Биёи соқии он шери шингарфи гаван

بیا ساقی آن شیر شنگرف گون

Ки аксаши дарорад ба симоби хӯн

که عکسش درآرد به سیماب خون

Ба ман даҳ ки симоб хӯн гашта ам

به من ده که سیماب خون گشته‌ام

Ба симоби хӯни нохунӣ ришта ам

به سیماب خون ناخنی رشته‌ام

Баронами ман эй ҳиммати субҳи хез

برآنم من ای همت صبح خیز

Ки мавҷи суханро кунам рези рез

که موج سخن را کنم ریز‌ریز

Ба заррини сухани гавҳари орм ба чанг

به زرین سخن گوهر آرم به چنگ

Сари зери дастони дрорм ба санг

سر زیر دستان درآرم به سنگ

Зари он зӯру Зуҳра кӣ орад ба даст

زر آن زور و زهره کی آرد به دست

Ки дорои дайнро кунад зердаст

که دارای دین را کند زیردست

Зар аз баҳри мақсӯди зевар буд

زر از بهر مقصود زیور بود

Чу банд ш кунӣ бандӣ аз зар буд

چو بند‌ش کنی بندی از زر بود

Тавонгар ки бошад зари ши зери хок

توانگر که باشد زر‌ش زیر خاک

зи дузди ан буд рӯзу шаби тарси нок

ز دزد‌ان بود روز و شب ترس‌ناک

Тиҳии даст ки андеша зар кунад

تهی‌دست که‌‌اندیشهٔ زر کند

Таманнои ганҷаш тавонгар кунад

تمنای گنجش توانگر کند

Чу аз зари таманнои зари бештар

چو از زر تمنای زر بیشتر

Тавонгартар онкас ки дарвеш тар

توانگر‌تر آنکس که درویش تر

Ҷаҳони он ҷаҳон шуд ки дарвеши рост

جهان آن جهان شد که درویش راست

Ки ҳам хештанро ва ҳам хеши рост

که هم خویشتن را و هم خویش راست

Шабу рӯз хуш мехӯрд бе ҳарос

شب و روز خوش می‌خورد بی‌هراس

На аз шаҳнаи бим ва на аз дузди пос

نه از شحنه بیم و نه از دزد پاس

Фаровони хазинаи фаровон ғам аст

فراوان خزینه فراوان غم است

Камастанда онро ки дунё камаст

کمست انده آن را که دنیا کمست

Гзорндаҳи ақди гавҳари кашон

گزارنده عقد گوهر کشان

Хабар дод аз он гавҳар зар фишон

خبر داد از آن گوهر زر فشان

Ки чун кард солори ҷамшеди ҳуш

که چون کرد سالار جمشید هوش

Май ӣӣ чанд бар ёди нӯшобаи нӯш

می‌یی چند بر یاد نوشابه نوش

Ба райҳону райҳонӣ дил фурӯз

به ریحان و ریحانی دل‌فروز

Басари барад бо хусравон чанд рӯз

بسر برد با خسروان چند روز

Яке рӯз бинишаст бар азми кор

یکی روز بنشست بر عزم کار

Бисотии бророст чун навбаҳор

بساطی برآراست چون نوبهار

Ҳисории чунон з анҷуман баркашид

حصاری چنان ز انجمن برکشید

Ки анҷум дар он бурҷ шуд нопадид

که انجم در آن برج شد ناپدید

Гиронмоягони сипаҳро бихонад

گرانمایگان سپه را بخواند

Гиромии кунон ҳар якеро нишонд

گرامی کنان هر یکی را نشاند

Шуданд анҷумани кордонони даҳр

شدند انجمن کاردانان دهر

зи фарҳанг шаҳ барграфтанд баҳр

ز فرهنگ شه برگرفتند بهر

Шаҳ аз қиссаи орзӯҳои хеш

شه از قصهٔ آرزو‌های خویش

Суханҳо з ҳар дастӣ оварад пеш

سخن‌ها ز هر دستی آورد پیش

Ки дӯшами чунон дар дил омад ҳавас

که دوشم چنان در دل آمد هوس

Ки ҷуз бо шумо брнёрми нафас

که جز با شما برنیارم نفس

Ба неруии рои шумо меҳтарон

به نیروی رای شما مهتران

Ҷаҳонро набинам карон то карон

جهان را نبینم کران تا کران

Сӯии рӯми азин пеш будам бсич

سوی روم ازین پیش بودم بسیچ

Аннан маро дод аз он чархи печ

عنان مرا داد از آن چرخ پیچ

Бар онам ки то ҷумлаи марзу бум

بر آنم که تا جملهٔ مرز و بوم

Нигарадам нагардад серуми сӯии рӯм

نگردم نگردد سرم سوی روم

Дар обод ва вайрон нишаст оварам

در آباد و ویران نشست آورم

Ҳамаи малики олам ба даст оварам

همه ملک عالم به دست آورم

Кунам дасти пайчи ба санҷобён

کنم دست پیچی به سنجابیان

Занами сикка бар сими сақлобён

زنم سکه بر سیم سقلابیان

Ба ҳар бум ва ҳар кишваригар замии сет

به هر بوم و هر کشوری گر زمی‌ست

Бубинам ки хўшдли кадоми одамии сет

ببینم که خوشدل کدام آدمی‌ست

Аз он хўшдлӣ баҳра ёбам магар

از آن خوشدلی بهره یابم مگر

Ки оҳан бар оҳан шавад коргар

که آهن بر آهن شود کارگر

Нахустин хиромаш дар ин кӯчи гоҳ

نخستین خرامش در این کوچ‌گاه

Ба Албурз хоҳам буруни баради роҳ

به البرز خواهم برون برد راه

Вазони кӯчи фаррухи даройам ба дашт

وزان کوچ فرخ درآیم به دشت

зи саҳро ба дарё кунам бозгашт

ز صحرا به دریا کنم بازگشت

Тамошои дарёӣ хазарон кунам

تماشای دریای خزران کنم

зи ҷуръа бар ӯ гавҳар афшон кунам

ز جرعه بر او گوهر افشان کنم

Чу мавкиби дрорм ба дарёи канор

چو موکب درآرم به دریا کنار

Кунам ҳафтае мурғу моҳии шикор

کنم هفته‌ای مرغ و ماهی شکار

Бубинам ки то азм чун оядам

ببینم که تا عزم چون آیدم

Замонаи куҷо раҳнамӯн оядам

زمانه کجا رهنمون آیدم

Чаҳ гуед ҳар як бар ин достон

چه گویید هر یک بر این داستان

Ки давлат напечад сар аз расатон

که دولت نپیچد سر از راستان

Замин бӯса доданд яксар сипоҳ

زمین بوسه دادند یکسر سپاه

Ки тадбир мо ҳаст тадбири шоҳ

که تدبیر ما هست تدبیر شاه

Куҷо ӯ наад пой , мо сар наҳем

کجا او نهد پای‌‌، ما سر نهیم

зи фармон ӯ бар сар афсар наҳем

ز فرمان او بر سر افسر نهیم

Агар об ва оташ кунад ҷои мо

اگر آب و آتش کند جای ما

Нагардад зи фармон ӯ рои мо

نگردد ز فرمان او رای ما

Гар андозад аз кӯҳи моро ба хок

گر اندازد از کوه ما را به خاک

Беафтем ва дар дил надорем бок

بیفتیم و در دل نداریم باک

зи шоҳи ҷаҳон роҳ бардоштан

ز شاه جهان راه برداشتن

зи мо хизмати шоҳи бгзоштн

ز ما خدمت شاه بگذاشتن

Шаҳи осӯда дил шуд зи гуфтори шан

شه آسوده دل شد ز گفتار‌شان

Навозиш гарӣ кард бисёр шан

نوازش‌گری کرد بسیار‌شان

Бсичиди раҳро ба оҳистагӣ

بسیچید ره را به آهستگی

Кушод аз хазина дар бастагӣ

گشاد از خزینه در بستگی

Ғанӣ кард гардани кашонро зи ганҷ

غنی کرد گردن‌کشان را ز گنج

зи гавҳари кашӣ лашгар омад ба ранҷ

ز گوهر کشی لشگر آمد به رنج

Ҷаҳондор чун дид каз ганҷу зар

جهاندار چون دید کز گنج و زر

Ғанимати кашонро гарони гашти сар

غنیمت کشان را گران گشت سر

Дар он пеши бинии хирад пеша кард

در آن پیش بینی خرد پیشه کرد

Ки лухтии зи чашми бад андеша кард

که لختی ز چشم بد اندیشه کرد

зи баси ганҷу гавҳар ки дар бор дошт

ز بس گنج و گوهر که در بار داشت

Ба ҳар ҷо ки шуд роҳ душвор дошт

به‌هر جا که شد راه دشوار داشت

Ба кӯҳ ва ба саҳроу сахтӣу ранҷ

به کوه و به صحرا و سختی و رنج

Сипоҳаш ба гардун кашиданд ганҷ

سپاهش به گردون کشیدند گنج

Чу дар хотир омад ҷаҳонҷӯй ро

چو در خاطر آمد جهانجوی را

Ки дар чанбари оради гулин гӯй ро

که در چنبر آرد گلین گوی را

Заминро шавад майлу манзили шинос

زمین را شود میل و منزل‌شناس

Батарӣу хшгии расонади қиёс

به تری و خشگی رساند قیاس

Бидонади заминро ки пасту баланд

بداند زمین را که پست و بلند

Дирозои ш чандасту паҳнои ш чанд

درازا‌ش چند است و پهنا‌ش چند

з ҳар доду бедодӣ огаҳ шавад

ز هر داد و بیدادی آگه شود

Ба роҳи оради онро ки аз раҳ шавад

به راه آرد آن را که از ره شود

Фурӯ шавед аз даври бедод ро

فرو شوید از دور بیداد را

Раҳанд зи хӯни халқи озод ро

رهاند ز خون خلق آزاد را

Ба ҳар бим гоҳе ҳисорӣ кунад

به هر بیم‌گاهی حصاری کند

зи баҳри саранҷом корӣ кунад

ز بهر سرانجام کاری کند

зи даврӣ дар он раҳ шуд андишнок

ز دوری در آن ره شد اندیشناک

Ки дорад раҳи даври дарду ҳалок

که دارد ره دور درد و هلاک

Набояд ки зойеъ шавад ранҷ ӯ

نباید که ضایع شود رنج او

Шавад рӯзии душманони ганҷ ӯ

شود روزی دشمنان گنج او

Сипоҳ аз ғанимати гарон бор дид

سپاه از غنیمت گران‌بار دید

Битарсед чун ганҷ бисёр дид

بترسید چون گنج بسیار دید

Яке онкии сайрони нкўшнди сахт

یکی آنکه سیران نکوشند سخت

Ки тарсанд аз эшон ситонанд рахт

که ترسند از ایشان ستانند رخت

Дигар онкӣ носирӣ ояд ба ҷанг

دگر آنکه ناسیری آید به جنگ

Ду дастӣ занад теғ бар буии ранг

دو دستی زند تیغ بر بوی رنگ

зи фарзонагони илоҳии паноҳ

ز فرزانگان الهی پناه

Сад ва сездаҳ буд бо ӯ ба роҳ

صد و سیزده بود با او به‌راه

Ҳамаи анҷумани созу анҷуми шинос

همه انجمن ساز و انجم شناس

Ба тадбир ҳар шуғли соҳиби қиёс

به تدبیر هر شغل صاحب قیاس

Аз он ҷумла дар ҳазрати шаҳриёр

از آن جمله در حضرت شهریار

Блиноси фарзона буд ихтиёр

بلیناس فرزانه بود اختیار

Ба ҳар кори азуи чораи дархостӣ

به‌هر کار ازو چاره درخواستی

Казу кардан чора бархестӣ

کزو کردن چاره برخاستی

зи душвории роҳу ганҷии чунон

ز دشواری راه و گنجی چنان

Сухан ронад бо корсанҷӣ чунон

سخن راند با کار‌سنجی چنان

Ҷавобаш чунон омад аз пеши байн

جوابش چنان آمد از پیش بین

Ки шаҳи ганҷ пинҳон кунад дар замин

که شه گنج پنهان کند در زمین

Сипаҳ низ бо шоҳ фармон кунанд

سپه نیز با شاه فرمان کنند

Ба вайронаҳо ганҷ пинҳон кунанд

به ویرانه‌ها گنج پنهان کنند

зи баҳри гувоҳӣ ба ҳар ганҷи дон

ز بهر گواهی به‌هر گنج‌دان

Тилисмӣ кунад ҳаряк аз худ нишон

طلسمی کند هریک از خود نشان

Бидон то чу оянд аз роҳи давр

بدان تا چو آیند از راه دور

з ҳар тира чоҳӣ бароранд нур

ز هر تیره چاهی برآرند نور

Гувоҳӣ ки бар ганҷ хеш оваранд

گواهی که بر گنج خویش آورند

Намӯдори пешина пеш оваранд

نمودار پیشینه پیش آورند

Шаҳи ин ройро олам орой дид

شه این رای را عالم آرای دید

Сипаҳро маломат дар ин рой дид

سپه را ملامت در این رای دید

Ба зери замини ганҷро ҷой кард

به زیر زمین گنج را جای کرد

Тилисмӣ бар он ганҷ бар пой кард

طلسمی بر آن گنج بر پای کرد

Бифармуд то ҳар киро ганҷ буд

بفرمود تا هر که‌را گنج بود

Ниҳон кард каз бурданаши ранҷ буд

نهان کرد کز بردنش رنج بود

Пароканда ҳар як дар он кӯҳу дашт

پراکنده هر یک در آن کوه و دشت

Ба гули ганҷи пӯшед ва худ бозгашт

به گل گنج پوشید و خود بازگشت

Ҷудо ҳар яке бар сари моли хеш

جدا هر یکی بر سر مال خویش

Барангехти шаклии зи тимсоли хеш

برانگیخت شکلی ز تمثال خویش

Чунон буд шаби бозии рӯзгор

چنان بود شب بازی روزگار

Ки шаҳро дигаргун шуд омӯзгор

که شه را دگرگون شد آموزگار

зи ҳанҷор дигар даромад ба рӯм

ز هنجار دیگر درآمد به روم

Фурӯ монад ганҷи андари он марзу бум

فرو ماند گنج اندر‌آن مرز و بوم

Ҳамон лашгарашро зи баси баргу соз

همان لشگرش را ز بس برگ و ساز

Бидон ганҷ пинҳон наомад ниёз

بدان گنج پنهان نیامد نیاز

зи баси гнҳи пайдо ки дарёфтанд

ز بس گنح پیدا که دریافتند

Сӯии ганҷи пӯшидаи нштоФтнд

سوی گنج پوشیده نشتافتند

Чу дар хона рӯм карданд ҷой

چو در خانه روم کردند جای

зи шуғли ҷаҳон дар кашиданд пой

ز شغل جهان در کشیدند پای

Яке деги сангин барафрохтанад

یکی دیر سنگین برافراختند

Ба ҷумҳӯри тоъат гуҳаш сохтанд

به جمهور طاعت‌گهش ساختند

Ҳама насахт ганҷи нома ки буд

همه نسخت گنج‌نامه که بود

Ба доранда дайр доданд зуд

به دارنده دیر دادند زود

Ки то ҳарки ӯ бошад эзади параст

که تا هرکه او باشد ایزد‌پرست

Аз он номаҳо ганҷии орад ба даст

از آن نامه‌ها گنجی آرد به دست

Ҳануз андарони дайри деринаи сол

هنوز اندران دیر دیرینه سال

Басии ганҷ номааст аз он ганҷу мол

بسی گنج‌نامه است از آن گنج و مال

Касоне ки аз роҳи хизмат гарӣ

کسانی که از راه خدمت‌گری

Кунанд он санами хонаро чокарӣ

کنند آن صنم‌خانه را چاکری

Аз он ганҷ нома диҳандаш яке

از آن گنج‌نامه دهندش یکی

Агар беш бошад вагар андакӣ

اگر بیش باشد وگر اندکی

Биёянд ва он гунҷадон башикананд

بیایند و آن گنجدان بشکنند

Вазони ганҷи пои ранҷи худ бркннд

وزان گنج پا‌رنج خود برکنند

Магар дод давлати марои пои ранҷ

مگر داد دولت مرا پای رنج

Ки поем фурӯ рафт азинсон ба ганҷ

که پایم فرو رفت ازینسان به گنج‌