Биёи соқии он май ки меҳнат бараст
بیا ساقی آن میکه محنتبَر است
Ба чун ман касе даҳ ки меҳнат хураст
به چون من کسی ده که محنتخوَر است
Магари буии роҳат ба ҷонам диҳад
مگر بوی راحت به جانم دهد
зи меҳнати замонӣ амонам диҳад
ز محنت زمانی امانم دهد
Муборак буд фоли фаррух задан
مبارک بوَد فالِ فرخ زدن
На бар рух задан балки шаҳи рух задан
نه بر رخ زدن بلکه شهرُخ زدن
Баландии намӯдан дар афкандагӣ
بلندی نمودن در افکندگی
Фароҳам шудан дар парокандагӣ
فراهم شدن در پراکندگی
Чу шамъ аз дрўнсўи ҷигар сӯхтан
چو شمع از درونسو جگر سوختن
Брўнсўи зи шодӣ барафрӯхтан
برونسو ز شادی برافروختن
Чу оҷиз шавад марди чораи сгол
چو عاجز شود مرد چاره سگال
зи бечорагӣ дар гурезад ба фол
ز بیچارگی در گریزد به فال
Калиди орад аз регу сангӣ ба чанг
کلید آرد از ریگ و سنگی به چنگ
Ки оҳани басии хезад аз регу санг
که آهن بسی خیزد از ریگ و سنگ
Дариро ки дар ғайб шуд нопадид
دری را که در غیب شد ناپدید
Биҷузи ғайби дон кас надонад калид
بجز غیبدان کس نداند کلید
зи беҳбуди зани фоли кони суди тест
ز بهبود زن فال، کان سودِ تست
Ки ба буд ту асли беҳбуди тест
که به بود تو اصل بهبود تست
Маранҷ ар нзорӣ ки фарбеҳи шӯй
مرنج ار نزاری که فربه شوی
Чу гўӣӣ каз ин ба шавам ба шӯй
چو گویی کز این به شوم، به شوی
зи мо қуръа бар корӣ андохтан
ز ما قرعه بر کاری انداختن
зи кори офарини корҳо сохтан
ز کار آفرین کارها ساختن
Дарин пардаи консоФ ёрӣ даҳаст
درین پرده کهانصافْ یاریده است
Агар парда кунҷ наёрӣ бааст
اگر پرده کج نیاری، به است
Дило парда тангаст ёрам ту бош
دلا پرده تنگ است یارم تو باش
зи парда дар он парда дорам ту бош
ز پردهدران پردهدارم تو باش
Гзорндаҳи байти ғрои ман
گزارنده بیت غرای من
Ки шуд зеб ӯ зевари орои ман
که شد زیب او زیورآرای من
Хабар медиҳад кони ҷаҳони гири шоҳ
خبر میدهد کان جهان گیر شاه
Чу бар зад ба гардуни сари боргоҳ
چو بر زد به گردون سر بارگاه
Фиристоданиро з ҳар марзу бум
فرستادنی را ز هر مرز و بوم
Фиристод бо устуворон ба рӯм
فرستاد با استواران به روم
Чу гашт аз фусуни ҷаҳон бе ҳарос
چو گشت از فسون جهان بیهراس
Ҷҳонро ба гаштани нигаҳдошти пос
جهانرا به گشتن نگهداشت پاس
Ҳамаи олам аз мужда дод ӯ
همه عالم از مژدهٔ داد او
Нахурданд як қатра беёд ӯ
نخوردند یک قطره بی یاد او
Сикандар ки фаррухи ҷаҳондор буд
سکندر که فرخ جهاندار بود
Шабу рӯз дар кори бедор буд
شب و روز در کار بیدار بود
Бисоз ҷаҳони баради созандагӣ
به ساز جهان بُرد سازندگی
Нўоӣӣ назд ҷузи навозандагӣ
نوایی نزد جز نوازندگی
Ҷаҳон гарчи зер каманд омадаш
جهان گرچه زیر کمند آمدش
Накард ончӣ нодилписанд омадаш
نکرد آنچه نادلپسند آمدش
Нёзрди касро зи гарданкашон
نیازرد کس را ز گردنکشان
Падед оваред эминиро нишон
پدید آورید ایمنی را نشان
Агар низ пҳлўзниро бикушт
اگر نیز پهلوزنی را بکشت
Азуи беҳтариро қавӣ кард пушт
ازو بهتری را قوی کرد پشت
Вагар буму шаҳрии з ҳам баргушод
وگر بوم و شهری ز هم برگشاد
Азон ба яке шаҳри дигари ниҳод
ازان به یکی شهر دیگر نهاد
Замонаи ҷузи ин буд набинад савоб
زمانه جز این بود نبیند صواب
Ки аинро кунад хубу онрои хароб
که اینرا کند خوب و آنرا خراب
Сикандар ки кард он иморат гарӣ
سکندر که کرد آن عمارت گری
Куҷо то куҷои сади Искандарӣ
کجا تا کجا سد اسکندری
зи паргори чин то ҳади қирвон
ز پرگار چین تا حد قیروان
Ба даргоҳ ӯ гашти пайкии равон
به درگاه او گشت پیکی روان
Васиқат талаб кард ҳар сарварӣ
وثیقت طلب کرد هر سروری
Ба зинҳори хоҳии з ҳар кишварӣ
به زنهار خواهی ز هر کشوری
Аз он тӯҳфаҳо кон буд длФриб
از آن تحفهها کان بود دلفریب
Фиристод ҳар кас ба ойину зеб
فرستاد هر کس به آیین و زیب
Ҷаҳондор фармуд каз машки ноб
جهاندار فرمود کز مشک ناب
Нависанд ҳар ҷонибиро ҷавоб
نویسند هر جانبی را جواب
Азон пас ки чанде баромади барӣн
ازان پس که چندی برآمد براین
Сиррӣ чанд зад осмон бар замин
سری چند زد آسمان بر زمین
Хдиўи ҷаҳон дар ҷаҳон тохтан
خدیو جهان در جهان تاختن
Брорости азми сафари сохтан
برآراست عزم سفر ساختن
Ҳнрномаҳҳои араби хонда буд
هنرنامههای عرب خوانده بود
Дар он орзӯи солҳомондаҳ буд
در آن آرزو سالها مانده بود
Ки чун дар аҷами дастгоҳаш буд
که چون در عجم دستگاهش بود
Араб низ ҳиндӯии роҳаш буд
عرب نیز هندوی راهش بود
Ҳамон каъбаро низ бинад ҷамол
همان کعبه را نیز بیند جمال
Шавад шод аз он нақши фирӯзи фол
شود شاد از آن نقش فیروز فال
Чу малики аҷам ром шуд шоҳ ро
چو ملک عجم رام شد شاه را
Ба малик араб ронад бунгоҳ ро
به ملک عرب راند بنهگاه را
Ба харворҳо ганҷи зар бар гирифт
به خروارها گنج زر بر گرفت
Ба азми биёбони раҳ андар гирифт
به عزم بیابان ره اندر گرفت
Сарони арабро зари афшон ӯ
سران عرب را زر افشان او
Сроўрд бар хати фармон ӯ
سرآورد بر خط فرمان او
Чу диданди фирӯзии лашкараш
چو دیدند فیروزی لشکرش
Араб низ гаштанди Фрмонбрш
عرب نیز گشتند فرمانبرش
Чунон тохт бар кишвар тозён
چنان تاخت بر کشور تازیان
Казу тозёнро наомад зиён
کزو تازیان را نیامد زیان
Ба ҳар манзилии кӯ Аннан кард хуш
به هر منزلی کو عنان کرد خوش
Ҳамаш назул бурданд ва ҳам пешкаш
همش نزل بردند و هم پیشکش
Биҷузи хӯрданӣҳои боистнӣ
بجز خوردنیهای بایستنی
Ҳамон гӯсфандони шоистнӣ
همان گوسفندان شایستنی
Ба андозаи дастрасҳои хеш
به اندازه دسترسهای خویش
Кашиданд бисёр ганҷинаи пеш
کشیدند بسیار گنجینه پیش
Ҳам аз тозии асбони саҳрои навард
هم از تازی اسبان صحرا نورد
Ҳам аз теғ чун об Заҳро бихӯрад
هم از تیغ چون آبِ زهرابخوَرد
Ҳам аз найзаи хаттии сӣ араш
هم از نیزهٔ خطی سی ارش
Синонаш ба хӯн ёфта парвариш
سنانش به خون یافته پرورش
Шутур низ ҳам ноқаи ҳам бисрок
شتر نیز هم ناقه هم بیسراک
Шитобанда чун бод ва аз гирди пок
شتابنده چون باد و از گرد پاک
Адим ва дигар тӯҳфаҳои ғариб
ادیم و دگر تحفههای غریب
Ҳам аз ҷинси ҷавҳари ҳам аз ҷинси таййиб
هم از جنس جوهر هم از جنس طیب
Замон то замон аз паии ҷоҳ ӯ
زمان تا زمان از پی جاه او
Кашиданд ҳамлӣ ба даргоҳ ӯ
کشیدند حملی به درگاه او
Ҷаҳондор кон дид бикшод ганҷ
جهاندار کان دید، بگشاد گنج
Ба харворҳо гашти перояи санҷ
به خروارها گشت پیرایه سنج
Ҳамаи бодияи фарш атлас кашид
همه بادیه فرش اطلس کشید
Замини зер ёқӯт шуд нопадид
زمین زیر یاقوت شد ناپدید
Сӯй каъба шуд рух барафрӯхта
سوی کعبه شد رخ برافروخته
Ҳисоби маносик дар омӯхта
حساب مناسک در آموخته
Қадам бар сари нофи олами ниҳод
قدم بر سر ناف عالم نهاد
Басои нофа каз нофи олами кушод
بسا نافه کز ناف عالم گشاد
Чу паргори гардун бар он нуқтаи гоҳ
چو پرگار گردون بر آن نقطهگاه
Ба пои парастиши бпимўдаҳи роҳ
به پای پرستش بپیموده راه
Тавофӣ каз ӯ нест касро гзир
طوافی کز او نیست کس را گزیر
Баровард ва шуд хонаро ҳалқаи гир
برآورد و شد خانه را حلقه گیر
Нахустин дар каъбаро бӯса дод
نخستین در کعبه را بوسه داد
Паноҳандаи хешро кард ёд
پناهنده خویش را کرد یاد
Бар он остон зад сари хеш ро
بر آن آستان زد سر خویش را
Хазина басӣ дод дарвеш ро
خزینه بسی داد درویش را
Дирам доданаш буд ганҷи равон
درم دادنش بود گنج روان
Шутур доданаши корвони корвон
شتر دادنش کاروان کاروان
Чу дар хона расатон кард ҷой
چو در خانه راستان کرد جای
Худовандро шуд парастиш намой
خداوند را شد پرستش نمای
Ҳамаи хона дар ганҷ ва гавҳар гирифт
همه خانه در گنج و گوهر گرفت
Дару бом дар мшг ва анбар гирифт
در و بام در مشگ و عنبر گرفت
Чу шарти парастиш биҷой оваред
چو شرط پرستش بجای آورید
Адими Ямани зер пой оваред
ادیم یمن زیر پای آورید
Яманро барафрӯхт аз гирди хайл
یمن را برافروخت از گرد خیل
Чунон чун адими Яманро Суҳайл
چنان چون ادیم یمن را سهیل
Дигар раҳ даромад ба малики Ироқ
دگر ره درآمد به ملک عراق
Сӯии хона хеш кард иттифоқ
سوی خانه خویش کرد اتفاق
Буридӣ даромад чу озодагон
بریدی درآمد چو آزادگان
зи фармондиҳи озари Ободагон
ز فرماندهٔ آذر آبادگان
Ки шоҳи ҷаҳон чун ҷаҳон ром кард
که شاه جهان چون جهان رام کرد
Ситамро зи олами тиҳӣ ном кард
ستم را ز عالم تهی نام کرد
Чаро кори армни фурӯи ҳашт суст
چرا کار ارمن فرو هشت سست
Накард он бару бумро бози ҷуст
نکرد آن بر و بوم را بازجُست
Ба рӯзи ту ин буми наздик тар
به روز تو این بوم نزدیک تر
Чаро монад аз шоми торик тар
چرا ماند از شام تاریکتر
Ба армн дар оташ парастӣ кунанд
به ارمن در آتش پرستی کنند
Дигар шоҳро зер дастӣ кунанд
دگر شاه را زیر دستی کنند
Дар абхози крдисти одии нажод
در ابخاز کُردیست عادی نژاد
Ки аз разм рустам наёрад ба ёд
که از رزم رستم نیارد به یاد
Дўолии баноми он савори далер
دوالی بنام آن سوار دلیر
براردи дўол аз тани тунди шер
برآرد دوال از تن تند شیر
Далерони армни ҳавохоҳ ӯ
دلیران ارمن هواخواه او
Камари баста бар расм ва бар роҳ ӯ
کمر بسته بر رسم و بر راه او
Ҳамаи бода бар ёд ӯ ме хуранд
همه باده بر یاد او میخورند
Хароҷи вилоят бадв ме баранд
خراج ولایت بدو میبرند
Агар шаҳ нахоҳад бар ӯ тохтан
اگر شه نخواهد بر او تاختن
з мо хоҳад ин малики пардохтан
ز ما خواهد این ملک پرداختن
Ҷаҳондор кин зӯр бозу шунид
جهاندار کاین زور بازو شنید
Сипаҳро зи Бобул ба армн кашид
سپه را ز بابل به ارمن کشید
Фурӯи шаст аз олоиши он бум ро
فرو شست از آلایش آن بوم را
Писанд омад армни шаҳи рӯм ро
پسند آمد ارمن شه روم را
Барафканад аз ӯ расм ва роҳ бидон
برافکند از او رسم و راه بدان
Прстиндни оташи мӯбадон
پرستیدن آتش موبدان
Вази онҷои шабихун бар абхоз кард
وز آنجا شبیخون بر ابخاز کرد
Дар кин бар абхозён боз кард
درِ کین بر ابخازیان باز کرد
Табира ба ғридн афтод боз
تبیره به غریدن افتاد باز
Сари найза бо осмон гуфт роз
سر نیزه با آسمان گفت راز
Баҳри қалъа кӯ дод пайғоми хеш
به هر قلعه کو داد پیغام خویش
Калид дар қалъаи бурданди пеш
کلید در قلعه بردند پیش
Дўолии сипаҳдори абхози бум
دوالی سپهدار ابخاز بوم
Чу донист комади шаҳаншоҳи рӯм
چو دانست کامد شهنشاه روم
Дўоли камар бар вафо кард чуст
دوال کمر بر وفا کرد چست
Дили равшан аз кӣнаи шоҳи шаст
دل روشن از کینهٔ شاه شست
Равон кард мураккаб чу кори огаҳон
روان کرد مرکب چو کار آگهان
Ба бӯсидани дасти шоҳи ҷаҳон
به بوسیدن دست شاه جهان
Басии ганҷҳои гиронмояи барад
بسی گنجهای گرانمایه برد
Ба ганҷинаи дорони хусрави супурд
به گنجینه داران خسرو سپرد
Даромад зи даргоҳ ва бӯсед хок
درآمد ز درگاه و بوسید خاک
Дил аз даъвӣ душманӣ кард пок
دل از دعوی دشمنی کرد پاک
Сикандари ҷаҳондори гетии навард
سکندر جهاندار گیتینورد
Чу дид ончунон мардии озоди мард
چو دید آنچنان مردی آزادمرد
Навозишгариро бадв роҳ дод
نوازشگری را بدو راه داد
Ба наздики тахташ ватангоҳ дод
به نزدیک تختش وطنگاه داد
Бпрсидши аввал ба овози нарм
بپرسیدش اول به آواز نرم
Ба ширини забонӣ дилаш кард гарм
به شیرینزبانی دلش کرد گرم
Бифармуд то хозини зуди хез
بفرمود تا خازن زود خیز
Кунад пели боло бар ӯ ганҷи рез
کند پیل بالا بر او گنج ریز
Сазовор ӯ хлътии шоҳвор
سزاوار او خلعتی شاهوار
Бророид аз тавқ ва аз гӯшвор
برآراید از طوق و از گوشوار
зи дебоу гавҳари зи шамшеру ҷом
ز دیبا و گوهر ز شمشیر و جام
Диҳад зинати подшоҳии тамом
دهد زینت پادشاهی تمام
Чунон кард ганҷури кори озмоӣ
چنان کرد گنجور کار آزمای
Ки фармуд шоҳаншаҳи хуби рой
که فرمود شاهنشه خوب رای
Дўолии малик чун ба неки ахтарӣ
دوالی مَلِک چون به نیک اختری
Бапушед сиФўри Искандарӣ
بپوشید سیفور اسکندری
зи тавқи зару тоҷи гавҳари нишон
ز طوق زر و تاج گوهر نشان
Шуд аз сарфарозону гарданкашон
شد از سرفرازان و گردنکشان
Ба шукри шҳншаҳ забон баргушод
به شکر شهنشه زبان برگشاد
зи яздон бар ӯ офарин кард ёд
ز یزدان بر او آفرین کرد یاد
Шитобанда тар шуд дар он бандагӣ
شتابندهتر شد در آن بندگی
Сарафрози гашт аз сарафкандагӣ
سرافراز گشت از سرافکندگی
Миёни баст бар хизмати шаҳриёр
میان بست بر خدمت شهریار
Вазони пас ҳамаи хизматаш буд кор
وزان پس همه خدمتش بود کار
Ба хусрави парастии чунон хоси гашт
به خسرو پرستی چنان خاص گشت
Ки аз ҷумла хоссагон даргузашт
که از جملهٔ خاصگان درگذشت
Бидон марзи равшантар аз саҳни боғ
بدان مرز روشنتر از صحن باغ
Фурӯзанда шуд чашми шаҳ чун чароғ
فروزنده شد چشم شه چون چراغ
Саводӣ чунон дид дорои даҳр
سوادی چنان دید دارای دهر
Бросўд ва аз хуррамӣ ёфт баҳр
برآسود و از خرمی یافت بهر
Чунин гуфт бо пӯри деҳқони пер
چنین گفت با پور دهقان پیر
Ки Тифлис аз ӯ шуд иморат пазир
که تفلیس از او شد عمارتپذیر
Дар он буми ороста чун биҳишт
در آن بوم آراسته چون بهشت
Шабу рӯзи ҷузи тухм некӣ накишт
شب و روز جز تخم نیکی نکشت
Бифармуд бар хоки он марзу бум
بفرمود بر خاک آن مرز و بوم
Асосӣ ниҳодан бар ойини рӯм
اساسی نهادن بر آیین روم
Тамошо кунон рафт аз он марҳала
تماشا کنان رفت از آن مرحله
Аннан кард бар сайди саҳрои яла
عنان کرد بر صید صحرا یله
Ду ҳафта кам ва беш дар кӯҳу дашт
دو هفته کم و بیش در کوه و دشت
Ба сайди афкании роҳ дар ме навишт
به صید افکنی راه در مینوَشت
Чу аз мурғу моҳӣ тиҳӣ кард ҷой
چو از مرغ و ماهی تهی کرد جای
Ба нӯшоба брдъ оварад рой
به نوشابهٔ بردع آورد رای
зи таъзими он зани хабардор буд
ز تعظیم آن زن خبردار بود
Ки бо малику бомол бисёр буд
که با ملک و بامال بسیار بود
Ҷаҳон сабз дид аз басии кишт ва равад
جهان سبز دید از بسی کشت و رود
Ба сарсабзӣ омад дар онҷои фурӯд
به سرسبزی آمد در آنجا فرود