармони Искандари аскндрўс
به فرمان اسکندر اسکندروس
Арастӯ ки дастури даргоҳ буд
ارسطو که دستور درگاه بود
Ба Юнони замини нойиби шоҳ буд
به یونان زمین نایب شاه بود
Малики зодаро дар хирому хӯриш
ملکزاده را در خرام و خورش
Ҳаме дод чун ҷони худ парвариш
همیداد چون جان خود پرورش
Нигорин Рахшро ба ноз ва ба нӯш
نگارین رخش را به ناز و به نوش
Нўоиини дилашро ба фарҳангу ҳуш
نوآیین دلش را به فرهنگ و هوش
Баровардаи гири ин чунин сад нигор
برآورده گیر این چنین صد نگار
Фурӯи бардаи хокаши саранҷоми кор
فرو برده خاکش سرانجام کار