Асҳобно мефармойанд ки : қудамо дар ин боби ғалатӣ шанеъ кардаанду умри гиронмоя ба залолату ҷаҳолати басари барда ҳар кас ки ин сирати варзад , ӯро аз зиндагонии ҳеҷ баҳра набошад . Дар нсл танзил овардааст ки : « . . . Анмои алҳиўаҳи алднёи лаъибу лаҳву зинау тафохури бинкми вткосри фии аломўолу алоўлод . . . »у маънии он чунин фаҳм фармӯдаанд ки мақсӯд аз ҳаёти дунёи лаъибу лаҳву зинату тафохуру ҷамъ кардани молу ғалаба насласт .
اصحابنا میفرمایند که: قدما در این باب غلطی شنیع کردهاند و عمر گرانمایه به ضلالت و جهالت بسر برده هر کس که این سیرت ورزد، او را از زندگانی هیچ بهره نباشد. در نصل تنزیل آورده است که:«...انما الحیوة الدنیا لعب و لهو و زینة و تفاخر بینکم وتکاثر فی الاموال و الاولاد...» و معنی آن چنین فهم فرمودهاند که مقصود از حیات دنیا لعب و لهو و زینت و تفاخر و جمع کردن مال و غلبهٔ نسل است.
намефармойанд ки лаҳву лаъиб бефисқу олоти муноҳии амре мумтанеъаст ,у ҷамъ кардани мол бе рнҷондни мардуму зулму бӯҳтону забон дар арзи дигарон дароз кардани маҳол . Пас ночор ҳар ки иффати варзад аз инҳо маҳрӯм бошад , ва ӯро аз зиндагон натавон шимурд ,у ҳаёт ӯ абас бошаду бад-ӣни оят ки аФҳсбтми анмои хлқнокми ъбсоу анкми алинои лои трҷъўн ? мохўз буд ва ва худ чаҳ клптраҳ бошад ки шахсро бо моҳи пайкарии хилватӣ даст диҳад , ва аз висоли ҷонФзоӣ ӯ баҳра манд нагардад ва гуяд ки « ман покдоманам » ; то ба доғи ҳурмон мубтало гардад , ва шояд буд ки ӯро мадаи улумри чунон фурсатии дасти надиҳад , аз ғусса мерад ва гуяд « азоъаҳи алФрсаҳи ғусса » онкасро ки вақт ӣовро афифу покдоману хештан дор гуфтандӣ , акнӯн куни хару мндбўр ва дмсрд мехонанд .
میفرمایند که لهو و لعب بی فسق و آلات مناهی امری ممتنع است، و جمع کردن مال بی رنجاندن مردم و ظلم و بهتان و زبان در عرض دیگران دراز کردن محال. پس ناچار هر که عفت ورزد از این ها محروم باشد، و او را از زندگان نتوان شمرد، و حیات او عبث باشد و بدین آیت که افحسبتم انما خلقناکم عبثا و انکم الینا لا ترجعون؟ ماخوذ بود و و خود چه کلپتره باشد که شخص را با ماهپیکری خلوتی دست دهد، و از وصال جانفزای او بهرهمند نگردد و گوید که «من پاکدامنم»؛ تا به داغ حرمان مبتلا گردد، و شاید بود که او را مدة العمر چنان فرصتی دست ندهد، از غصه میرد و گوید «اضاعه الفرصه غصه» آنکس را که وقت یاو را عفیف و پاکدامن و خویشتندار گفتندی، اکنون کون خر و مندبور و دمسرد میخوانند.
намефармойанд ки « чашму гӯшу забону дигари аъзо аз баҳри ҷазби манфиату дафъи музират офарӣдаанд , ва ҳар узвиро аз хосиятӣ ки сабаби эҷод ӯ бӯда манъ кардан , мӯҷиби бутлони он узваст . Пас чун бутлони узв раво нест ҳар кас бояд ки ончӣ ӯро ба чашм хуш меояд онро бинад ,у ончӣ ба гӯш хуш меояд онро шунӯд ,у ончии масолеҳ ӯ бидон манӯт бошад аз хбсу аизоءу бӯҳтону ишвау дашноми фоҳишу гувоҳӣ ба дурӯғи он бар забон ронад ; агар дайгариро бидон мзртӣ бошад ё дайгариро хона хароб шавад бидон илтифот набояд кард ,у хотир аз ин маънии хуш бояд дошт ҳар чаҳ туро хуш ояд мекун ва май гӯй ; ҳар касеро ки дилат мехоҳад бетҳошӣ май . . . , то умр бар ту завол нагардад .
میفرمایند که «چشم و گوش و زبان و دیگر اعضا از بهر جذب منفعت و دفع مضرت آفریدهاند، و هر عضوی را از خاصیتی که سبب ایجاد او بوده منع کردن، موجب بطلان آن عضو است. پس چون بطلان عضو روا نیست هر کس باید که آنچه او را به چشم خوش می آید آن را بیند، و آنچه به گوش خوش می آید آن را شنود، و آنچه مصالح او بدان منوط باشد از خبث و ایذاء و بهتان و عشوه و دشنام فاحش و گواهی به دروغ آن بر زبان راند؛ اگر دیگری را بدان مضرتی باشد یا دیگری را خانه خراب شود بدان التفات نباید کرد، و خاطر از این معنی خوش باید داشت هر چه ترا خوش آید میکن و می گوی؛ هر کسی را که دلت میخواهد بی تحاشی میگای، تا عمر بر تو زوال نگردد.
То битавонинигор дилбар май ҷӯй
تا بتوانی نگار دلبر میجوی
Маъшуқаи чобуку хуши ғур май ҷӯй
معشوقهٔ چابک و خوش و غر میجوی
Чун ёфтяш мадаи маҷоли нафасӣ
چون یافتیش مده مجال نفسی
Май . . . Ва раҳо мекуну дигар май ҷӯй
میگای و رها میکن و دیگر میجوی
намефармойанд ки агар устодӣ ё ёриро аз ин каси доъия таматтуъӣ бошад бояд ки бетаваққуфу тараддуди тан дар диҳаду дафъ ба ҳеҷ ваҷҳ раво надорад ки алФрсаҳи тмри мари алсҳоб
میفرمایند که اگر استادی یا یاری را از این کس داعیهٔ تمتعی باشد باید که بیتوقف و تردد تن در دهد و دفع به هیچ وجه روا ندارد که الفرصة تمر مر السحاب
Аз имрӯзи корӣ ба фардои ммон
از امروز کاری به فردا ممان
Чаҳ доне ки фардо чаҳ гардад замон
چه دانی که فردا چه گردد زمان
Ва бояд ки манъ дар хотир наёрад ки алмнъи куфр , ва онро ғанимати тамом бояд шимурд ; чаҳ мушоҳида меравад ки ҳар кас аз зану марди ҷимоъи надод ҳамеша мафлук ва манкӯб бошад ва ба доғи ҳурмону хизлони сӯхта ва ба бароҳини қотеъаи мубарҳан гардонидаанд ки аз замони одами сафӣ то акнӯн ҳар кас ки ҷимоъи надоди амиру вазиру паҳлавону лашкари шикану қаттолу молдору дўлтёру шайху воъиз ва муъарриф нашуд . Далел бар сиҳҳати ин қавли онкии мутасаввифаи ҷимоъ доданро ълаҳ алмшоих гӯйанд . Дар таворих омадааст ки рустами золи он ҳамаи номӯсу шавкат аз . . . Додан ёфт . Чунонкӣ гуфтаанд :
و باید که منع در خاطر نیارد که المنع کفر، و آن را غنیمت تمام باید شمرد؛ چه مشاهده میرود که هر کس از زن و مرد جماع نداد همیشه مفلوک و منکوب باشد و به داغ حرمان و خذلان سوخته و به براهین قاطعه مبرهن گردانیدهاند که از زمان آدم صفی تا اکنون هر کس که جماع نداد امیر و وزیر و پهلوان و لشکرشکن و قتال و مالدار و دولتیار و شیخ و واعظ و معرّف نشد. دلیل بر صحت این قول آنکه متصوفه جماع دادن را علّة المشایخ گویند. در تواریخ آمده است که رستم زال آن همه ناموس و شوکت از کون دادن یافت. چنانکه گفتهاند:
Таҳамтан чу бикшод шалвори банд
تهمتن چو بگشاد شلواربند
Ба зону дар омад яли арҷманд
به زانو در آمد یل ارجمند
Амӯдӣ баровард ҳумон чу дӯд
عمودی برآورد هومان چو دود
Бидон сон ки перонаши фармӯда буд
بدانسان که پیرانش فرموده بود
Чунон дар зиҳ . . . Рустами спўхт
چنان در زه کون رستم سپوخت
Ки аз захми он . . . Рустам бсухт
که از زخم آن کون رستم بسوخت
Дигар бораи ҳумон дар омад ба зер
دگر باره هومان در آمد به زیر
Таҳамтан ба сони ҳужабри далер
تهمتن به سان هژبر دلیر
Бадв дар спўзиди як . . . сахт
بدو در سپوزید یک کیر سخت
Ки шуд . . . Ҳумони ҳамаи лухти лухт
که شد کون هومان همه لخت لخت
Ду шамшери зан . . . Дарида шуданд
دو شمشیر زن کوندریده شدند
Миёни ялон баргузӣда шуданд
میان یلان برگزیده شدند
Ту низ эй бародар чу гардии қавӣ
تو نیز ای برادر چو گردی قوی
Сазадгар суханҳои ман бишинавӣ
سزد گر سخنهای من بشنوی
Бхсбӣ ва . . . Сӯй боло кунӣ
بخسبی و کون سوی بالا کنی
Ҳунарҳои худро ҳувайдо кунӣ
هنرهای خود را هویدا کنی
Ки то ҳар кас ояд ҳаме . . . т
که تا هر کس آید همیگایدت
Дил аз . . . Хӯрдани бёсоидт
دل از کیر خوردن بیاسایدت
« чу бар кас намонад ҷаҳони пойдор
«چو بر کس نماند جهان پایدار
Ҳамон ба ки некӣ буд ёдгор »
همان به که نیکی بود یادگار»
Ва низ гуфтаанд :
و نیز گفتهاند:
Саодати абадӣ дар ҷимоъ кардани дон
سعادتِ ابدی در جماع کردن دان
Валек гӯии саодат касе барад ки диҳад
ولیک گوی سعادت کسی برد که دهد
Ҳқо ки бузургони мо ин сухан аз сар таҷриба мефармойанду ҳақ бо тараф эшонаст . Чаҳ ба ҳақиқати маълум шудааст ки . . . Дурустӣ Яманӣ надорад . Мард бояд ки диҳад ва сетанд – чаҳ низоми корҳо ба дод ва ситадаст ; то ӯро бузургу Карими алтрФин тавон гуфт ; ва агар падар ва модараш дода бошанд ӯро насеб алобўини хитоб шояд кард . Ва агар чаҳ баъзе аз авом таъна зананд ки ҷимоъ додани Карамии божгўнаҳу мурувватӣ аз кўнсў бошад ; аммо сухани эшонро эътиборӣ нест , ва надониста бошанд ки : алҷўди болнФси ақсои ғояи алҷўд ҳар кас аз бадбахтии фурсат додан фӯт кунад калиди давлат гум карда бошаду абадулдаҳр дар мазаллат ва шақоват бимонад ,у шоир дар ҳақ ӯ гуфтааст :
حقا که بزرگان ما این سخن از سر تجربه میفرمایند و حق با طرف ایشان است. چه به حقیقت معلوم شده است که کوندرستی یمنی ندارد. مرد باید که دهد و ستاند – چه نظام کارها به داد و ستد است؛ تا او را بزرگ و کریم الطرفین توان گفت؛ و اگر پدر و مادرش داده باشند او را نسیب الابوین خطاب شاید کرد. و اگر چه بعضی از عوام طعنه زنند که جماع دادن کرمی باژگونه و مروتی از کونسو باشد؛ اما سخن ایشان را اعتباری نیست، و ندانسته باشند که: الجود بالنفس اقصی غایه الجود هر کس از بدبختی، فرصت دادن فوت کند کلید دولت گم کرده باشد و ابدالدهر در مذلت و شقاوت بماند، و شاعر در حق او گفته است:
Бҳл то ба дандон газад пушти даст
بهل تا به دندان گزد پشت دست
Танурии чунин гарм ва ноне набаст
تنوری چنین گرم و نانی نبست
Он неки бахтро ки мустаъиди қабул насоеҳаст , дар ин боб , ин қадар кофӣаст . Эзади бории ҳамгинонро тавфиқи хайр каромат кунод .
آن نیک بخت را که مستعد قبول نصایح است، در این باب، این قدر کافی است. ایزد باری همگنان را توفیق خیر کرامت کناد.