Биёи соқии он ҷоми Кайхусравӣ
بیا ساقی آن جام کیخسروی
Ки нураш диҳад дидагонро навай
که نورش دهد دیدگان را نوی
Лаболаб кун аз бодаи хушгувор
لبالب کن از باده خوشگوار
Бунаи пеши Кайхусрави рӯзгор
بنه پیش کیخسرو روزگار
Шҳо шаҳрёрои ҷаҳони доўро
شها شهریارا جهان داورا
Фалаки поигаҳи муштарии пикро
فلک پایگه مشتری پیکرا
Куҷои базми Кайхусраву рахт ӯ
کجا بزم کیخسرو و رخت او؟
Сикандар ки шуд бар сари тахт ӯ
سکندر که شد بر سر تخت او؟
Чу он кавкаб аз бурҷ худ шуд равон
چو آن کوکب از برج خود شد روان
Тўӣии кавкабаи дори он хусравон
تویی کوکبهدار آن خسروان
Ҷҳондорит ҳасту фармондиҳӣ
جهانداریت هست و فرماندهی
Бидон ҷон агар дар ҷаҳон дил наҳй
بدان جان اگر در جهان دل نهی
Ҷаҳон гарчи дар сиккаи номи тест
جهان گرچه در سکهٔ نام تست
Замин гарчи фаррух ба ороми тест
زمین گرچه فرخ به آرام تست
Манеҳ дили барин дили фиребон ба меҳр
منه دل برین دلفریبان به مهر
Ки бо меҳрбонон насозад сипеҳр
که با مهربانان نسازد سپهر
Ҷаҳони байн ки бо меҳрбонони хеш
جهان بین که با مهربانان خویش
зи номеҳрбонӣ чаҳ оварад пеш
ز نامهربانی چه آورد پیش
Ба Тахтӣ ки найранг созӣ намӯд
به تختی که نیرنگ سازی نمود
Бидон тахти гирон чаҳ бозӣ намӯд
بدان تختگیران چه بازی نمود
Ба ҷомӣ ки як мастро шод кард
به جامی که یک مست را شاد کرد
Бар он бомдодон чаҳ бедод кард
بر آن بامدادان چه بیداد کرد
Чу Кайхусрави ҳафт кишвари тўӣӣ
چو کیخسرو هفت کشور تویی
Вилояти ситони Сикандари тўӣӣ
ولایتسِتان سکندر تویی
Дар ойӣнау ҷоми он ҳар ду шоҳ
در آیینه و جام آن هر دو شاه
Чунон ба ки ба бинӣ аз ҳар ду роҳ
چنان به که به بینی از هر دو راه
Ба ҳар шуғли комрўзи рой оварӣ
به هر شغل کهامروز رای آوری
Раҳоварди фардои биҷой оварӣ
رهاورد فردا بجای آوری
Тўӣии тоҷи бахше каз он тоҷдор
تویی تاجبخشی کز آن تاجدار
Сарири падарро шудӣ ёдгор
سریر پدر را شدی یادگار
Ту шодӣ кун ар шод хорон шуданд
تو شادی کن ار شاد خواران شدند
Ту бо тоҷӣ ар тоҷдорон шуданд
تو با تاجی ار تاجداران شدند
Дарин боғи рангин чу пари тзрў
درین باغ رنگین چو پر تذرو
На гул дар чаман монад хоҳад на сарв
نه گل در چمن ماند خواهد نه سرو
Агар шуд сеӣ сарви шоҳи ахстон
اگر شد سهی سرو شاه اخستان
Ту сарсабзи бодии дарини гулистон
تو سرسبز بادی دراین گلستان
Гар ӯ дошт аз неъматами баҳраи манд
گر او داشت از نعمتم بهرهمند
Расонад аз заминам ба чархи баланд
رساند از زمینم به چرخ بلند
Ту зон беҳтар ва бартарам доштӣ
تو زان بهتر و برترم داشتی
Дар боғро баста нагузоштӣ
در باغ را بسته نگذاشتی
Фалак то буд нақши банди замӣ
فلک تا بوَد نقشبند زمی
Мбндод бар ту дар хуррамӣ
مبنداد بر تو درِ خرمی
Маро аз карямони соҳиби замон
مرا از کریمان صاحب زمان
Тўӣии мондаи боқӣ ки боқии бимон
تویی مانده باقی که باقی بمان
Чаҳ мегуфтам ва дар чаҳ пардохтам
چه میگفتم و در چه پرداختم
Куҷо будам ашҳби куҷои тохтам
کجا بودم اشهب کجا تاختم
Чу Искандари он тахт ва он ҷом дид
چو اسکندر آن تخت و آن جام دید
Сарирӣ на дар хӯрд ором дид
سریری نه در خورد آرام دید
Сарирӣ ки ҷузи осмонӣ буд
سریری که جز آسمانی بود
Ба зиндон кун зиндагонӣ буд
به زندان کن زندگانی بود
Блиноси фарзонаро пеш хонд
بلیناس فرزانه را پیش خواند
Ба наздики ҷоми ҷаҳони байни нишонд
به نزدیک جام جهانبین نشاند
Назари хост аз вай дар ойини ҷом
نظر خواست از وی در آیین جام
Ки то роз ӯ боз ҷӯяд тамом
که تا راز او باز جوید تمام
Чу доно назар кард дар ҷоми жарф
چو دانا نظر کرد در جام ژرف
Рақамҳои ӯ хонд ҳрФо ба ҳарф
رقمهای او خواند حرفا به حرف
Бидон ҷом аз онҷо ки пайванд буд
بدان جام از آنجا که پیوند بود
Мусалсал кашида хаттӣ чанд буд
مسلسل کشیده خطی چند بود
Тамошои он хат басӣ сохтанд
تماشای آن خط بسی ساختند
Ҳисобии ниҳон буд бишнохтанд
حسابی نهان بود بشناختند
Ба шоҳ ва ба фарзонаи Авестоад
به شاه و به فرزانهٔ اوستاد
Ададҳои хатро гирифтанд ёд
عددهای خط را گرفتند یاد
Саранҷом чун шоҳ азон марзу бум
سرانجام چون شاه ازان مرز و بوم
Гроиндаҳ шуд сӯии иқлӣми рӯм
گراینده شد سوی اقلیم روم
Стрлоби даврӣ ки фарзонаи сохт
سطرلاب دوری که فرزانه ساخت
Броиини он ҷоми шоҳонаи сохт
بر آیین آن جام شاهانه ساخت
Чу шоҳи ҷаҳон раҳ бидон ҷом ёфт
چو شاه جهان ره بدان جام یافت
Дар он тхтгаҳи лухтӣ ором ёфт
در آن تختگه لختی آرام یافت
Ба фарзонаи гуфто ки бар тахти шоҳ
به فرزانه گفتا که بر تخت شاه
Нахоҳам ки созад каси оромгоҳ
نخواهم که سازد کس آرامگاه
Тилисмӣ бар он тахти фарзонаи баст
طلسمی بر آن تخت فرزانه بست
Ки ҳар кӯ бар он тахт созад нишаст
که هر کو بر آن تخت سازد نشست
Агар беш гирад замонии диранг
اگر بیش گیرد زمانی درنگ
Брондоздши тахти ёқӯти ранг
براندازدش تخت یاقوت رنگ
Шунидам ки он ҷунбиши дирпоӣ
شنیدم که آن جنبش دیرپای
Ҳануз андарони тахти мондаи биҷой
هنوز اندران تخت مانده بجای
Чу шаҳи расми Кайхусравӣ тоза кард
چو شه رسم کیخسروی تازه کرد
Чу Кайхусрави оҳанг дарвоза кард
چو کیخسرو آهنگ دروازه کرد
Бурун омад аз дидани тахту ҷом
برون آمد از دیدن تخت و جام
Сӯии ғор Кайхусрав оварад гом
سوی غار کیخسرو آورد گام
Нигаҳбони дизи ранҷ бисёр барад
نگهبان دز رنج بسیار برد
Ки то шоҳро сӯии он ғори барад
که تا شاه را سوی آن غار برد
Чу шаҳ шуд ба наздики он ғори танг
چو شه شد به نزدیک آن غار تنگ
Даромад паии боди поён ба санг
درآمد پیِ بادپایان به سنگ
Казон раҳи равиш буд бардошта
کزان ره روش بود برداشته
Ба хор ва ба хорои бронбоштаҳ
به خار و به خارا برانباشته
Намояндаи ғор бо шоҳ гуфт
نمایندهٔ غار با شاه گفت
Ки Кайхусрав инак дар ин ғор хуфт
که کیخسرو اینک در این غار خفت
Раҳе дорад аз соъиқаи сӯхта
رهی دارد از صاعقه سوخته
зи печиши камар дар камари дӯхта
ز پیچش کمر در کمر دوخته
Ба ғорат мабар ганҷи ғории чунин
به غارت مبر گنج غاری چنین
Брондиши лухтии зи кории чунин
براندیش لختی ز کاری چنین
Ба чанг ва ба дандони раҳаши рафтаи гир
به چنگ و به دندان رهش رفته گیر
Чу Кайхусрави онҷои фурӯи хуфтаи гир
چو کیخسرو آنجا فرو خفته گیر
Сабаб ҷустани прдгиҳои роз
سبب جستن پردگیهای راز
Кунад кори ҷуиндагонро дароз
کند کار جویندگان را دراز
Азин ғор бояд Аннан тофтан
ازین غار باید عنان تافتن
Ба ғори аждаҳоро тавон ёфтан
به غار اژدها را توان یافتن
Сикандари зи гуфтор ӯ рӯй тофт
سکندر ز گفتار او روی تافت
Пиёдаи сӯии ғори хусрави шитофт
پیاده سوی غار خسرو شتافت
Давони раҳбар аз пешу фарзонаи пас
دوان رهبر از پیش و فرزانه پس
Ғуломии ду бо ӯ дигар ҳечкас
غلامی دو با او دگر هیچکس
Ба тадриҷ аз он раҳгузарҳои сахт
به تدریج از آن رهگذرهای سخت
Ба даҳлези ғор андар оварад рахт
به دهلیز غار اندر آورد رخت
Чу ганҷина ғораш омад ба даст
چو گنجینهٔ غارش آمد به دست
Ҳросндаҳ шуд марди яздони параст
هراسنده شد مرد یزدانپرست
Шикофӣ куҳан дид дар нофи санг
شکافی کهن دید در ناف سنگ
Раҳеи сӯии он рахнаи торику танг
رهی سوی آن رخنه تاریک و تنگ
Ба сахтӣ дар он ғор шуд шаҳриёр
به سختی در آن غار شد شهریار
Нишоне магар ёбад аз ёри ғор
نشانی مگر یابد از یار غار
Чу лухтӣ шуд он оташ омад падед
چو لختی شد آن آتش آمد پدید
Ки шуд сӯхта ҳар ки онҷо расед
که شد سوخته هر که آنجا رسید
Ба фарзона гуфт ин шарор аз куҷост
به فرزانه گفت این شرار از کجاست
Дар ин ғори танги ин бухор аз куҷост
در این غار تنگ این بخار از کجاست
Нигаҳ кард фарзона дар ғори танг
نگه کرد فرزانه در غار تنگ
Ки оташ чаҳ май тобад аз хораи санг
که آتش چه میتابد از خاره سنگ
Фурӯзандаи чоҳӣ дарав дид жарф
فروزنده چاهی درو دید ژرف
Ки метофт зон чоҳи нурии шигарф
که میتافت زان چاه نوری شگرف
Аз он рўшноӣии кас огаҳ набӯд
از آن روشنایی کس آگه نبود
Ки ҷӯяндаро сӯии он раҳ набӯд
که جوینده را سوی آن ره نبود
Бидон равшании раҳи басии бози ҷуст
بدان روشنی ره بسی باز جست
Бар ӯ роҳ равшан намешуд дуруст
بر او راه روشن نمیشد درست
Расан дар миёни басти марди далер
رسن در میان بست مرد دلیر
Фурӯ шуд дар он чоҳи рухшандаи зер
فرو شد در آن چاه رخشنده زیر
Нишони ҷуст азон оташи тобнок
نشان جست ازان آتش تابناک
Ки чун май дамади равшанӣ зон муғок
که چون میدمد روشنی زان مغاک
Парокандаи неи оташии гирд буд
پراکنده نی آتشی گرد بود
Чу дид андар ӯ кони гӯгирд буд
چو دید اندر او، کانِ گوگرد بود
Хабар дод то бркшндши зи чоҳ
خبر داد تا برکشندش ز چاه
Баромад дуо гуфт бар ҷони шоҳ
برآمد دعا گفت بر جان شاه
Ки бояд ба зӯдии намӯдани шитоб
که باید به زودی نمودن شتاب
Азин чоҳ коташ барояд на об
ازین چاه کاتش برآید نه آب
Дарави кон гӯгирд афрӯхтаст
درو کان گوگرد افروختهست
зи гӯгирд ӯ гирд ӯ сӯхтаст
ز گوگرد او گرد او سوختهست
Хабар дошт онкўи дарин ғор хуфт
خبر داشت آنکو درین غار خفت
Ба гӯгирд аз он кимиёро наҳуфт
به گوگرد از آن کیمیا را نهفت
Дурудии шҳншаҳ бар он ғор хонд
درودی شهنشه بر آن غار خواند
Бурун рафту атрӣ бар оташ фишонд
برون رفت و عطری بر آتش فشاند
Чу берун ғор омаду роҳи ҷуст
چو بیرون غار آمد و راه جست
Нашуд ҳеҷ ҳанҷор бар ваии дуруст
نشد هیچ هنجار بر وی درست
Шунидам ки абрии зи дарёии жарф
شنیدم که ابری ز دریای ژرف
Баромад ба авҷу фурӯи рехти барф
برآمد به اوج و فرو ریخت برف
Аз он барфи сар дар ҷаҳон дошта
از آن برف سر در جهان داشته
Дарра то гриўаҳ шуд анбошта
دره تا گریوه شد انباشته
Сикандар дар он барф саргашта монад
سکندر در آن برف سرگشته ماند
Чу барф аз мижаи қатра ҳо ме фишонд
چو برف از مژه قطرهها میفشاند
Муқӣмони он диз хабар ёфтанд
مقیمان آن دز خبر یافتند
Сӯии рахна ғор бишитофтанд
سوی رخنهٔ غار بشتافتند
Ба чӯбу лагади роҳро кӯфтанд
به چوب و لگد راه را کوفتند
Ба найрангҳо барфро рўФтнд
به نیرنگها برف را روفتند
Ба чорагарӣ шоҳ аз он кунҷи ғор
به چارهگری شاه از آن کنج غار
Бурун омад ва рафт бар кӯҳсор
برون آمد و رفت بر کوهسار
Чу ин сабзи тоўс ҷилва намой
چو این سبز طاوس جلوهنمای
Сипеди устихонии рабӯд аз ҳамЭй
سپید استخوانی ربود از همای
Ҳумоюн кун тоҷу гоҳи сарир
همایون کن تاج و گاه سریر
Фурӯд омад аз тоҷгоҳи сарир
فرود آمد از تاجگاه سریر
Сӯии навбатгоҳи худ бозгашт
سوی نوبتگاه خود بازگشت
Баланди ахтараши бози дмсози гашт
بلند اخترش باز دمساز گشت
Бросўдаҳ аз он тФтн ва тофтан
برآسوده از آن تفتن و تافتن
Ҳароси дизу ранҷ раҳ ёфтан
هراس دز و رنج ره یافتن
Тании конҳмаҳи молаш ва тоб ёфт
تنی کآنهمه مالش و تاب یافت
Ба молшгри осоиш ва хоб ёфт
به مالشگر آسایش و خواب یافت
Фурӯ хуфт косоиш омад падед
فرو خفت کهآسایش آمد پدید
Шуд осӯда то субҳ содиқ дамид
شد آسوده تا صبح صادق دمید
Чу субҳи дувуми сар бар афлок зад
چو صبح دوم سر بر افلاک زد
Шафақи шишаи бода бар хок зад
شفق شیشهٔ باده بر خاک زد
Биёрост ин биркаи лоҷувард
بیاراست این برکهٔ لاجورد
Суфоли заминро ба райҳони зард
سفال زمین را به ریحان زرد
Бифармуд шаби базмӣ оростан
بفرمود شب بزمی آراستن
Майу маҷлису нақл дар хостан
می و مجلس و نقل در خواستن
Саририи маликро сӯй базм хонд
سریری ملِک را سوی بزم خواند
Ба некӯтарин ҷойгоҳии нишонд
به نیکوترین جایگاهی نشاند
намелаъл бигирифт бо ӯ ба даст
می لعل بگرفت با او به دست
Чунин то шуданд аз май онрўзи маст
چنین تا شدند از می آنروز مست
Ба бахшиш даромад кафи марзбон
به بخشش درآمد کف مرزبان
Дар ганҷ бикшод бар мизбон
در گنج بگشاد بر میزبان
Ғанӣ кардаш аз додани тавқу тоҷ
غنی کردش از دادن طوق و تاج
Ҳамаш тоҷ зар дод ва ҳам тахти оҷ
همش تاج زر داد و هم تخت عاج
Мклл ба гавҳар қбоӣӣ паранд
مکلّل به گوهر قبایی پرند
Чу парвин ба гавҳари кашии арҷманд
چو پروین به گوهرکشی ارجمند
зи пирӯзаи ҷомӣ туранҷӣ намой
ز پیروزه جامی ترنجی نمای
Ки як нимаи норанҷро буд ҷой
که یک نیمه نارنج را بود جای
Яке насафӣ лаъли мдҳўн ба зар
یکی نصفی لعل مدهون به زر
Ба аз нори дона чу як нортр
به از نار دانه چو یک نارِ تر
зи лаълу зумурради яке таҳта нарад
ز لعل و زمرد یکی تخته نرد
Бисотии зи ёқӯту зари сурху зард
بساطی ز یاقوت و زر سرخ و زرد
зи булӯри тобандаи хуонеи фарох
ز بلور تابنده خوانی فراخ
Чу насринтар бар сарсабзи шох
چو نسرینِ تر بر سرِ سبزشاخ
Ткоўри даҳ асби мурассаъи Фсор
تکاور ده اسب مرصّعفسار
Ҳамаи зери ҳрои гавҳар нигор
همه زیر هرای گوهر نگار
Сад уштури қавии пушт ва молидаа рон
صد اشتر قویپشت و مالیدهران
Арақ карда дар зери бори гарон
عرق کرده در زیر بار گران
зи сари бастаи ҳоӣӣ ки дар бор буд
ز سر بستههایی که در بار بود
Ҷавоҳир ба ман зар ба харвор буд
جواهر به من زر به خروار بود
Қабоҳои хос аз пай ҳар касе
قباهای خاص از پی هر کسی
Қабо бо длиҳои зркши басӣ
قبا با دلیهای زرکش بسی
зи баси тӯҳфау халъати хоста
ز بس تحفه و خلعت و خواسته
Сарир сарирӣ шуд ороста
سریر سریری شد آراسته
Бидон дстгаҳи дасти шаҳ бӯса дод
بدان دستگه دست شه بوسه داد
Ба нўбтгаҳ хештан рафт шод
به نوبتگه خویشتن رفت شاد
Шҳншаҳи бузади кӯс ва лашгар баранд
شهنشه بزد کوس و لشگر براند
Сари рояти худ ба гардуни расонад
سر رایت خود به گردون رساند
Аз он кӯҳпоя даромад ба дашт
از آن کوهپایه درآمد به دشت
Сӯии жарфи дарёи замин дар навишт
سوی ژرف دریا زمین در نوشت
Дар он дашти як ҳафта нҷҷир кард
در آن دشت یک هفته نخجیر کرد
Пас ҳафтае кӯч тадбир кард
پس هفتهای کوچ تدبیر کرد