Ва аз он ҷумлаи тўоҷду ваҷд ва вуҷӯдаст . Тўоҷди ваҷд овардан буд бтклФи бнўъии ихтиёру худовандашро камол ваҷд набӯд кӣ агар камоли ваҷдаш будӣ воҷид будӣ , гуруҳе гуфтаанд тўоҷд мусаллам нест худовандашро зеро ки бтклФ буд ва аз таҳқиқи давр буд . Гуруҳе гуфтаанд тўоҷд мусалламаст даравишони муҷаррадро ки чашм доранд ёфтан ин маъниҳоро ,у асли эшон андари ин , хабар расӯласт слии аллоҳи алайҳи вслм ки гуфт . Абкўои ?фони лами тбкўои Фтбокўо . Бгрӣид ва агар гиристан тон наёяд бастами бгрӣид . Ҳикоятӣ маърӯфаст аз АбуМуҳамади ҷрирӣ ки гуяд наздик ҷунайд будаму ибни мсрўқу даравишони дигар ҳозир буданду қўолии қавл ҳаме гуфт , ибн мсрўқ бархесту онгрўаҳ ки онҷо буданд , ҷунайди сокин буд гуфтам ё Сайидии турои андари самоъи ҳеҷ чиз нест ҷунайд гуфт ватарӣ алҷболи тҳсбҳои ҷомидау ҳаии тмри мари алсҳоб . Пас гуфт абои Муҳамади турои андари самоъи ҳеҷ насиб нест гуфтам чун ман бсмоъ ҳозир бошаму онҷо муҳташамӣ бошад бар хештан нигоҳ дорам ваҷди хеш ва чун холӣ бошам ваҷдро фарои гузорам ва андарин ҳикояти лафзи тўоҷд итлоқ карданду ҷунайди онро мункир набӯд .

و از آن جمله تَواجُد و وَجْد و وُجود است. تواجد وجد آوردن بود بتکلّف بنوعی اختیار و خداوندش را کمال وجد نبود کی اگر کمال وجدش بودی واجد بودی، گروهی گفته اند تواجد مسلّم نیست خداوندش را زیرا که بتکلّف بود و از تحقیق دور بود. گروهی گفته اند تواجد مسلّم است درویشان مجرّد را که چشم دارند یافتن این معنی ها را، و اصل ایشان اندر این، خبر رسول است صَلَّی اللّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ که گفت. اِبْکُوا فاِنْ لَمْ تَبْکوا فَتَباکَوْا. بگرئید و اگر گریستن تان نیاید بستم بگرئید. حکایتی معروف است از ابومحمد جُرَیْری که گوید نزدیک جُنَیْد بودم و ابن مسروق و درویشان دیگر حاضر بودند و قوّالی قول همی گفت، ابن مسروق برخاست و آنگروه که آنجا بودند، جُنَیْد ساکن بود گفتم یا سیّدی ترا اندر سماع هیچ چیز نیست جُنَیْد گفت و تَری الْجِبالَ تَحْسَبُها جامِدَةً وَ هِیَ تَمُّرُ مَرَّ السَّحابِ. پس گفت ابا محمد ترا اندر سماع هیچ نصیب نیست گفتم چون من بسماع حاضر باشم و آنجا محتشمی باشد بر خویشتن نگاه دارم وجد خویش و چون خالی باشم وجد را فرا گذارم و اندرین حکایت لفظ تواجد اطلاق کردند و جنید آنرا منکر نبود.

Аз устод Абӯали шунидам раҳмаи аллоҳ ки гуфт ҳаргоҳ ки адаби бузургон чун нигоҳ дошт андари ҳоли самоъ , худои ъзўҷл вақт биравӣ бнгоҳдошт аз баракоти адаб , то гуфт ваҷди хеши нгоҳдорм ва чун холӣ бошам фарои гузорами ваҷдро то ваҷдам падедор ояд зеро ки ваҷдро фаро натавон гузошт пас аз онк ваҷд бишуду ғалаба ваҷд бархест валикин чун содиқ буд андари мурооту ҳурмати перони худои ъзўҷли вақт бар ваии нгоҳдорд то буқати хилвати ваҷд падедор ояд .

از استاد ابوعلی شنیدم رَحِمَهُ اللّهُ که گفت هرگاه که ادب بزرگان چون نگاه داشت اندر حال سماع، خدای عزّوجل وقت بروی بنگاهداشت از برکات ادب، تا گفت وجد خویش نگاهدارم و چون خالی باشم فرا گذارم وجد را تا وجدم پدیدار آید زیرا که وجد را فرا نتوان گذاشت پس از آنک وجد بشد و غلبۀ وجد برخاست ولیکن چون صادق بود اندر مراعات و حرمت پیران خدای عزّوجلّ وقت بر وی نگاهدارد تا بوقت خلوت وجد پدیدار آید.

Пас тўоҷди абтдоءи ин ваҷдаст бар ин сифат кӣ зикр вай рафт .

پس تواجد ابتداء این وجد است بر این صفت کی ذکر وی رفت.

Ва пас азин ваҷд буду ваҷди он буд ки бадали ту даройад бе такаллуфии туу перони азин сабаб гуфтанд ваҷд ёфтан буд ва маввоҷед бмқдори вирдҳо буд ҳркиро вазоифи бештари латоифи худои таъолӣ дар ҳақ ӯ бештар .

و پس ازین وجد بود و وجد آن بود که بدل تو درآید بی تکلّفی تو و پیران ازین سبب گفتند وجد یافتن بود و مواجید بمقدار وردها بود هرکی را وظایف بیشتر لطایف خدای تعالی در حق او بیشتر.

Аз устод Абӯали шунидам раҳмаи аллоҳ ки гуфт воридот аз вирдҳо хезади ҳркӣ ӯро вирдӣ набӯд бзоҳр , ӯро андари сар ворид набӯд ва ҳар ваҷд ки соҳиб ӯро дар он касбӣ буд он на ваҷд буду чунонкии банда такаллуф кунад дар муомилоти зоҳир ӯро ҳаловати тоъат воҷиб кунад пас онк дар аҳкоми ботин такаллуф кунад маввоҷед воҷиб кунад , ҳаловати самараи мъомлт буд ва маввоҷед натиҷаи манозилат буд .

از استاد ابوعلی شنیدم رَحِمَهُ اللّهُ که گفت واردات از وردها خیزد هرکی او را وردی نبود بظاهر، او را اندر سرّ وارد نبود و هر وجد که صاحب او را در آن کسبی بود آن نه وجد بود و چنانکه بندۀ تکلُّف کند در معاملات ظاهر او را حلاوت طاعت واجب کند پس آنک در احکام باطن تکلُّف کند مواجید واجب کند، حلاوت ثمرۀ معاملت بود و مواجید نتیجۀ منازلت بود.

Аммо вуҷӯди пас аз он буд ки аз дараҷаи ваҷди даргузарад , вуҷӯд набӯд магари пас аз онкӣ аз башарият мурда гардад , зеро ки башариятро наздики султони ҳақиқат бақо набошад . Ва ин маънии қавли Абуалҳусайн нурии рост , гуфт сӣ соласт то миёни ваҷду Фқдм , чун хдоиро ёбам дил гум кунам ва чун дил бозёбам хдоиро фаромӯш кунам .

امّا وجود پس از آن بود که از درجۀ وجد درگذرد، وجود نبود مگر پس از آنکه از بشریّت مرده گردد، زیرا که بشریّت را نزدیک سلطان حقیقت بقا نباشد. و این معنی قول ابوالحسین نوری راست، گفت سی سال است تا میان وجد و فقدم، چون خدایرا یابم دل گم کنم و چون دل بازیابم خدایرا فراموش کنم.

Ҷунайд гуяд илми тавҳид аз ёфтан ӯ ҷудост ва ёфтан ӯ аз илм ҷудост ва андарин маънӣ гуфтаанд :

جُنَیْد گوید علم توحید از یافتن او جداست و یافتن او از علم جداست و اندرین معنی گفته اند:

Тўоҷди мубтадӣонро буду вуҷӯди мунтаҳӣонроу ваҷди восита буд миёни ниҳояту бдоит .

تواجد مبتدیان را بود و وجود منتهیان را و وجد واسطه بود میان نهایت و بدایت.

Аз устоди Абӯали дқоқ шунидам ки гуфт тўоҷди бандаро бавуҷуди баради ваҷди мӯҷиби астғроқи банда буду вуҷӯди мӯҷиби ҳалоки банда буд чунонкӣ касе бкнораҳ дрёӣӣ шавад ва пас андар дарё нишинад пас ҳалок шаваду тартиби ин кори қасд буд пас дар шудан пас ҳузури пас вуҷӯди пас аз ӯ хумуду хумуди бондозаҳи вуҷӯд буду соҳиби вуҷӯдро сҳў буду маҳв буд , ҳоли сҳўши бақо буд баҳақу ҳоли маҳви ши фано буд баҳақ , ин ду ҳоли доим бар ваии ҳамеи даройад чун он даройад ин бархезад ва чун он даройад ин баравад .

از استاد ابوعلی دقّاق شنیدم که گفت تواجد بنده را بوجود برد وجد موجب استغراق بنده بود و وجود موجب هلاک بنده بود چنانکه کسی بکنارۀ دریائی شود و پس اندر دریا نشیند پس هلاک شود و ترتیب این کار قصد بود پس در شدن پس حضور پس وجود پس از او خمود و خمود باندازۀ وجود بود و صاحب وجود را صحو بود و محو بود، حال صحوش بقا بود بحق و حال محو ش فنا بود بحق، این دو حال دائم بر وی همی درآید چون آن درآید این برخیزد و چون آن درآید این برود.

Расӯли слии аллоҳи алайҳи вслм аз ҳақи субҳонаи втъолӣ хабар дод ки гуфт чун банда бҷоигоҳӣ расад кӣ бмн башнавад ва бмн бибинад .

رسول صَلَّی اللّهُ عَلَیْهِ وسَلَّم از حق سُبْحانَهُ وَتَعالی خبر داد که گفت چون بنده بجایگاهی رسد کی بمن بشنود و بمن ببیند.

Мнсўрбн Абдуллоҳ гуяд ки касе дар ҳалқаи шблии боистод ва пурсед ки осори дурустии вуҷӯд пайдо гардад бар воҷиди он ё на гуфт нурӣ дирафшон гардад бнори иштиёқи пайваста , асари он бар ҳайкал ҳо уфтад чунонк ибн алмътз гуяд :

منصوربن عبداللّه گوید که کسی در حلقۀ شبلی بایستاد و پرسید که آثار درستی وجود پیدا گردد بر واجد آن یا نه گفت نوری درفشان گردد بنار اشتیاق پیوسته، اثر آن بر هیکل ها افتد چنانک ابن المعتزّ گوید:

Абубакри диқиро гуфтанд кӣ ҷҳми диқии андари ҳоли самоъ дарахтӣ бигирифт ва аз бехи бикунад вақте эшон андари даъватии баҳами афтоданду Абубакри диқии нобӣно буд гуфт ки чун ҷҳми андар ҳол шаваду фаро бар ман расад маро хабар диҳед ё бмнши нмоӣиду диқии заъиф буд чун ҷҳми бадв наздик шуд гуфтанд инак ҷҳм , диқии соқ ҷҳм бигирифту барҷои бдошт чунонк натавонист ҷунбидан , чун ҳол чунон дид ҷҳм гуфт аиҳо ашшайх тавба кардам ва раҳоаш кард .

ابوبکر دُقّی را گفتند کی جهم دُقّی اندر حال سماع درختی بگرفت و از بیخ بکند وقتی ایشان اندر دعوتی بهم افتادند و ابوبکر دقّی نابینا بود گفت که چون جهم اندر حال شود و فرا بر من رسد مرا خبر دهید یا بمنش نمائید و دُقّی ضعیف بود چون جهم بدو نزدیک شد گفتند اینک جهم، دُقّی ساق جهم بگرفت و برجای بداشت چنانک نتوانست جنبیدن، چون حال چنان دید جَهْم گفت ایُّها الشیخ توبه کردم و رهاش کرد.

Устоди эмоми Абулқосими раҳмаи аллоҳ алайҳ гуфт он бархестани ҷҳм бар ҳақ буд ва гирифтани диқии соқи ваии баҳақ буд чун ҷҳм донист ки ҳоли диқӣ бартараст аз ҳол ӯ , боз инсоф омаду гардани ниҳод . Ва чунин буд онки баҳақ буд ҳеҷ чиз ба ваии ғалаба натавонад кард , Фомо чун ғалабаи маҳвро буд на илм буд ва на фаҳм буд ва на ақл буд ва на ҳис буд .

استاد امام ابوالقاسم رَحْمَةُ اللّهِ عَلَیْهِ گفت آن برخاستن جهم بر حق بود و گرفتن دُقّی ساق وی بحق بود چون جهم دانست که حال دُقَّی برتر است از حال او، باز انصاف آمد و گردن نهاد. و چنین بود آنک بحق بود هیچ چیز به وی غلبه نتواند کرد، فامّا چون غلبه محو را بود نه علم بود و نه فهم بود و نه عقل بود و نه حس بود.

Аз устоди бӯи абдурраҳмон слмӣ шунидам ки абўъқол мағрибӣ бимика омаду бчҳори сол таом нахурд ва шароб нахурд то фармон ёфт .

از استاد بو عبدالرحمن سُلمی شنیدم که ابوعقال مغربی بمکّه آمد و بچهار سال طعام نخورد و شراب نخورد تا فرمان یافت.

Яке аз даришон дар наздик абўъқол шуд ва гуфт : саломи алайкум , абўъқол гуфт :у алайкуми ассалом онмрд гуфт ман фалонам , гуфт ту фулонии чгўнст ва чаҳ мекунӣ ва ғоӣб шуд аз ман ва гуфтӣ кӣ ҳаргизи маро надидаасту борӣ чанд чунин ҳаме гуфтам ӯ ҳамчунон мепурседӣ чун ман боистодмии бози сар одат шудӣ , донистам ки ғоӣбаст дасти азуи бдоштму беруни омадам .

یکی از دریشان در نزدیک ابوعِقال شد و گفت: سلامٌ علیکُم، ابوعقال گفت: و علیکم السّلام آنمرد گفت من فلانم، گفت تو فلانی چگونست و چه میکنی و غائب شد از من و گفتی کی هرگز مرا ندیده است و باری چند چنین همی گفتم او همچنان می پرسیدی چون من بایستادمی باز سر عادت شدی، دانستم که غائب است دست ازو بداشتم و بیرون آمدم.

Ъмрўбни мҳмдбн Аҳмад гуяд аз зани Абуабдулло трўғбдӣ шунидам ки қаҳт буду мардумон ҳаме марданд аз гуруснагӣу Абуабдуллои трўғбдии андар хона шуду миқдори ду ман гандум ёфт ва гуфт мардумон аз гуруснагӣ мемеринду андари хонаи ман дўмн гандум бошаду дршўриду ҳаргиз боҳуш наомад магари буқати намоз , фаризаи бгзордӣу бози он ҳол шудӣ ва барин ҳоли ҳаме будӣ то фармон ёфт . Далел кунад ин ҳикояти бронки аинмрди одоби шариъат бар вай нигоҳдоштанад наздики ғалабаи аҳкоми ҳақиқат ва инаст сифати аҳли таҳқиқу сабаби ғайбат ӯ аз тамиз , шафқат буд бар мусулмонон ва ин қавитар нишоне буд аз таҳаққуқи ҳоли вай .

عمروبن محمّدبن احمد گوید از زن ابوعبداللّه تُرُوغْبَدی شنیدم که قحط بود و مردمان همی مردند از گرسنگی و ابوعبداللّه تروغبدی اندر خانه شد و مقدار دو من گندم یافت و گفت مردمان از گرسنگی می میرند و اندر خانۀ من دومن گندم باشد و درشورید و هرگز باهوش نیامد مگر بوقت نماز، فریضه بگزاردی و باز آن حال شدی و برین حال همی بودی تا فرمان یافت. دلیل کند این حکایت برآنک اینمرد آداب شریعت بر وی نگاهداشتند نزدیک غلبۀ احکام حقیقت و اینست صفت اهل تحقیق و سبب غیبت او از تمیز، شفقت بود بر مسلمانان و این قوی تر نشانی بود از تحقّق حال وی.