Биёи соқӣ аз сари бунаи хоб ро
بیا ساقی از سر بنه خواب را
Май ноби даҳ ошиқи ноб ро
می ناب ده عاشق ناب را
Меӣ ков чу оби зулоли омадаи сет
میی کاو چو آب زلال آمدهست
Ба ҳар чори мазҳаби ҳалоли омадаи сет
به هر چار مذهب حلال آمدهست
Дило то бузургӣ наёрӣ ба даст
دلا تا بزرگی نیاری به دست
Ба ҷой бузургон нишоед нишаст
به جای بزرگان نشاید نشست
Бузургят бояд дар ин дастрас
بزرگیت باید در این دسترس
Ба ёди бузургони баровари нафас
به یاد بزرگان برآور نفس
Сухан то напурсанд лаби бастаи дор
سخن تا نپرسند لب بسته دار
Гуҳар нашиканӣ тешаи оҳистаи дор
گهر نشکنی تیشه آهسته دار
Напурсида ҳар кови сухан ёд кард
نپرسیده هر کاو سخن یاد کرد
Ҳама гуфта хешро бод кард
همه گفته خویش را باد کرد
Ба бедида натавон намӯдани чароғ
به بیدیده نتوان نمودن چراغ
Ки ҷузи дидаро дил нахоҳад ба боғ
که جز دیده را دل نخواهد به باغ
Сухани гуфтан онгаҳ буд сӯдманд
سخن گفتن آنگه بود سودمند
Каз он гуфтан овоза гардад баланд
کز آن گفتن آوازه گردد بلند
Чу дар хӯрд гӯянда ноед ҷавоб
چو درخورد گوینده ناید جواب
Сухани ёва кардан набошад савоб
سخن یاوه کردن نباشد صواب
Даҳанро ба мсмор бар духтан
دهن را به مسمار بر دوختن
Ба аз гуфтан ва гуфтаро сӯхтан
به از گفتن و گفته را سوختن
Чаҳ мегӯям эй нониўшндаҳи мард ?
چه میگویم ای نانیوشنده مرد؟
Турои гӯш бар қиссаи хоб ва хӯрд
ترا گوش بر قصهٔ خواب و خورد
Чаҳ доне ки ман худ чаҳ фан май занам ?
چه دانی که من خود چه فن میزنم؟
Дуҳул бар дар хештан май занам
دهل بر در خویشتن میزنم
Матоъи гарон моя дорам басӣ
متاع گرانمایه دارم بسی
Наёрам бурун то нахоҳад касе
نیارم برون، تا نخواهد کسی
Харидор дар чун садаф дида дӯхт
خریدار دُر چون صدف دیده دوخت
Бад-ӣни косдӣ дар нишоед фурухт
بدین کاسدی دُر نشاید فروخت
Маро бо чунин гавҳарии арҷманд
مرا با چنین گوهری ارجمند
Ҳаме ҳоҷат ояд ба гавҳари писанд
همی حاجت آید به گوهرپسند
Ниўшндаҳ Эй хоҳам аз рӯзгор
نیوشندهای خواهم از روزگار
Ки гӯям бадви рози омӯзгор
که گویم بدو راز آموزگار
Биковам ба алмос ӯ кони хеш
بکاوم به الماس او کان خویش
Кунам баста дар ҷон ӯ ҷони хеш
کنم بسته در جان او جان خویش
Замонаи чунин пешаҳо пар диҳад
زمانه چنین پیشهها پر دهد
Яке дар сетанд яке дар диҳад
یکی دُر ستاند یکی دُر دهد
Дилии кӯ ки бе ҷони харошӣ буд ?
دلی کو که بی جانخراشی بوَد؟
Камандӣ ки бедавр бошӣ буд ?
کمندی که بی دورباشی بود؟
Магари мор бар ганҷ аз он рӯ нишаст
مگر مار بر گنج از آن رو نشست
Ки то ройгон муҳра ноед ба даст
که تا رایگان مهره ناید به دست
Агар нахл хурмо набошад баланд
اگر نخل خرما نباشد بلند
зи тороҷ ҳар Тифл ёбад газанд
ز تاراج هر طفل یابد گزند
Ба шаҳнаи тавон поси раҳи доштан
به شحنه توان پاس ره داشتن
Ба хокистари оташи нигаҳи доштан
به خاکستر آتش نگه داشتن
Азин хуии хуши кови сиришт ман аст
ازین خوی خوش کاو سرشت من است
Басии рахна дар кору кишт ман аст
بسی رخنه در کار و کشت من است
Дигар раҳравон кин камар баста анд
دگر رهروان کاین کمر بستهاند
Ба хуии бад аз раҳзанон руста анд
به خوی بد از رهزنان رَستهاند
Бидон то гурезанд Тифлони роҳ
بدان تا گریزند طفلان راه
Чу зангӣ чаро гашт бояд сиёҳ
چو زنگی چرا گشت باید سیاه
Ба роҳӣ ки хоҳам шудани рахти каш
به راهی که خواهم شدن رختکَش
Раҳ оварад ман бас буд хуии хуш
رهآورد من بس بوَد خوی خَوش
Ба хуии хуши омўдаҳ ба гавҳарам
به خوی خوش آموده بِه گوهرم
Бад-ӣн зистам ҳам бад-ӣн бигузарам
بدین زیستم، هم بدین بگذرم
Чу аз баҳр ҳар каси дарӣ сифтании сет
چو از بهر هر کس دری سفتنیست
Сурӯдии ҳам аз баҳри худ гуфтании сет
سرودی هم از بهر خود گفتنیست
зи чандини сухани гӯи сухани ёди дор
ز چندین سخنگو سخن یاد دار
Суханро манам дар ҷаҳони ёдгор
سخن را منم در جهان یادگار
Сухан чун гирифт истиқомат ба ман
سخن چون گرفت استقامت به من
Қиёмат кунад то қиёмат ба ман
قیامت کند تا قیامت به من
Манам срўпирои боғи сухан
منم سَروْپیرای باغ سخُن
Ба хизмати миёни баста чун сарви бен
به خدمت میانبسته چون سروبُن
Фалаки вори давр аз фусӯси ҳама
فلکوار دور از فسوس همه
Саромад , вале пои бӯси ҳама
سرآمد، ولی پایبوس همه
Чу брҷис дар ҷанг ҳар бадгумон
چو برجیس در جنگ هر بدگمان
Камон дорам ва барнадорам камон
کمان دارم و برندارم کمان
Чу Зуҳраи дирам дар тарозуи нуҳум
چو زُهره درم در ترازو نهم
Вале чун даҳум бе тарозуи даҳум
ولی چون دهم بیترازو دهم
Нахандам бар андӯҳи каси барқи вор
نخندم بر اندوه کس برقوار
Ки аз барқи ман дар ман уфтад шарор
که از برق من در من افتد شرار
Ба ҳар хор чун гули сало ӣӣ занам
به هر خار چون گل صلایی زنم
Ба ҳар захм чун неи навоеи занам
به هر زخم چون نی نوایی زنم
Магар коташаст ин дили сӯхта
مگر کاتش است این دل سوخته
Ки аз хор хӯрдан шуд афрӯхта
که از خار خوردن شد افروخته
Чу дарё шавам душмании айби шӯй
چو دریا شوَم دشمنی عیبشوی
На чун оинаи дӯстии айби гӯй
نه چون آینه دوستی عیبگوی
Ба хоҳанда он бахшам аз молу ганҷ
به خواهنده آن بخشم از مال و گنج
Ки аз боз додан ниёем ба ранҷ
که از باز دادن نیایم به رنج
Намоями ҷӯу гандуми орм ба ҷой
نمایم جو و گندم آرم به جای
На чун ҷӯи фурӯашон гандум намой
نه چون جوفروشانِ گندمنمای
Пасу пеш чун офтобами яке сет
پس و پیش چون آفتابم یکیست
Фурӯғами фаровони фиреби андакии сет
فروغم فراوان، فریب اندکیست
Пас ҳеҷ пуштӣ чунон нагузарам
پسِ هیچ پشتی چنان نگذرم
Ки дар пеши рӯйиши хиҷолат барам
که در پیش رویش خجالت برم
зи бдгўӣ бад гуфта пинҳон кунам
ز بدگوی بد گفته پنهان کنم
Ба подоши некаш пушаймон кунам
به پاداش نیکش پشیمان کنم
Нагӯям бидонадяшро низ бад
نگویم بداندیش را نیز بد
Казон гуфта бошам бидонадяши худ
کزان گفته باشم بداندیش خَود
Бад-ӣни некии орандам аз дашт ва равад
بدین نیکی آرندم از دشت و رود
зи некон ва аз никномони дуруд
ز نیکان و از نیکنامان درود
Вазин ҳол агар низ гардон шавам
وزین حال اگر نیز گردان شوم
Зёртгаҳи нек мардон шавам
زیارتگه نیکمردان شوم
Шавам бар дирами рези худ дирафшон
شوم بر درمریز خود دُرفشان
Кунам саркашӣ лек бо саракашон
کنم سرکشی لیک با سرکشان
з бе олатии вонмондм ба кунҷ
ز بی آلتی وانماندم به کنج
Ҷаҳони бод ва аз боди тарсади туранҷ
جهان باد و از باد ترسد ترنج
зи шоҳони гетӣ дар ин ғори жарф
ز شاهان گیتی در این غار ژرف
Киро буд чун ман ҳарифии шигарф ?
که را بود چون من حریفی شگرف؟
Ки дидаи сет бар ҳеҷ рангини гулӣ
که دیدهست بر هیچ رنگین گُلی
зи ман олии овозатар булбулӣ ?
ز من عالی آوازهتر بلبلی؟
Ба ҳар донишии дафтари ороста
به هر دانشی دفتر آراسته
Ба ҳар нуктае хомае хоста
به هر نکتهای خامهای خواسته
Пазируфта аз ҳар фаннии равшанӣ
پذیرفته از هر فنی روشنی
Ҷудогона дар ҳар фаннии як фаннӣ
جداگانه در هر فنی یکفنی
Шукр донам аз ҳар лаб ангехтан
شکر دانم از هر لب انگیختن
Гулобии з ҳар дидае рехтан
گلابی ز هر دیدهای ریختن
Касеро ки дар гиряи орм чу об
کسی را که در گریه آرم چو آب
Бхндонмши боз чун офтоб
بخندانمش باز چون آفتاب
Ба дастам дар аз давлати хуши Аннан
به دستم در از دولت خوشعنان
Тбрзд чунин шуд тбрхўни чунон
طبرزد چنین شد طبرخون چنان
Тавонам дар зуҳд бар духтан
توانم درِ زهد بردوختن
Ба базм омадани маҷлис афрӯхтан
به بزم آمدن مجلس افروختن
Валикини дарахти ман аз гӯша раст
ولیکن درخت من از گوشه رُست
зи ҷо гар биҷунбад , шавад бехи суст
ز جا گر بجنبد، شود بیخسُست
Чиҳила чиҳил гашту хилвати ҳазор
چهله چهل گشت و خلوت هزار
Ба базм омадан давр бошад зи кор
به بزم آمدن دور باشد ز کار
Ба ҳангоми сайли ошкоро шудан
به هنگام سیل آشکارا شدن
Нишоед зи рай то Бухоро шудан
نشاید ز ری تا بخارا شدن
Ҳамон ба ки бо ин чунин боди сахт
همان به که با این چنین باد سخت
Буруни новарам чун гул аз гӯшаи рахт
برون ناورم چون گل از گوشه رخت
Ба худ кам шавам халқро раҳнамоӣ
به خود کم شوم خلق را رهنمای
Ҳумоюни з кам дидан омад ҳамЭй
همایون ز کم دیدن آمد همای
Серуми печад аз хуфтан ва тохтан
سرم پیچد از خفتن و تاختن
Надонам ҷузи ин чорае сохтан
ندانم جز این چارهای ساختن
Гуҳ аз ҳар сухан бар тарошами гулӣ
گه از هر سخن بر تراشم گُلی
Бар он гули занами нола чун булбулӣ
بر آن گل زنم ناله چون بلبلی
Агар ба зи худ гулбунӣ дидамӣ
اگر بِه ز خود گلبنی دیدمی
Гули сурх ё зарди азуи чидмӣ
گل سرخ یا زرد ازو چیدمی
Чу аз рон худ хӯрд бояд кабоб
چو از ران خود خورد باید کباب
Чаҳ гирдам ба дарюза чун офтоб ?
چه گردم به دریوزه چون آفتاب؟
Нишинам чу симурғ дар гӯша Эй
نشینم چو سیمرغ در گوشهای
Даҳуми гӯшро аз даҳани тӯша Эй
دهم گوش را از دهن توشهای
Малолат гирифт аз ман айём ро
ملالت گرفت از من ایام را
Ба кунҷи Ирами барадами ором ро
به کنجِ ارم بردم آرام را
Дар хонаро чун сипеҳри баланд
درِ خانه را چون سپهر بلند
Задам бар ҷаҳони қуфл ва бар халқи банд
زدم بر جهان قفل و بر خلق بند
Надонам ки давр аз чаҳ сон ме равад
ندانم که دور از چهسان میرود
Чаҳ нек ва чаҳ бад дар ҷаҳон ме равад
چه نیک و چه بد در جهان میرود
Яке мурдаи шахсам ба мардии равон
یکی مردهشخصم به مردی روان
На аз корвонӣ ва дар корвон
نه از کاروانی و در کاروان
Ба сад ранҷи дили як нафас май занам
به صد رنج دل یک نفس میزنم
Бидон то нхсбми ҷарас май занам
بدان تا نخسبم جرس میزنم
Надонам касе ков ба ҷон ва ба тан
ندانم کسی کاو به جان و به تن
Мурод ва стар дорад аз хештан
مراد و ستر دارد از خویشتن
зи меҳри касон рӯй бартофтам
ز مهر کسان روی برتافتم
Каси хеши ҳам хешро ёфтам
کسِ خویش هم خویش را یافتم
Бар ошиқони нек агар бад шавам
بر عاشقان نیک اگر بد شوم
Ҳамон ба ки маъшӯқи худ худ шавам
همان به که معشوق خود خود شوم
Гарм нест рӯзии зи меҳри касон
گرم نیست روزی ز مهر کسان
Хдоисти раззоқу рӯзии расон
خدایست رزاق و روزیرسان
Дар ҳоҷат аз халқ барбаста ба
در حاجت از خلق بربسته به
зи дарбонеи одамии руста ба
ز دربانی آدمی رسته به
Маро кошкӣ будӣ он дастрас
مرا کاشکی بودی آن دسترس
Ки нгзормии ҳоҷати кас ба кас
که نگذارمی حاجت کس به کس
Дар ин мндли хокӣ аз бими хӯн
در این مَندلِ خاکی از بیم خون
Наёрам сар овардан аз хати бурун
نیارم سر آوردن از خط برون
Бад-ӣни ҳолу мндл касе чун буд ?
بدین حال و مندل کسی چون بوَد؟
Ки зиндонии мндли хӯн буд ?
که زندانیِ مندلِ خون بود؟
Дар халқро гул брондўдаҳ ам
در خلق را گل براندودهام
Дарин дар бад-ӣни давлат осӯда ам
درین در بدین دولت آسودهام
Чиҳил рӯзи худро гирифтам зимом
چهل روز خود را گرفتم زمام
Кодим аз чиҳил рӯз гардад тамом
کادیم از چهل روز گردد تمام
Чу дар чор болаш надидам диранг
چو در چار بالش ندیدم درنگ
Нишастам дар ин чори девори танг
نشستم در این چار دیوار تنگ
з ҳар ҷӯ ки андохтам дар хрос
ز هر جو که انداختم در خَراس
Дарӣ боз додам ба ҷавҳари шинос
دُری باز دادم به جوهرشناس
Ҳазор офарин бар сухани парварӣ
هزار آفرین بر سخنپروری
Ки бар созад аз ҳар ҷӯии ҷавҳарӣ
که بر سازد از هر جُوی جوهری
Тару хушкии ашку рухсори ман
تر و خشکی اشک و رخسار من
Ба кҳгли брондўди девори ман
به کهگل براندود دیوار من
Тани ӣнҷо ба пасти ҷӯин сохтан
تن اینجا به پَست ِجوین ساختن
Дили онҷо ба ганҷинаи пардохтан
دل آنجا به گنجینه پرداختن
Ба бозии набардами ҷаҳонро ба сар
به بازی نبردم جهان را به سر
Ки шуғлӣ дигар буд ҷузи хобу хур
که شغلی دگر بود جز خواب و خَور
НхФтми шабии шод бар бистарӣ
نخفتم شبی شاد بر بستری
Ки нгшодми он шаби зи дониши дарӣ
که نگشادم آن شب ز دانش دری
Замирам на зан , балки оташ зан аст
ضمیرم نه زن، بلکه آتشزن است
Ки Марями сифати бикр обистан аст
که مریمصفت بکرِ آبستن است
Тақозои он шӯй чун оядаш ?
تقاضای آن شوی چون آیدش؟
Ки аз сангу оҳан бурун оядаш
که از سنگ و آهن برون آیدش
Бад-ӣни дили фиребии суханҳои бикр
بدین دلفریبی سخنهای بکر
Ба сахтии тавон зодан аз роҳи фикр
به سختی توان زادن از راه فکر
Сухани гуфтани бикри ҷон сифтан аст
سخن گفتنِ بکر جان سفتن است
На ҳар каси сазои сухан гуфтан аст
نه هر کس سزای سخن گفتن است
Ба дарии суфолинаи суфтаи гир
به دُری سفالینهٔ سفته گیر
Сурӯдӣ ба гармоба дар гуфта гир
سرودی به گرمابه در گفته گیر
Биандеш аз он даштҳои фарох
بیندیش از آن دشتهای فراخ
Каз овоз гардад гулӯи шохи шох
کز آواز گردد گلو شاخ شاخ
Чу бар сиккаи шоҳи зар май занӣ
چو بر سکه شاه زر میزنی
Чунон зан кигар бишиканад нашиканӣ
چنان زن که گر بشکند نشکنی
Ҷуҳудии мисиро зарандуд кард
جهودی مسی را زراندود کرد
Дукон ғортидн бидон суд кард
دکان غارتیدن بدان سود کرد
На анҷӣр шуд ном ҳар мива Эй
نه انجیر شد نام هر میوهای
На мисли збидаҳи сет ҳар бева Эй
نه مثل زُبیدهست هر بیوهای
Ду ҳиндӯ барояд зи Ҳиндӯстон
دو هندو برآید ز هندوستان
Яке дузд бошад дигар посбон
یکی دزد باشد دگر پاسبان
Ман аз оби ин нуқраи тобнок
من از آب این نقرهٔ تابناک
Фурӯи шастами олӯдагиҳои хок
فرو شستم آلودگیهای خاک
Азин пайкар онгаҳ гушойам паранд
ازین پیکر آنگه گشایم پرند
Ки бошад расида чу нахли баланд
که باشد رسیده چو نخل بلند
Чу дар миваи норасидаи рисӣ
چو در میوهٔ نارسیده رسی
Бҷнбониш , норасида касе
بجنبانیش، نارسیدهکسی
Кунад сӯқӣ эй себро хонаи рас
کند سوقیای سیب را خانهرس
Вале хуш наёяд ба дандони кас
ولی خوش نیاید به دندان کس
Шавад нарм аз афшурдани анҷӣри хом
شود نرم از افشردن انجیرِ خام
Вале чун хурӣ хӯн барояд зи ком
ولی چون خوری خون برآید ز کام
Шукуфа ки бега нахандад ба шох
شکوفه که بیگه نخندد به شاخ
Кунад миваро бар дарахтони фарох
کند میوه را بر درختان فراخ
Заминӣ ки дорад бару буми суст
زمینی که دارد بر و بوم سست
Асосӣ бирав баст натавон дуруст
اساسی بر او بست نتوان درست
Ба равнақи тавонам ман ин кор кард
به رونق توانم من این کار کرد
Ба беравнақӣ кор ноед зи мард
به بیرونقی کار ناید ز مرد
Чу дар дона бошад таманнои суд
چو در دانه باشد تمنای سود
Кдиўр дар ояд ба кишту дуруд
کدیور در آید به کشت و درود
Ғалла чун шавад косад ва кам баҳо
غله چون شود کاسد و کمبها
Кунад барзигари кор кардани раҳо
کند برزگر کار کردن رها
Тараннуми шиносони дастони нюаш
ترنمشناسانِ دستاننیوش
зи бонг мғнӣ гирифтанд гӯш
ز بانگ مغنی گرفتند گوش
Зарурат шуд ин шуғлро сохтан
ضرورت شد این شغل را ساختن
Чунин номаи нағзи пардохтан
چنین نامهٔ نغز پرداختن
Ки чун дар китобат шавад ҷои гир
که چون در کتابت شود جایگیر
Ниўшндаҳро зон буд ногузир
نیوشنده را زان بود ناگزیر
Ба нақшӣ ки назд калон нест хирад
به نقشی که نزد کلان نیست خرد
Намудем бад-ӣни достони дастбурд
نمودم بدین داستان دستبرد
Аз ин ошнорўитар достон
از این آشنارویتر داستان
Хнидаҳ наомад бар расатон
خنیده نیامد برِ راستان
Дигар номаҳоро ки ҷӯии нахуст
دگر نامهها را که جویی نخست
Ба ҷумҳӯр миллат набошад дуруст
به جمهور ملت نباشد درست
Набошад чунин номаи тазвири хез
نباشد چنین نامه تزویر خیز
набишта ба чандини қаламҳои тез
نبشته به چندین قلمهای تیز
Ба неруии нӯки чунин хома ҳо
به نیروی نوک چنین خامهها
Шараф дорад ин бар дигар нома ҳо
شرف دارد این بر دگر نامهها
Аз он хусравӣ май ки дар ҷом ӯст
از آن خسروی می که در جام اوست
Шарафи номаи хусравон ном ӯст
شرفنامهٔ خسروان نام اوست
Сухангӯии пешинаи донои Тӯс
سخنگوی پیشینه دانای طوس
Ки орост рӯй сухан чун арӯс
که آراست روی سخن چون عروس
Дар он номаи кони гавҳар суфта ронад
در آن نامه کان گوهر سفته راند
Басии гуфтаниҳои ногуфта монад
بسی گفتنیهای ناگفته ماند
Агар ҳар чаҳ бишунидӣ аз бостон
اگر هرچه بشنیدی از باستان
Бигуфтӣ , дароз омадӣ достон
بگفتی، دراز آمدی داستان
Нагуфт ончии рағбатпазир ш набӯд
نگفت آنچه رغبتپذیرش نبود
Ҳамон гуфт каз вай гзирш набӯд
همان گفت کز وی گزیرش نبود
Дигар аз паии дӯстон зула кард
دگر از پی دوستان زله کرد
Ки ҳалво ба танҳо ншоист хӯрд
که حلوا به تنها نشایست خَورد
Низомӣ ки дар ришта гавҳар кашид
نظامی که در رشته گوهر کشید
Қалами дидаҳоро қалами дркшид
قلمدیدهها را قلم درکشید
Ба носуфтаи дарӣ ки дар ганҷ ёфт
به ناسفته دُری که در گنج یافت
Тарозуии худро гҳрснҷ ёфт
ترازوی خود را گهرسنج یافت
Шарафи номаро фаррух овоза кард
شرفنامه را فرخآوازه کرد
Ҳадиси куҳанро бадв тоза кард
حدیث کهن را بدو تازه کرد