Қоли аллоҳи таъолии лӣни шкртми лозиднкм .

قالَ اللّهُ تَعالی لَئِنْ شَکَرْتُمُ لَازِیدَنَّکُمْ.

Ато гуяд наздики ъоӣшаҳи разии аллоҳ анҳо шудам ва гуфтам хабари гӯи моро аз шигифттарин чизе ки дидӣ аз расӯли слии аллоҳи алайҳи вслм . Оиша бигирист ва гуфт кадоми кор буд он вай ки аҷаб набӯд , шабии наздик ман омаду андари бистар ман омад , пас гуфт ё духтари бўбкр даст бидор то ибодат кунам хдоиро ъзўҷл гуфтам ё расӯли аллоҳи ман наздикии ту дўстр дорам , дастурӣ додам виро , бархесту мишкии оби онҷо буд аз онҷо таҳорат карду об бисёр бирехт ва бархесту намоз ҳаме кард пас бигирист чунонк ашк бар сина ӯ мерафт , пас дар рукӯъ шуд ва бигирист пас суҷуд кард ва бигирист пас сар баровард ва бигирист ва ҳамчунин мекард то балол биёмад , виро огоҳӣ дод бнмоз гуфтам ё расӯли аллоҳ чаро чандин гиристӣу худои таъолии гуноҳони ту гузаштау оянда бёмрзидаҳ аст гуфт чаро банда набошам шокир ва чаро чунин накунам ва ин оят бар ман хондаанд фурӯ фиристодаанд , ани фии халқи алсмўоти волорз .

عطا گوید نزدیک عائِشه رَضِیَ اللّهُ عَنْها شدم و گفتم خبر گو ما را از شگفت ترین چیزی که دیدی از رسول صَلَّی اللّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ. عایشه بگریست و گفت کدام کار بود آنِ وی که عجب نبود، شبی نزدیک من آمد و اندر بستر من آمد، پس گفت یا دختر بوبکر دست بدار تا عبادت کنم خدایرا عَزَّوَجَلَّ گفتم یا رسول اللّه من نزدیکی تو دوستر دارم، دستوری دادم ویرا، برخاست و مشکی آب آنجا بود از آنجا طهارت کرد و آب بسیار بریخت و برخاست و نماز همی کرد پس بگریست چنانک اشک بر سینۀ او می رفت، پس در رکوع شد و بگریست پس سجود کرد و بگریست پس سر برآورد و بگریست و همچنین میکرد تا بلال بیامد، ویرا آگاهی داد بنماز گفتم یا رسول اللّه چرا چندین گریستی و خدای تعالی گناهان تو گذشته و آینده بیامرزیده است گفت چرا بندۀ نباشم شاکر و چرا چنین نکنم و این آیت بر من خوانده اند فرو فرستاده اند، اِنَّ فی خَلْقِ السَّمواتِ وَالْاَرْضِ.

Устоди эмоми Абулқосими раҳма аллоҳ гуяд ҳақиқати шукри наздики аҳли таҳқиқи мақар омадан бошад бнъмти манъам бар ваҷҳи фурӯтанӣ ва барин ваҷҳи худои таъолиро васф кунанд ки ӯ шакураст бар тариқи тўсъу маънии ин буд ки бандаро ҷазо диҳад ва мукофот кунад бар шукру ҷзоءи шукрро , шукр ном кард чунонк гуфт : вҷзоءи сиӣаҳи сиӣаҳи мислҳо .

استاد امام ابوالقاسم رَحِمَهُ اللّهُ گوید حقیقت شکر نزدیک اهل تحقیق مقرّ آمدن باشد بنعمت منعم بر وجه فروتنی و برین وجه خدای تعالی را وصف کنند که او شکور است بر طریق توسّع و معنی این بود که بنده را جزا دهد و مکافات کند بر شکر و جزاء شکر را، شکر نام کرد چنانک گفت: وجَزَاءٌ سَیّئَةٍ سیّئةٌ مِثلُها.

Ва гуфтаанд шукр аз онаст ки бар амали андаки савоб бисёр диҳад , ва аз ӣнҷо гӯйанд чаҳор поирои добаҳи шакур яъне фарбеҳии зиёдат аз он падедори орад ки алаф хӯрду муҳтамил буд ки гӯйанд ҳақиқати шукри сано буд бар Муҳсини бзкри эҳсон ӯ пас шукри бандаи хдоирои ъзўҷли сноء ӯ бошад бар вай биёад кард эҳсон ӯ бар вайу шукри ҳақи субҳонаи втъолии бандаро сноء ӯ бошад бирав биёад кард эҳсон ӯро пас эҳсони бандаи тоъат ӯ бошад хдоироу эҳсони ҳақи ъзосмаҳи анъом ӯ бошад бар банда .

و گفته اند شکر از آنست که بر عمل اندک ثواب بسیار دهد، و از اینجا گویند چهار پایرا دابّۀ شکور یعنی فربهی زیادت از آن پدیدار آرد که علف خورد و محتمل بود که گویند حقیقت شکر ثنا بود بر محسن بذکر احسان او پس شکر بنده خدایرا عزَّوَجَلَّ ثناء او باشد بر وی بیاد کرد احسان او بر وی و شکر حق سُبْحانَهُ وَتَعالی بندۀ را ثناء او باشد برو بیاد کرد احسان او را پس احسان بنده طاعت او باشد خدایرا و احسان حقّ عَزَّاسْمُهُ انعام او باشد بر بنده.

Вҳқиқти шукри сухани дил буду иқрори дил ба неъмати ҳақи субҳонаи втъолӣу шукр бар се қисмаст . Шукри забону тану дил аммо шукри забони эътироф буд бнъмти ҳақи субҳонаи втъолии бнъти хушўъу тавозуъу шукри тану арқони машғӯл кардани тан буд бмўоФқти фармону хизмату шукри дили мулозимат буд бар бисоти шуҳуди бунгоҳи доштани ҳурмат .

وحقیقت شکر سخن دل بود و اقرار دل به نعمت حق سُبْحانَهُ وتَعالی و شکر بر سه قسم است. شکر زبان و تن و دل امّا شکر زبان اعتراف بود بنعمت حق سُبْحانُهُ وَتَعالی بنعت خشوع و تواضع و شکر تن و ارکان مشغول کردن تن بود بموافقت فرمان و خدمت و شکر دل ملازمت بود بر بساط شهود بنگاه داشتن حرمت.

Ва гӯйанд шукрӣ буд ва он шукри уламо буд бзФону шукрӣ буд ки шукр обидон бошад бофаъолу шукрӣ буд ва он шукр орифонаст бостқомти эшон дар ҷумлаи аҳвол .

و گویند شکری بود و آن شکر علما بود بزفان و شکری بود که شکر عابدان باشد بافعال و شکری بود و آن شکر عارفان است باستقامت ایشان در جمله احوال.

Абубакр вроқ гуяд шукри неъмат , дидани миннат буд ва нигоҳ дошт ҳурмат .

ابوبکر ورّاق گوید شکر نعمت، دیدن منّت بود و نگاه داشت حرمت.

Ҳмдўн қасор гуяд шукри неъмати он буд ки нафаси хеши андари ваии туфайлии бинӣ .

حمدونِ قصّار گوید شکر نعمت آن بود که نفس خویش اندر وی طفیلی بینی.

Ҷунайд гуяд шукрро иллатӣаст ва он онаст ки шокири нафаси хешро зёдтии митлбди пас ӯ бар ҳифзи нафаси хеш истода бошад .

جنید گوید شکر را علّتی است و آن آنست که شاکر نفس خویش را زیادتی میطلبد پس او بر حفظ نفس خویش ایستاده باشد.

АбуУсмон гуяд шукр донистан аҷзаст аз шукр .

ابوعثمان گوید شکر دانستن عجز است از شکر.

Ва гуфтаанд шукр бар шукри тамомтар буд аз шукр , ва он чунон буд ки шукри хеши тавфиқи ваии бинӣ ва он тавфиқ аз ҷумлаи неъмати худоӣ буд бар ту ва ӯро бар он , шукри гўӣии пас бар шукр , шукр кунӣ ва ин мутаноҳӣ бошад .

و گفته اند شکر بر شکر تمامتر بود از شکر، و آن چنان بود که شکر خویش توفیق وی بینی و آن توفیق از جملۀ نعمت خدای بود بر تو و او را بر آن، شکر گوئی پس بر شکر، شکر کنی و این متناهی باشد.

Ва гуфтаанд шукри азоФти неъмат буд бо неъматкунанда бФрўтнӣ кардани виро .

و گفته اند شکر اضافت نعمت بود با نعمت کننده بفروتنی کردن ویرا.

Ҷунайд гуяд шукри он буд ки хештанро аҳли он неъмат набинӣ .

جنید گوید شکر آن بود که خویشتن را اهل آن نعمت نبینی.

Рӯем гуяд шукри он буд ки онч дар вусъи ту буд андари он биҷои оре .

رویم گوید شکر آن بود که آنچ در وسع تو بود اندر آن بجای آری.

Ва гуфтаанд ки шокири он буд ки бар мавҷӯд шукр кунаду шакур , онк бар мафқуд шукр кунад .

و گفته اند که شاکر آن بود که بر موجود شکر کند و شکور، آنک بر مفقود شکر کند.

Ва гуфтаанд онкӣ бар ато шукр кунад шокир буду онк бар бало шукр кунад шакур буд .

و گفته اند آنکه بر عطا شکر کند شاکر بود و آنک بر بلا شکر کند شکور بود.

Ҷунайд гуяд ҳафт сола будаму пеши сиррӣ истода будаму ҷамоатии пеш ӯ буданду андари шукри сухан ҳаме гуфтанд , маро гуфт ё ғулом шукр чист гуфтам онк дар худои таъолӣ осӣ набошӣ бнъмт ӯ , маро гуфт ё ғуломи зуд буд ки ҳаззи ту аз худои забони ту буд ман барин ҳаме гиристам ки сиррӣ гуфт .

جنید گوید هفت ساله بودم و پیش سری ایستاده بودم و جماعتی پیش او بودند و اندر شکر سخن همی گفتند، مرا گفت یا غلام شکر چیست گفتم آنک در خدای تعالی عاصی نباشی بنعمت او، مرا گفت یا غلام زود بود که حظّ تو از خدای زبان تو بود من برین همی گریستم که سری گفت.

Шблӣ гуяд шукр дидани манъам буд на дидани неъмат .

شبلی گوید شکر دیدن منعم بود نه دیدن نعمت.

Ва гуфтаанд шукри мавҷӯдро бидораду мафқудро сайд кунад .

و گفته اند شکر موجود را بدارد و مفقود را صید کند.

АбуУсмон гуяд шукри ом бар таому либос буду шукри хавоси брончаҳ бар дили эшон даройад аз маъонӣ .

ابوعثمان گوید شکر عام بر طعام و لباس بود و شکر خواص برآنچه بر دل ایشان درآید از معانی.

Довӯди алайҳ ассалом гуфт ёрб турои шукр чун кунаму шукри ман туро неъматӣаст аз наздики ту , худованди таъолӣ ваҳй фиристод ки акнӯн маро шукр кардӣ .

داود علیه السّلام گفت یارب ترا شکر چون کنم و شکر من ترا نعمتی است از نزدیک تو، خداوند تعالی وحی فرستاد که اکنون مرا شکر کردی.

Мӯсои алайҳи ассаломи андар муноҷот гуфт илоҳии одами робёФридии беди қудрати хеш ва бо ваии чунин ва чунин кардӣ , турои шукр чун кард гуфт донист ки ҳама аз манаст маърифат ӯ бидон , шукр ӯ буд маро .

موسی علیه السّلام اندر مناجات گفت الهی آدم رابیافریدی بید قدرت خویش و با وی چنین و چنین کردی، ترا شکر چون کرد گفت دانست که همه از منست معرفت او بدان، شکرِ او بود مرا.

Гӯйанд якеро дӯстӣ буд султон ӯро боздошт , касе фиристод бадв , дӯстӣ ӯ ин дӯстро гуфт шукр кун , ин мардро бзднд , ба ваии набшат ки ҳол чаҳ рафт , дӯст гуфт шукр кун , маҳбӯсӣ овараданд , габрӣ ки вирои иллати шикам буд банд бар ниҳоданд , як ҷониб бар пои габру дигари ҷониб бар пои ин марди чандини бори ин габр барпоӣ боистӣ хост бҳоҷти хеши ин мардро бо вай мебоист шуд ва бар сари ваии боистод то вай фориғ шавад , ин мард бадваст хеши набшат ки ҳол чигунааст , дӯст гуфт шукр кун , гуфт чаҳ блоӣӣ буд бештари азин ки ҳаст ? дӯст гуфт агар ин зуннор ки вай бар миён дорад бар миён ту банданд ва аз миён ӯ бозгшоинди ту чаҳ хоҳӣ кард .

گویند یکی را دوستی بود سلطان او را بازداشت، کسی فرستاد بدو، دوستی او این دوست را گفت شکر کن، این مرد را بزدند، به وی نبشت که حال چه رفت، دوست گفت شکر کن، محبوسی آوردند، گبری که ویرا علّت شکم بود بند بر نهادند، یک جانب بر پای گبر و دیگر جانب بر پای این مرد چندین بار این گبر برپای بایستی خاست بحاجتِ خویش این مرد را با وی می بایست شد و بر سرِ وی بایستاد تا وی فارغ شود، این مرد بدوست خویش نبشت که حال چگونه است، دوست گفت شکر کن، گفت چه بلائی بود بیشتر ازین که هست؟ دوست گفت اگر این زنّار که وی بر میان دارد بر میان تو بندند و از میان او بازگشایند تو چه خواهی کرد.

Ва гуфтаанд ки шукр чашм онаст ки айбии бинӣ бар касе бапушонеу шукри гӯши онки чизеи зишт шинавӣ бапушӣ .

و گفته اند که شکر چشم آنست که عیبی بینی بر کسی بپوشانی و شکر گوش آنک چیزی زشت شنوی بپوشی.

Мардии бнздики саҳли бен Абдуллоҳ шуд ва гуфт дузди андари сарой ман омаду колои бабрад , гуфт шукр кун , агар дузд дар дил ту шудӣ ва он шайтонасту дурустии имони ту ббрдии ту чаҳ донистӣ кард .

مردی بنزدیک سهل بن عبداللّه شد و گفت دزد اندر سرای من آمد و کالا ببرد، گفت شکر کن، اگر دزد در دل تو شدی و آن شیطان است و درستی ایمان تو ببردی تو چه دانستی کرد.

Ва гуфтаанд шукр маза ёфтанаст бсноء ӯ ончӣ бирав мустуҷиби он нестӣ аз ътоءи вай .

و گفته اند شکر مزه یافتن است بثناء او آنچه برو مستوجب آن نیستی از عطاء وی.

Ҷунайд гуяд ҳаргоҳ ки сиррии хостӣ ки маро Фоӣдаҳ диҳад , саволӣ кардӣ , маро рӯзӣ гуфт ёобоолқосм шукр чист гуфтам онк ёрӣ нахоҳӣ бчизии андари неъматҳои худоӣ бар маъсият ӯ гуфт ин аз куҷо оварадӣ гуфтам аз маҷоласт ту .

جنید گوید هرگاه که سری خواستی که مرا فائده دهد، سؤالی کردی، مرا روزی گفت یااباالقاسم شکر چیست گفتم آنک یاری نخواهی بچیزی اندر نعمتهای خدای بر معصیت او گفت این از کجا آوردی گفتم از مجالست تو.

Гӯйанд алии Муртазои карами аллоҳ виҷҳа гуфт илоҳии маро неъмат додӣ шукр ту накардаму бало бар ман наҳодӣ сабр накардам , бало доим накардӣ , илоҳӣ аз Карим чаҳ ояд магари карам .

گویند علیّ مرتضی کَرَّمَ اللّهُ وَجْهَهُ گفت الهی مرا نعمت دادی شکر تو نکردم و بلا بر من نهادی صبر نکردم، بلا دائم نکردی، الهی از کریم چه آید مگر کرم.

Ва гуфтаанд агар даст бмкоФот нарасад бояд ки забони ту аз шукр боз намонад .

و گفته اند اگر دست بمکافات نرسد باید که زبان تو از شکر باز نماند.

Ва низ гуфтаанд чаҳор гуруҳанд ки аъмоли аишонро Фоидтӣ набӯд яке онкии бокар роз гуяду дигари онк неъмат диҳад касеро шукр накунаду дигар ки тухм дар шўрстонӣ бипароканаду дигари онки чароғ дар офтоб наад .

و نیز گفته اند چهار گروه اند که اعمال ایشانرا فایدتی نبود یکی آنکه باکر راز گوید و دیگر آنک نعمت دهد کسی را شکر نکند و دیگر که تخم در شورستانی بپراکند و دیگر آنک چراغ در آفتاب نهد.

Ва чунин гӯйанд ки чун Идрӣсро алайҳи ассалом мужда доданд бомрзш , зиндагонии хост аз худоӣ , бо вай гуфтанд андарин маънӣ гуфт зиндагонии хостам то виро шукр кунам ки пеши азин амалӣ ки мекардам аз баҳр омурзиш мекардам Фриштаҳи пар боз кард ва виро барграфту босмони барад .

و چنین گویند که چون ادریس را علیه السّلام مژده دادند بآمرزش، زندگانی خواست از خدای، با وی گفتند اندرین معنی گفت زندگانی خواستم تا ویرا شکر کنم که پیش ازین عملی که میکردم از بهر آمرزش میکردم فریشته پر باز کرد و ویرا برگرفت و بآسمان برد.

Яке аз пайғомбарон бар сангӣ хирад бигузашт об бисёр дид ки аз вай ҳаме рафт , виро аҷаб омад , худои таъолии он сангро бо вай бсхн оварад гуфт нишнидӣ ки худоӣ гуфт вқўдҳои анноси волҳҷораҳ . Ҳизуми дӯзах мардум хоҳанд буду санг , акнӯн аз бими он ҳаме гарем , он пайғомбар дуо кард то худованди субҳона ӯро эмин гирданд , худоӣ ваҳй фиристод ки ӯро эмин кардам ва пайғамбар бирафт чун боз омад ҳамчунон об дид ки мерафту зиёдат , гуфт на худои туро эмин кард аз дӯзах , ҳамчунон гиристан мекунӣ , гуфт он гиристани андӯҳу бим буд ва акнӯн гиристани шукр ва шодӣаст .

یکی از پیغامبران بر سنگی خرد بگذشت آب بسیار دید که از وی همی رفت، ویرا عجب آمد، خدای تعالی آن سنگ را با وی بسخن آورد گفت نشنیدی که خدای گفت وَقودُها النّاسُ وَالحِجَارَةُ. هیزم دوزخ مردم خواهند بود و سنگ، اکنون از بیم آن همی گریم، آن پیغامبر دعا کرد تا خداوند سُبْحانَهُ او را ایمن گرداند، خدای وحی فرستاد که او را ایمن کردم و پیغمبر برفت چون باز آمد همچنان آب دید که میرفت و زیادت، گفت نه خدای ترا ایمن کرد از دوزخ، همچنان گریستن میکنی، گفت آن گریستن اندوه و بیم بود و اکنون گریستن شکر و شادیست.

Гуфтаанд шокир ҳамеша бозёдт бошад зеро ки бар хештани доими неъмат ӯ мебинад қоли аллоҳи таъолии лӣни шкртми лأзиднкму собир ҳамеша бо худоӣ бошад , зеро ки доими андари мушоҳидаи он буд ки он бало азуаст қоли аллоҳи таъолии ани аллоҳи маъаи алсобрин .

گفته اند شاکر همیشه بازیادت باشد زیرا که بر خویشتن دائم نعمت او می بیند قالَ اللّهُ تَعالی لَئِنْ شَکَرْتُمْ لَأَزِیدَنَّکُمْ و صابر همیشه با خدای باشد، زیرا که دائم اندر مشاهده آن بود که آن بلا ازوست قالَ اللّهُ تَعالی اِنّ اللّهَ مَعَ الصَّابِرینَ.

Ва гуфтаанд вФдии бнздики умр абдулазиз омаданд ҷавонӣ дар миён буд , он ҷавон дар сухан омад умр гуфт ки сухан перон гӯйанд некӯтар ҷавон гуфт ё амӣралмуъминӣн агар кор ба перӣ будӣ пертар аз ту ҳаст андари миёни мусулмонон умр гуфт сухани гӯ , ҷавон гуфт мо вФди рағбат наем ки фазли ту бмо мерасад ки аз ту чизеи хоҳем ва на низ вФди онк аз ту ҳамеи тарсим ки моро адли ту эмин карда аст гуфт пас шумо кадом вФд хонанд гуфт мо вФд шукрем , омадаем ки туро шукр кунем ва бозгардем ва андарин маънӣ овардаанд :

و گفته اند وفدی بنزدیک عمر عبدالعزیز آمدند جوانی در میان بود، آن جوان در سخن آمد عمر گفت که سخن پیران گویند نیکوتر جوان گفت یا امیرالمؤمنین اگر کار به پیری بودی پیر تر از تو هست اندر میان مسلمانان عمر گفت سخن گو، جوان گفت ما وَفد رغبت نه ایم که فضل تو بما میرسد که از تو چیزی خواهیم و نه نیز وفد آنک از تو همی ترسیم که ما را عدل تو ایمن کرده است گفت پس شما کدام وفد خوانند گفت ما وفد شکریم، آمده ایم که ترا شکر کنیم و بازگردیم و اندرین معنی آورده اند:

Шеър :

شعر:

Худованди таъолӣ ваҳй фиристод бмўсии алайҳи ассалом ки раҳмат кунам бар бандагони хеш бар аҳли офияту аҳл бало гуфт мубталои мустуҷиби раҳмат буд аз он аҳл офият чист гуфт онк бар офияти ман шукр андакӣ кунанд ва гӯйанд алҳмдллаҳи алии нъми алأнФоси волшкри алии ъоФиаҳи алҳўос .

خداوند تعالی وحی فرستاد بموسی علیه السَّلام که رحمت کنم بر بندگان خویش بر اهل عافیت و اهل بلا گفت مبتلا مستوجب رحمت بود از آنِ اهل عافیت چیست گفت آنک بر عافیت من شکر اندکی کنند و گویند اَلْحَمْدُلِلّهِ عَلی نِعَمِ الْأَنْفاسِ وَالشُّکْرُ عَلی عَافِیَةِ الْحَوّاسِ.

Дигар гуфтаанд алҳмдллаҳ бар абтдоءи неъмат азу бошаду шукри банд кардани неъматро . Андари хабари дуруст омадааст ки нахусти касоне ки андар биҳишт шаванд он бошанд ки бҳрҳол ки бошанд хдоирои ъзўҷл шукр кунанд .

دیگر گفته اند الحمدللّهِ بر ابتداء نعمت ازو باشد و شکر بند کردن نعمت را. اندر خبر درست آمده است که نخست کسانی که اندر بهشت شوند آن باشند که بهرحال که باشند خدایرا عَزَّوَجَلَّ شکر کنند.

Ва гуфтаанд алҳмдллаҳи алии мо дафъи волшкри алии моснъ .

و گفته اند اَلْحَمْدُلِلّهِ عَلی ما دَفَعَ والشُّکْرُ عَلی ماصَنَعَ.

Аз касе ҳикоят ҳаме ояд ки гуфт андар сафарӣ будам , периро дидам дерина ӯро пурсидам аз ҳол ӯ гуфт андари абтдоءи кор , дили ман мубтало шуд бдхтри ъмӣ аз он ман ва он зан низ маро дӯст дошт ботФоқ чунон афтод ки виро бизанӣ бмн доданд он шаб ки вирои бахона ман овараданд виро , гуфтам биё то хдоиро шукр кунем бар онки миёни мо ҷамъ кард , он шаб намоз кардем , бози якдигари нпрдохтим чун дигари шаб буд ҳамчунон кардем ва ҳафтод соли барин ҳол будем гуфт эй зани чунин буд он зан гуфт чунонаст ки он пер мегуяд .

از کسی حکایت همی آید که گفت اندر سفری بودم، پیری را دیدم دیرینه او را پرسیدم از حال او گفت اندر ابتداء کار، دل من مبتلا شد بدختر عمّی از آنِ من و آن زن نیز مرا دوست داشت باتّفاق چنان افتاد که ویرا بزنی بمن دادند آن شب که ویرا بخانۀ من آوردند ویرا، گفتم بیا تا خدایرا شکر کنیم بر آنک میان ما جمع کرد، آن شب نماز کردیم، باز یکدیگر نپرداختیم چون دیگر شب بود همچنان کردیم و هفتاد سال برین حال بودیم گفت ای زن چنین بود آن زن گفت چنانست که آن پیر می گوید.