Биёи соқии он хоки зулмоти ранг

بیا ساقی آن خاک ظلمات رنگ

Биҷавӣ ва биор оби ҳайвон ба чанг

بجوی و بیار آب حیوان به چنگ

Бидон оби равшан назар кун маро

بدان آب روشن نظر کن مرا

Вазин зиндагии зинда тар кун маро

وزین زندگی زنده‌تر کن مرا

Дарин фасли фаррухи зи нав то куҳан

درین فصل فرخ ز نو تا کهن

зи таърих деҳқон сароем сухан

ز تاریخ دهقان سرایم سخن

Гзорндаҳи деҳқони чунин дрнўшт

گزارنده دهقان چنین درنوشت

Ки аввали шаби азмоаҳи ардии биҳишт

که اول شب ازماه اردی بهشت

Сикандар ба торикӣ оварад рой

سکندر به تاریکی آورد رای

Ки хотири з торикӣ ояд биҷой

که خاطر ز تاریکی آید بجای

Набинӣ казин қуфли заррини калид

نبینی کزین قفل زرین کلید

Ба торикии оранди ҷавҳари падед

به تاریکی آرند جوهر پدید

Касе коб ҳайвон кунад ҷои хеш

کسی کاب حیوان کند جای خویش

Сазадгар ҳиҷобии براردи зи пеш

سزد گر حجابی برآرد ز پیش

Ншинндаҳи ҳавзаи обгир

نشینندهٔ حوضهٔ آبگیر

зи нилӣ ҳиҷобӣ надорад гзир

ز نیلی حجابی ندارد گزیر

Сикандар чу оҳанг зулмот кард

سکندر چو آهنگ ظلمات کرد

Аноят ба тарк муҳимот кард

عنایت به ترک مهمات کرد

Аннан кард сӯии сиёҳии раҳо

عنان کرد سوی سیاهی رها

Ниҳон шуд чу ма дар дами аждаҳо

نهان شد چو مه در دم اژدها

Чунон дод фармон дар он роҳи нав

چنان داد فرمان در آن راه نو

Ки Хизри паямбар буд пешрав

که خضر پیمبر بود پیشرو

Шитобандаи хингӣ ки дар зер дошт

شتابنده خنگی که در زیر داشت

Бадв дод кӯи Зуҳра шер дошт

بدو داد کو زهره شیر داشت

Бидон то бидон трктозӣ кунад

بدان تا بدان ترکتازی کند

Сӯии оби хури чора созӣ кунад

سوی آب‌خور چاره سازی کند

Яке гавҳараш дод кандар муғок

یکی گوهرش داد کاندر مغاک

Ба об озмудан шудӣ тобнок

به آب آزمودن شدی تابناک

Бадв гуфт кин роҳро пеш ва пас

بدو گفت کاین راه را پیش و پس

Туе пеш рӯ нест пеш аз ту кас

تویی پیش‌رو نیست پیش از تو کس

Ҷарида ба ҳрсў Аннан тоз кун

جریده به هرسو عنان تاز کن

Ба ҳушёри мағзии назар боз кун

به هشیار مغزی نظر باز کن

Куҷои оби ҳайвони براردи фурӯғ

کجا آب حیوان برآرد فروغ

Ки рухшанда гавҳар нагӯяд дурӯғ

که رخشنده گوهر نگوید دروغ

Бихӯр чун ту хӯрдӣ ба неки ахтарӣ

بخور چون تو خوردی به نیک اختری

Нишони даҳ маро то зи ман брхўрӣ

نشان ده مرا تا ز من برخوری

Ба фармон ӯ Хизри хзрои хиром

به فرمان او خضر خضرا خرام

Ба оҳанги пешинаи бардошти гом

به آهنگ پیشینه برداشت گام

зи ҳанҷори лашгар ба як сӯ фитод

ز هنجار لشگر به یک سو فتاد

Назарҳо ба ҳиммати з ҳар сӯи кушод

نظرها به همت ز هر سو گشاد

Чу бисёр ҷусти обро дар наҳуфт

چو بسیار جست آب را در نهفت

намешуд лаби ташна бо оби ҷуфт

نمی شد لب تشنه با آب جفت

Фурӯзандаи гавҳари з дасташ битофт

فروزنده گوهر ز دستش بتافت

Фурӯ дид Хизри ончӣ меҷуст ёфт

فرو دید خضر آنچه می جست یافت

Падед омад он чашмаи сими ранг

پدید آمد آن چشمهٔ سیم رنگ

Чу симӣ ки полоид аз нофи санг

چو سیمی که پالاید از ناف سنگ

На чашма ки он зини сухани давр буд

نه چشمه که آن زین سخن دور بود

Вагар буд ҳам чашмаи нур буд

وگر بود هم چشمهٔ نور بود

Ситора чигуна буд субҳгоҳ

ستاره چگونه بود صبحگاه

Чунон буд агар субҳ бошад пагоҳ

چنان بود اگر صبح باشد پگاه

Ба шаби моҳи нокоста чун буд

به شب ماه ناکاسته چون بود

Чунон буд агар ма ба афзӯн буд

چنان بود اگر مه به افزون بود

з ҷунбиш набад як дами ороми гир

ز جنبش نبد یک دم آرام گیر

Чу симоб барадаст мафлуҷи пер

چو سیماب بردست مفلوج پیر

Надонам ки аз покии пайкараш

ندانم که از پاکی پیکرش

Чу монндгии созам аз ҷавҳараш

چو مانندگی سازم از جوهرش

Наёяд з ҳар ҷавҳари он нуру тоб

نیاید ز هر جوهر آن نور و تاب

Ҳам оташ тавон хонд яъне ҳам об

هم آتش توان خواند یعنی هم آب

Чу бо чашмаи Хизр ошноӣӣ гирифт

چو با چشمهٔ خضر آشنائی گرفت

Бадви чашм ӯ равшаноӣ гирифт

بدو چشم او روشنایی گرفت

Фурӯд омад ва ҷома барканд чуст

فرود آمد و جامه برکند چست

Сар ва тан бидон чашмаи поки шаст

سر و تن بدان چشمهٔ پاک شست

Взў хӯрд чндонкаҳ бар кор шуд

وزو خورد چندانکه بر کار شد

Ҳаёти абадро сазовор шуд

حیات ابد را سزاوار شد

Ҳамон хингро шаст ва сероб кард

همان خنگ را شست و سیراب کرد

Май ноб дар нуқра ноб кард

می ناب در نقرهٔ ناب کرد

Нишаст аз бар хинги саҳрои навард

نشست از بر خنگ صحرا نورد

Ҳаме дошт дида бидон об хӯрд

همی داشت دیده بدان آب خورد

Ки то чун шаҳ ояд ба Фрхнгӣ

که تا چون شه آید به فرخنگی

Бигӯед ки ҳони чашмаи зиндагӣ

بگوید که هان چشمهٔ زندگی

Чу дар чашмаи як чашм зад бингаред

چو در چشمه یک چشم زد بنگرید

Шуд он чашма аз чашм ӯ нопадид

شد آن چشمه از چشم او ناپدید

Бидонаст Хизр аз сари огаҳӣ

بدانست خضر از سر آگهی

Ки Искандар аз чашма монад тиҳӣ

که اسکندر از چشمه ماند تهی

зи маҳрӯмӣ ӯ на аз хашм ӯ

ز محرومی او نه از خشم او

Ниҳони гашт чун чашма аз чашм ӯ

نهان گشت چون چشمه از چشم او

Дар ин достони рӯмёни куҳан

در این داستان رومیان کهن

Ба навъе дигар гуфтаанд ин сухан

به نوعی دگر گفته‌اند این سخن

Ки Илёс бо Хизри ҳамроҳ буд

که الیاس با خضر همراه بود

Дар он чашмаи кӯ бар гузаргоҳ буд

در آن چشمه کو بر گذرگاه بود

Чўбои икдгри ҳам дуруд омаданд

چوبا یکدگر هم درود آمدند

Бидон оби чашма фурӯд омаданд

بدان آب چشمه فرود آمدند

Кушоданд суфра барон чашма сор

گشادند سفره بران چشمه سار

Ки чашма кунад хӯрдро хушгувор

که چشمه کند خورد را خوشگوار

Барон нони кӯи бўётр аз машк буд

بران نان کو بویاتر از مشک بود

Намак ёфта моҳеи хушк буд

نمک یافته ماهیی خشک بود

зи дасти яке зон ду фаррухи ҳам?ил

ز دست یکی زان دو فرخ همال

Дарафтоди моҳӣ дар оби зулол

درافتاد ماهی در آب زلال

Бсичндаҳ дар оби пирӯзаи ранг

بسیچنده در آب پیروزه رنگ

Бсичид то моҳии орад ба чанг

بسیچید تا ماهی آرد به چنگ

Чу моҳӣ ба чанг омадаш зинда буд

چو ماهی به چنگ آمدش زنده بود

Пажӯҳандаро фоли фархунда буд

پژوهنده را فال فرخنده بود

Бидонаст кони чашмаи ҷони фароӣ

بدانست کان چشمهٔ جان فرای

Ба об ҳаёт омадаш раҳнамоӣ

به آب حیات آمدش رهنمای

Бихӯрад оби ҳайвон ба фархундагӣ

بخورد آب حیوان به فرخندگی

Бақоӣ абад ёфт дар зиндагӣ

بقای ابد یافت در زندگی

Ҳамон ёри худро хабардор кард

همان یار خود را خبردار کرد

Ки ӯ низ хӯрд об азон об хӯрд

که او نیز خورد آب ازان آب خورد

Шигифтӣ нашуд коби ҳайвони гуҳар

شگفتی نشد کاب حیوان گهر

Кунад моҳии мурдаро ҷонвар

کند ماهی مرده را جانور

Шигифтӣ дар он моҳии мурда буд

شگفتی در آن ماهی مرده بود

Ки бар чашмаи зиндагӣ раҳ намӯд

که بر چشمهٔ زندگی ره نمود

зи моҳӣ ва он об гавҳар фишон

ز ماهی و آن آب گوهر فشان

Дигар дод таърихи тозии нишон

دگر داد تاریخ تازی نشان

Ки буд оби ҳайвон дигар ҷойгоҳ

که بود آب حیوان دگر جایگاه

Маҷусӣу рӯмӣ ғалат кард роҳ

مجوسی و رومی غلط کرد راه

Гар обӣаст равшан дар ин тираи хок

گر آبیست روشن در این تیره خاک

Ғалат кардани обхўрдш чаҳ бок

غلط کردن آبخوردش چه باک

Чу Илёсу Хизри об хур ёфтанд

چو الیاس و خضر آب‌خور یافتند

Аз он ташнагон рӯй бартофтанд

از آن تشنگان روی برتافتند

зи шодобии коми он саргузашт

ز شادابی کام آن سرگذشت

Яке шуд ба дарё яке шуд ба дашт

یکی شد به دریا یکی شد به دشت

зи як чашмаи руъё шудаи донаи шан

ز یک چشمه رویا شده دانه شان

Ду чашма шудаи Асияи хонаи шан

دو چشمه شده آسیا خانه شان

Сикандар ба умеди оби ҳаёт

سکندر به امید آب حیات

Ҳаме кард дар ранҷу сахтии сабот

همی کرد در رنج و سختی ثبات

Сари хешро сабзӣ аз чашмаи ҷуст

سر خویش را سبزی از چشمه جست

Ки серобтар сабзӣ аз чашма раст

که سیراب‌تر سبزی از چشمه رست

Чиҳил рӯз дар ҷустан чашма ронад

چهل روز در جستن چشمه راند

Бар ӯ соя нафиканд ва дар соя монад

بر او سایه نفکند و در سایه ماند

Магари караме дар дил танг дошт

مگر کرمیی در دل تنگ داشت

Ки бар чашмау соя оҳанг дошт

که بر چشمه و سایه آهنگ داشت

зи чашма на соя расад балки нур

ز چشمه نه سایه رسد بلکه نور

Вале кам буд чашма аз сояи давр

ولی کم بود چشمه از سایه دور

Агар чашма бо соя будӣ савоб

اگر چشمه با سایه بودی صواب

Куҷои соя бо чашмаи офтоб

کجا سایه با چشمهٔ آفتاب

Чу чашмаи з хуршед шуд хушгувор

چو چشمه ز خورشید شد خوشگوار

Чаро зирсоиаҳи шдони чашма сор

چرا زیرسایه شدآن چشمه سار

Балии чашмаро сояи беҳтари зи гирд

بلی چشمه را سایه بهتر ز گرد

Казон ҳаст шӯрида зин ҳаст сард

کزان هست شوریده زین هست سرد

Фурӯ монад хусрав дар он соигоаҳ

فرو ماند خسرو در آن سایگاه

Чу соя шудаи рӯз бар ваии сиёҳ

چو سایه شده روز بر وی سیاه

Ба умеди он коб ҳайвон хӯрд

به امید آن کاب حیوان خورد

Ки ҳар кас ки бинии ғам ҷон хӯрд

که هر کس که بینی غم جان خورد

Аз он раҳ ки ӯ умри пардози гашт

از آن ره که او عمر پرداز گشت

Чу навмед шуд оқибати бозгашт

چو نومید شد عاقبت بازگشت

Дар он ғам ки тадбир чун оварад

در آن غم که تدبیر چون آورد

Каз он сояи худро бурун оварад

کز آن سایه خود را برون آورد

Сурӯшӣ дар он роҳаш омад ба пеш

سروشی در آن راهش آمد به پیش

Бимолид бар даст ӯ дасти хеш

بمالید بر دست او دست خویش

Ҷаҳон гуфт яксар гирифтӣ тамом

جهان گفت یکسر گرفتی تمام

Нӣии сайри мағз аз ҳавасҳои хом

نئی سیر مغز از هوسهای خام

Бадв дод сангӣ кам аз як пашиз

بدو داد سنگی کم از یک پشیز

Ки ин сгарои дор бо худ азиз

که این سنگرا دار با خود عزیز

Дар он кӯш аз ин хонаи санги баст

در آن کوش از این خانهٔ سنگ بست

Ки ҳамсанги ин сангии ореи бадаст

که همسنگ این سنگی آری بدست

Ҳамоно каз ошӯби чандини ҳавас

همانا کز آشوب چندین هوس

Ба ҳам санг ӯ сайри гардӣу бас

به هم سنگ او سیر گردی و بس

Ситади санги азуи шаҳриёри ҷаҳон

ستد سنگ ازو شهریار جهان

Супоранда санг аз ӯ шуд ниҳон

سپارندهٔ سنگ از او شد نهان

Шитобанда мешуд дар он тирагӣ

شتابنده می شد در آن تیرگی

Хатар дар дил ва дар назари хирагӣ

خطر در دل و در نظر خیرگی

Яке ҳотиф аз гӯша овоз дод

یکی هاتف از گوشه آواز داد

Ки рӯзӣ ба ҳар каси хаттӣ боз дод

که روزی به هر کس خطی باز داد

Сикандар ки ҷусти об ҳайвон надид

سکندر که جست آب حیوان ندید

Наҷуста ба Хизри об ҳайвон расед

نجسته به خضر آب حیوان رسید

Сикандар ба торикии оради шитоб

سکندر به تاریکی آرد شتاب

Раҳи равшанӣ Хизр ёбад бар аб

ره روشنی خضر یابد بر اب

Ба ҳалвои пазии сад кас оташ кунад

به حلوا پزی صد کس آتش کند

Ба ҳалвои даҳонро яке хуш кунад

به حلوا دهان را یکی خوش کند

Дигар ҳотифӣ гуфт к-эии аҳли рӯм

دگر هاتفی گفت کای اهل روم

Фурӯзанда Ригӣаст ин реги бум

فروزنده ریگیست این ریگ بوم

Пушаймон шавад ҳар ки бурдораш

پشیمان شود هر که بردارش

Пушаймонтар онкас ки бигузорадаш

پشیمان‌تر آنکس که بگذاردش

Азон ҳар каси афканд дар рахти хеш

ازان هر کس افکند در رخت خویش

Ба андозаи толеъу бахти хеш

به اندازهٔ طالع و بخت خویش

Шигифтӣ басӣ дид шаҳ дар наҳуфт

شگفتی بسی دید شه در نهفت

Ки натавон азон даҳ яке боз гуфт

که نتوان ازان ده یکی باز گفت

Ҳадиси сроФилу овои сувар

حدیث سرافیل و آوای صور

Нагуфтам ки даҳ мешуд аз роҳи давр

نگفتم که ده میشد از راه دور

Чу гӯяндаи дигари он кони кушод

چو گوینده دیگر آن کان گشاد

Асосӣ дигар бора натавон ниҳод

اساسی دگر باره نتوان نهاد

Чу бо чашмаи шаҳ ошноӣӣ наёфт

چو با چشمه شه آشنائی نیافت

Сӯии чашмаи равшанои шитофт

سوی چشمهٔ روشنایی شتافت

Сипаҳ низ бар ҳукми фармони шоҳ

سپه نیز بر حکم فرمان شاه

Ба боз омадан барграфтанд роҳ

به باز آمدن برگرفتند راه

Ҳамон пўиаҳ дар роҳи нӯшад ки буд

همان پویه در راه نوشد که بود

Ҳамон Модён пешрав шуд ки буд

همان مادیان پیشرو شد که بود

Чиҳил рӯзи дигар чу рафт аз шумор

چهل روز دیگر چو رفت از شمار

Падед омад он тирагиро канор

پدید آمد آن تیرگی را کنار

Бурун омад аз зери абри офтоб

برون آمد از زیر ابر آفتاب

з бе обии андоми хусрав дар об

ز بی آبی اندام خسرو در آب

Давид аз пас ончӣ рӯзӣ набӯд

دوید از پس آنچه روزی نبود

Чу рӯзӣ набошад давидан чаҳ суд

چو روزی نباشد دویدن چه سود

Ба дунболи рӯзӣ чаҳ бояд давид

به دنبال روزی چه باید دوید

Ту биншин ки худ рӯзӣ ояд падед

تو بنشین که خود روزی آید پدید

Яке тухми корди яке бадрӯд

یکی تخم کارد یکی بدرود

Ҳумоюн касе кин сухан башнавад

همایون کسی کاین سخن بشنود

Нишоед ҳамаи куштан аз баҳри хеш

نشاید همه کشتن از بهر خویش

Ки рӯзии хўроннд аз андоза беш

که روزی خورانند از اندازه بیش

зи боғӣ ки пешинагон коштанд

ز باغی که پیشینگان کاشتند

Пас ояндагон мива бардоштанд

پس آیندگان میوه برداشتند

Чу кушта шуд аз баҳри мо чанд чиз

چو کشته شد از بهر ما چند چیز

зи баҳри касон мо бакорем низ

ز بهر کسان ما بکاریم نیز

Чу дар кишту кор ҷаҳон бингарем

چو در کشت و کار جهان بنگریم

Ҳамаи даҳ кишоварз якдигарем

همه ده کشاورز یکدیگریم