Буд дар атрофи Озарбойҷон

بود در اطراف آذربایجان

Содаи мардӣ аз барои ҳифзи ҷон

ساده مردی از برای حفظ جان

Дошт бо молик ба зоҳири дӯстӣ

داشت با مالک به ظاهر دوستی

Чун буд бо душмани охири дӯстӣ

چون بود با دشمن آخر دوستی

Гуфт бо молик ки эй фархундаи хуй

گفت با مالک که ای فرخنده خوی

Вақти қабзи ҷони ман бо ман бигӯӣ

وقت قبض جان من با من بگوی

Гуфт то сӣ соли дигар ҷон турост

گفت تا سی سال دیگر جان تراست

Ҳарчӣ мехоҳӣ бикун фармон турост

هرچه می‌خواهی بکن فرمان تراست

Гуфт чун вқто замон ояд ба сар

گفت چون وقتا زمان آید به سر

Пеш муҳлат кун ба як рӯзами хабар

پیش مهلت کن به یک روزم خبر

То васиятро бисозам маҳзарӣ

تا وصیت را بسازم محضری

Ҷои худ таъйин кунам бар дайгарӣ

جای خود تعیین کنم بر دیگری

Баъди сӣ сол аз дар он содаи мард

بعد سی سال از در آن ساده مرد

Ногаҳони молик дар омад ҳамчуи гирд

ناگهان مالک در آمد همچو گرد

Гуфт вақт омад бидиҳ ҷони пештар

گفت وقت آمد بده جان پیشتر

Гуфт номдмдти муҳлат ба сар

گفت نامدمدت مهلت به سر

Моликаш дар эҳтисоб оварад зуд

مالکش در احتساب آورد زود

Гуфт даҳ солати ватани табриз буд

گفت ده سالت وطن تبریز بود

Гуфт оре гуфт даҳ соли тамом

گفت آری گفت ده سال تمام

Дар Мароға айш кардӣ бар давом

در مراغه عیش کردی بر دوام

Гуфт кардам гуфт даҳ соласт рост

گفت کردم گفت ده سال است راست

Кати мақоми Ардабӣл ором ҷост

کت مقام اردبیل آرام جاست

Марди оҷиз дар сару риши аўФтод

مرد عاجز در سر و ریش اوفتاد

Ҳар чаҳ будаш бар занах бар бод дод

هر چه بودش بر زنخ بر باد داد

Гуфт лои валлоҳи бҷони даҳ зинҳор

گفت لا والله بجان ده زینهار

Ман кӣ ин даҳ соли гирами дршмор

من کی این ده سال گیرم درشمار

Неи казин даҳ соли умр бе сабот

نی کزین ده سال عمر بی ثبات

Валлоҳ ар як рӯзи гирам бар ҳаёт

والله ار یک روز گیرم بر حیات

Боз бар сӣ соли дигари даҳ ризо

باز بر سی سال دیگر ده رضا

То кунам даҳ солаи умр аз сари қазо

تا کنم ده ساله عمر از سر قضا

Ончӣ ман дидам дарин дилгири ҷой

آنچه من دیدم درین دلگیر جای

Боз мехоҳам ба ҳоҷат аз худоӣ

باز می‌خواهم به حاجت از خدای

Рӯ ба ҳазрати бозу узр ман бигӯӣ

رو به حضرت باز و عذر من بگوی

Чун бигуфтӣ бози пеш ман мапуӣ

چون بگفتی باز پیش من مپوی

Ҳол ман монад бидон бе чораи ҳол

حال من ماند بدان بی‌چاره حال

Ҳам қазоӣ боз хоҳам ломҳол

هم قضایی باز خواهم لامحال

Меҳнати даҳ солаи он содаи мард

محنت ده ساله آن ساده مرد

Брдўи ма бар ман зиёдат кор кард

بردو مه بر من زیادت کار کرد

Дар азоби Ардабӣли ин чандгоҳ

در عذاب اردبیل این چندگاه

Оҳ агар бар умр ман гиранд оҳ

آه اگر بر عمر من گیرند آه

Кист он фархундаи паии шахси ҷамил

کیست آن فرخنده پی شخص جمیل

Хайри мақдами хуши нафас чун Ҷабраил

خیر مقدم خوش نفس چون جبرئیل

Қосидӣ каз дӯст мактуб оварад

قاصدی کز دوست مکتوب آورد

Номаи Юсуф ба ёқӯб оварад

نامه یوسف به یعقوب آورد

Ҳудҳудӣ бошад хабархони омада

هدهدی باشد خبرخوان آمده

Ва зи сабои пеши сулаймони омада

و ز سبا پیش سلیمان آمده

Меҳрбони зайдии брории длнўоз

مهربان زیدی براری دلنواز

Номи Лайлӣ ба маҷнӯни бардаи боз

نام لیلی به مجنون برده باز

Ҳамчуи шопӯрӣ ки ҷони нави барад

همچو شاپوری که جان نو برد

Муждаи ширин бар хусрави барад

مژده شیرین بر خسرو برد

Чун саҳеҳӣ каз насими азҳрӣ

چون صحیحی کز نسیم ازهری

Тоза гирданд равони мзҳрӣ

تازه گرداند روان مزهری

Фаррухии корди пас аз чандон хатар

فرخی کارد پس از چندان خطر

Аз гул гум карда ҳурмузро хабар

از گل گم کرده هرمز را خبر

Рост май хоҳии Масеҳ вақт ӯст

راست می‌خواهی مسیح وقت اوست

Коварад аз дӯсти пайғомӣ ба дӯст

کاورد از دوست پیغامی به دوست

Доштами рӯзии сиррии андешаи пеш

داشتم روزی سری اندیشه پیش

Бар дил аз ҳар гӯнаи сад андешаи пеш

بر دل از هر گونه صد اندیشه پیش

Аз дирами ногуҳи ҷавонӣ дар давид

از درم ناگه جوانی در دوید

Гуфт пайкӣ аз қаҳистон дар расед

گفت پیکی از قهستان در رسید

Бехабар аз ҷои ҷустами ҳамчуи кейк

بی خبر از جای جستم همچو کیک

Вази фараҳи афтодами андари пои пайк

وز فرح افتادم اندر پای پیک

Андарунам омад аз риққат ба шӯр

اندرونم آمد از رقت به شور

Наъли кафшашро ббўсидми бзўр

نعل کفشش را ببوسیدم بزور

Гуфтам эй кафшати серумро ҳамчуи тоҷ

گفتم ای کفشت سرم را همچو تاج

эй азу ҳар мехи мулкиро хароҷ

ای ازو هر میخ ملکی را خراج

Рӯй бар хоки диёрии кӯи ниҳод

روی بر خاک دیاری کو نهاد

Хӯни ман хоки раҳи он хоки бод

خون من خاک ره آن خاک باد

Бар серум берун кун аз пои кафш ва на

بر سرم بیرون کن از پا کفش و نه

Гӯи зи ман дар хок ہўсӣ шуд фара

گو ز من در خاک ہوسی شد فره

Ман чаҳ дар пояти кашам эй пайки дўсст

من چه در پایت کشم ای پیک دوسست

Ним ҷонӣ дорам он ҳам он ӯст

نیم جانی دارم آن هم آن اوست

Кошкӣ сад ҷон ба дасти оўрдмӣ

کاشکی صد جان به دست آوردمی

То фидои наъл кафшат кардамӣ

تا فدای نعل کفشت کردمی

Вақти раҷъат Эй бурид хуши масир

وقت رجعت ای برید خوش مسیر

Илтимосӣ дорам аз ман дар пазир

التماسی دارم از من در پذیر

Раҳматовар бар парешонеи ман

رحمت آور بر پریشانی من

Наъл кафшат кун зи пешонии ман

نعل کفشت کن ز پیشانی من

Охирам обӣ бирав боз оварӣ

آخرم آبی برو باز آوری

Чун қадам бар хок Қойин биспурӣ

چون قدم بر خاک قاین بسپری

Гуфт аввали номаҳо борӣ бихон

گفت اول نامه ها باری بخوان

Баъд аз онам бо қаҳистон кун равон

بعد از آنم با قهستان کن روان

Аз миёни дастор онгаҳ баргушод

از میان دستار آنگه برگشاد

Кӣсаи пари нома дар пешами ниҳод

کیسه پر نامه در پیشم نهاد

Ман чу барқ аз кафш ӯ сӯзон чу брк

من چو برق از کفش او سوزان چو برک

Ва офтоби чашмами андари абри ашк

و آفتاب چشمم اندر ابر اشک

Номаҳо ҳар гӯна дар ваии хубу зишт

نامه ها هر گونه در وی خوب و زشت

Бобӣ аз дӯзах дигар боб аз биҳишт

بابی از دوزخ دگر باب از بهشت

Гуфта дар ваии ҳам зи оташи ҳам зи об

گفته در وی هم ز آتش هم ز آب

Сатрӣ аз раҳмат дигар сатр аз азоб

سطری از رحمت دگر سطر از عذاب

Исоу молики баробар дар қалам

عیسی و مالک برابر در قلم

Хаттӣ аз роҳат дигар хат аз ?илам

خطی از راحت دگر خط از الم

Ханда бар лаби гиря бар чашм эй аҷаб

خنده بر لب گریه بر چشم ای عجب

Мотаму сӯрӣ ба ҳам аз чашму лаб

ماتم و سوری به هم از چشم و لب

Шаҳду ҳанзал ҳар ду дар ҳам сохта

شهد و حنظل هر دو در هم ساخته

Шарбатӣ аз шодӣу ғами сохта

شربتی از شادی و غم ساخته

Чошнӣ кардам ман аз ҳар шарбатӣ

چاشنی کردم من از هر شربتی

Ҳеҷ марҳам зу набад бе зарбатӣ

هیچ مرهم زو نبد بی‌ضربتی

Гарчи аз ҷамъиятӣ холӣ набӯд

گرچه از جمعیتی خالی نبود

Бепарешоне набад ҳоле чаҳ суд

بی پریشانی نبد حالی چه سود

ОФаҳро хотири парешони гашти сахт

آفه را خاطر پریشان گشت سخت

Азм арон кард беасбобу рахт

عزم اران کرد بی اسباب و رخت

Ғарраи зии алҳҷаҳи боз аз Ардабӣл

غره ذی الحجه باز از اردبیل

Он харон дар ваии ҳамаи ёғӣ на эл

آن خران در وی همه یاغی نه ایل

Бо се тани рӯзи се шанбеи чоштгоҳ

با سه تن روز سه شنبه چاشتگاه

Озими ҳазрат бурун омад ба роҳ

عازم حضرت برون آمد به راه

Урдӯи андари дашти билшўор буд

اردو اندر دشت بیلشوار بود

Хоҷаро сӯии сарои ҳанҷор буд

خواجه را سوی سرا هنجار بود

Чун зи азми хоҷа сиҳҳат ёфтам

چون ز عزم خواجه صحت یافتم

Аз раҳи урдӯ Аннан бартофтам

از ره اردو عنان برتافتم

Омада чун ташна бо наздики об

آمده چون تشنه با نزدیک آب

Боз гашта карда рӯй андари сароб

باز گشته کرده روی اندر سراب

Карда майли дили сӯии машриқи зи меҳр

کرده میل دل سوی مشرق ز مهر

Боз пас гашта чу даврони сипеҳр

باز پس گشته چو دوران سپهر

Борукӣ дар зер ва гуфтӣ дам ба дам

بارکی در زیر و گفتی دم به دم

Бар ду чашмам мегузорад ҳрқдм

بر دو چشمم می‌گذارد هرقدم

Чун гунаҳ корон нишаста бар фарс

چون گنه کاران نشسته بر فرس

Рӯй асб аз пеш ва рӯй ман зи пас

روی اسب از پیش و روی من ز پس

Ман барон ният ки чун хуш шуд ҳаво

من بران نیت که چون خوش شد هوا

Баъди азин олам бурун шуд зи инзиво

بعد ازین عالم برون شد ز انزوا

Пеши гирами роҳ ва вопас нанигарам

پیش گیرم راه و واپس ننگرم

Бод вааш зини хок нохуш бигузарам

باد وش زین خاک ناخوش بگذرم

Оташи шавқам ба сар бар шуд чу дӯд

آتش شوقم به سر بر شد چو دود

Об ҳасрат шуд бурун аз дида равад

آب حسرت شد برون از دیده رود

Шаб шуда бар чашми ман рӯзи сифед

شب شده بر چشم من روز سفید

Гашта дар умедвории ноумед

گشته در امیدواری ناامید

Рӯз чун оби Араси бгзоштим

روز چون آب ارس بگذاشتیم

Шаб ба мансӯрӣа манзил доштем

شب به منصوریه منزل داشتیم

Вақти онки ойӣна гетӣ намой

وقت آنک آیینه گیتی نمای

Боз толеъ шуд бирафтем аз сарой

باز طالع شد برفتیم از سرای

Омадеми онҷо ки оби кӯр буд

آمدیم آنجا که آب کور بود

Барканораши ағрқи дастур буд

برکنارش اغرُق دستور بود

Шуд чиҳил рӯз ар ба ноком ар ба ком

شد چهل روز ار به ناکام ار به کام

Хури бҷўзои рафта дар Эрони мақом

خور بجوزا رفته در ایران مقام

Чун дар он мавзеи мақом аз ҳади гузашт

چون در آن موضع مقام از حد گذشت

Раъйати Мансур аз онҷои бозгашт

رأیت منصور از آنجا بازگشت

Қиссаи мустағриқӣ дар ҳирсу оз

قصه مستغرقی در حرص و آز

Бишинав аз ман то бигӯям бо ту боз

بشنو از من تا بگویم با تو باز

Ман бичишам хештани ин дида ам

من بچشم خویشتن این دیده ام

Шак надорам каз касе нашунида ам

شک ندارم کز کسی نشنیده ام

Мумсикӣ дар об кӯр афтод маст

ممسکی در آب کور افتاد مست

Зу қазоро дар кулоҳ аз ҳирси даст

زو قضا را در کلاه از حرص دست

Ресмон дар пешаш афканданд зуд

ریسمان در پیشش افکندند زود

Ҳар ду дасти мумсики андари банд буд

هر دو دست ممسک اندر بند بود

Буд дар як дасти бадбахташи кулоҳ

بود در یک دست بدبختش کلاه

Ваон дигар дасташ ба пои андари шиноа

وان دگر دستش به پای اندر شناه

Неи кулоҳ аз даст меёраст дод

نی کلاه از دست می‌یارست داد

Неи расан дар он дигар дасташ фитод

نی رسن در آن دگر دستش فتاد

То калла гуфтанд бигзор эй писар

تا کله گفتند بگذار ای پسر

Худ фурӯ рафт ва дигар номад ба сар

خود فرو رفت و دگر نامد به سر

Ҳаст дунёи фии алмисли Ҷайҳуни кар

هست دنیا فی المثل جیحون کر

Модару по дар тиҳӣу дасти пар

مادر و پا در تهی و دست پر

Ҳар ки даст аз ҳар чаҳ дорад боз дошт

هر که دست از هر چه دارد باز داشت

Нақди дунёро ба дунёи вогзошт

نقد دنیا را به دنیا واگذاشت

Панҷа дар ҳабл матин зад устувор

پنجه در حبل متین زد استوار

Хешро афканд аз онҷо бар канор

خویش را افکند از آنجا بر کنار

Вонкаҳ дар мурдори дунёи дасти барад

وانکه در مردار دنیا دست برد

Ҳамчуи он ҷоҳил ба сахтии ҷони супурд

همچو آن جاهل به سختی جان سپرد

Гар кулоҳ аз брк туркӣ доштӣ

گر کلاه از برک ترکی داشتی

Сари ббрдӣу каллаи бгзоштӣ

سر ببردی و کله بگذاشتی

Хасмаши андари ҳашари худ довар буд

خصمش اندر حشر خود داور بود

Каши кулоҳ аз сари гиромитар буд

کش کلاه از سر گرامی تر بود

Ҷоҳили он шӯридаи мътўаҳи маст

جاهل آن شوریده معتوه مست

намедиҳад ҷону каллаи надиҳади зи даст

می‌دهد جان و کله ندهد ز دست

Мастро худ аз ҳунарҳо ин якеаст

مست را خود از هنرها این یکیست

Каши ҷаҳон дар чашм ҳиммат анд кист

کش جهان در چشم همت اند کیست

Хок дар бар боди мастиро шароб

خاک در بر باد مستی را شراب

Кӯ наад фарқи осмонро бар ҳубоб

کو نهد فرق آسمان را بر حباب