Биёи соқии он ҷом заррин биор
بیا ساقی آن جام زرین بیار
Ки монад аз Фаридуну ҷами ёдгор
که ماند از فریدون و جم یادگار
Май ноби даҳ ошиқи ноб ро
میناب ده عاشق ناب را
Ба мастии тавон кардан ин хоб ро
به مستی توان کردن این خواب را
Дило чанд аз ин бозӣ ангехтан
دلا چند از این بازی انگیختن
Баҳри дасти рангии бромихтн
به هر دست رنگی برآمیختن
Дарахти ҳаво руста шуд бар дарат
درخت هوا رسته شد بر درت
Бипечон сараш то напечад сарат
بپیچان سرش، تا نپیچد سرت
Май ноби нохӯрда мастӣ макун
میناب ناخورده مستی مکن
Агар май хурии бут парастӣ макун
اگر میخوری بتپرستی مکن
Чу безаъфарон гаштае хандаи нок
چو بی زعفران گشتهای خندهناک
Махӯр заъфарон то нагардӣ ҳалок
مخور زعفران تا نگردی هلاک
Чу шоҳон макун хуби хўшхўоргӣ
چو شاهان مکن خوب خوشخوارگی
Ҳаросони шӯ аз рӯзи бечорагӣ
هراسان شو از روز بیچارگی
Азин оташини хонаи сахти ҷӯш
ازین آتشینخانه سختجوش
Касе ҷони баради кӯ буд сахт кӯш
کسی جان برَد کو بوَد سختکوش
зи сахтӣ ба сахтии тавон рахти барад
ز سختی به سختی توان رخت برد
Ба гӯгирду нФти оташ кас намурда
به گوگرد و نفط آتشِ کس نمرد
Гзорндаҳи таҳтаи солхўрд
گزارندهٔ تختهٔ سالخورد
Чунон дркшди нақшро лоҷувард
چنان درکشد نقش را لاجورد
Ки чун хусрав аз тахти Кайхусравӣ
که چون خسرو از تخت کیخسروی
Сӯй лашгар омад ба чобук рӯй
سوی لشگر آمد به چابکروی
Нишаста яке рӯзи болои тахт
نشسته یکی روز بالای تخت
Ба андешаи кӯч май басти рахт
به اندیشهٔ کوچ میبست رخت
Шитобанда пайкӣ даромад чу бод
شتابنده پیکی درآمد چو باد
Ба ойини пайкони замин бӯса дод
به آیین پیکان زمین بوسه داد
Ба шоҳи ҷаҳони роз пӯшида гуфт
به شاه جهان راز پوشیده گفت
Хабар додаш аз ошкор ва наҳуфт
خبر دادش از آشکار و نهفت
Ки бар остони бӯсии боргоҳ
که بر آستان بوسی بارگاه
зи тахти стхромдм назд шоҳ
ز تخت سطخر آمدم نزد شاه
Нажодаи малики нойиби шаҳриёр
نژاده ملک نایب شهریار
Суханро чунин май намояди айёр
سخن را چنین مینماید عیار
Ки то шоҳи брҳлу ақдӣ ки дошт
که تا شاه بر حل و عقدی که داشت
Ниёбат кун хештанро гумошт
نیابت کن خویشتن را گماشت
Чунон доштами маликро пеш ва пас
چنان داشتم ملک را پیش و پس
Ки озоршии номад аз кас ба кас
که آزارشی نامد از کس به کس
Ба шартӣ ки дар аҳди шоҳи доштам
به شرطی که در عهد شاه داشتم
Пазируфтаҳоро нигаҳи доштам
پذیرفتهها را نگه داشتم
Биҳамдиллоҳ аз ҳеҷ болоу паст
بحمدالله از هیچ بالا و پست
Наомад дарин малики мўӣии шикаст
نیامد درین مُلک مویی شکست
Валикин чу гарданда омад сипеҳр
ولیکن چو گردنده آمد سپهر
Бигардади ҷаҳон аз сари кину меҳр
بگردد جهان از سر کین و مهر
Замона ба нек ва бад обистанаст
زمانه به نیک و بد آبستن است
Ситораи гуҳии дӯст гуҳ душманаст
ستاره گهی دوست گه دشمن است
Накушта дарахтии баромади зи рай
نکشته درختی برآمد ز ری
Кунад даъвӣ аз тухми коўс кӣ
کند دعوی از تخم کاوس کی
Гзоиндаҳи ъФритии ошубнок
گزاینده عفریتی آشوبناک
Шитобанда чун аждаҳо бар ҳалок
شتابنده چون اژدها بر هلاک
Шубонон ки оҳӯ парастӣ кунанд
شبانان که آهو پرستی کنند
зи тираши ҳамаи чӯб дастӣ кунанд
ز تیرش همه چوب دستی کنند
Ҳамон бели зани марди олати шинос
همان بیل زن مرد آلت شناس
Кунад билкшро ба белии қиёс
کند بیلکش را به بیلی قیاس
Баровардаи гардан чу аҳрӣманӣ
برآورده گردن چو اهریمنی
Фиканда ба ҳар шаҳр дар шеванӣ
فکنده به هر شهر در شیونی
Сарви тоҷӣ аз даъвӣ ангехтаст
سر و تاجی از دعوی انگیختهست
Ба номӯси рангии бромихтст
به ناموس رنگی برآمیختهست
Парокандае чандро гирд кард
پراکندهای چند را گرد کرد
Ки аз об дарё бароранд гирд
که از آب دریا برآرند گرد
зи пирӯзии худ диловар шудаст
ز پیروزی خود دلاور شدهست
Ҳамоно ки танҳо ба довар шудаст
همانا که تنها به داور شدهست
Сару сими он банда дар сар шавад
سر و سیم آن بنده در سر شود
Ки бо хоҷаи худ ба довар шавад
که با خواجهٔ خود به داور شود
Хуросонӣонаши Аннан май кашанд
خراسانیانش عنان میکشند
Ба пигори шаҳ дар миён май кашанд
به پیگار شه در میان میکشند
зи ҳади ншобўр то хоки Балх
ز حد نشابور تا خاک بلخ
Кунандаш ба сафрои мо коми талх
کنندش به صفرای ما کام تلخ
Ба срхилӣ фитна барбаст мӯӣ
به سرخیلی فتنه بربست موی
Сӯии тоҷгоҳ ту оварад рӯй
سوی تاجگاه تو آورد روی
Чунин фитнаеро ки шуд гарми кин
چنین فتنهای را که شد گرمکین
Агар хурдаи бинии бхрдии мубин
اگر خردهبینی، بهخردی مبین
зи хирадони басӣ фитна ояд бузург
ز خردان بسی فتنه آید بزرگ
Ки дар пои пайкон буд каъби гург
که در پای پیکان بود کعب گرگ
Гар ин фитна монад чунин дербоз
گر این فتنه ماند چنین دیرباز
Кунад даст бар шуғли шоҳии дароз
کند دست بر شغل شاهی دراز
Шаҳ ар моҳ ӯ дрнёрд ба меғ
شه ار ماه او درنیارد به میغ
Сртхт хоҳад гирифтан ба теғ
سر تخت خواهد گرفتن به تیغ
Чу боз аз нишемани кушояди дўол
چو باز از نشیمن گشاید دوال
Шикаста шавад Кебекро пару бол
شکسته شود کبک را پر و بال
Маро лашгарӣ нест чандон ба зӯр
مرا لشگری نیست چندان به زور
Казу чашми бадро тавон кард кӯр
کزو چشم بد را توان کرد کور
Сарони сипаҳ дар вилояти каманд
سران سپه در ولایت کمند
Ба даргоҳ шоҳаншаҳ оламанд
به درگاه شاهنشه عالمند
Ҳаме ҳар чаҳ рӯз ояд он деви зод
همی هرچه روز آید آن دیو زاد
Қавӣ даст гардад ки дасташ мабод
قویدست گردد که دستش مباد
Биҷузи сарсари боди поёни шоҳ
بجز صرصر بادپایان شاه
Каси ин гирдро барнадорад зи роҳ
کس این گرد را برندارد ز راه
Чу андари сухани пайк чустӣ намӯд
چو اندر سخن پیک چستی نمود
Ба номаи суханро дурустӣ намӯд
به نامه سخن را درستی نمود
Ба неку бад аз розҳои наҳуфт
به نیک و بد از رازهای نهفت
Ҳамон буд дар нома корндаҳ гуфт
همان بود در نامه کهآرنده گفت
Шаҳи шери дили хусрави пилтан
شه شیردل خسرو پیلتن
Дар он доварӣ гуфт бо хештан
در آن داوری گفت با خویشتن
Марои тахти Кайхусрави ӣнҷо ба зер
مرا تخت کیخسرو اینجا به زیر
Ба тахти ман онҷо дигар каси далер
به تخت من آنجا دگر کس دلیر
Бидон достон монад ин тоҷу тахт
بدان داستان مانَد این تاج و تخت
Ки аз ҳндўӣии ҳндўӣии баради рахт
که از هندویی هندویی بُرد رخت
Савоб ончунон шуд ки орми шитоб
صواب آنچنان شد که آرم شتاب
Ки озарми душман буд носавоб
که آزرم دشمن بود ناصواب
Магари мавкиби шоҳ буд осмон
مگر موکب شاه بود آسمان؟
Ки носуд бар ҷои худ як замон
که ناسود بر جای خود یک زمان؟
Ҷаҳони корвони шоҳи солор буд
جهان کاروان شاه سالار بود
Дар он корвони бор бисёр буд
در آن کاروان بار بسیار بود
з ҳар гӯшае бор май аўФтод
ز هر گوشهای بار میاوفتاد
Ҳамон кор дар кор май аўФтод
همان کار در کار میاوفتاد
Дар он корҳо ёвар ӯ буду бас
در آن کارها یاور او بود و بس
Паноҳандаро гашти фарёди рас
پناهنده را گشت فریادرس
Чу толеъи ҷаҳонгардии орад ба пеш
چو طالع جهانگردی آرد به پیش
Нишоед задани канда бар пои хеш
نشاید زدن کنده بر پای خویش
Бурун рафт аз он кўчгаҳи шаҳриёр
برون رفت از آن کوچگه شهریار
Савоҳили савоҳил ба дарёи канор
سواحل سواحل به دریا کنار
Сипоҳаши зи маи бардаи рояти бурун
سپاهش ز مه برده رایت برون
Сутунии бароварда то бесутун
ستونی برآورده تا بیستون
Ба сайди афканӣ май нбштнди роҳ
به صید افکنی مینبشتند راه
Ки ҳам сайди хуш буд ва ҳам сайдгоҳ
که هم صید خوش بود و هم صیدگاه
зи бори гарони хӯша хам гашта буд
ز بار گران خوشه خم گشته بود
Таку тоби нахҷӣр кам гашта буд
تک و تاب نخجیر کم گشته بود
з бас равад хезони лаби рӯдбор
ز بس رود خیزان لب رودبار
Нишондаи зи рухсори гетии ғубор
نشانده ز رخسار گیتی غبار
зи барқи омадаи абри Нитсаон ба ҷӯш
ز برق آمده ابر نیسان به جوش
Баровардаи тундар ба тундии хурӯш
برآورده تندر به تندی خروش
Раги растанӣ дар замин гашта сахт
رگ رستنی در زمین گشته سخت
Ба рақси омадаи баргҳои дарахт
به رقص آمده برگهای درخت
зи глбом шабоба занад боф
ز گلبام شبابهٔ زندباف
Даридаи сабои шеъри гул то ба ноф
دریده صبا شعر گل تا به ناف
Хромндаҳ бар Рахши биҷодаҳи наъл
خرامنده بر رخش بیجاده نعل
Гули лаъл дар зери гулнори лаъл
گل لعل در زیر گلنار لعل
Ду нўбоўаҳи ҳам туад ва ҳам барги туад
دو نوباوه هم تود و هم برگ تود
зи ҳалво ва абрешим оварда суд
ز حلوا و ابریشم آورده سود
Замин чун зару об чун лоҷувард
زمین چون زر و آب چون لاجورد
Чу дебои ним азрақ ва ним зард
چو دیبای نیم ازرق و نیم زرد
Навой чаковак ба аз бонг равад
نوای چکاوک به از بانگ رود
Бароварда бо дштбонони сурӯд
برآورده با دشتبانان سرود
Гиреҳ бар камари барзадаи соқи ҷӯ
گره بر کمر برزده ساق جو
Расида ба деҳқони дуруди дарав
رسیده به دهقان درود درو
Шикам карда оҳӯии саҳрои бузург
شکم کرده آهوی صحرا بزرگ
Бирав тезтар гашта дандони гург
برو تیزتر گشته دندان گرگ
Паии гӯр чун Зуҳраи гови суст
پی گور چون زهرهٔ گاو سست
Гавазн аз биёбони раҳи кӯҳи ҷуст
گوزن از بیابان ره کوه جست
зи нўзодгони оҳӯони сира
ز نوزادگان آهوان سره
Ҷаҳон дар ҷаҳон яксар оҳӯи барра
جهان در جهان یکسر آهو بره
Ҷаҳондор бо сайд ва бо раваду ҷом
جهاندار با صید و با رود و جام
Ҳаме кард манзил ба манзили хиром
همیکرد منزل به منزل خرام
Чу гули печи як рӯзаи моҳи нав
چو گل پیچ یک روزهٔ ماه نو
Ба халхоли як ҳафта шуд бар гарав
به خلخال یک هفته شد بر گرو
зи паргори он ҳалқа бар кард сар
ز پرگار آن حلقه بر کرد سر
Ки хўонндши имрӯзи халхоли зар
که خوانندش امروز خلخال زر
Ба Гелон даромад ба кирдори абр
به گیلان درآمد به کردار ابر
Бдонсон ки дар беша ояд ҳужабр
بدانسان که در بیشه آید هژبر
Ҳар отшгҳии комади онҷои бадаст
هر آتشگهی کامد آنجا بهدست
Чу ях сард кардаш бар оташи параст
چو یخ سرد کردش بر آتشپرست
Чу бишикаст бар ҳербади пушт ро
چو بشکست بر هیربد پشت را
Барандохт ойини зардушт ро
برانداخت آیین زردشت را
зи Гелон бурун шуд дар омад ба рай
ز گیلان برون شد درآمد به ری
Ба афкандани душмани афканди пай
به افکندن دشمن افکند پی
Бар оташ прессатон сиёсат намӯд
بر آتشپرستان سیاست نمود
Баровард азон дӯдаи якбораи дӯд
برآورد ازان دوده یکباره دود
Чу душман хабар дошт комади паланг
چو دشمن خبر داشت کامد پلنگ
Ба сӯрох дар шуд чу рӯбоҳи ланг
به سوراخ در شد چو روباه لنگ
Ба овораге дар хуросон гурехт
به آوارگی در خراسان گریخت
Вазони қоими рай ба қоим бирехт
وزان قایم ری به قایم بریخت
Чу донист хусрав ки дижхим ӯ
چو دانست خسرو که دژخیم او
Гурезон шуд аз фар дияем ӯ
گریزان شد از فر دیهیم او
Гурози гурезандаро пай гирифт
گراز گریزنده را پی گرفت
Шабихун заду роҳ бар вай гирифт
شبیخون زد و راه بر وی گرفت
Чунон тез рӯ шуд ки дарёфташ
چنان تیزرو شد که دریافتش
Ба захмии сар аз малик бартофташ
به زخمی سر از ملک برتافتش
Чу бадхоҳро дар гул оканда кард
چو بدخواه را در گِل آکنده کرد
Парокандагонро пароканда кард
پراکندگان را پراکنده کرد
Ҳамонҷо ки бадхоҳро кушта буд
همانجا که بدخواه را کشته بود
Ба наздики саҳрои яке пушта буд
به نزدیک صحرا یکی پشته بود
Ба шукрона давлат тундараст
به شکرانهٔ دولت تندرست
Бар он пуштаи бунёдии афканди чуст
بر آن پشته بنیادی افکند چست
Ба ҳрои ганҷаш чу бад ром кард
به هرای گنجش چو بدرام کرد
Ба паҳлуи забонаш ҳарӣ ном кард
به پهلو زبانش هری نام کرد
Чу ганҷинаи он банно баркашид
چو گنجینهٔ آن بنا برکشید
Ба шаҳри ншобўр лашгар кашид
به شهر نشابور لشگر کشید
Ду баҳри ҷаҳонро дар он шаҳр ёфт
دو بهر جهان را در آن شهر یافت
Ҳавохоҳи худро яке баҳр ёфт
هواخواه خود را یکی بهر یافت
Дигар баҳр аз ӯ табл доро заданд
دگر بهر از او طبل دارا زدند
Дами дӯстяш ошкоро заданд
دم دوستیش آشکارا زدند
зи дорои малик роятӣ доштанд
ز دارا ملک رایتی داشتند
Малики зери он роят ингоштанд
ملک زیر آن رایت انگاشتند
Чунон роятиро ба номӯси шоҳ
چنان رایتی را به ناموس شاه
Бронгихтндӣ ба номӯсгоҳ
برانگیختندی به ناموسگاه
Сикандари басии пой дар кини фишурд
سکندر بسی پای در کین فشرد
зи каси меҳри дорои ншоисти барад
ز کس مهر دارا نشایست برد
Ҳамон дид чора дар он доварӣ
همان دید چاره در آن داوری
Ки ёрони худро кунад ёварӣ
که یاران خود را کند یاوری
зи нўбтгаҳи худ ба фарҳангу рой
ز نوبتگه خود به فرهنگ و رای
Кунад роятии дигари онҷо ба пой
کند رایتی دیگر آنجا به پای
Аз он рояти он буд мақсӯди шоҳ
از آن رایت آن بود مقصود شاه
Ки рояти зи роят буд кӣнаи хоҳ
که رایت ز رایت بود کینه خواه
Чу донист кони шаҳри дорои параст
چو دانست کان شهر دارا پرست
Ба ҷаҳд Сикандар наёяд ба даст
به جهد سکندر نیاید به دست
Хусумати гуҳии сохт то нафхи сувар
خصومت گهی ساخت تا نفخ صور
Ки аз созгорӣ шуд он шаҳри давр
که از سازگاری شد آن شهر دور
Хусуматгарон гашта дар хоки паст
خصومتگران گشته در خاک پست
Ҳануз он хусумат дар он хок ҳаст
هنوز آن خصومت در آن خاک هست
Чу зад лашгари Кебекро бар тзрў
چو زد لشگر کبک را بر تذرو
зи малик ншобўр шуд сӯии Марв
ز ملک نشابور شد سوی مرو
Бикушт оташи ҳербади хона ро
بکشت آتش هیربد خانه را
Ваз оташ пароканд парвона ро
وز آتش پراکند پروانه را
Ба Балх омаду оташи зарди ҳашт
به بلخ آمد و آتش زرد هشت
Ба тӯфони шамшер чун оби кишт
به طوفان شمشیر چون آب کشت
Баҳории длФрўз дар Балх буд
بهاری دلفروز در بلخ بود
Казу тозаи гулро даҳани талх буд
کزو تازه گل را دهن تلخ بود
Парии пайкаронеи дарав чун нигор
پری پیکرانی درو چون نگار
Санами хонаи ҳоӣӣ чу хуррами баҳор
صنمخانههایی چو خرم بهار
Дарав беш аз андозаи динору ганҷ
درو بیش از اندازه دینار و گنج
Ниҳодаи баҳри гӯша бе дастранҷ
نهاده به هر گوشه بی دسترنج
Зада мӯбадаши наъли заррин бар асб
زده موبدش نعل زرین بر اسب
Шудаи номи он хонаи озари гшсб
شده نام آن خانه آذر گشسب
Чу хусрав бар он гунҷадон даст ёфт
چو خسرو بر آن گنجدان دست یافت
Муғонро зи ҷоми Муғон маст ёфт
مغان را ز جام مغان مست یافت
Биҳишти санами хона беҳур кард
بهشت صنمخانه بی حور کرد
зи дӯзахи парастандаро давр кард
ز دوزخ پرستنده را دور کرد
Бипардохт он ганҷи дерина ро
بپرداخت آن گنج دیرینه را
Взў дод марҳами басии сина ро
وزو داد مرهم بسی سینه را
Ба гирди хуросони баромади тамом
به گرد خراسان برآمد تمام
Ба ҳар шаҳрӣ оварад лухтии мақом
به هر شهری آورد لختی مقام
Ба мағзи хуросони дроФкнди ҷӯш
به مغز خراسان درافکند جوش
Хуросонёнро бимолиди гӯш
خراسانیان را بمالید گوش
Баҳр ноҳит кард мавкиби равон
بههر ناحیت کرد موکب روان
Ки ёригараш буд бахти ҷавон
که یاریگرش بود بخت جوان
Хуросону Кирмону ғазнӣну ғӯр
خراسان و کرمان و غزنین و غور
Бпимўд ҳар як ба сами сутур
بپیمود هر یک به سم ستور
Ба ҳар шаҳри комад ба шодии фароз
به هر شهر کامد به شادی فراز
Дар шаҳр карданд бар шоҳи боз
در شهر کردند بر شاه باز
Ҷаҳони гаштанаш гарчи бо ранҷ буд
جهان گشتنش گرچه با رنج بود
Ҳамаи роҳ ӯ ганҷ бар ганҷ буд
همه راه او گنج بر گنج بود
Ба ҳар манзилӣ кӯ гирифтӣ қарор
به هر منزلی کو گرفتی قرار
Гарони санг будӣ зи ганҷинаи бор
گران سنگ بودی ز گنجینه بار
Заминро ба ганҷии бинбоштӣ
زمین را به گنجی بینباشتی
Гузаштӣ ва дар хоки бгзоштнӣ
گذشتی و در خاک بگذاشتنی
Зарии кодмиро кунад бимнок
زری کادمی را کند بیمناک
Чаҳ дар сулби оташ чаҳ дар нофи хок
چه در صلب آتش چه در ناف خاک
Хилоиқ ки зар дар замин ме ниҳанд
خلایق که زر در زمین مینهند
Бар ӯ қуфлу банд оҳанӣн ме ниҳанд
بر او قفل و بند آهنین مینهند
Чу бод омаду хокашонро рабӯд
چو باد آمد و خاکشان را ربود
Бар ӯ бар задани қуфли оҳан чаҳ суд
بر او بر زدن قفل آهن چه سود؟