Биёи соқии он бода бар дасти гир
بیا ساقی آن باده بر دست گیر
Ки аз хӯрданаш нест касро гзир
که از خوردنش نیست کس را گزیر
На бодаи ҷигари гӯшаи офтоб
نه باده جگر گوشهٔ آفتاب
Ки ҳам оташ омад ба гавҳари ҳам об
که هم آتش آمد به گوهر هم آب
Ду парвонаи байнам дар ин тарафгоҳ
دو پروانه بینم در این طرفگاه
Яке рӯи сипеди сету дигари сиёҳ
یکی رو سپیدست و دیگر سیاه
Нигараданд парвонаи шамъи кас
نگردند پروانهٔ شمع کس
Ки парвона мо нахонанд бас
که پروانهٔ ما نخوانند بس
Фурӯғ аз чароғии даҳ ин хона ро
فروغ از چراغی ده این خانه را
Ки созад кабоби ин ду парвона ро
که سازد کباب این دو پروانه را
Гузориш кун фарши ин сабзи боғ
گزارشکنِ فرشِ این سبزباغ
Чунин брФрўзди чароғ аз чароғ
چنین برفروزد چراغ از چراغ
Ки чун ёфт Искандари Филқўс
که چون یافت اسکندرِ فیلقوس
Хабарҳои нохуши зи тороҷи рӯс
خبرهای ناخوش ز تاراج روس
Нахуфт он шаб аз азми кини сохтан
نخفت آن شب از عزم کین ساختن
з ҳар гӯна бо худ барандохтан
ز هر گونه با خود برانداختن
Ки ҷунбиш дар ин кор чун оварам
که جنبش در این کار چون آورم
Каз ин аҳди худро бурун оварам
کز این عهد خود را برون آورم
Дигар рӯз кин бўри биҷодаҳи ранг
دگر روز کاین بورِ بیجاده رنگ
зи паҳлавӣ шабдиз бикшод танг
ز پهلوی شبدیز بگشاد تنگ
Сикандар барон хинг хтлӣ нишаст
سکندر بران خنگ ختلی نشست
Ки чун бод бархест чун барқи ҷуст
که چون باد برخاست چون برق جست
зи ҷавшандаи Ҷайҳуни ҷнибти ҷаҳонад
ز جوشنده جیحون جنیبت جهاند
Вази онҷои сӯии дашт хоразм ронад
وز آنجا سوی دشت خوارزم راند
Сипоҳӣ чу дарёи пас пушт ӯ
سپاهی چو دریا پس پشت او
Ҳисоби биёбон дар ангушт ӯ
حساب بیابان در انگشت او
Биёбони хоразмро дар навишт
بیابان خوارزم را در نوَشت
зи Ҷайҳун дар омад ба Бобули гузашт
ز جیحون در آمد به بابل گذشت
Бидон то кунад олам аз рӯси пок
بدان تا کند عالم از روس پاک
Қарораш наме буд дар обу хок
قرارش نمیبود در آب و خاک
Дар он тохтани дида бехоб кард
در آن تاختن دیده بیخواب کرد
Гузар бар биёбон сақлоб кард
گذر بر بیابان سقلاب کرد
Биёбони ҳамаи хайл қФчоқ дид
بیابان همه خیل قفچاق دید
Дар ӯ лаъибатони саман соқ дид
در او لعبتان سمنساق دید
Ба гармӣ чу оташ ба нармӣ чу об
به گرمی چو آتش به نرمی چو آب
Фурӯзонтар аз моҳ ва аз офтоб
فروزانتر از ماه و از آفتاب
Ҳамаи танги чашмони мардуми фиреб
همه تنگچشمان مردم فریب
Фириштаи зи дидорашони ношикеб
فرشته ز دیدارشان ناشکیب
Ниқобӣ на бар сафҳаи рӯишон
نقابی نه بر صفحهٔ رویشان
На бок аз бародар на аз шӯишон
نه باک از برادر نه از شویشان
Сипоҳии ъзби пеша ва танг ёб
سپاهی عزب پیشه و تنگ یاب
Чу диданди рӯеи чунон бе ниқоб
چو دیدند رویی چنان بینقاب
зи тоби ҷавонӣ ба ҷӯш омаданд
ز تاب جوانی به جوش آمدند
Дар он доварӣ сахт кӯш омаданд
در آن داوری سختکوش آمدند
Кас аз бими шаҳ трктозӣ накард
کس از بیم شه ترکتازی نکرد
Бидон лаъибатони даст ёзӣ накард
بدان لعبتان دستیازی نکرد
Чу шаҳ дид хубони он роҳ ро
چو شه دید خوبان آن راه را
На хуб омад он қоъдти шоҳ ро
نه خوب آمد آن قاعدت شاه را
Парӣ пайкарон дид чун сими ноб
پریپیکران دید چون سیم ِ ناب
Сипоҳии ҳамаи ташна ва эшон чу об
سپاهی همه تشنه و ایشان چو آب
зи муҳтоҷии лашгар андеша кард
ز محتاجی لشگر اندیشه کرد
Ки зани зан буд бе гумони марди мард
که زن زن بود بیگمان مرد مرد
Яке рӯз ҳиммат бидон кор дод
یکی روز همت بدان کار داد
Бузургони қФчоқро бор дод
بزرگان قفچاق را بار داد
Пас аз онкии шоҳонаи бнўохтшон
پس از آنکه شاهانه بنواختْشان
Ба ташрифи худ сари броФрохтшон
به تشریف خود سر برافراختْشان
Ба перони қФчоқ пӯшида гуфт
به پیران قفچاقْ پوشیده گفت
Ки зан рӯй пӯшида ба дар наҳуфт
که زنْ رویپوشیده به در نهفت
Зании кови намояд ба бегона рӯй
زنی کاو نماید به بیگانه روی
Надорад шикваи худу шарми шӯй
ندارد شکوه خود و شرم شوی
Агар зани худ аз сангу оҳан буд
اگر زن خود از سنگ و آهن بود
Чу зан ном дорад , на ҳам зан буд
چو زن نام دارد، نه هم زن بود
Чу он дштбонони шӯридаи роҳ
چو آن دشتبانان شوریده راه
Шуниданд як як суханҳои шоҳ
شنیدند یک یک سخنهای شاه
Сар аз ҳукми он доварӣ тофтанд
سر از حکم آن داوری تافتند
Ки ойини худро чунон ёфтанд
که آیین خود را چنان یافتند
Ба таслим гуфтанд мо банда ем
به تسلیم گفتند ما بندهایم
Ба мисоқи хусрав шитобанда ем
به میثاق خسرو شتابندهایم
Вале рӯй бастани з мисоқ нест
ولی روی بستن ز میثاق نیست
Ки ин хислати ойин қФчоқ нест
که این خصلت آیین قفچاق نیست
Гар ойини ту рӯй брбстн аст
گر آیین تو روی بربستن است
Дар ойини мо чашм дар бастан аст
در آیین ما چشم در بستن است
Чу дар рӯй бегонаи нодида ба
چو در روی بیگانه نادیده به
Ҷиноят на бар рӯй , бар дида ба
جنایت نه بر روی، بر دیده به
Вагар шоҳро ноед аз мо дурушт
وگر شاه را ناید از ما درشت
Чаро боядаш дид дар рӯйу пушт
چرا بایدش دید در روی و پشت
Арӯсони моро басаст ин ҳисор
عروسان ما را بس است این حصار
Ки бо ҳиҷла кас надоранд кор
که با حجلهٔ کس ندارند کار
Ба бурқаъ макун рӯй ин халқи риш
به برقع مکن روی این خلق ریش
Ту шӯ бурқаъ андоз бар чашми хеш
تو شو برقع انداز بر چشم خویش
Касе ков кунад дидаро дар ниқоб
کسی کاو کند دیده را در نقاب
На дар моҳ бинад на дар офтоб
نه در ماه بیند نه در آفتاب
Ҷаҳондор агар зонка фармон диҳад
جهاندار اگر زانکه فرمان دهد
зи мо ҳар ки хоҳад бар ӯ ҷон диҳад
ز ما هر که خواهد بر او جان دهد
Балии шоҳро ҷумла фармон барем
بلی شاه را جمله فرمان بریم
Валикини зи ойин худ нагузарем
ولیکن ز آیین خود نگذریم
Чу бишунид шоҳи он забон оварӣ
چو بشنید شاه آن زبانآوری
Забун шуд забонаш дар он доварӣ
زبون شد زبانش در آن داوری
Ҳақиқат шуд ӯро ки бо он гуруҳ
حقیقت شد او را که با آن گروه
Насиҳат намӯдан надорад шиква
نصیحت نمودن ندارد شکوه
Ба фарзонаи он қиссаро гуфт боз
به فرزانه آن قصه را گفت باز
Ваз ӯ чорае хости он чораи соз
وز او چارهای خواست آن چاره ساز
Ки ин хубрӯёни занҷири мӯӣ
که این خوبرویان زنجیر موی
Дареғаст каз кас напушанд рӯй
دریغ است کز کس نپوشند روی
Ваболаст аз ин чашми бегона ро
وبال است از این چشم ِ بیگانه را
Чу аз дидани шамъи парвона ро
چو از دیدن شمع پروانه را
Чаҳ созем то нарм хуӣ кунанд ?
چه سازیم تا نرمخویی کنند؟
зи бегонаи пӯшида рӯе кунанд ?
ز بیگانه پوشیده رویی کنند؟
Чунин дод посухи фаросати шинос
چنین داد پاسخ فراست شناس
Ки фармони шаҳропазирам сипос
که فرمان شه را پذیرم سپاس
Тилисмии барангезам аз нофи дашт
طلسمی برانگیزم از ناف دشت
Ки афсонаи созанд азон саргузашт
که افسانه سازند ازان سرگذشت
Ҳар он зан ки дар рӯй ӯ бингарад
هر آن زن که در روی او بنگرد
Биҷуз рӯй пӯшида зу нагзарад
بجز روی پوشیده زو نگذرد
Ба шартӣ ки шоҳи орад онҷо нишаст
به شرطی که شاه آرد آنجا نشست
Взў ҳар чаҳ дар хоҳам орад ба даст
وزو هر چه در خواهم آرد به دست
Шаҳ аз неку бад ҳар чаҳ фарзонаи хост
شه از نیک و بد هر چه فرزانه خواست
Ба зӯр ва ба зари як ба як кард рост
به زور و به زر یک به یک کرد راست
Ҷаҳондидаи доно ба неки ахтарӣ
جهاندیدهٔ دانا به نیک اختری
Даромад ба тадбири санъат гарӣ
درآمد به تدبیر صنعت گری
Нави ойини арӯсӣ дар он ҷилваи гоҳ
نو آیین عروسی در آن جلوهگاه
Бророст аз хораи сангии сиёҳ
برآراست از خاره سنگی سیاه
Бирав чодар аз рухоми сифед
برو چادری از رخام سفید
Чу барги саман бар сари машки бед
چو برگ سمن بر سر مشک بید
Ҳар он зан ки дидӣ дар озарми ӯй
هرآنزن که دیدی در آزرم اوی
Шудӣ рӯй пӯшида аз шарми ӯй
شدی روی پوشیده از شرم اوی
Дароварда аз шарми чодар ба рӯй
درآورده از شرم چادر به روی
Ниҳон карда рухсору пӯшидаи мӯӣ
نهان کرده رخسار و پوشیده موی
Аз он рӯзи хФчоқи рухсораи баст
از آن روز خفچاق رخساره بست
Ки суратгари он нақш бар хораи баст
که صورتگر آن نقش بر خاره بست
Нигорандаро гуфт шаҳ кин нигор
نگارنده را گفت شه کاین نگار
Дар ин санги дили қавм чун кард кор ? !
در این سنگدل قوم چون کرد کار؟!
Ки фармони моро надоранд гӯш
که فرمان ما را ندارند گوش
Дар ин санги бенанд ва ёбанд ҳуш ?
در این سنگ بینند و یابند هوش؟
Хабар дод донои бедори бахт
خبر داد دانای بیدار بخت
Ки хФчоқро дил чу сангаст сахт
که خفچاق را دل چو سنگ است سخت
Ба бар гарчи сӣманд , сангин диланд
به بَر گرچه سیمند، سنگیندلند
Ба сангини дилони зин сабаб моиланд
به سنگیندلان زین سبب مایلند
Бад-ӣни санг чун бугзарад рахташон
بدین سنگ چون بگذرد رختشان
Аз ӯ нарм гардад дили сахташон
از او نرم گردد دل سختشان
Ки рӯеи бад-ӣни сахтӣ аз хораи санг
که رویی بدین سختی از خاره سنگ
Чу худро ҳамеи пӯшад аз ному нанг
چو خود را همیپوشد از نام و ننگ
Раво бошад ар мо бапушем рӯй
روا باشد ار ما بپوشیم روی
зи бедоди бегонау шарми шӯй
ز بیداد بیگانه و شرم شوی
Дигар нисбатӣ ки осмонии сети он
دگر نسبتی کهآسمانیست آن
Нагӯям ки рамзӣ наоне сети он
نگویم که رمزی نهانیست آن
Ба помрдии ин тилисми баланд
به پامردی این طلسم بلند
Бар он рӯйҳо баста шуд рӯй банд
بر آن رویها بستهشد رویبند
Ҳануз он тилисми барангехта
هنوز آن طلسم ِ برانگیخته
Дар он дашти мондаи сети норехта
در آن دشت ماندهست ناریخته
Яке беша дар гардиш аз чӯбаи тир
یکی بیشه در گردش از چوبهٔ تیر
Чу бошад гё бар лаби обгир
چو باشد گیا بر لب آبگیر
зпурҳои тири уқоби афканаш
ز پرهای تیر عقاب افکنش
Уқобон фузунанд пиромнш
عقابان فزونند پیرامنش
Ҳамаи хайли қФчоқ конҷо расанд
همه خیل قفچاق کانجا رسند
Ду то пеши он нақш якто расанд
دوتا پیش آن نقش یکتا رسند
зи раҳгар пиёда расадгар савор
ز ره گر پیاده رسد گر سوار
Парастиш кунандаш парастандаи вор
پرستش کنندش پرستندهوار
Саворӣ ки ронад фарси пеш ӯ
سواری که راند فرس پیش او
Наад тирӣ аз ҷаъба дар кеш ӯ
نهد تیری از جعبه در کیش او
Шабоне ки онҷои расонади гила
شبانی که آنجا رساند گله
Кунад пеш ӯ гӯсфандии яла
کند پیش او گوسفندی یله
Уқобон даройанд аз авҷи баланд
عقابان درآیند از اوج بلند
Намонанд як мӯӣ аз он гӯсфанд
نمانند یک موی از آن گوسفند
зи бими уқобони пӯлоди чанг
ز بیم عقابان پولاد چنگ
Нагардад касе гирди он хораи санг
نگردد کسی گرد آن خاره سنگ
Санами байн ки он нақш пардоз кард
صنم بین که آن نقشپرداز کرد
Ки гоҳе гиреҳи басту гуҳ боз кард
که گاهی گره بست و گه باز کرد