Чун бузургони мо ки ба рзонти ройу диққати назар аз акобри адвори собиқ мустасноанд ба астқсоӣ ҳар чаҳ тамомтар дар ин боб тааммул фармуданд , рои анвари эшон бар уюби ин сират воқиф шуд . Лоҷарам дар забти амволу таровати аҳволи худ кӯшидаи наси танзилро ки « клўоу ашрбўоу лои тсрФўо »у дигар « ани аллоҳи лоиҳби алмсрФин » бошад , эмоми умӯр ва азоем худ сохтанд ; ва эшонро муҳаққиқ шуд ки харобии хонадонҳои қадим аз сахо ва исроф бӯдааст . Ҳар кас ки худро ба сахо шуҳра дод , дигари ҳаргиз осоиш наёфт : аз ҳар тарафи арбоби тамаъи бадв мутаваҷҷеҳ гирданд , ҳар як ба хуш омаду баҳонаи дигар ончӣ дорад аз ӯ метарошанд . Ва он мискини салими алқлб ба тараоти эшон ғарра мешавад , то дар андаки муддатии ҷамеъи маврӯсу мктсб дар маъраз талаф овараду номурод ва муҳтоҷ гардад . Ва онкии худро ба сирати бухл мстзҳр гардонид ва аз қасди қосидону аироми соилон дар паноҳ бухл гурехт , аз дардисари мардум халос ёфту умр дар хсбу неъмати гузаронид .

چون بزرگان ما که به رزانت رای و دقت نظر از اکابر ادوار سابق مستثنی‌اند به استقصای هر چه تمامتر در این باب تامل فرمودند، رای انور ایشان بر عیوب این سیرت واقف شد.لاجرم در ضبط اموال و طراوت احوال خود کوشیده نص تنزیل را که «کلوا و اشربوا و لا تسرفوا» و دیگر «ان الله لایحب المسرفین» باشد، امام امور و عزایم خود ساختند؛ و ایشان را محقق شد که خرابی خاندان‌های قدیم از سخا و اسراف بوده است. هر کس که خود را به سخا شهره داد، دیگر هرگز آسایش نیافت: از هر طرف ارباب طمع بدو متوجه گردند، هر یک به خوش‌آمد و بهانه دیگر آنچه دارد از او می‌تراشند. و آن مسکین سلیم‌القلب به ترهات ایشان غرّه می‌شود، تا در اندک مدتی جمیع موروث و مکتسب در معرض تلف آورَد و نامراد و محتاج گردد. و آنکه خود را به سیرت بخل مستظهر گردانید و از قصد قاصدان و ایرام سائلان در پناه بخل گریخت، از دردسر مردم خلاص یافت و عمر در خصب و نعمت گذرانید.

намефармойанд ки мол дар баробар ҷонаст , ва чун дар талаби он умри азиз мебояд кард , аз ақл давр бошад ки онро Маслан дар ваҷҳи пӯшидану нӯшидан ва хӯрдан ё осоиши бадани фонӣ , ё барои онкии дайгарӣ ӯро ситояд дар маъраз талаф оварад . Лоҷарам агар бузургӣ молӣ дорад ба ҳазор клбтини як Флўс аз чанги мурдаи регаши берун наметавон кашид . Тақдир кун ки агар маҷмӯи малики ройу қайсари он як шахсро бошад :

می‌فرمایند که مال در برابر جان است، و چون در طلب آن عمر عزیز می‌باید کرد، از عقل دور باشد که آن را مثلا در وجه پوشیدن و نوشیدن و خوردن یا آسایش بدن فانی، یا برای آنکه دیگری او را ستاید در معرض تلف آورد. لاجرم اگر بزرگی مالی دارد به هزار کلبتین یک فلوس از چنگ مرده ریگش بیرون نمی‌توان کشید. تقدیر کن که اگر مجموع ملک رای و قیصر آن یک شخص را باشد:

Ва ин байти лоиқи ин саёқаст :

و این بیت لایق این سیاق است:

Акнӯн аъиммаи бухл , ки эшонро бузургон зобит мегӯйанд , дар ин боби васоёи навиштау кутуб пардохтаанд .

اکنون ائمه بخل، که ایشان را بزرگان ضابط می‌گویند، در این باب وصایا نوشته و کتب پرداخته‌اند.

Ҳикояти яке аз бузургони фарзанди худро фармӯда бошад ки ё банӣ аълами ани лафз « ло » изили алблоу лафз « нъм » язиди алнқм . Дайгарӣ дар асноءи васоё фармӯда бошад ки эй писари зинҳор бояд ки забон аз лафз « нъм : гӯши дорӣу пайвастаи лафз « ло » бар забони ронӣу яқини дорӣ ки то кори ту бо « ло » бошад кори ту боло бошад , ва то лафзи ту « нъм » бошад дили ту ба ғам бошад .

حکایت یکی از بزرگان فرزند خود را فرموده باشد که یا بنی اعلم ان لفظ «لا» یزیل البلا و لفظ«نعم» یزید النقم. دیگری در اثناء وصایا فرموده باشد که ای پسر زنهار باید که زبان از لفظ «نعم: گوش داری و پیوسته لفظ «لا» بر زبان رانی و یقین داری که تا کار تو با«لا» باشد کار تو بالا باشد، و تا لفظ تو «نعم» باشد دل تو به غم باشد.

Ҳикоят . Якеро аз акобр ки дар сирвати қоруни замони худ буд аҷал дар расед . Умеди зиндагонӣ қатъ кард . Ҷгргўшгони худро ки Тифлони хонадон карам буданд ҳозир карданд . Гуфт : эй фарзандон , рӯзгории дароз дар касби моли заҳматҳои сафар ва ҳзр кашидааму ҳалқи худро ба сарпанҷаи гуруснагии фишурда то ин чанд динор захира кардаам ; зинҳор аз муҳофизати он ғофил мабошед ва ба ҳеҷ ваҷҳи даст харҷ бидон маёзед , ва яқин донед ки :

حکایت.یکی را از اکابر که در ثروت قارون زمان خود بود اجل در رسید. امید زندگانی قطع کرد. جگرگوشگان خود را که طفلان خاندان کرم بودند حاضر کردند. گفت: ای فرزندان، روزگاری دراز در کسب مال زحمت‌های سفر و حضر کشیده‌ام و حلق خود را به سرپنجه گرسنگی فشرده تا این چند دینار ذخیره کرده‌ام؛ زینهار از محافظت آن غافل مباشید و به هیچ وجه دست خرج بدان میازید، و یقین دانید که:

Агар касе бо шумо сҳн гуяд ки « падари шуморо дар хоб дидам қалия ҳалво мехоҳад » , зинҳор ба макр ӯ фирефта машавед ки он нагуфта бошаму мурда чизе нахурд .

اگر کسی با شما سخن گوید که «پدر شما را در خواب دیدم قلیه حلوا می‌خواهد»، زنهار به مکر او فریفته مشوید که آن نگفته باشم و مرده چیزی نخورد.

Агар ман худ низ дар хоб бо шумо намоям ва ҳамин илтимос бикунам бидон илтифот набояд кард ки онро азғос аҳлом хонанд ; он деви намояд , ва ман ончӣ дар зиндагӣ нахурда бошам дар мурдагӣ таманно накунам . Ин бигуфт ,у ҷон ба хазонаи молики дӯзахи супурд .

اگر من خود نیز در خواب با شما نمایم و همین التماس بکنم بدان التفات نباید کرد که آن را اضغاث احلام خوانند؛ آن دیو نماید، و من آنچه در زندگی نخورده باشم در مردگی تمنا نکنم. این بگفت، و جان به خزانه مالک دوزخ سپرد.

Ҳикоят : аз бузургии дигар ривоят кунанд ки дар муомилае ки бо дайгарӣ дошт ба ду ҷӯи музоиқа аз ҳад дар гузаронид . ӯро манъ карданд ки « ин муҳақари бад-ӣни музоиқа наме арзад » гуфт : « чаро ман миқдорӣ аз моли худ тарк кунам ки марои як рӯз ва як ҳафта ва як моҳ ва як солу ҳамаи умр бас бошад ? » гуфтанд « чигуна ? » гуфт « агар ба намаки даҳум ( ва дар таом кунам ) як рӯз бас бошад ; агар ба ҳаммоми рӯми як ҳафта , агар ба Фсоди даҳуми як моҳ , агар ба ҷоруби даҳуми як сол , ва агар ба мехии даҳум ва дар девори занами ҳамаи умр бас бошад , пас неъматӣ ки чандини маслиҳат ман бидон манӯт бошад чаро бигзорам ки ба тақсир аз ман фӯт шавад ? »

حکایت: از بزرگی دیگر روایت کنند که در معامله‌ای که با دیگری داشت به دو جو مضایقه از حد در گذرانید. او را منع کردند که «این محقر بدین مضایقه نمی‌ارزد» گفت: «چرا من مقداری از مال خود ترک کنم که مرا یک روز و یک هفته و یک ماه و یک سال و همه عمر بس باشد؟» گفتند «چگونه؟» گفت «اگر به نمک دهم (و در طعام کنم) یک روز بس باشد؛ اگر به حمام روم یک هفته، اگر به فصّاد دهم یک ماه، اگر به جاروب دهم یک سال، و اگر به میخی دهم و در دیوار زنم همه عمر بس باشد، پس نعمتی که چندین مصلحت من بدان منوط باشد چرا بگذارم که به تقصیر از من فوت شود؟»

Ҳикоят : аз бузургӣ ривоят кунанд ки чун дар хона ӯ нон пазанд як як нон ба дасти номуборак дар баробар чашм дорад ва бигӯед : « ҳаргизи халалӣ ба рӯзгорати мрсод ! » ва ба хозин сипорад . Чун буии нон ба хадаму ҳашам аш расад гӯйанд :

حکایت: از بزرگی روایت کنند که چون در خانه او نان پزند یک یک نان به دست نامبارک در برابر چشم دارد و بگوید: «هرگز خللی به روزگارت مرساد!» و به خازن سپارد. چون بوی نان به خدم و حشم‌اش رسد گویند:

Ҳикоят : дар ин рӯзҳо бузурги зодае хирқае ба дарвешӣ дод . Магари тоънони хабари ин воқеаро ба самъи падараши срониднд . Бо писар дар ин боб итоб мекард . Писар гуфт « дар китобӣ хондам ки ҳарки бузургӣ хоҳад бояд ҳар чаҳ дорад эсор кунад » ; ман бидон ҳаваси ин хирқаро эсор кардам . Падар гуфт : « эй аблаҳ ! ғалат дар лафз эсорӣ кардае ки ба тсҳиФи хондае ; бузургон гуфтаанд : ҳарки бузургӣ хоҳад бояд ҳар чаҳ дорад анбор кунад то бидон азиз бошад ; набинӣ ки акнӯн ҳамаи бузургони анбор дорӣ мекунанд » ва шоир гуяд :

حکایت: در این روزها بزرگ‌زاده‌ای خرقه‌ای به درویشی داد. مگر طاعنان خبر این واقعه را به سمع پدرش رسانیدند. با پسر در این باب عتاب می‌کرد. پسر گفت «در کتابی خواندم که هرکه بزرگی خواهد باید هر چه دارد ایثار کند؛ من بدان هوس این خرقه را ایثار کردم.» پدر گفت: «ای ابله! غلط در لفظ ایثاری کرده‌ای که به تصحیف خوانده‌ای؛ بزرگان گفته اند: هرکه بزرگی خواهد باید هر چه دارد انبار کند تا بدان عزیز باشد؛ نبینی که اکنون همه بزرگان انبارداری می‌کنند» و شاعر گوید:

Ҳикоят : ҳам аз бузургони асри яке бо ғулом худ гуфт ки « аз моли худ порае гӯшти бустон ва аз он таомӣ бисоз то бихӯраму туро озод кунам . » ғулом шод шуд , барӣонеи сохту пеш ӯ оварад . Хоҷа ( об ) бихӯраду гӯшт ба ғуломи супурд . Дигар рӯз гуфт « бидон гӯшти нхўдобӣ мзъФр бисоз то бихӯраму туро озод кунам . » ғуломи фармони бараду бсохт ва пеш оварад . Хоҷа зҳрмор кард ,у гӯшт ба ғуломи супурд . Рӯзи дигари гӯшти музмаҳил шуда буд ва аз кори афтода . Гуфт « эй хоҷаи ҳасба ллаҳ бигзор то ман ба гардани худ ҳамчунон ғулом ту бошам ; агар ҳар оинаи хайрӣ дар хотир муборак мегузарад ба нияти худои ин гӯшти пораро озод кун ! »

حکایت: هم از بزرگان عصر یکی با غلام خود گفت که «از مال خود پاره‌ای گوشت بستان و از آن طعامی بساز تا بخورم و ترا آزاد کنم.» غلام شاد شد، بریانی ساخت و پیش او آورد. خواجه (آب) بخورد و گوشت به غلام سپرد. دیگر روز گفت «بدان گوشت نخودآبی مزعفر بساز تا بخورم و ترا آزاد کنم.» غلام فرمان برد و بساخت و پیش آورد. خواجه زهرمار کرد، و گوشت به غلام سپرد. روز دیگر گوشت مضمحل شده بود و از کار افتاده. گفت «ای خواجه حسبه لله بگذار تا من به گردن خود همچنان غلام تو باشم؛ اگر هر آینه خیری در خاطر مبارک می‌گذرد به نیّت خدا این گوشت‌پاره را آزاد کن!»

Алҳақ бузургу соҳиби ҳзм касеро тавон гуфт ки эҳтиёти маоши бад-ӣни навъ ба тақдими расонад . Лоҷарам то дар ин дунё бошад азизи алўҷўду муҳтоҷи илайҳи зайд ва дар охират улувва дарҷоташ аз шарҳу ҳаду васф мустағнӣаст .

الحق بزرگ و صاحب حزم کسی را توان گفت که احتیاط معاش بدین نوع به تقدیم رساند. لاجرم تا در این دنیا باشد عزیز‌الوجود و محتاج‌الیه زید و در آخرت علوّ درجاتش از شرح و حد و وصف مستغنی است.