Биёи соқии он арғавонии шароб
بیا ساقی آن ارغوانی شراب
Ба ман даҳ ки то масти гирдами хароб
به من ده که تا مست گردم خراب
Магар зон харобии навоеи занам
مگر زان خرابی نوایی زنم
Хроботёнро салоеи занам
خراباتیان را صلایی زنم
Марои Хизри таълимгар буд дӯш
مرا خضر تعلیمگر بود دوش
Ба розӣ ки номади пазиро ӣ гӯш
به رازی که نامد پذیرای گوش
Ки эй ҷомагии хори тадбири ман
که ای جامگیخوار تدبیر من
зи ҷоми сухани чошнии гири ман
ز جامِ سخن چاشنیگیرِ من
Чу сӯсани сар аз бандагии тофта
چو سوسن سر از بندگی تافته
Нам аз чашма зиндагӣ ёфта
نم از چشمهٔ زندگی یافته
Шунидам ки дар номаи хусравон
شنیدم که در نامهٔ خسروان
Сухан ронад хоҳӣ чу оби равон
سخن راند خواهی چو آب روان
Машав нописандидаро пеши боз
مشو ناپسندیده را پیشباز
Ки дар парда каж насозанд соз
که در پردهٔ کژ نسازند ساز
Писандидагӣ кун ки бошӣ азиз
پسندیدگی کن که باشی عزیز
Псндидгонти писандида низ
پسندیدگانت پسندیده نیز
Фурӯи бурдани аждаҳо бе диранг
فرو بردن اژدها بیدرنگ
Бинбоштн дар даҳони наҳанг
بیَنباشتن در دهان نهنگ
Аз он хуш тар ояд ҷаҳони дида ро
از آن خوشتر آید جهاندیده را
Ки бинад ҳамеи нописандида ро
که بیند همی ناپسندیده را
магӯӣ ончии доноӣ пешина гуфт
مگوی آنچه دانای پیشینه گفت
Ки дар дар нишоед ду сӯрохи сифт
که در دُر نشاید دو سوراخ سفت
Магар дар гузарҳои андешаи гир
مگر در گذرهای اندیشهگیر
Ки аз бози гуфтан буд ногузир
که از باز گفتن بود ناگزیر
Дарин пеша чун пешвоӣ навай
درین پیشه چون پیشوای نوی
Куҳани пешагонро макун пайравӣ
کهن پیشگان را مکن پیروی
Чу неруии бикр озмоиит ҳаст
چو نیروی بکر آزماییت هست
Ба ҳар беваи худро мёлои даст
به هر بیوه خود را میالای دست
Махӯр ғам ба сайдӣ ки нокарда Эй
مخور غم به صیدی که ناکردهای
Ки ихнӣ буд ҳар чаҳ нохӯрда Эй
که یخنی بود هر چه ناخوردهای
Ба душворӣ ояд гуҳари сӯии санг
به دشواری آید گهر سوی سنگ
зи сангаши ту осон кӣ оре ба чанг ?
ز سنگش تو آسان کی آری به چنگ؟
Ҳамаи чиз ар бенгарӣ лухти лухт
همه چیز ار بنگری لخت لخت
Ба сахтӣ бурун ояд аз ҷои сахт
به سختی برون آید از جای سخت
Гуҳар ҷуст натавон ба осӯдагӣ
گهر جُست نتوان به آسودگی
Буд нуқраи муҳтоҷи полудагӣ
بوَد نقره محتاج پالودگی
Касе кови барад бартару хушки ранҷ
کسی کاو بَرَد بر تر و خشک رنج
зи моҳӣ дирам ёбад аз гови ганҷ
ز ماهی درم یابد از گاو گنج
Хами нуқраи хоҳӣу зарринаи ташт
خُم نقره خواهی و زرینه تشت
зи хок Ироқат набояд гузашт
ز خاک عراقت نباید گذشت
зи рай то диҳистону хоразм ва ҷанд
ز ری تا دهستان و خوارزم و جَند
Нўндӣ набинӣ ба ҷуз лўр кунад
نوندی نبینی به جز لور کند
Бухорӣу хазарӣу гӣлӣ ва кард
بخاری و خزری و گیلی و کرد
Ба нони пора ҳар чор ҳастанд хирад
به نانپاره هر چار هستند خرد
Нахезад зи Мозандарони ҷузи ду чиз
نخیزد ز مازندران جز دو چیز
Яке деви мардуми яке дев низ
یکی دیو مردم یکی دیو نیز
Наравед гиёҳии зи Мозандарон
نروید گیاهی ز مازندران
Ки сад нӯк зубин набинӣ дар он
که صد نوک زوبین نبینی در آن
Ироқи дили афрӯзи боди арҷманд
عراقِ دلافروز باد ارجمند
Ки овозаи фазл азу шуд баланд
که آوازهٔ فضل ازو شد بلند
Аз он гул ки ӯ тоза дорад нафас
از آن گل که او تازه دارد نفس
Арақи резае дар Ироқасту бас
عرقریزهای در عراق است و بس
Ту низ он бае пайки алавии нажод
تو نیز آن به ای پیک علوینژاد
Ки гирди ҷаҳон бар нагардӣ чу бод
که گِرد جهان بر نگردی چو باد
Ба гўҳркнии тешаро тез кун
به گوهرکنی تیشه را تیز کن
Арӯси суханро шукр рез кун
عروس سخن را شکرریز کن
Ту гавҳар кун аз кони Искандарӣ
تو گوهر کن از کانِ اسکندری
Сикандар худ ояд ба гавҳари харӣ
سکندر خود آید به گوهر خری
Ҷҳондорӣ ояд харидори ту
جهانداری آید خریدار تو
Ба зӯдӣ шавад бар фалаки кори ту
به زودی شود بر فلک کار تو
Харидор чун бар дар оради баҳо
خریدار چون بر دُر آرد بها
Нишоед раҳи байъ кардани раҳо
نشاید ره بیع کردن رها
Чу дарёи хиради гавҳар аз кони танг
چو دریا خَرَد گوهر از کان تنگ
Диҳад киштӣ дар ба як пораи санг
دهد کشتی دُر به یک پارهسنگ
зи дарёӣ ӯ ганҷ гавҳар мапуаш
ز دریای او گنج گوهر مپوش
Дарӣ май ситони гавҳарӣ май фуруш
دُری میسِتان گوهری میفروش
Миёнҷӣ чунон кун барои савоб
میانجی چنان کن برای صواب
Ки ҳам сихи барҷо буд ҳам кабоб
که هم سیخ برجا بود هم کباب
Чу дилдорӣ Хизрам омад ба гӯш
چو دلداری خضرم آمد به گوش
Димоғи маро тоза гардид ҳуш
دماغ مرا تازه گردید هوش
Пазирои сухан буд шуд ҷойгир
پذیرا سخن بود شد جایگیر
Сухан каз дил ояд буд дилпазир
سخن کز دل آید بود دلپذیر
Чу дар ман гирифт он насиҳат гарӣ
چو در من گرفت آن نصیحت گری
Забон баргушодам ба дар дарӣ
زبان برگشادم به دُر دری
Ниҳодами з ҳар шеваи ҳангома Эй
نهادم ز هر شیوه هنگامهای
Магар дар сухан нав кунам нома Эй
مگر در سخن نو کنم نامهای
Дар он ҳайрати обод бе ёварон
در آن حیرتآباد بییاوران
Задам қуръа бар номи номовар ан
زدم قرعه بر نام نامآوران
Ҳар ойӣна каз хотир ш тофтам
هر آیینه کز خاطرش تافتم
Хаёли Сикандар дарав ёфтам
خیال سکندر درو یافتم
Мубини срсрии сӯии он шаҳриёр
مبین سرسری سوی آن شهریار
Ки ҳам теғи зан буд ва ҳам тоҷдор
که هم تیغزن بود و هم تاجدار
Гуруҳяш хонанд соҳиби сарир
گروهیش خوانند صاحب سریر
Вилояти ситон балки офоқи гир
ولایت سِتان بلکه آفاقگیر
Гуруҳеи зи девони дастур ӯ
گروهی ز دیوان دستور او
Ба ҳикмати нбштнди маншур ӯ
به حکمت نبشتند منشور او
Гуруҳеи зи покӣу дайнпарвар ӣ
گروهی ز پاکی و دینپروری
Пазиро шудандаш ба пайғамбарӣ
پذیرا شدندش به پیغمبری
Ман аз ҳар се дона ки доно фишонд
من از هر سه دانه که دانا فشاند
Дарахтӣ барӯманд хоҳам нишонд
درختی برومند خواهم نشاند
Нахустин дар подшоиии занам
نخستین در پادشایی زنم
Дам аз кори кшўргшоиии занам
دم از کار کشورگشایی زنم
зи ҳикмати бророим онгаҳ сухан
ز حکمت برآرایم آنگه سخن
Кунам тоза бо ранҷҳои куҳан
کنم تازه با رنجهای کهن
Ба пайғамбарии кӯбам онгаҳ дараш
به پیغمبری کوبم آنگه درش
Ки хонд худо низ пайғамбараш
که خواند خدا نیز پیغمبرش
Се дар сохтам ҳар дарии кони ганҷ
سه دُر ساختم هر دُری کانِ گنج
Ҷудогона бар ҳар дарии бардаи ранҷ
جداگانه بر هر دری برده رنج
Бидон ҳар се дарё бидон ҳар се дар
بدان هر سه دریا بدان هر سه دُر
Кунам домани олам аз ганҷи пар
کنم دامن عالم از گنج پر
Тароз ӣ нўонгизми андари ҷаҳон
طرازی نوانگیزم اندر جهان
Ки хоҳад з ҳар кишварии нўрҳон
که خواهد ز هر کشوری نورهان
Дареғ оядам кин нигорин навард
دریغ آیدم کاین نگارین نورد
Буд дар сафинаи гирифтори гирд
بود در سفینه گرفتار گرد
Дар давлатии кӯ ? казин дсткор
در دولتی کو؟ کزین دستکار
Ба девор ӯ бар нишонам нигор
به دیوار او بر نشانم نگار
Прндии чунин зинда дораш кунам
پرندی چنین زندهدارش کنم
зи гирди замин растгораш кунам
ز گرد زمین رستگارش کنم
Бад-ӣни номаи номвари дайри боз
بدین نامه نامور دیر باز
Бимонам бар ӯ ном ӯро дароз
بمانم بر او نام او را دراز
Нишастани гуҳии созмши зини сарир
نشستنگهی سازمش زین سریر
Ки бошад бирав ҷовдони ҷои гир
که باشد برو جاودان جایگیر
Ба ҳарфӣ мусаҷҷал кунам ном ӯ
به حرفی مسجل کنم نام او
Ки монад дарин ҷунбиши ором ӯ
که ماند درین جنبش آرام او
На ҳарфӣ ки олами зи ёдаши барад
نه حرفی که عالم ز یادش بَرَد
На борон бишӯяд на бодаши барад
نه باران بشوید نه بادش برد
Ба шартӣ ки чун ман дар ин дастгоҳ
به شرطی که چون من در این دستگاه
Расонами сарашро ба хуршеду моҳ
رسانم سرش را به خورشید و ماه
Маро низ азу пойгоҳӣ расад
مرا نیز ازو پایگاهی رسد
Ба андозаи сар кулоҳӣ расад
به اندازهٔ سر کلاهی رسد
зи хуршеди равшани тавон ҷусти нур
ز خورشید روشن توان جست نور
Ки шуд роҳи сояи азин кори давр
که شد راه سایه ازین کار دور
Ғлиўожро бо кабӯтар чаҳ кор ?
غلیواژ را با کبوتر چهکار؟
Ба бози малик дар хураст ин шикор
به باز مَلِک در خور است این شکار
Низомӣ ки назми дарӣ кор ӯст
نظامی که نظم دری کار اوست
Дарии назм кардан сазовор ӯст
دری نظم کردن سزاوار اوست
Чунон гуяд ин номаи нағз ро
چنان گوید این نامهٔ نغز را
Ки равшан кунад хонданаши мағз ро
که روشن کند خواندنش مغز را
Дили дӯстонро бадви нури бод
دل دوستان را بدو نور باد
Взўи дидаи душманони даври бод
وزو دیدهٔ دشمنان دور باد
Навогар навой чаковак буд
نواگر نوای چکاوک بوَد
Чу душман занад , тези новак буд
چو دشمن زند، تیز ناوک بود
Дар он доира кин сухан ронда ам
در آن دایره کاین سخن راندهام
Дарунпарвар хешро хонда ам
درونپرور خویش را خواندهام
Ки ин номаро нағз ва номӣ кунад
که این نامه را نغز و نامی کند
Гиромии кунишро гиромӣ кунад
گرامی کُنَش را گرامی کند
Чунон бргшоиди пару бол ӯ
چنان برگشاید پر و بال او
Ки неки ахтарии хезад аз фол ӯ
که نیکاختری خیزد از فال او
Нишоти андари орад ба хонандагон
نشاط اندر آرد به خوانندگان
Муфарраҳи расонад ба донандагон
مفرّح رساند به دانندگان
Фусурдаи дилонро дарорад ба кор
فسردهدلان را درآرد به کار
Ғами олӯдагонро шавад ғмгсор
غمآلودگان را شود غمگسار
Навозиш кунад синаи хаста ро
نوازش کند سینهٔ خسته را
Гушоиш диҳад кор дар баста ро
گشایش دهد کار در بسته را
Гараш нотавонӣ таманно кунад
گرش ناتوانی تمنا کند
Худояш ба хондан тавоно кунад
خدایش به خواندن توانا کند
Вагар ноумедяш гирад ба даст
وگر ناامیدیش گیرد به دست
Ба даст оварад ҳар умедӣ ки ҳаст
به دست آورَد هر امیدی که هست
Ҳар онч аз худои хостами зини қиёс
هر آنچ از خدا خواستم زین قیاس
Худо дод ва бар дода кардам сипос
خدا داد و بر داده کردم سپاس
Ҳумоюнтар он шуд ки ин базмгоҳ
همایونتر آن شد که این بزمگاه
Ҳумоюн буд хосса дар базми шоҳ
همایون بود خاصه در بزم شاه