Биёи соқии он май ки ҷон парвар аст
بیا ساقی آن می که جانپرور است
Чу оби равони ташнаро дархур аст
چو آب روان تشنه را درخور است
Дарини ғам ки аз тишнагии сӯхтам
دراین غم که از تشنگی سوختم
Ба ман даҳ ки май хӯрдани омухтам
به من ده که میخوردن آموختم
Хушо малики брдъ ки ақсои вай
خوشا ملک بردع که اقصای وی
На Урдӣбиҳиштаст бегул на дай
نه اردیبهشت است بی گل نه دی
Тамӯзаши гул кӯҳсорӣ диҳад
تموزش گل کوهساری دهد
Зимистони насим баҳорӣ диҳад
زمستان نسیم بهاری دهد
Биҳиштӣ шудаи бешаи пиромнш
بهشتی شده بیشه پیرامنش
Дигар кавсарии баста бар доманаш
دگر کوثری بسته بر دامنش
Саводаши зи баси сабзау мшги бед
سوادش ز بس سبزه و مشگ بید
Чу боғи Ирами хоссаи боғи сипед
چو باغ ارم خاصه باغ سپید
зи тиҳуу дроҷу Кебеку тзрў
ز تیهو و دراج و کبک و تذرو
Наёбӣ тиҳии сояи беду сарв
نیابی تهی سایهٔ بید و سرو
Гроиндаҳи бумаш ба осӯдагӣ
گراینده بومش به آسودگی
Фурӯи шастаи хокаши зи олӯдагӣ
فرو شسته خاکش ز آلودگی
Ҳамаи солаи райҳон ӯ сабзи шох
همه ساله ریحان او سبز شاخ
Ҳамеша дар ӯ нозу неъмати фарох
همیشه در او ناز و نعمت فراخ
Алафи гоҳи мурғони ин кишвар ӯст
علفگاه مرغان این کشور اوست
Агар шери мурғат бибояд , дар ӯст
اگر شیر مرغت بباید، در اوست
Заминаш ба оби зар оғишта анд
زمینش به آب زر آغشتهاند
Ту гӯйӣ дар он заъфарон кушта анд
تو گویی در آن زعفران کشتهاند
Хромндаҳ бар сабзаи он замӣ
خرامنده بر سبزهٔ آن زمی
Хаёлии наёбад ба ҷузи хуррамӣ
خیالی نیابد به جز خرمی
Кунун тахти он боргаҳи гашти хирад
کنون تخت آن بارگه گشت خرد
Дбиқӣу дебоашро боди барад
دبیقی و دیباش را باد برد
Фурӯи рехти он тозаи гулҳо зи бор
فرو ریخت آن تازه گلها ز بار
Вазони нору наргиси баромади ғубор
وزان نار و نرگس برآمد غبار
Биҷузи ҳизуми хшгу сайлоб тар
بجز هیزم خشگ و سیلاب تر
Набинӣ дар он бешаи чиз дигар
نبینی در آن بیشه چیز دگر
Ҳамоно ки он растаниҳои чуст
همانا که آن رستنیهای چست
На аз дона каз доман адл раст
نه از دانه کز دامن عدل رست
Гар он парвариш ёбад имрӯзи боз
گر آن پرورش یابد امروز باز
Аз он ба шавад остинро тароз
از آن به شود آستین را طراز
Балигар фароғат буд шоҳ ро
بلی گر فراغت بود شاه را
зи нави зевар ӣ бахшад он гоҳ ро
ز نو زیوری بخشد آن گاه را
Ҳрўмши лақаб буд аз оғози кор
هرومش لقب بود از آغاز کار
Кунун брдъш хонд омӯзгор
کنون بردعش خواند آموزگار
Дар он буми ободу ҷои маон
در آن بوم آباد و جای مهان
Замонаи басӣ ганҷ дорад ниҳон
زمانه بسی گنج دارد نهان
Бад-ӣни хуррамӣ , гулистонӣ куҷост ?
بدین خرمی، گلستانی کجاست؟
Бад-ӣни фаррухӣ , гунҷадоне куҷост ?
بدین فرخی، گنجدانی کجاست؟
Чунин гуфт ганҷинаи дори сухан
چنین گفت گنجینهدار سخن
Ки солор он гунҷадон куҳан
که سالار آن گنجدان کهن
Зании ҳокима буд нӯшобаи ном
زنی حاکمه بود نوشابه نام
Ҳамаи сола бо ъушрату нӯши ҷом
همه ساله با عشرت و نوش جام
Чу тоўси нари хосса дар некуӣ
چو طاوس نر خاصه در نیکویی
Чу оҳӯии модаи з бе оҳӯе
چو آهوی ماده ز بی آهویی
Қавии ройу равшани дилу нағзи гӯй
قویرای و روشندل و نغزگوی
Фириштаи маниш балки фарзонаи ху ӣ
فرشتهمنش بلکه فرزانهخوی
Ҳазораш зани бикр дар пешгоҳ
هزارش زن بکر در پیشگاه
Ба хизмати камари бастаи ҳаряк чу моҳ
به خدمت کمر بسته هریک چو ماه
Бурун аз канизони чобуки савор
برون از کنیزان چابکسوار
Ғуломони шамшери зани сӣ ҳазор
غلامان شمشیرزن سی هزار
Нагаштӣ зи мардон касе бар дараш
نگشتی ز مردان کسی بر درش
Вагар чанд наздик будӣ буриш
وگر چند نزدیک بودی برش
Ба ҷузи зан касе корсозаш набӯд
به جز زن کسی کارسازش نبود
Ба дидори мардон ниёзаш набӯд
به دیدار مردان نیازش نبود
Занон доштӣ рои зан дар сарой
زنان داشتی رایزن در سرای
Ба кадбонуеи фориғ аз кадхудоӣ
به کدبانویی فارغ از کدخدای
Ғуломон ба иқтоъ худ тохта
غلامان به اقطاع خود تاخته
Ватан гоҳе аз баҳри худ сохта
وطنگاهی از بهر خود ساخته
Касе аз ғуломони зи баси қаҳр ӯ
کسی از غلامان ز بس قهر او
Ба дидаи надида дар шаҳр ӯ
به دیده ندیده در شهر او
Ба ҳарҷо ки пайкор фармудашон
بههرجا که پیکار فرمودشان
Фаризатарин кории он будашон
فریضهترین کاری آن بودشان
Сикандар чу лашгар ба саҳро кашид
سکندر چو لشگر به صحرا کشید
Саропардаи сар бар сурайё кашид
سراپرده سر بر ثریا کشید
Дар он хуррами ободи минӯи сиришт
در آن خرم آباد مینو سرشت
Фурӯ монад ҳайрони зи баси обу кишт
فرو ماند حیران ز بس آب و کشت
Бипурсед кин буми фаррухи крост ?
بپرسید کاین بوم فرخ کراست؟
Кадомин Таҳамтани бадви подшост ?
کدامین تهمتن بدو پادشاست؟
Намуданд кин марзи ороста
نمودند کاین مرز آراسته
Зании рост бо ин ҳамаи хоста
زنی راست با این همه خواسته
Занӣ аз басии марди чолок тар
زنی از بسی مرد چالاکتر
Ба гавҳари зи дарёи басии пок тар
به گوهر ز دریا بسی پاکتر
Қавии ройу равшани дилу сарфароз
قویرای و روشندل و سرفراز
Ба ҳангоми сахтии раияти навоз
به هنگام سختی رعیتنواز
Ба мардии камар бар миён оварад
به مردی کمر بر میان آورد
Тафохур ба насл каён оварад
تفاخر به نسل کیان آورد
Калла доряш ҳаст ва ӯ бе кулоҳ
کله داریش هست و او بی کلاه
Сипаҳдор ва ӯро набинад сипоҳ
سپهدار و او را نبیند سپاه
Ғуломон мардона дорад басӣ
غلامان مردانه دارد بسی
Набинад вале рӯй ӯро касе
نبیند ولی روی او را کسی
Занони самани синаи сими соқ
زنان سمنسینهٔ سیمساق
Ба ҳар кор бо ӯ кунанд иттифоқ
بههر کار با او کنند اتفاق
Ҳамаи норпстон ба боло чу тир
همه نارپستان به بالا چو تیر
зи пистон ҳар як шукри хӯрдаи шер
ز پستان هر یک شکر خورده شیر
Куҷои қоқмӣ ё ҳаририи сети нарм
کجا قاقمی یا حریریست نرم
Билразад бар андоми эшон зи шарм
بلرزد بر اندام ایشان ز شرم
Фиришта набинад дар эшон далер
فرشته نبیند در ایشان دلیر
Вагар бинад уфтад зи боло ба зер
وگر بیند افتد ز بالا به زیر
Дарахшнда ҳар як дар айвону боғ
درخشنده هر یک در ایوان و باغ
Чу дар рӯзи хуршед ва дар шаби чароғ
چو در روز خورشید و در شب چراغ
Назари тоқат он надорад зи нур
نظر طاقت آن ندارد ز نور
Ки бинад дар эшон зи наздику давр
که بیند در ایشان ز نزدیک و دور
Ба гӯш касе коед овозашон
به گوش کسی کاید آوازشان
Сар худ кунад дар сари нозашон
سر خود کند در سر نازشان
зи лаълу з дар гардану гӯши пар
ز لعل و ز دُر گردن و گوش پر
Лаб аз лаъли конӣу дандони з дар
لب از لعل کانی و دندان ز در
Надонам чаҳ афсуни фурӯ хонда анд
ندانم چه افسون فرو خواندهاند
Каз ошӯби шаҳвати ҷудо монда анд
کز آشوب شهوت جدا ماندهاند
Надоранд зери сипеҳри кабӯд
ندارند زیر سپهر کبود
Рафиқӣ ба ҷузи бода ва бонг равад
رفیقی به جز باده و بانگ رود
Зани поки пайванди фармони раво
زن پاک پیوند فرمان روا
Барояшони фурӯ баста дорад ҳаво
برایشان فرو بسته دارد هوا
Санами хона ҳо дорад аз қасру кох
صنمخانهها دارد از قصر و کاخ
Бар он лаъибатон карда дарҳо фарох
بر آن لعبتان کرده درها فراخ
Агарчӣ пас парда дорад нишаст
اگرچه پس پرده دارد نشست
Ҳама рӯз бошад иморати параст
همه روز باشد عمارت پرست
Сарое мулӯкона дорад баланд
سرایی ملوکانه دارد بلند
Бисотӣ кашида дар ӯ арҷманд
بساطی کشیده در او ارجمند
зи булӯри Тахтии барангехта
ز بلور تختی برانگیخته
Ба харвори гавҳар бар ӯ рехта
به خروار گوهر بر او ریخته
зи баси шаби чароғи он гиронмояи гоҳ
ز بس شبچراغ آن گرانمایهگاه
Ба шаб чун чароғасту рухшандаи моҳ
به شب چون چراغ است و رخشنده ماه
Нишинад бар он тахт ҳар бомдод
نشیند بر آن تخت هر بامداد
Кунад шукр бар офаринандаи ёд
کند شکر بر آفریننده یاد
Арӯсона ӯ карда бар тахти ҷой
عروسانه او کرده بر تخت جای
Арӯсони дигар ба хизмат ба пой
عروسان دیگر به خدمت به پای
Шабу рӯз бо бода ва бонг равад
شب و روز با باده و بانگ رود
Тамошои кунони зери чархи кабӯд
تماشا کنان زیر چرخ کبود
Гузашт аз парастидани кирдигор
گذشت از پرستیدن کردگار
Биҷузи хоб ва хӯрдан надоранд кор
بجز خواب و خوردن ندارند کار
Зани кордон бо ҳамаи коху ганҷ
زن کاردان با همه کاخ و گنج
зи тоъат наад бар тани хеши ранҷ
ز طاعت نهد بر تن خویش رنج
зи парҳезгорӣ ки дорад сиришт
ز پرهیزگاری که دارد سرشت
Нхсбд дар он хона чун биҳишт
نخسبد در آن خانهٔ چون بهشت
Дигар хона дорад зи санги рухом
دگر خانه دارد ز سنگ رخام
Шаб онҷо равад моҳ танҳо хиром
شب آنجا رود ماهِ تنهاخرام
Дар он хонаи он шамъ гетӣ фурӯз
در آن خانه آن شمع گیتیفروز
Худоро парастиш кунад то ба рӯз
خدا را پرستش کند تا بهروز
Ба миқдори он сари дарорад ба хоб
به مقدار آن سر درآرد به خواب
Ки мурғӣ бурун оварад сари зи об
که مرغی برون آورَد سر ز آب
Дигар бора бо он парии пайкарон
دگر باره با آن پری پیکران
Хӯрд май ба овози ромишгари ан
خورد می به آواز رامشگران
Шабу рӯз ингуна дорад Аннан
شب و روز اینگونه دارد عنان
Ба рӯз инчунин чун шаб ояд чунон
به روز اینچنین چون شب آید چنان
На шаб фориғаст аз парастишгар ӣ
نه شب فارغ است از پرستشگری
На рӯз аз тамошоу ҷонпарвар ӣ
نه روز از تماشا و جانپروری
Хуранд аз пай ӯу ёрон ӯ
خورند از پی او و یاران او
Ғами кор ӯ кордорон ӯ
غم کار او کارداران او
Шаҳи ин достонро писандида дошт
شه این داستان را پسندیده داشت
Таманнои он нақш нодида дошт
تمنای آن نقش نادیده داشت
Ншстнгҳӣ дид аз обу гё
نشستنگهی دید از آب و گیا
Ба гавҳари гиромитар аз кимиё
به گوهر گرامیتر از کیمیا
Дар онҷои осӯда бо раваду ҷом
در آنجای آسوده با رود و جام
Бросўди як чанд ва шуд шодком
برآسود یک چند و شد شادکام
Чу нӯшоба донист ки авранги шоҳ
چو نوشابه دانست کهاورنگ شاه
Ба фол ҳумоюн даромад зи роҳ
به فال همایون درآمد ز راه
Парастишгариро брорости кор
پرستشگری را برآراست کار
Бар андешаи пояи шаҳриёр
بر اندیشهٔ پایهٔ شهریار
Фиристод нзлии сазовор ӯ
فرستاد نزلی سزاوار او
Камари баст бар хизмати кор ӯ
کمر بست بر خدمت کار او
Бурун аз басии чор пой гузин
برون از بسی چار پای گزین
Чаҳ аз баҳри матбах чаҳ аз баҳри зин
چه از بهر مطبخ چه از بهر زین
Замини хезҳое каз он бум раст
زمینخیزهایی کز آن بوم رست
Ба ранг ва ба равнақи диловезу чуст
به رنگ و به رونق دلاویز و چست
Хӯришҳои шоҳонаи мшгбўӣ
خورشهای شاهانهٔ مشگبوی
Тибқҳои мшг аз паии дасти шӯй
طبقهای مشگ از پی دستشوی
Дигаргуна аз мива бисёр чиз
دگرگونه از میوه بسیار چیز
зи мшгу шукр чанд харвор низ
ز مشگ و شکر چند خروار نیز
Майу нақлу райҳон маҷлис фурӯз
می و نقل و ریحان مجلسفروز
Кашиданд аз ин назулҳо чанд рӯз
کشیدند از این نزلها چند روز
Ҷудогона низ аз паии меҳтарон
جداگانه نیز از پی مهتران
Фиристод ҳар рӯзи нзлии гарон
فرستاد هر روز نزلی گران
зи баси мардумиҳо ки он зан намӯд
ز بس مردمیها که آن زن نمود
Забон бар забон ҳар касаш ме ситуд
زبان بر زبان هر کسش میستود
Маликро ба дидори он дили навоз
ملک را به دیدار آن دلنواز
Замон то замон бештар шуд ниёз
زمان تا زمان بیشتر شد نیاز
Бидон то хабар ёбад аз роз ӯ
بدان تا خبر یابد از راز او
Бибинад дар он мамлакати соз ӯ
ببیند در آن مملکت ساز او
Қадами гоҳ ӯ бингарад то куҷост
قدمگاه او بنگرد تا کجاست
Ҳикояти дурӯғи сет ё ҳаст рост
حکایت دروغست یا هست راست
Чу шабдизро наъли зари басти рӯз
چو شبدیز را نعل زر بست روز
Даромад ба зини шоҳ гетӣ фурӯз
درآمد به زین شاه گیتیفروز
Ба расми расӯлони брорости кор
به رسم رسولان برآراست کار
Сӯй нозанин шуд фиристодаи вор
سوی نازنین شد فرستادهوار
Чу омад ба даҳлези даргаи фароз
چو آمد به دهلیز درگه فراز
Замонии бросўд аз он трктоз
زمانی برآسود از آن ترکتاز
Дарав даргаӣ дид бар осмон
درو درگهی دید بر آسمان
Замини бӯс ӯ ҳам замини ҳам замон
زمینبوسِ او هم زمین هم زمان
Парастандагон зу хабар ёфтанд
پرستندگان زو خبر یافتند
Бар бонӯӣ хеш бишитофтанд
برِ بانوی خویش بشتافتند
Намуданд каз даргаи шоҳи рӯм
نمودند کز درگه شاه روم
Каз ӯ фаррухӣ ёфт ин марзу бум
کز او فرخی یافت این مرز و بوم
Расӯлии расидаи сет бо ройу ҳуш
رسولی رسیدهست با رای و هوش
Паёмоварӣ чун хуҷастаи сурӯш
پیامآوری چون خجسته سروش
зи сар то қадами сӯрати бхрдӣ
ز سر تا قدم صورت بخردی
Падедор аз ӯ фараи эзадӣ
پدیدار از او فره ایزدی
Брорости нӯшобаи даргоҳ ӯ
برآراست نوشابه درگاه او
Ба зар дар гирифт оҳанӣни роҳ ро
به زر در گرفت آهنین راه را
Причҳргонро ба сад гӯнаи зеб
پریچهرگان را به صد گونه زیب
Сафи андари сафи оростаи дили фиреб
صف اندر صف آراسته دلفریب
Бромўдаҳи гавҳар ба мшгини каманд
برآموده گوهر به مشگین کمند
Фурӯи ҳашта бар гавҳар огӣн паранд
فرو هشته بر گوهر آگین پرند
Даромад ба ҷилва чу тоўси боғ
درآمد به جلوه چو طاوس باغ
Дирафшону хандон чу равшани чароғ
درفشان و خندان چو روشنچراغ
Бар авранг шоҳаншаҳӣ барнишаст
بر اورنگ شاهنشهی برنشست
Гирифтаи мънбри туранҷӣ ба даст
گرفته معنبر ترنجی به دست
Бифармуд коиин биҷой оваранд
بفرمود کآیین بجای آورند
Фиристодаро дар сарой оваранд
فرستاده را در سرای آورند
Вакилони даргоҳу девон ӯ
وکیلان درگاه و دیوان او
Биҷой овареданд фармон ӯ
بجای آوریدند فرمان او
Фиристода аз дар даромад далер
فرستاده از در درآمد دلیر
Сӯй тахт шуд чун хромндаҳи шер
سوی تخت شد چون خرامنده شیر
Камарбанд шамшер накушод боз
کمربند شمشیر نگشاد باز
Ба расми расӯлони набардаши намоз
به رسم رسولان نبردش نماز
Наоне дар он қаср зебанда дид
نهانی در آن قصر زیبنده دید
Биҳиштии сарое фарибанда дид
بهشتی سرایی فریبنده دید
Пар аз ҳури ороста чун биҳишт
پر از حور آراسته چون بهشت
Бисот замин гашта анбари сиришт
بساط زمین گشته عنبر سرشت
зи баси гавҳари гӯши гавҳари кашон
ز بس گوهر گوش گوهر کشان
Шудаи чашми бинанда гавҳар фишон
شده چشم بیننده گوهر فشان
зи тобандаи ёқӯту рухшандаи лаъл
ز تابنده یاقوت و رخشنده لعل
Хромндаҳро оташини гашти наъл
خرامنده را آتشین گشت نعل
Магари кону дарё ба ҳам тохтанд
مگر کان و دریا بههم تاختند
Ҳамаи гавҳар онҷо барандохтанд
همه گوهر آنجا برانداختند
Зани зирак аз сирату сон ӯ
زن زیرک از سیرت و سان او
Дар он доварӣ шуд ҳаросон ӯ
در آن داوری شد هراسان او
Ки ин кордони марди оҳистаи рой
که این کاردانمرد آهستهرای
Чаро расм хизмат наёрад биҷой !
چرا رسم خدمت نیارد بجای!
Дар ӯ кард бояд пажӯҳандагӣ
در او کرد باید پژوهندگی
Ки аз мо надорад шикӯҳандагӣ
که از ما ندارد شکوهندگی
зи сар то қадам дид дар шаҳриёр
ز سر تا قدم دید در شهریار
Зари пухтаро бар маҳак зад айёр
زر پخته را بر محک زد عیار
Чу некӯ нигаҳ кард бишнохташ
چو نیکو نگه کرد بشناختش
зи тахти худ оромгаҳи сохташ
ز تخت خود آرامگه ساختش
Хабардор шуд зу ки Искандари сет
خبردار شد زو که اسکندرست
Нишаст сари тахтро дар хураст
نشست سر تخت را در خورست
зи пирӯзии ҳафт чархи кабӯд
ز پیروزی هفت چرخ کبود
Басӣ дод бар шоҳи олами дуруд
بسی داد بر شاه عالم درود
Напурседу рухсораи пар шарм кард
نپرسید و رخساره پر شرم کرد
Нахустин намӯдор озарм кард
نخستین نمودار آزرم کرد
Накард аз бунаи ҳеҷ бар ваии падед
نکرد از بنه هیچ بر وی پدید
Ки бар қуфл ту ҳаст моро калид
که بر قفل تو هست ما را کلید
Сикандар ба расми фиристодагон
سکندر به رسم فرستادگان
Нигаҳ дошт ойини озодагон
نگهداشت آیین آزادگان
Дурудии паёпаии расонадаши нахуст
درودی پیاپی رساندش نخست
Фиристодагӣ кард бар худ дуруст
فرستادگی کرد بر خود درست
Пас онгаҳ гузориш гирифт аз паём
پس آنگه گزارش گرفت از پیام
Ки шоҳи ҷаҳони довари неки ном
که شاه جهان داور نیکنام
Чунин гуфт к « эй бонӯии номҷўӣ
چنین گفت ک«ای بانوی نامجوی
зи номи оварони ҷаҳони бардаи гӯй
ز نامآوران جهان بُرده گوی
Чаҳ афтод каз мо Аннан тофтӣ ?
چه افتاد کز ما عنان تافتی؟
Сӯии мо яке рӯзи нштоФтӣ ?
سوی ما یکی روز نشتافتی؟
Забунӣ чаҳ дидӣ ки тавсан шудӣ ?
زبونی چه دیدی که توسن شدی؟
Чаҳ бедод кардам ки душман шудӣ ?
چه بیداد کردم که دشمن شدی؟
Куҷои теғӣ аз теғи ман тезтар ?
کجا تیغی از تیغ من تیزتر؟
зи пайкони ман оташи ангезтар ?
ز پیکان من آتش انگیزتر؟
Ки аз ман бидон каси паноҳ оварӣ
که از من بدانکس پناه آوری
Ҳамон ба ки сари сӯии роҳ оварӣ
همان به که سر سوی راه آوری
Ба даргоҳи ман пой хокӣ кунӣ
به درگاه من پای خاکی کنی
з ҷӯшиданам тарснокӣ кунӣ
ز جوشیدنم ترسناکی کنی
Чу ман раҳи бад-ӣни мамлакати сохтам
چو من ره بدین مملکت ساختم
Бар ӯ сояи давлати андохтам
بر او سایهٔ دولت انداختم
Камар чун нбстӣ ба даргоҳи ман ?
کمر چون نبستی به درگاه من؟
Чаро рӯй печидӣ аз роҳи ман ?
چرا روی پیچیدی از راه من؟
Ба майхонау миваи зебами диҳӣ
به میخانه و میوه زیبم دهی
Ба нақл ва ба райҳони фиребами диҳӣ
به نقل و به ریحان فریبم دهی
Пазируфта шуд ончӣ кардӣ нахуст
پذیرفته شد آنچه کردی نخست
Пазирои шӯ акнӯн барои дуруст
پذیرا شو اکنون برای درست
Маро дидан ту ба фарҳангу рой
مرا دیدن تو به فرهنگ و رای
Ҳумоюн тар омад зи фар ҳамЭй
همایونتر آمد ز فر همای
Чунон кун ки фардо ба ҳангоми бор
چنان کن که فردا به هنگام بار
Хиромии сӯии даргаи шаҳриёр »
خرامی سوی درگه شهریار»
Шҳншаҳ чу бгзорди пайғоми хеш
شهنشه چو بگزارد پیغام خویش
Ба умеди посухи сроФкнди пеш
به امید پاسخ سرافکند پیش
Ба посухи намӯдани зани ҳӯшманд
به پاسخ نمودن زن هوشمند
зи ёқӯти сар баста бикшод банд
ز یاقوت سر بسته بگشاد بند
Ки обод бар чун ту шоҳи далер
که آباد بر چون تو شاه دلیر
Ки пайғоми худ гузорад чу шер
که پیغام خود گزارد چو شیر
Чунон оядам дар дил эй паҳлавон
چنان آیدم در دل ای پهلوان
Ки бо ин сарви сояи хусравон
که با این سرو سایه خسروان
Миёнҷӣ нае , шоҳи озода Эй
میانجی نهای، شاهِ آزادهای
Фиристандае , на фиристода Эй
فرستندهای، نه فرستادهای
Паёми ту чун теғ гардан занад
پیام تو چون تیغ گردن زند
Крои Зуҳра кин теғ бар ман занад ?
کرا زهره کاین تیغ بر من زند؟
Валикин чу шаҳи теғ бозӣ кунад
ولیکن چو شه تیغبازی کند
Сари теғ ӯ сарфарозӣ кунад
سر تیغ او سرفرازی کند
зи теғи Сикандар чаҳ ронии сухан ?
ز تیغ سکندر چه رانی سخن؟
Сикандари туе чора хеш кун
سکندر تویی چاره خویش کن
Маро хондӣ ва худ ба дом омадӣ
مرا خواندی و خود به دام آمدی
Назари пухта тар кун ки хом омадӣ
نظر پختهتر کن که خام آمدی
Фиристодат иқболи ман пеши ман
فرستادت اقبال من پیش من
Зиҳии толеъи давлати андеши ман
زهی طالع دولتاندیشِ من
Ҷаҳондор гуфт эй сазовори тахт
جهاندار گفت ای سزاوار تخت
Пажӯҳиш макун ҷуз ба фармони бахт
پژوهش مکن جز به فرمان بخت
Сикандар муҳӣтаст ва ман ҷӯии об
سکندر محیط است و من جوی آب
Манеҳ тӯҳмати соя бар офтоб
منه تهمت سایه بر آفتاب
Маро чун наҳй бар айёр касе ?
مرا چون نهی بر عیار کسی؟
Ки бошад чу ман посбонаши басӣ
که باشد چو من پاسبانش بسی
Дили худ зи бади аҳдӣ озод кун
دل خود ز بد عهدی آزاد کن
Вазин хубтар шоҳро ёд кун
وزین خوبتر شاه را یاد کن
Сикандар чаҳ гӯйии чунон бекас аст
سکندر چه گویی چنان بیکس است
Ки ҳмоли пайғом ӯ ӯ бас аст
که حمال پیغام او او بس است
Ба даргоҳ ӯ беш аз онаст мард
به درگاه او بیش از آنست مرد
Ки ӯро қадам ранҷа боист кард
که او را قدمرنجه بایست کرد
Дигар бораи нӯшобаи ҳӯшманд
دگر باره نوشابهٔ هوشمند
зи нӯшин лаб хеш бикшод банд
ز نوشینلب خویش بگشاد بند
Казин беш бар дил фиребӣ мабош
کزین بیش بر دلفریبی مباش
Ба норостии як ркибӣ мабош
به ناراستی یک رکیبی مباش
Ситезаи мёўри дарин доварӣ
ستیزه میاور درین داوری
Ки пайдост науммат ба ном оварӣ
که پیداست نامت به نامآوری
Паёмат бузургаст ва науммат бузург
پیامت بزرگ است و نامت بزرگ
Наҳуфта макун шер дар чарми гург
نهفته مکن شیر در چرم گرگ
Фиристодаро нест он дастрас
فرستاده را نیست آن دسترس
Ки бо мо ба тундии براردи нафас
که با ما به تندی برآرد نفس
На ҷаббории хешро кам кунад
نه جباری خویش را کم کند
На дар пеши мо пуштро хам кунад
نه در پیش ما پشت را خم کند
Даройад ба тундӣу хӯни хўоргӣ
درآید به تندی و خونخوارگی
Биҷузи шаҳ кро бошад ин ёргӣ ?
بجز شه کرا باشد این یارگی؟
Ҷузи инам нишонҳои пӯшида ҳаст
جز اینم نشانهای پوشیده هست
Казу роз пӯшида ояд ба даст
کزو راز پوشیده آید بهدست
Ҷавобаш чунон дод шоҳи далер
جوابش چنان داد شاه دلیر
Ки ноед зи рӯбоҳи пайғоми шер
که ناید ز روباه پیغام شیر
Агар ман ба чашми ту номовар м
اگر من به چشم تو نامآورم
Сикандар неам , зу паём оварам
سکندر نیام، زو پیام آورم
Маро бо паёми бузургон чаҳ кор ?
مرا با پیام بزرگان چهکار؟
Тасарруфи наёбади дарин пардаи бор
تصرف نیابد درین پرده بار
Агар тундӣ ӣӣ зер пайғом ҳаст
اگر تندییی زیر پیغام هست
Ту доне ва он кас ки ин нақши баст
تو دانی و آن کس که این نقش بست
Агар дар миёнҷии далери омадам
اگر در میانجی دلیر آمدم
На аз рӯбаҳ , аз назд шери омадам
نه از روبه، از نزد شیر آمدم
Дар ойини шоҳону расми каён
در آیین شاهان و رسم کیان
Паёмовар ан эминанд аз зиён
پیامآوران ایمنند از زیان
Чу пайғоми шаҳ бо ту кардам падед
چو پیغام شه با تو کردم پدید
Мазан пурҳи қуфлро бар калид
مزن پره قفل را بر کلید
Ҷавобам бифармоӣ гуфтан ба роз
جوابم بفرمای گفتن به راز
Ки то раҳи навардами сӯии хонаи боз
که تا ره نوردم سوی خانه باز
Бар ошуфт нӯшоба зон шери дил
بر آشفت نوشابه زان شیر دل
Ки пӯшеди хуршедро зери гул
که پوشید خورشید را زیر گل
Муҳобо раҳо кард ва шуд гарми хез
محابا رها کرد و شد گرمخیز
Забон кард бар посухи шоҳи тез
زبان کرد بر پاسخ شاه تیز
Ки бо ман чаҳ судаст кўшиднт ?
که با من چه سودست کوشیدنت؟
Ба гул рӯй хуршеди пӯшиданат ?
به گل روی خورشید پوشیدنت؟
Бифармуд корди канизии давон
بفرمود کارد کنیزی دوان
Ҳарирӣ бар ӯ пайкари хусравон
حریری بر او پیکر خسروان
Яке гӯша аз шақаи он ҳарир
یکی گوشه از شقه آن حریر
Бадв дод кини нақш бар дасти гир
بدو داد کین نقش بر دست گیر
Бибин то нишон рух кист ин ?
ببین تا نشان رخ کیست این؟
Дар ин коргоҳ аз пай чист ин ?
در این کارگاه از پی چیست این؟
Агар пайкари тест , чандин макуш
اگر پیکر تست، چندین مکوش
Ба абрӯии хеши осмонро мапуаш
به ابروی خویش آسمان را مپوش
Сикандар ба фармон ӯ соз кард
سکندر به فرمان او ساز کرد
Ҳарири навиштаи зи ҳам боз кард
حریر نوشته ز هم باز کرد
Ба айнаи дарави сӯрат хеш дид
به عینه درو صورت خویش دید
Вилоят ба даст бидонадяш дид
ولایت به دست بداندیش دید
Ситеза дар он кори номади савоб
ستیزه در آن کار نامد صواب
Фурӯ монад як борагӣ дар ҷавоб
فرو ماند یکبارگی در جواب
Битарсед ва шуд ранги рӯйиш чу коҳ
بترسید و شد رنگ رویش چو کاه
Ба дорои худ баради худро паноҳ
به دارای خود بُرد خود را پناه
Чу донист нӯшобаи кони тунди шер
چو دانست نوشابه کان تند شیر
Ҳаросон шуд , аз тундӣ омад ба зер
هراسان شد، از تندی آمد به زیر
Бадв гуфт к-эии хусрави комгор
بدو گفت کای خسرو کامگار
Басии бозии оради чунин рӯзгор
بسی بازی آرد چنین روزگار
Миндишу меҳри маро беш дон
میندیش و مهر مرا بیش دان
Ҳамон хонаро хонаи хеши дон
همان خانه را خانهٔ خویش دان
Турои ман канизӣ парастанда ам
ترا من کنیزی پرستندهام
Ҳам онҷои ҳам ӣнҷои яке банда ам
هم آنجا هم اینجا یکی بندهام
Ба ту нақши ту зон намудем нахуст
به تو نقش تو زان نمودم نخست
Ки то нақши ман бар ту гардад дуруст
که تا نقش من بر تو گردد درست
Агарчӣ занам , зан сайр нестам
اگرچه زنم، زنسیَر نیستم
зи ҳоли ҷаҳон бехабар нестам
ز حال جهان بیخبر نیستم
Манам шери зангар туе шери мард
منم شیر زن گر تویی شیر مرد
Чаҳ мода чаҳ нари шери вақти набард
چه ماده چه نر شیر وقت نبرد
Чу бар ҷӯшам аз хашм чун тунди меғ
چو بر جوشم از خشم چون تند میغ
Дар оби оташи ангезам , аз дӯди теғ
در آب آتش انگیزم، از دود تیغ
КФли гоҳ шерон барорам ба доғ
کفلگاه شیران برآرم به داغ
зи пиҳ наҳангон фурӯзам чароғ
ز پیه نهنگان فروزم چراغ
зи меҳрами макаши сӯии пайкори хеш
ز مهرم مکش سوی پیکار خویش
Гирифта мазан бар гирифтори хеш
گرفته مزن بر گرفتار خویش
Манеҳ хор то дар науфтӣ ба хор
منه خار تا در نیفتی به خار
Раҳонандаи шӯ то шӯии растгор
رهاننده شو تا شوی رستگار
Ту онгаҳ ки бар ман шӯй даст ёб
تو آنگه که بر من شوی دستیاب
Зании беваро дода бошӣ ҷавоб
زنی بیوه را داده باشی جواب
Ман ар бар ту чарбам ба ҳангоми кин
من ار بر تو چربم به هنگام کین
Бум қоим андоз рӯй замин
بوم قایم انداز روی زمین
Дарин ҳам набардӣ чу рӯбоҳу гург
درین هم نبردی چو روباه و گرگ
Ту сари кучаки ое ва ман сари бузург
تو سر کوچک آیی و من سر بزرگ
Чунин омадаи сет аз нақибони пер
چنین آمدهست از نقیبان پیر
Ки бо ҳеҷ нодошт киштии мгир
که با هیچ ناداشت کشتی مگیر
Ки бар ҷаҳди он каз ту чизе кунад
که بر جهد آن کز تو چیزی کند
Бакӯшад ба ҷон то туро бификанад
بکوشد به جان تا ترا بفکند
Танам гарчи ҳаст аз муқӣмони шаҳр
تنم گرچه هست از مقیمان شهر
Дилам нест ғофили зи шоҳони даҳр
دلم نیست غافل ز شاهان دهر
зи Ҳиндӯстон то биёбони рӯм
ز هندوستان تا بیابان روم
зи вайрони замин то ба ободи бум
ز ویران زمین تا به آباد بوم
Фиристодаам сӯй ҳар кишварӣ
فرستادهام سوی هر کشوری
Фаросати шиносӣу сӯратгарӣ
فراست شناسی و صورتگری
Бидон то зи шоҳони иқлӣми гир
بدان تا ز شاهان اقلیمگیر
Кунад сӯрат ҳар касе бар ҳарир
کند صورت هر کسی بر حریر
Нигорандаи сӯрат аз ҳар диёр
نگارندهٔ صورت از هر دیار
Саранҷом назд ман орад нигор
سرانجام نزد من آرد نگار
Чу оранди сӯрат ба наздики ман
چو آرند صورت به نزدیک من
Дар ӯ бингарад рои борӣки ман
در او بنگرد رای باریک من
Гўо хоҳам он нақшро дар набшат
گوا خواهم آن نقش را در نبشت
з ҳар кас ки ин аз ки дорад сиришт
ز هر کس که این از که دارد سرشت
Чу гӯйанд нақши фалони подшост
چو گویند نقش فلان پادشاست
Пазирам ки он нақши нақшии сети рост
پذیرم که آن نقش نقشیست راست
Пас аз нохуни пой то фарқи сар
پس از ناخن پای تا فرق سر
Гуморам ба ҳар сӯратӣ бар назар
گمارم به هر صورتی بر نظر
з ҳар сол хӯрдӣ ва ҳар тоза Эй
ز هر سالخوردی و هر تازهای
Бигирам ба қадари ваии андоза Эй
بگیرم به قدر وی اندازهای
Баду нек ҳар сӯратӣ аз қиёс
بد و نیک هر صورتی از قیاس
Шиносам ки ҳастам фаросати шинос
شناسم که هستم فراستشناس
Шабу рӯз бечорасозӣ не ам
شب و روز بیچارهسازی نیام
Дарин парда бо худ ба бозӣ не ам
درین پرده با خود به بازی نیام
Тарозуии ҳиммат равон ме кунам
ترازوی همّت روان میکنم
Сабки снгн хусравон ме кунам
سبک سنگن خسروان میکنم
з ҳар нақш кон ёфтам бар паранд
ز هر نقش کان یافتم بر پرند
Хаёл ту омад марои дилписанд
خیال تو آمد مرا دلپسند
Ки бо ҷон ба меҳр ошноӣ диҳад
که با جان به مهر آشنایی دهد
Бар озарми хусрав гўоиӣ диҳад
بر آزرم خسرو گوایی دهد
Чу гуфт ин сухан ба Искандари далер
چو گفت این سخن به اسکندر دلیر
зи тахт гиронмоя омад ба зер
ز تخت گرانمایه آمد به زیر
Фурӯ монад шаҳро дар он дастгоҳ
فرو ماند شه را در آن دستگاه
Ки як тахтро барнатобад ду шоҳ
که یک تخت را برنتابد دو شاه
Набинӣ ду шоҳаст шатранҷ ро
نبینی دو شاهست شطرنج را
Ки бар ҳар дилӣ нав кунад ранҷ ро
که بر هر دلی نو کند رنج را
Причҳраҳ чун аз сари тахти хеш
پریچهره چون از سر تخت خویش
Фурӯд омад ва хизмат оварад пеш
فرود آمد و خدمت آورد پیش
Арӯсона бар курсӣ зар нишаст
عروسانه بر کرسی زر نشست
Шаҳаншоҳро гашти поини параст
شهنشاه را گشت پایینپرست
Шаҳ аз шарми он моҳӣ чун наҳанг
شه از شرم آن ماهی چون نهنگ
Чу заррофа аз ранг мешуд ба ранг
چو زرافه از رنگ میشد به رنگ
Ба дил гуфт кин кордонгар зан аст
به دل گفت کاین کاردان گر زن است
Ба фарҳанги мардии дилаш равшан аст
به فرهنگ مردی دلش روشن است
Зании ков чунин кард ва инҳо кунад
زنی کاو چنین کرد و اینها کند
Фиришта бар ӯ офарин ҳо кунад
فرشته بر او آفرینها کند
Вале зан набояд ки бошад далер
ولی زن نباید که باشد دلیر
Ки муҳкам буд кӣнаи модаи шер
که محکم بود کینهٔ مادهشیر
Занонро тарозу буд санги зан
زنان را ترازو بود سنگ زن
Буд санги мардони тарозуи шикан
بود سنگ مردان ترازو شکن
Зани он ба ки дар пардаи пинҳон буд
زن آن به که در پرده پنهان بود
Ки оҳанг бе пардаи афғон буд
که آهنگ بیپرده افغان بود
Чаҳ хуш гуфт ҷамшед бо рои зан
چه خوش گفت جمشید با رایزن
Ки ё парда ё гӯр ба ҷои зан
که یا پرده یا گور بِهْ جای زن
Машав бар зани эмин ки зани порсои сет
مشو بر زن ایمن که زن پارساست
Ки дар баста ба гарчи дузди ошнои сет
که در بسته به گرچه دزد آشناست
Дигар бора гуфт ин чаҳ кмбўдгии сет ?
دگر باره گفت این چه کمبودگیست؟
Шафоати дарин пардаи беҳудагии сет
شفاعت درین پرده بیهودگیست
Ба талхӣ дар андешаро ҷӯши даҳ
به تلخی در اندیشه را جوش ده
Дар афтодае тани фаромӯши даҳ
در افتادهای تن فراموش ده
Биҷои чунин дилбари меҳрбон
بجای چنین دلبر مهربان
Ки зебо сириштасту ширини забон
که زیبا سرشت است و شیرینزبان
?герати душмани кӣна вар ёфтӣ
گرت دشمن کینهور یافتی
Биҷузи сар баридан чаҳ бар тофтӣ ?
بجز سر بریدن چه بر تافتی؟
Аз ӣнҷо агар баркашам пои хеш
از اینجا اگر برکشم پای خویش
Нигаҳдорами андозаи рои хеш
نگهدارم اندازه رای خویش
Напушам дигар рух чу бегонагон
نپوشم دگر رخ چو بیگانگان
Нагирам раҳу расми девонагон
نگیرم ره و رسم دیوانگان
Дили бастаро бргшоими зи банд
دل بسته را برگشایم ز بند
Гиреҳ бар гиреҳ чун тавонам фиканд ?
گره بر گره چون توانم فکند؟
Чу дар тос рухшанда афтод мӯр
چو در طاس رخشنده افتاد مور
Раҳонандаро чора бояд на зӯр
رهاننده را چاره باید نه زور
Шикебеи орм дар ин ранҷу тоб
شکیبایی آرم در این رنج و تاب
Хаёлии сети гӯйӣ ки байнам ба хоб
خیالیست گویی که بینم به خواب
Шунидам расани бастае сӯии дор
شنیدم رسن بستهای سوی دار
Бар ӯ тозагӣ рафт чун навбаҳор
بر او تازگی رفت چون نوبهار
Бпрсидш аз меҳрбонони яке
بپرسیدش از مهربانان یکی
Ки хуррам чароеу умри андакӣ ?
که خرم چرایی و عمر اندکی؟
Чунин дод посух ки умри ин қадар
چنین داد پاسخ که عمر این قدَر
Ба ғами бурданаш чун тавонам ба сар ?
به غم بردنش چون توانم بهسر؟
Дарин буд коизди раҳоӣ ш дод
درین بود کایزد رهاییش داد
Дар он тирагии равшаноӣ ш дод
در آن تیرگی روشناییش داد
Басои қуфли ковро наёбӣ калид
بسا قفل کاو را نیابی کلید
Гушояндае ногуҳ ояд падед
گشایندهای ناگه آید پدید
Азин дар басӣ гуфт бо хештан
ازین در بسی گفت با خویشتن
Ҳам охир ба таслим дар дод тан
هم آخر به تسلیم در داد تن
Таҳамтан чу танҳо кунад трктоз
تهمتن چو تنها کند ترکتاز
Бадви девро даст гардад дароз
بدو دیو را دست گردد دراز
Мғнӣ чу бепарда гуяд сурӯд
مغنی چو بیپرده گوید سرود
Занад ханда бар бонги вай бонг равад
زند خنده بر بانگ وی بانگ رود
Чу лухтии манишро бимолиди гӯш
چو لختی منش را بمالید گوش
Нишонди оташи тиргиро зи ҷӯш
نشاند آتش طیرگی را ز جوش
Шкибндгӣ дид дармони хеш
شکیبندگی دید درمان خویش
Ба таслими давлати сроФкнди пеш
به تسلیم دولت سرافکند پیش
Камари басти нӯшоба чун чокарон
کمر بست نوشابه چون چاکران
Бифармуд то он парии пайкарон
بفرمود تا آن پری پیکران
з ҳар гӯна ороиш хон кунанд
ز هر گونه آرایش خوان کنند
Бсичи хӯришҳои алвон кунанд
بسیچ خورشهای الوان کنند
Канизон чун шамъи бархестанд
کنیزان چون شمع برخاستند
Мулӯконаи хуонеи броростнд
ملوکانه خوانی برآراستند
Ниҳоданд нзлии зи ғояти бурун
نهادند نزلی ز غایت برون
з ҳар бахтае пухта аз чанд гаван
ز هر بختهای پخته از چند گون
Рқоқи тнк , гардаи гирд рӯй
رقاق تنک، گردهٔ گرد روی
зи гирди саропарда то гирди кӯй
ز گرد سراپرده تا گرد کوی
Ҳамон қурсаи шукри омехта
همان قرصهٔ شکر آمیخته
Чу кунҷид бар он гардаҳо рехта
چو کنجد بر آن گردهها ریخته
Абоҳои нӯшин анбари сиришт
اباهای نوشین عنبر سرشت
Хабар дода аз хӯрдҳои биҳишт
خبر داده از خوردهای بهشت
зи баси кӯҳаи гову моҳӣ чу кӯҳ
ز بس کوههٔ گاو و ماهی چو کوه
Шуда дар замини гову моҳии сутӯҳ
شده در زمین گاو و ماهی ستوه
зи мурғу барра рӯй рангини бисот
ز مرغ و بره روی رنگین بساط
Баровардаи пари мурғи вор аз нишот
برآورده پر مرغوار از نشاط
Мсўси сароеу ричори нағз
مصوص سرایی و ریچار نغز
зи бодому пистаи баровардаи мағз
ز بادام و پسته برآورده مغز
зи баси софи полудаи атри соӣ
ز بس صاف پالوده عطر سای
Басои мағзи полудаи комади биҷой
بسا مغز پالوده کامد بجای
зи лўзинаҳи хушку ҳалвоӣ тар
ز لوزینهٔ خشک و حلوای تر
Ба танги омадаи тангҳои шукр
به تنگ آمده تنگهای شکر
Фқоъи гулобии гули шукрӣ
فقاع گلابی گلشکری
Тбрзд фишон аз дами анбарӣ
طبرزد فشان از دم عنبری
Ҷудо аз паии хусрави неки бахт
جدا از پی خسرو نیک بخت
Бисоти зари афканди болои тахт
بساط زر افکند بالای تخت
Ниҳода яке хон хуршеди тоб
نهاده یکی خوان خورشید تاب
Бар ӯ чори косаи зи булӯри ноб
بر او چار کاسه ز بلور ناب
Яке аз зару дигар аз лаъли пар
یکی از زر و دیگر از لعل پر
Се дигари зи ёқӯту чорами з дар
سه دیگر ز یاقوت و چارم ز در
Чу бар моидаи даст ҳо шуд дароз
چو بر مائده دستها شد دراز
Даҳон бар хӯриш роҳ бикшод боз
دهان بر خورش راه بگشاد باز
Ба шаҳ гуфт нӯшоба бигушоӣ даст
به شه گفت نوشابه بگشای دست
Бихӯр зини хӯришҳо ки дар пеш ҳаст
بخور زین خورشها که در پیش هست
Ба нӯшоба шаҳ гуфт к-эии содаи дил
به نوشابه شه گفت کای سادهدل
Наво каҷ мазан то наМонӣ хаҷал
نوا کج مزن تا نمانی خجل
Дар ин саҳни ёқӯт ва хон зарам
در این صحن یاقوت و خوان زرم
Ҳама санг шуд , сангро чун хӯрам ?
همه سنگ شد، سنگ را چون خورم؟
Чигуна хӯрд одамии сангро ?
چگونه خورد آدمی سنگ را؟
Табиат куҷо хоҳад ин рангро ?
طبیعت کجا خواهد این رنگ را؟
Таомӣ биовар ки хӯрдан тавон
طعامی بیاور که خوردن توان
Ба рағбат бирав даст кардан тавон
به رغبت برو دست کردن توان
Бихандед нӯшоба дар рӯй шоҳ
بخندید نوشابه در روی شاه
Ки чун сангро дар гулӯ нест роҳ ?
که چون سنگ را در گلو نیست راه؟
Чаро аз паии санги нохӯрданӣ
چرا از پی سنگ ناخوردنی
Кунӣ довариҳои нокарданӣ ?
کنی داوریهای ناکردنی؟
Ба чизе чаҳ бояд барафрохтан ?
به چیزی چه باید برافراختن؟
Ки натавон аз ӯ туъмае сохтан ?
که نتوان از او طعمهای ساختن؟
Чу нохӯрданӣ омад ин сифлаи санг
چو ناخوردنی آمد این سفله سنگ
Дарави сФлгонаҳ чаҳ ореми чанг ?
درو سفلگانه چه آریم چنگ؟
Дар ин раҳ ки аз санг бояд кушод
در این ره که از سنگ باید گشاد
Чаро санг бар санг бояд ниҳод ?
چرا سنگ بر سنگ باید نهاد؟
Касоне ки ин санг бардоштанд
کسانی که این سنگ برداشتند
Нахурданд ва чун санги бгзоштнд
نخوردند و چون سنگ بگذاشتند
Ту низ ар нае марди санги озмоӣ
تو نیز ار نهای مرد سنگآزمای
Сабки санги шӯи зончаҳи Монӣ ба пой
سبک سنگ شو زانچه مانی بهپای
зи биғораҳи он зани нғзгўӣ
ز بیغارهٔ آن زن نغزگوی
з нохӯрда хон кард шаҳи дасти шӯй
ز ناخورده خوان کرد شه دستشوی
Ба нӯшоба гуфт эй шаҳи бонувон
به نوشابه گفت ای شه بانوان
Ба аз шери мардон ба туаш ва тавон
به از شیر مردان به توش و توان
Сухан нек гуфтӣ ки ҷавҳари параст
سخن نیک گفتی که جوهرپرست
зи ҷавҳар ба ҷузи санги норад ба даст
ز جوهر به جز سنگ نارد بهدست
Валек онгаҳ ин нукта будӣ дуруст
ولیک آنگه این نکته بودی درست
Ки гӯяндаи ҷавҳари нҷстии нахуст
که گوینده جوهر نجستی نخست
Марогар буд гавҳарӣ бар кулоҳ
مرا گر بود گوهری بر کلاه
зи гавҳар банно шуд тиҳии тоҷи шоҳ
ز گوهر بنا شد تهی تاج شاه
Турои коса ва хон пар аз гавҳари сет
ترا کاسه و خوان پر از گوهرست
Маломати нигар то киро дархураст
ملامت نگر تا که را درخورست
Чаҳ бояд ба хон гавҳар андӯхтан
چه باید به خوان گوهر اندوختن
Маро гавҳар андозӣ омухтан
مرا گوهر اندازی آموختن
Задани хок дар дидаи гавҳарӣ
زدن خاک در دیدهٔ گوهری
Ҳамаи хонаи ёқӯти Искандарӣ
همه خانه یاقوت اسکندری
Валикин чу май байнам аз рои хеш
ولیکن چو میبینم از رای خویش
Суханҳои ту ҳаст бар ҷои хеш
سخنهای تو هست بر جای خویش
Ҳазор офарин бар зани хуби рой !
هزار آفرین بر زن خوبرای!
Ки моро ба мардӣ шавад раҳнамоӣ
که مارا به مردی شود رهنمای
зи панди ту эй бонӯии пеши байн
ز پند تو ای بانوی پیشبین
Задам сиккаи зар чу зар бар замин
زدم سکه زر چو زر بر زمین
Чу нӯшобаи он офарин кард гӯш
چو نوشابه آن آفرین کرد گوش
Заминро з лаб кард ёқӯти нӯш
زمین را ز لب کرد یاقوت نوش
Бифармуд коранд хон ҳои хӯрд
بفرمود کارند خوانهای خورد
Ҳамон нқлдонҳои нодидаи гирд
همان نُقلدانهای نادیده گَرد
Нахуст аз ҳама чошнӣ барграфт
نخست از همه چاشنی برگرفت
Дар он чобукӣ монад хусрави шигифт
در آن چابکی ماند خسرو شگفت
з хизмат нёсуд чндонкаҳи шоҳ
ز خدمت نیاسود چندانکه شاه
з хӯрдан бар осуд ва шуд сӯии роҳ
ز خوردن بر آسود و شد سوی راه
Ба вақт шудан кард бо шоҳи аҳд
به وقت شدن کرد با شاه عهد
Ки норад дар озори нӯшобаи ҷаҳд
که نارد در آزار نوشابه جهد
Бифармуд шаҳ то васиқати набшат
بفرمود شه تا وثیقت نبشت
Бадв дод ва шуд сӯии базм аз биҳишт
بدو داد و شد سوی بزم از بهشت
Сикандар чу зон шаҳр шуд бози ҷой
سکندر چو زان شهر شد باز جای
Фиреб аз фалак диду фатҳ аз худоӣ
فریب از فلک دید و فتح از خدای
Бидон растгорӣ ки будаш ҳарос
بدان رستگاری که بودش هراس
Раҳонандаро кард сад раҳи сипос
رهاننده را کرد صد ره سپاس
Шаб аз рӯзи рухшанда чун гӯии барад
شب از روز رخشنده چون گوی برد
Чароғӣ барафрӯхт шамъӣ бамурд
چراغی برافروخت شمعی بمرد
Ба товони он гӯии зар бар сипеҳр
به تاوان آن گوی زر بر سپهر
Басои гӯии симин ки бинмуд чеҳр
بسا گوی سیمین که بنمود چهر
Шаҳи осоишу хобро кори баст
شه آسایش و خواب را کار بست
Ду лухтӣ дар чори девори баст
دو لختی در چار دیوار بست
Бросўд то субҳдам бар дамид
برآسود تا صبحدم بر دمید
Сипедӣ шуд андари сиёҳии падед
سپیدی شد اندر سیاهی پدید
Сар аз хоб нӯшин баровард шоҳ
سر از خواب نوشین برآورد شاه
Яке маҷлис орост чун субҳгоҳ
یکی مجلس آراست چون صبحگاه
Ки хуршеди норанҷи заррин ба даст
که خورشید نارنج زرین بهدست
Туранҷи фалакро бадви сари шикаст
ترنج فلک را بدو سر شکست
Парии чеҳраи нӯшобаи нӯши баҳр
پریچهره نوشابهٔ نوشبَهر
Ба фоли ҳумоюн бурун шуд зи шаҳр
به فال همایون برون شد ز شهر
Чу рухшандаи моҳӣ ки дар вақти шом
چو رخشنده ماهی که در وقت شام
Бар ояд зи машриқ , чу гардад тамом
بر آید ز مشرق، چو گردد تمام
Канизон чу парвин ба пиромнш
کنیزان چو پروین به پیرامنش
зи тораки дромўдаҳ то доманаш
ز تارک درآموده تا دامنش
Равони моҳрӯёни пас пушт ӯ
روان ماهرویان پس پشت او
Чу ноҳиди сад дар як ангушт ӯ
چو ناهید صد در یک انگشت او
Прирх чу дар лашгар шоҳ дид
پریرخ چو در لشگر شاه دید
Ҷаҳон дар ҷаҳони хайл ва харгоҳ дид
جهان در جهان خیل و خرگاه دید
зи баси парниёнҳои заррини дирафш
ز بس پرنیانهای زریندرفش
Ҳаво гашта гулгуну саҳрои бунафш
هوا گشته گلگون و صحرا بنفش
зи баси навбатиҳои заррин нигор
ز بس نوبتیهای زریننگار
Наме баради раҳ бар дар шаҳриёр
نمیبرد ره بر در شهریار
Нишони ҷуст ва омад ба даргоҳи шоҳ
نشان جست و آمد به درگاه شاه
Сар навбатӣ дид бар авҷи моҳ
سر نوبتی دید بر اوج ماه
Зада боргоҳии бришми таноб
زده بارگاهی بریشم طناب
Сутунаши зару мехаш аз сими ноб
ستونش زر و میخش از سیم ناب
Фурӯд омад аз борагӣ , бори хост
فرود آمد از بارگی، بار خواست
Замини бӯси шоҳи ҷаҳондори хост
زمینبوسِ شاهِ جهاندار خواست
Рақибон бориш кушоданд бор
رقیبان بارش گشادند بار
Даромад ба нўбтгаҳи шаҳриёр
درآمد به نوبتگه شهریار
Сарон ҷаҳон дид дар пешгоҳ
سران جهان دید در پیشگاه
Сарафканда дар сояи як кулоҳ
سرافکنده در سایهٔ یک کلاه
Камар бар камари тоҷдорони даҳр
کمر بر کمر تاجداران دهر
Ба пеши ҷаҳони ҷӯии пирӯзи баҳр
به پیش جهانجوی پیروز بهر
Чунон каз басии равнақу нуру тоб
چنان کز بسی رونق و نور و تاب
Шудаи чашми бинандаро Зуҳраи об
شده چشم بیننده را زَهره آب
Ҳама гашта бо нақши девори ҷуфт
همه گشته با نقش دیوار جفت
На ёроии ҷунбиш на овоӣ гуфт
نه یارای جنبش نه آوای گفت
Арӯси ҳисорӣ чу дид он ҳисор
عروس حصاری چو دید آن حصار
Билразед аз он даргаи тнгбор
بلرزید از آن درگه تنگبار
Замин бӯса дод , офарин барграфт
زمین بوسه داد، آفرین برگرفت
Дарави мондаи он шери мардони шигифт
درو مانده آن شیر مردان شگفت
Бифармуд хусрав ки аз зари ноб
بفرمود خسرو که از زر ناب
Яке курсии оранд чун офтоб
یکی کرسی آرند چون آفتاب
Арӯсии чунонро нишонд аз буриш
عروسی چنان را نشاند از برش
Арӯсони дигари фарози сараш
عروسان دیگر فراز سرش
Бипурседу бас меҳрбонӣ намӯд
بپرسید و بس مهربانی نمود
Бидон омадан шодмонӣ намӯд
بدان آمدن شادمانی نمود
Ншинндаҳро чун дил омад биҷой
نشیننده را چون دل آمد بجای
Ишорат чунон рафт бо раҳнамоӣ
اشارت چنان رفت با رهنمای
Ки солор хон хӯрд хон оварад
که سالار خوان خوردِ خوان آورَد
Хӯришҳои хуш дар миён оварад
خورشهای خوش در میان آورد
Нахустин зи ҷлоби нӯшин сиришт
نخستین ز جلاب نوشین سرشت
Замини гашт чун ҳавзҳои биҳишт
زمین گشت چون حوضهای بهشت
Яке ҷӯй аз он ҳавзи нӯшин гулоб
یکی جوی از آن حوض نوشین گلاب
На хусрав ки ширини надида ба хоб
نه خسرو که شیرین ندیده به خواب
Ниҳоданд хон онгаҳе бе дареғ
نهادند خوان آنگهی بی دریغ
Гроиндаҳ шуд гирди анбар ба меғ
گراینده شد گرد عنبر به میغ
з ҳар неъматӣ коед андари шумор
ز هر نعمتی کاید اندر شمار
Фурӯи рехтаи кӯҳӣ аз ҳар канор
فرو ریخته کوهی از هر کنار
Ҳаририи рқоқи ду прўизнӣ
حریری رقاق دو پرویزنی
Чу маҳтоби тобанда аз равшанӣ
چو مهتاب تابنده از روشنی
Ҳамон гардаи нарм чун лиФ хаз
همان گردهٔ نرم چون لیف خز
Казу пухта шуд гардаи гардаи паз
کزو پخته شد گردهٔ گرده پز
Абоҳои алвони зи сад гӯна беш
اباهای الوان ز صد گونه بیش
Ба хонҳои заррин ниҳоданд пеш
به خوانهای زرین نهادند پیش
Ҷаҳонро яке хӯрд алвон набӯд
جهان را یکی خورد الوان نبود
Казон хӯрд чизе барон хон набӯд
کزان خورد چیزی بران خوان نبود
Чу хӯрданд чандон ки омад писанд
چو خوردند چندان که آمد پسند
зи ҷом ва суроҳе кушоданд панд
ز جام و صراحی گشادند پند
наменоб хӯрданд то нимрўз
می ناب خوردند تا نیمروز
Чу май дар вилоят шуд оташ фурӯз
چو می در ولایت شد آتشفروز
Нишот абрӯӣ мепрессатон кушод
نشاط ابروی میپرستان گشاد
зи неруӣ май , рӯй мисатони кушод
ز نیرویِ می، رویِ مستان گشاد
Парӣ пайкароне бидон дилбарӣ
پری پیکرانی بدان دلبری
Нишастанд то шаб ба ромишгар ӣ
نشستند تا شب به رامشگری
Чу шаби хост каз ғам сипоҳ оварад
چو شب خواست کز غم سپاه آورد
Маниши сари сӯй хобгоҳ оварад
منش سر سوی خوابگاه آورد
Бидон лаъибатон гуфт солори даҳр
بدان لعبتان گفت سالار دهر
Як имшаб набояд шудани сӯии шаҳр
یک امشب نباید شدن سوی شهر
Чунонаст фармон ки фардои пагоҳ
چنانست فرمان که فردا پگاه
Брорими базмии зи моҳӣ ба моҳ
براریم بزمی ز ماهی به ماه
Ба расми Фаридуну ойин кӣ
به رسم فریدون و آیین کی
Ситонем дод дил аз равад ва май
ستانیم داد دل از رود و می
Магар чун барафрӯзад оташи зи ҷом
مگر چون برافروزد آتش ز جام
Шавад кори мо пухта зон хӯни хом
شود کار ما پخته زان خون خام
Замонии зи шуғл замин бигузарем
زمانی ز شغل زمین بگذریم
Ба марҷони парварда ҷон парварем
به مرجان پرورده جان پروریم
Фурӯзанда гирдем чун гул ба май
فروزنده گردیم چون گُل به می
Бидон кӯра аз гул барорем хуй
بدان کوره از گُل برآریم خوی
Заминро ба ҷуръа мънбр кунем
زمین را به جرعه معنبر کنیم
Ба саршавии шодии гулӣ тар кунем
به سرشوی شادی گِلی تر کنیم
Призодгон бӯса доданд хок
پریزادگان بوسه دادند خاک
Приўори ҳам шод ва ҳам шрмнок
پریوار هم شاد و هم شرمناک
Фурӯзандаи нӯшоба дар базми шоҳ
فروزنده نوشابه در بزم شاه
Фурӯзонтар аз Зуҳра дар субҳи гоҳ
فروزانتر از زهره در صبحگاه
Чу шаби зевари анбарин соз кард
چو شب زیور عنبرین ساز کرد
Сари нофаи машкро боз кард
سر نافهٔ مشک را باز کرد
Шаҳ аз зулфи мшгини он длгшоӣ
شه از زلف مشگین آن دلگشای
Камандии бророст анбар фишон
کمندی برآراست عنبر فشان
Мау муштариро ба мшгини каманд
مه و مشتری را به مشگین کمند
Фурӯд оваред аз сипеҳри баланд
فرود آورید از سپهر بلند
Шаби ҷашн буд он шаби дили навоз
شب جشن بود آن شب دلنواز
Парии пайкари ан чун парии ҷилваи соз
پریپیکران چون پری جلوهساز
Магари котшии брФрўзнди лаъл
مگر کاتشی برفروزند لعل
Дар оташ ниҳанд аз паии шоҳи наъл
در آتش نهند از پی شاه نعل
Бифармуд шаҳи оташ афрӯхтан
بفرمود شه آتش افروختن
Ба расми Муғони буии хуш сӯхтан
به رسم مغان بوی خوش سوختن
зи бодаи чунон оташӣ барфурӯхт
ز باده چنان آتشی برفروخت
Ки михўоргонро дар он рахти сӯхт
که میخوارگان را در آن رخت سوخت
Ба равад ва май ва лаҳвҳои дигар
به رود و میو لهوهای دگر
Ҳамеи баради шабро ба шодӣ ба сар
همیبرد شب را به شادی بهسر
Чу шингарф суданд бар лоҷувард
چو شنگرف سودند بر لاجورد
Смўри сияҳи зоди рӯбоҳи зард
سمور سیه زاد روباه زرد
Дигар бора дар ҷунбиш омад нишот
دگر باره در جنبش آمد نشاط
Дромўдаҳ шуд хусравонеи бисот
درآموده شد خسروانی بساط
Чамани боз нав шуд ба шамшоду сарв
چمن باز نو شد به شمشاد و سرو
Хиромаш даромад ба Кебеку тзрў
خرامش درآمد به کبک و تذرو
Навогар шуданд он причҳргон
نواگر شدند آن پریچهرگان
Нўоиин буд меҳр дар меҳргон
نوآیین بود مهر در مهرگان
зи биҷодаҳи гавани бода дил фурӯз
ز بیجاده گون بادهٔ دلفروز
Фишонданд биҷодаҳ бар рӯй рӯз
فشاندند بیجاده بر روی روز