Рӯзгории хуррам ва хуш доштем
روزگاری خرم و خوش داشتیم
Гарчи ҷое дил мушавваш доштем
گرچه جایی دل مشوش داشتیم
Будамӣ ман чандгоҳ аз макр ва кед
بودمی من چندگاه از مکر و کید
Фориғ аз раду қабули умру зайд
فارغ از رد و قبول عمر و زید
Маҷлиси ъушрати мудоми ороста
مجلس عشرت مدام آراسته
Ҳмншинони ҷумлаи дили бархеста
همنشینان جمله دل برخاسته
Ҳар як аз ҷое дигар ташвиши нок
هر یک از جایی دگر تشویش ناک
Лек дар ҷамъият аз ташвиши пок
لیک در جمعیت از تشویش پاک
Дар раҳи ишқи омадаи чолокӣу чуст
در ره عشق آمده چالاکی و چست
Бо дилии сад порау азмии дуруст
با دلی صد پاره و عزمی درست
Ҷумлаи воҳид дар тариқи иттиҳод
جمله واحد در طریق اتحاد
Рост гӯям як дил ва як эътиқод
راست گویم یکدل و یک اعتقاد
Карда бо як ҳарф аз шаш ҳафт исм
کرده با یک حرف از شش هفت اسم
Рафта дар як перҳани шаш ҳафт ҷисм
رفته در یک پیرهن شش هفت جسم
Ҳамагони собити қадами соҳиби вафо
همگان ثابت قدم صاحب وفا
Чун буд ойини ихвони алсФо
چون بود آیین اخوان الصفا
Аз қазои чашми бади андар ман расед
از قضا چشم بد اندر من رسید
Вақти эшон бод дар айши лазиз
وقت ایشان باد در عیش لذیذ
Чарх бебунёд агар бехами бикунад
چرخ بی بنیاد اگر بیخم بکند
Қуръаи азми сафар бар ман фиканд
قرعۀ عزم سفر بر من فکند
Душмании худ кори чарх тунд хуаст
دشمنی خود کار چرخ تند خوست
Ҳаргиз аз душман наёяд буии дӯст
هرگز از دشمن نیاید بوی دوست
То маро аз пардаи ушшоқи боз
تا مرا از پردۀ عشاق باز
Дар Ироқи афканд бетартибу соз
در عراق افکند بی ترتیب و ساز
Не ғалат кардам ки хуш рафтему шод
نی غلط کردم که خوش رفتیم و شاد
Ибтидоу интиҳои Маҳмӯди бод
ابتدا و انتها محمود باد
Умдаи офоқи тоҷи аддӣни амид
عمدۀ آفاق تاج الدین عمید
Онкии боди иқболу умраш бар мазид
آنکه باد اقبال و عمرش بر مزید
Нури мисбоҳи дили бинои ман
نور مصباح دل بینای من
Вази тариқи истилоҳи оқои ман
وز طریق اصطلاح آقای من
Толеъи фархундаи зи ахтар дар гирифт
طالع فرخنده ز اختر در گرفت
Вази қаҳистони азми урдӯ бар гирифт
وز قهستان عزم اردو بر گرفت
Ғарраи шаволи се шанбеи зи тун
غرّۀ شوال سه شنبه ز تون
Бар тариқ Исфаҳон омад бурун
بر طریق اصفهان آمد برون
Соли нав бар шашсад ва ҳафтод ва ҳашт
سال نو بر ششصد و هفتاد و هشت
Буд каз таърих ҳиҷрат мегузашт
بود کز تاریخ هجرت میگذشت
Ман ки доими ҳам анонаш будамӣ
من که دایم همعنانش بودمی
Ёри пайдо ва наонаш будамӣ
یار پیدا و نهانش بودمی
Бӯда дар сароу зрои пеш ӯ
بوده در سرّا و ضرّا پیش او
Тобеъи рои салоҳи андеш ӯ
تابع رای صلاح اندیش او
Муътақид дар неку бад , дар нафъу зр
معتقد در نیک و بد، در نفع و ضر
Муттафиқи ҳам дар сафари ҳам дар ҳзр
متفق هم در سفر هم در حضر
Карда бо ёрони хоси алхос ӯ
کرده با یاران خاص الخاص او
Зери мақдами ҷодаи ихлос ӯ
زیر مقدم جادۀ اخلاص او
Дар сар аз инсофи шурии доштам
در سر از انصاف شوری داشتم
Домани ширини з каф нагузоштам
دامن شیرین ز کف نگذاشتم
Омадеми алқсаҳ бо андаки шумор
آمدیم القصه با اندک شمار
Дар сафоҳони аввали фасли баҳор
در صفاهان اول فصل بهار
Исфаҳон ҳамчун биҳиштии тоза буд
اصفهان همچون بهشتی تازه بود
Балки сад раҳи хуштар аз овоза буд
بلکه صد ره خوشتر از آوازه بود
Зинда равадаш хуштар аз ҷӯии биҳишт
زنده رودش خوشتر از جوی بهشت
Бар ҳар атрофаши дрхтстону кишт
بر هر اطرافش درختستان و کشت
Гулистон дар гулистони ороста
گلستان در گلستان آراسته
Ман чу булбул бо дилии бархеста
من چو بلبل با دلی برخاسته
Синае аз оташи андӯҳи доғ
سینه ای از آتش اندوه داغ
Гуҳ ба хонаи гуҳ ба кӯйу гуҳ ба боғ
گه به خانه گه به کوی و گه به باغ
Бар сафоҳон зон гирифтам роҳ ро
بر صفاهان زان گرفتم راه را
То бубинами ёри аироншоаҳ ро
تا ببینم یار ایرانشاه را
Он ҷаҳони фазлро ҷони омада
آن جهان فضل را جان آمده
Афсарӣ бар сари зи аъёни омада
افسری بر سر ز اعیان آمده
Хирқа ӯ зуҳду тақворо низом
خرقۀ او زهد و تقوی را نظام
Силки назмаши малики маъниро низом
سلک نظمش ملک معنی را نظام
Мӯниси айёми танҳои ман
مونس ایام تنهایی من
Рост гӯям кӯҳли бенаии ман
راست گویم کُحل بینایی من
Муҳаррами рози ниҳону ошкор
محرم راز نهان و آشکار
Ҳамдам ва ҳам суҳбати лайл ва наҳор
همدم و هم صحبت لیل و نهار
Ёри некӯи аҳду некӯи зоти ман
یار نیکو عهد و نیکو ذات من
Дошта пайвастаи хуши авқоти ман
داشته پیوسته خوش اوقات من
Ҳар ду баъд аз тарки чанг ва ноӣу нӯш
هر دو بعد از ترک چنگ و نای و نوش
Бӯда аз як пери боҳами хирқаи пӯш
بوده از یک پیر باهم خرقه پوش
ӯ ҳануз инсофро парҳезгор
او هنوز انصاف را پرهیزگار
Ман шикастаи тавба ҳамчун зулфи ёр
من شکسته توبه همچون زلف یار
ӯ риёзат мекунад бо зоҳидӣ
او ریاضت میکند با زاهدان
Ман мрўқ май кашам бо шоҳидон
من مروّق میکشم با شاهدان
ӯ гирифтаи ҳалқаи масҷид ба чанг
او گرفته حلقۀ مسجد به چنگ
Ман гирифтаи рӯзу шаби гесуии чанг
من گرفته روز و شب گیسوی چنگ
ӯ чу дигари порсоён дар салоҳ
او چو دیگر پارسایان در صلاح
Ман чу риндони бода дар каф ҳар сабоҳ
من چو رندان باده در کف هر صباح
Хизматаши бор дигар дар ёфтам
خدمتش بار دگر در یافتم
Вази ҳузураши ҳазз вофир ёфтам
وز حضورش حظ وافر یافتم
Доштами дерина дар сари ин ҳавас
داشتم دیرینه در سر این هوس
Аз сафоҳонами муроди ин буду бас
از صفاهانم مراد این بود و بس
Вақтҳо бо ман васият карда буд
وقتها با من وصیت کرده بود
Ҳақи суҳбат низ ёд оварда буд
حق صحبت نیز یاد آورده بود
Каз барои хотири ман азм кун
کز برای خاطر من عزم کن
Ёдгории дӯстонро назм кун
یادگاری دوستان را نظم کن
Саргузашти ин сафар дар пеши гир
سرگذشت این سفر در پیش گیر
Имтиҳон аз табъи дурандеши гир
امتحان از طبع دوراندیش گیر
Неку бад дар ҳар мақомӣ фикр кун
نیک و بد در هر مقامی فکر کن
Ҳозирону ғоибонро зикр кун
حاضران و غایبان را ذکر کن
( гарчи ҳолеи лоиқ таълиф нест
(گرچه حالی لایق تالیف نیست
Узр мехоҳам ки бетаклиф нест
عذر میخواهم که بی تکلیف نیست
наменаярзад ранҷа кардани хома Эй
می نیرزد رنجه کردن خامه ای
Хуш набошад назми меҳнати нома Эй
خوش نباشد نظم محنت نامه ای
Саргузашти ин сафари зебоу зишт
سرگذشت این سفر زیبا و زشت
наме тавон бар куҳна тақвимӣ навишт
میتوان بر کهنه تقویمی نوشت
Кардаам ҳар гӯнаи зини афсонаи тарҳ
کرده ام هر گونه زین افسانه طرح
Бар вло ҳаргиз нагӯяд масти шарҳ )
بر ولا هرگز نگوید مست شرح)
Маст будам бештари авқоти маст
مست بودم بیشتر اوقات مست
Мастро тартиб бурноед зи даст
مست را ترتیب برناید ز دست
Зини ғарази мақсӯди ман афсона нест
زین غرض مقصود من افسانه نیست
Васфу шарҳи гулхан ва кошона нест
وصف و شرح گلخن و کاشانه نیست
Ҳаст зикри дӯстони маъҳуди ман
هست ذکر دوستان معهود من
Зикр эшонаст азин мақсӯди ман
ذکر ایشانست ازین مقصود من
Гар буд як байти азин мақбули ёр
گر بود یک بیت ازین مقبول یار
Як нишон аз дӯстони баси ёдгор
یک نشان از دوستان بس یادگار
Зикри ёрон гар набошад айби нок
ذکر یاران گر نباشد عیبناک
Он дигаргар ҳшў бошад нест бок
آن دگر گر حشو باشد نیست باک
Гарчи кардам ҷаҳди тоҳолӣ буд
گرچه کردم جهد تاحالی بود
Вази риёи ин мухтасари холӣ буд
وز ریا این مختصر خالی بود
Неку бад дар ҳам задам бисёр кӣ
نیک و بد در هم زدم بسیار کی
Ҳаст дар паҳлавии гули ҳам хор кӣ
هست در پهلوی گل هم خار کی
Хилвати озодагон дар ҳеҷ аҳд
خلوت آزادگان در هیچ عهد
Бе сбри қў бар наёвардаст ҷаҳд
بی سبر قو بر نیاوردست جهد
Нимаи зўолқъдаҳи боз аз Исфаҳон
نیمۀ ذوالقعده باز از اصفهان
Рахти мо бар басти гардуни ногаҳон
رخت ما بر بست گردون ناگهان
Мавсими гули омадеми андари Натанз
موسم گل آمدیم اندر نطنز
Бар биҳишт аз хуррамӣ мекард танз
بر بهشت از خرّمی میکرد طنز
Як ду рӯзи онҷои зи баҳр ноӣу нӯш
یک دو روز آنجا ز بهر نای و نوش
Чун ъсир аз мебаровардем ҷӯш
چون عصیر از می برآوردیم جوش
Дар сеюм рӯз аз пгаҳ бархестем
در سوم روز از پِگه برخاستیم
Аз паии кӯчи асб ва астар хостем
از پی کوچ اسب و استر خواستیم
Баъди ид ар сокин ар тези омадем
بعد عید ار ساکن ار تیز آمدیم
Ғарраи маро ба табризи омадем
غرۀ مه را به تبریز آمدیم
Ёфтам шаҳрии макони айшу сур
یافتم شهری مکان عیش و سور
Балки Фирдавсии пар аз ғулмону ҳур
بلکه فردوسی پر از غِلمان و حور
Ҷаннатии каши ҳури пиромн буд
جنتی کش حور پیرامن بود
Ҷои ман вақте ки дил бо ман буд
جای من وقتی که دل با من بود
Сояи бони айш бар парвин задем
سایه بان عیش بر پروین زدیم
Бодаҳо бо хоҷа фахриддин задем
باده ها با خواجه فخرالدین زدیم
Рӯзҳо барда ба шаби шабҳо ба рӯз
روزها برده به شب شبها به روز
Бар самоъи чанг ва рӯй дил фурӯз
بر سماع چنگ و روی دلفروز
Сайфи кошонии худояши бори бод
سیف کاشانی خدایش بار باد
Вази дарахти умри бархӯрдори бод
وز درخت عمر برخوردار باد
Рӯзу шаби пайваста бо мо май супурд
روز و شب پیوسته با ما میسپرد
Дар майонаш буд бо мо софу дард
در میانش بود با ما صاف و دُرد
Шаб набӯдӣ ҷуз ба май таскини ман
شب نبودی جز به می تسکین من
Чангии шмсў то саҳари болини ман
چنگی شمسو تا سحر بالین من
Бехабар мебудам аз ҷоми шароб
بی خبر میبودم از جام شراب
Боз май рустами замонӣ аз азоб
باز میرستم زمانی از عذاب
Ҳар чаҳ ақл аз пеши ман бар хостӣ
هر چه عقل از پیش من بر خاستی
Мавҷи шавқ аз қаср тан бархестӣ
موج شوق از قصر تن برخاستی
Ақли домани гир шавқам ме набӯд
عقل دامن گیر شوقم مینبود
Чошнии сабр ва завқам ме набӯд
چاشنی صبر و ذوقم می نبود
Ишқи бозии кор ҳар дилтанг нест
عشق بازی کار هر دلتنگ نیست
Дар тариқи ишқи ном ва нанг нест
در طریق عشق نام و ننگ نیست
То магар бо ҳамдамии як дам зананд
تا مگر با همدمی یک دم زنند
Шояд аз дунёу дайн барҳам зананд
شاید از دنیا و دین برهم زنند
Ҳам ба табризами ҷавонии бадтарӣн
هم به تبریزم جوانی بدترین
эй ки бодо бар ҷавонони офарин
ای که بادا بر جوانان آفرین
Доштам бо ӯ ба расми ёре
داشتم با او به رسم یاریی
Вақти фурқати даст дар бе ?корея
وقت فرقت دست در بی کاریی
Бофтӣ аммо на қодири бад дар он
بافتی اما نه قادر بد در آن
Шеъри шеърии ҳамчуи дигари хоҳарон
شعر شعری همچو دیگر خواهران
Баҳри таскини дил бе хеши ман
بهر تسکین دل بی خویش من
Боз гуфтӣ саргузаштии пеши ман
باز گفتی سرگذشتی پیش من
Гуфт вақте дили бабрад аз ман касе
گفت وقتی دل ببرد از من کسی
Ҳамчу ман буданд азуи бедили басӣ
همچو من بودند ازو بیدل بسی
Ҳеҷ касро дил намешуд сайри азу
هیچ کس را دل نمیشد سیر ازو
Пои халқӣ бар сари шамшери азу
پای خلقی بر سر شمشیر ازو
Ҳасан беандозау бозори тез
حسن بی اندازه و بازار تیز
ӯ зи ғавғои авоми андари гурез
او ز غوغای عوام اندر گریز
Чун намешуд дидаи хушнӯд аз ваем
چون نمی شد دیده خشنود از ویم
Ҳеҷ осоиш наме буд аз ваем
هیچ آسایش نمی بود از ویم
Бар умеди интизорӣ зон писар
بر امید انتظاری زان پسر
намекашидам чун намешуд зон басар
میکشیدم چون نمیشد زان بسر
То зи ҷусту ҷӯ ва гуфту гӯй ӯ
تا ز جستوجو و گفتوگوی او
Оқибат маълум кардам хуй ӯ
عاقبت معلوم کردم خوی او
Рағбати девона дидан доштӣ
رغبت دیوانه دیدن داشتی
Ҳеҷ ин одат фурӯ нагузоштӣ
هیچ این عادت فرو نگذاشتی
Ҳарчӣ азм тўФ кардӣ он писар
هرچه عزم طوف کردی آن پسر
Бар дар дорушшифо кардӣ гузар
بر در دارالشفا کردی گذر
Буд аз он ширини лабам дар синаи шӯр
بود از آن شیرین لبم در سینه شور
Сар бар оварадам ба нопокӣ ба зӯр
سر بر آوردم به ناپاکی به زور
Беш аз онам барги ғам хӯрдан набӯд
بیش از آنم برگ غم خوردن نبود
Чораи ҷузи девонагӣ кардан набӯд
چاره جز دیوانگی کردن نبود
Хештанро сохтам девона Эй
خویشتن را ساختم دیوانه ای
намешудам нашнохт дар ҳар хона Эй
می شدم نشناخت در هر خانه ای
намешикастам мезадам май сӯхтам
میشکستم میزدم میسوختم
Бар худ алқсаҳи ҷаҳони бФрўхтм
بر خود القصه جهان بفروختم
Оқибати як рӯзи ҷамъи нохўшон
عاقبت یک روز جمع ناخوشان
Бар сари занҷири бурдандами кашон
بر سر زنجیر بردندم کشان
Бо ман аз шодӣ на ҷавҳар на арз
با من از شادی نه جوهر نه عرض
Рафтам аз бозор дар доролмрз
رفتم از بازار در دارالمرض
Ҳам ба дасти худ дар он зиндони сарой
هم به دست خود در آن زندانسرای
Кардам андари ҳалқаи занҷири пой
کردم اندر حلقۀ زنجیر پای
Ваон писар ҳар ҳафта меомад ба тўФ
وان پسر هر هفته میآمد به طوف
На зи падари бим ва на аз устоди хавф
نه ز پدر بیم و نه از استاد خوف
Пеши ман чун хирман гул ме нишаст
پیش من چون خرمن گل می نشست
Ҳосидонро хор дар по май шикаст
حاسدان را خار در پا میشکست
Ман ҳикоятҳои лоиқ гуфтамӣ
من حکایتهای لایق گفتمی
Ҷумла бо табъаш мувофиқ гуфтамӣ
جمله با طبعش موافق گفتمی
Байтҳо пайваста аз имлои ман
بیتها پیوسته از املای من
Имтиҳонҳо кардӣ аз иншои ман
امتحانها کردی از انشای من
Муддатӣ поем дар он занҷир буд
مدتی پایم در آن زنجیر بود
То буд ончӣ аз азали тақдир буд
تا بود آنچه از ازل تقدیر بود
Чун гирифтӣ пеши роҳиро нахуст
چون گرفتی پیش راهی را نخست
Қасд мақсад кун ба азмӣ тундараст
قصد مقصد کن به عزمی تندرست
Нест ошиқи пои банди ному нанг
نیست عاشق پای بند نام و ننگ
Ному нанги ошиқони шишаи сету санг
نام و ننگ عاشقان شیشه ست و سنگ
Ҳар киро дили хештан рое кунад
هر که را دل خویشتن رایی کند
Пой дар занҷир расвоӣ кунад
پای در زنجیر رسوایی کند
Сусти мард арча ҷавонмардасту род
سست مرد ارچه جوانمردست و راد
Давлаташ маҳрӯм дорад аз мурод
دولتش محروم دارد از مراد
Лаълро беруни з санг оварда анд
لعل را بیرون ز سنگ آوردهاند
Гавҳар аз ком наҳанг оварда анд
گوهر از کام نهنگ آوردهاند
Ҳамчуи маҷнӯни ғайри Лайлӣ ҳарчӣ ҳаст
همچو مجنون غیر لیلی هرچه هست
Ҳамчуи бут бар икдгр бояд шикаст
همچو بت بر یکدگر باید شکست
Инсу ху бо дому дад бояд гирифт
انس و خو با دام و دد باید گرفت
Тарки ному нанги худ бояд гирифт
ترک نام و ننگ خود باید گرفت
Санг на бар дил ки чун Фарҳоди гирд
سنگ نه بر دل که چون فرهاد گرد
Коми дили нобардаи ҷони хоҳии супурд
کام دل نابرده جان خواهی سپرد
Ишқи зини бурноам бадномӣ занад
عشق زین برنام بدنامی زند
Коми дил бар санг бадномӣ занад
کام دل بر سنگ بدنامی زند
Сари буна бар санги ғами Фарҳоди вор
سر بنه بر سنگ غم فرهادوار
Ёсири худ гиру рӯи озодўор
یاسر خود گیر و رو آزادوار
Буд шогирдии магари Фарҳод ро
بود شاگردی مگر فرهاد را
Чун шунӯди он воқеаи устод ро
چون شنود آن واقعه استاد را
Роҳи кӯҳ бесутун пурсед ва рафт
راه کوه بیستون پرسید و رفت
Пеш ӯ омад дилии партобу тафт
پیش او آمد دلی پرتاب و تفت
Дидаш афтода дар он хорои камар
دیدش افتاده در آن خارا کمر
Гоҳ сар мезад дар он гоҳе табар
گاه سر میزد در آن گاهی تبر
Аввали андари пои устоди аўФтод
اول اندر پای استاد اوفتاد
Баъд аз он дасташ ба хизмат бӯса дод
بعد از آن دستش به خدمت بوسه داد
Мушфиқонаи гиря эй оғоз кард
مشفقانه گریه ای آغاز کرد
Пас маломати хонаро дар боз кард
پس ملامت خانه را در باز کرد
Гуфт эй дар ҳар ҳунар чун ақли фард
گفت ای در هر هنر چون عقل فرد
Чун кунӣ корӣ ки ҳаргиз кас накард
چون کنی کاری که هرگز کس نکرد
Бесутунро худ ба сари бшкоФтн
بیستون را خود به سر بشکافتن
Ин ғараз дар ақл гунҷад ёфтан
این غرض در عقل گنجد یافتن
Ту ба талхӣ майгузорӣ дар азоб
تو به تلخی میگذاری در عذاب
Фориғ аз шӯри ту ширин дар шароб
فارغ از شور تو شیرین در شراب
Номи ширин чун ба гӯш омад варо
نام شیرین چون به گوش آمد ورا
Ҷумлагии аъзо ба ҷӯш омад варо
جملگی اعضا به جوش آمد ورا
Бонг бар шогирд зад шӯридаи сар
بانگ بر شاگرد زد شوریده سر
Кин чаҳ гстохист эй кӯтаҳи назар
کین چه گستاخیست ای کوته نظر
Дар миёни сангии сет аз ман то ба дӯст
در میان سنگیست از من تا به دوست
Кони маро дар гардан аз харсанг ӯст
کان مرا در گردن از خرسنگ اوست
Гар ба сари ҳомӯни тавонам карданаш
گر به سر هامون توانم کردنش
Май занам то бификанам аз гарданаш
میزنم تا بفکنم از گردنش
То бимирам май занами сар бар камар
تا بمیرم میزنم سر بر کمر
ё кунам бо дӯсти дастӣ дар камар
یا کنم با دوست دستی در کمر
Бесутун дар чашм ту дорад маҳал
بیستون در چشم تو دارد محل
Гарна андари дасти ман мумии сети ҳал
گرنه اندر دست من مومیست حل
Дар дилатгар заррае зини ғами бадӣ
در دلت گر ذره ای زین غم بدی
Кӯҳ дар чашмати зи коҳӣ кам бадӣ
کوه در چشمت ز کاهی کم بدی