Қоли аллоҳи таъолии мозоғи албсри вмои тғӣ . Гӯйанд адаби ҳазрат нигоҳ дошт андарин маънӣаст қоли аллоҳи таъолии қувои анФскми воҳликм норо .

قالَ اللّهُ تَعالی مَازاغَ الْبَصَرُ وَمَا طَغی. گویند ادب حضرت نگاه داشت اندرین معنی است قالَ اللّهُ تَعالی قُوا اَنْفُسَکَمْ وَاَهْلیکُمُ ناراً.

Ибн аббос гуяд разии аллоҳи анҳу маънӣ ин онаст ки фиқҳашон биомузанду адаб .

ابن عبّاس گوید رَضِیَ اللّهُ عَنْهُ معنی این آنست که فقهشان بیاموزند و ادب.

Оиша гуяд разии аллоҳи анҳо ки пайғамбари слии аллоҳи алайҳ вслм гуфт ҳақи фарзанд бар падар онаст ки ном некӯ бирав нааду шери вай аз ҷоӣӣ нек диҳаду адаб фаро омӯзад .

عایشه گوید رَضِیَ اللّهُ عَنْها که پیغمبر صَلَّی اللّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ گفت حق فرزند بر پدر آنست که نام نیکو برو نهد و شیر وی از جائی نیک دهد و ادب فرا آموزد.

Аз съидбни алмсиб ҳикоят кунанд гуфт ҳар ки надонад ки хдоиро бирав чаҳ воҷибаст дар тан ӯу бомар ва наҳй мтодб нашавад ӯ аз адаб давраст .

از سعیدبن المُسَیِّب حکایت کنند گفت هر که نداند که خدایرا برو چه واجب است در تن او و بامر و نهی متادّب نشود او از ادب دورست.

Ва ривоят кунанд аз пайғамбари слии аллоҳи алайҳи вслм ки гуфт худои таъолӣ бодб кард мароу адабам некӯ кард .

و روایت کنند از پیغمبر صَلَّی اللّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ که گفت خدای تعالی بادب کرد مرا و ادبم نیکو کرد.

Ва ҳақиқати адаби гирд омадан хислатҳои хайр буд .

و حقیقت ادب گرد آمدن خصلتهای خیر بود.

Аз устод Абӯали шунидам ки гуфт бандаи бтоът ббҳшт расаду бодби андари тоъат , бхдоӣ таъолӣ расад .

از استاد ابوعلی شنیدم که گفت بنده بطاعت ببهشت رسد و بادب اندر طاعت، بخدای تعالی رسد.

Ва ҳам аз вай шунидам ки гуфт касе дидам ки хост ки андари намоз , дасти фаро бинӣ кунад даст ӯ фурӯ гирифт то бибинӣ нарасед .

و هم از وی شنیدم که گفت کسی دیدم که خواست که اندر نماز، دست فرا بینی کند دست او فرو گرفت تا ببینی نرسید.

Ва ишорати андарин маънии фаро хештан кард зеро ки мумкин набӯд ки касе аз касе ин битавонад донистан .

و اشارت اندرین معنی فرا خویشتن کرد زیرا که ممکن نبود که کسی از کسی این بتواند دانستن.

Ва устоди Абӯалии ҳаргизи пушт боз нагузоштӣ рӯзии андари маҷмаъӣ буд хостам ки болаши фарои пушт ӯ нуҳум , аз болаш фаротар шуд , пиндоштам ки аз болаш аз он сабаб фаротар шуд ки саҷҷода надорад гуфт пушт боз нагузорам пас аз он дар ҳоли вай нигоҳ кардам , худ одати пушт бозгзоштн надошта буд .

و استاد ابوعلی هرگز پشت باز نگذاشتی روزی اندر مجمعی بود خواستم که بالش فرا پشت او نهم، از بالش فراتر شد، پنداشتم که از بالش از آن سبب فراتر شد که سجّاده ندارد گفت پشت باز نگذارم پس از آن در حال وی نگاه کردم، خود عادت پشت بازگذاشتن نداشته بود.

Ҷлоҷлӣ басарӣ гуяд тавҳид мӯҷибӣаст ки имон воҷиб кунад ҳар киро имон набӯд тавҳид набӯду имон мӯҷибӣаст ки шариъат воҷиб кунад ҳар ки ӯро шариъат набӯд на имон буд ӯро ва на тавҳиду шариъат мӯҷибӣаст ки адаб воҷиб кунад ҳаркиро адаб набӯд ӯро шариъату имон ва тавҳид набӯд .

جَلاجِلی بصری گوید توحید موجبی است که ایمان واجب کند هر که را ایمان نبود توحید نبود و ایمان موجبی است که شریعت واجب کند هر که او را شریعت نبود نه ایمان بود او را و نه توحید و شریعت موجبی است که ادب واجب کند هرکه را ادب نبود او را شریعت و ایمان و توحید نبود.

Ибн ато гуяд адаб истоданаст бодб бо ҳарчӣ некӯ доштаанд онро гуфтанд чигуна буд гуфт онки муомила бо худоӣ , бодб кунад , пинҳону ошкоро чун ин биҷой оварадӣ адиб бошӣ агарчӣ аҷамӣ бошӣ .

ابن عطا گوید ادب ایستادن است بادب با هرچه نیکو داشته اند آنرا گفتند چگونه بود گفت آنک معامله با خدای، بادب کند، پنهان و آشکارا چون این بجای آوردی ادیب باشی اگرچه عجمی باشی.

Аз ҷрирӣ ҳикоят кунанд гуфт наздик бист соласт то андари хилвати пой дароз накардаам зеро ки он аўлитр ки бо худои адаб нигоҳ дорам .

از جُرَیْری حکایت کنند گفت نزدیکِ بیست سالست تا اندر خلوت پای دراز نکرده ام زیرا که آن اولیتر که با خدای ادب نگاه دارم.

Аз устод Абӯали шунидам раҳма аллоҳ гуфт ҳар ки бо подшоҳон суҳбат кунад бар беадабӣ , ҷаҳл ӯро фаро куштан диҳад .

از استاد ابوعلی شنیدم رَحِمَهُ اللّهُ گفت هر که با پادشاهان صحبت کند بر بی ادبی، جهل او را فرا کشتن دهد.

Ибни сайринро пурседанд ки аз одобҳо кадоми наздиктар бхдоӣ гуфт шинохти худовандӣ ӯу тоъати доштан ӯро ва бар шодии шукр кардан ва бар сахтии сабр кардан .

ابن سیرین را پرسیدند که از آدابها کدام نزدیکتر بخدای گفت شناختِ خداوندیِ او و طاعت داشتن او را و بر شادی شکر کردن و بر سختی صبر کردن.

Яҳёи бен маоз гуяд чун ориф бо худои таъолии адаб даст бидорад ҳалок шавад бо ҳалоки шавндагон .

یحیی بن معاذ گوید چون عارف با خدای تَعالی ادب دست بدارد هلاک شود با هلاک شوندگان.

Аз устод Абӯали шунидам раҳмаи аллоҳ ки гуфт тарки адаб мӯҷибӣаст ки рондани бори орад ҳар ки беадабӣ кунад бар бисот , боз даргоҳ фиристанд ва ҳар ки бар даргоҳ беадабӣ кунад бо стўрбонӣ фиристанд .

از استاد ابوعلی شنیدم رَحِمَهُ اللّهُ که گفت ترک ادب موجبی است که راندن بار آرد هر که بی ادبی کند بر بساط، باز درگاه فرستند و هر که بر درگاه بی ادبی کند با ستوربانی فرستند.

Ҳасани басариро гуфтанд суханҳо бисёр гуфтанд мардумони андари адаб , андари дунёи нофеъ тар кадомасту андари охирати кадом бакортар аст гуфт тФқаҳи андар дайнасту зуҳд дар дунёу шинохти ончии хдоиро бар туаст .

حسن بصری را گفتند سخنها بسیار گفتند مردمان اندر ادب، اندر دنیا نافع تر کدامست و اندر آخرت کدام بکارتر است گفت تَفَقُّه اندر دین است و زهد در دنیا و شناخت آنچه خدایرا بر تو است.

Яҳёи бен маоз гуяд ҳар ки бодб гардад бо одоби худои таъолӣ аз ҷумлаи дӯстони худоӣ таъолӣ гардад .

یحیی بن معاذ گوید هر که بادب گردد با آداب خدای تَعالی از جملۀ دوستان خدای تَعالی گردد.

Саҳл гуяд қавм истионат хостандӣ бхдои таъолӣ бар кори худоӣ ва сабр кардандӣ хдоиро бар одоби худои таъолӣ .

سهل گوید قوم استعانت خواستندی بخدای تَعالی بر کار خدای و صبر کردندی خدایرا بر آداب خدای تعالی.

Абдуллоҳ муборак гуфт мо бондкӣ аз адаб муҳтоҷ тарем аз онки ббсёрии илм .

عبداللّهِ مبارک گفت ما باندکی از ادب محتاج تریم از آنک ببسیاری علم.

Влидбн Утба гуяд Абдуллоҳ муборак гуфт акнӯн адаб талаб мекунем ки мؤдбон бирафтанд .

ولیدبن عتبه گوید عبداللّه مبارک گفت اکنون ادب طلب می کنیم که مُؤَدَّبان برفتند.

Ва гуфтаанд се чизаст ки марди бози он ғариб набошад , ҳарҷо ки бошад , аз аҳли фасоди давр бӯдан ва адаб нигоҳдоштану ранҷи хештан аз мардумони боздоштан .

و گفته اند سه چیز است که مرد باز آن غریب نباشد، هرجا که باشد، از اهل فساد دور بودن و ادب نگاهداشتن و رنج خویشتن از مردمان بازداشتن.

Чун абўҳФс ббғдод шуд ҷунайд ӯро гуфт шогрдонрои адаб султонон омӯхта абўҳФс гуфт адаби некӯ бар зоҳир , унвони адаби некӯ буд андари ботин .

چون ابوحفص ببغداد شد جنید او را گفت شاگردانرا ادب سلطانان آموختۀ ابوحفص گفت ادبِ نیکو بر ظاهر، عنوانِ ادبِ نیکو بود اندر باطن.

Аз мнсўрбн халаф шунидам ки гуфт касеро гуфтанд эй беадаб гуфт ман беадаб набошам гуфтанд турои адаб ки кард гуфт суфиён .

از منصوربن خلف شنیدم که گفت کسی را گفتند ای بی ادب گفت من بی ادب نباشم گفتند ترا ادب که کرد گفت صوفیان.

Абунасри Сироҷ тӯсӣ гуфт мардумони андари адаб бар се табақаанд , аҳли дунёи бештарини одоби эшон андари фасоҳату балоғат буду нигоҳи доштани илмҳоу смрҳоءи мулӯку ашъори арабу аҳли дайни бештарини одоби эшон , андари риёзати нафасу бодб кардани ҷавориҳ ва ҳадҳо нигоҳи доштану тарки шаҳавоту аҳли хоси бештарини одоби эшон андари таҳорати дил буд ,у мурооти асрору вафои биҷой овардани бъҳдҳо ва нигоҳдоштан вақтҳо ва бо хотирҳо нонгрстну никўӣии адаби андари ҷойгоҳи талабу авқоти ҳузуру мқомҳоءи қурб .

ابونصرِ سرّاجِ طوسی گفت مردمان اندر ادب بر سه طبقه اند، اهل دنیا بیشترین آداب ایشان اندر فصاحت و بلاغت بود و نگاه داشتن علمها و سمرهاء ملوک و اشعار عرب و اهل دین بیشترین آداب ایشان، اندر ریاضت نفس و بادب کردن جوارح و حدّها نگاه داشتن و ترک شهوات و اهل خاص بیشترین آداب ایشان اندر طهارت دل بود، و مراعات اسرار و وفا بجای آوردن بعهدها و نگاهداشتن وقتها و با خاطرها نانگرستن و نیکوئی ادب اندر جایگاه طلب و اوقات حضور و مقامهاء قرب.

Саҳли бен Абдуллоҳ гуфт ҳаркии нафаси хешро қаҳр кунад бодб , хдоиро бохалос парастед .

سهل بن عبداللّه گفت هرکه نفس خویش را قهر کند بادب، خدایرا باخلاص پرستید.

Ва гуфтаанд камоли адаби ҳечкасро набӯд магари анбиёроу сдиқонро .

و گفته اند کمال ادب هیچکس را نبود مگر انبیا را و صدیّقانرا.

Абдуллоҳ муборак гуяд мардумони суханҳо бисёр гуфтаанд андари одоб , мо ҳамеи гўӣими адаби шинохт нафасаст .

عبداللّهِ مبارک گوید مردمان سخنها بسیار گفته اند اندر آداب، ما همی گوئیم ادب شناخت نفس است.

Шблӣ гуяд густохӣ кардани бгФтор , бо ҳақи субҳонаи тарки адаб буд .

شبلی گوید گستاخی کردن بگفتار، با حق سُبْحانَهُ ترک ادب بود.

Зўолнўн мисрӣ гуяд адаби орифи бартар аз ҳамаи адабҳо буд зеро ки маърӯф ӯ мؤдби дил ӯ буд .

ذوالنّون مصری گوید ادب عارف برتر از همه ادبها بود زیرا که معروف او مُؤَدِّب دل او بود.

Яке азин тайифа гуяд ҳақ таъолӣ гуяд ҳар ки асмоу сифот хеш бирав лозим кардам адаб лозим омад бар вай ва ҳар ки ӯро кашф кардам аз ҳақиқати зоти хеш , гирифтор ҳалокаш кардам ҳар кадоми хоҳӣ ихтиёр кун адаб ё ътб .

یکی ازین طایفه گوید حقّ تَعالی گوید هر که اسما و صفات خویش برو لازم کردم ادب لازم آمد بر وی و هر که او را کشف کردم از حقیقت ذات خویش، گرفتار هلاکش کردم هر کدام خواهی اختیار کن ادب یا عَطَب.

Ва гӯйанд ибни атои як рӯзи пой дароз кард дар миёни ҷамоати хеш ва гуфт тарки адаб дар миёни аҳли адаби бодб буд ва ин ҳикоятро далели орад бар он хабар ки ривоят кунанд аз пайғамбари слии аллоҳи алайҳи вслм ки Абубакру умри наздик ӯ буданд пой дароз карда буд Усмон даромад пой баркашид ва бапушед ва гуфт шарм дорам аз мардӣ ки Фариштагони осмон аз вай шарм доранд ва ин танбеҳӣ буд бад-ӣни ҳадис ки ҳишмати Усмон агарчӣ бузург буд наздик ӯ слии аллоҳи алайҳи вслми ҳолатӣ ки миён ӯу Абубакру умри разии аллоҳи ънҳмо буд софитар буд ва ин байт бар истишҳод оварад .

و گویند ابن عطا یک روز پای دراز کرد در میان جماعت خویش و گفت ترک ادب در میان اهل ادب بادب بود و این حکایت را دلیل آرد بر آن خبر که روایت کنند از پیغمبر صَلَّی اللّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ که ابوبکر و عمر نزدیک او بودند پای دراز کرده بود عثمان درآمد پای برکشید و بپوشید و گفت شرم دارم از مردی که فرشتگان آسمان از وی شرم دارند و این تنبیهی بود بدین حدیث که حشمت عثمان اگرچه بزرگ بود نزدیک او صَلَّی اللّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ حالتی که میان او و ابوبکر و عمر رَضِیَ اللّهُ عَنْهُما بود صافی تر بود و این بیت بر استشهاد آورد.

Шеър :

شعر:

Ҷунайд гуяд чун муҳаббат дуруст гардад шарт адаб биафтад .

جُنَیْد گوید چون محبّت درست گردد شرطِ ادب بیفتد.

АбуУсмон гуяд чун муҳаббат дуруст гардад мулозимати адаб бар дӯст мؤкд гардад .

ابوعثمان گوید چون محبّت درست گردد ملازمت ادب بر دوست مؤکّد گردد.

Нурӣ гуяд ҳар ки адаби вақт биҷой наёрад вақт ӯ мқт буд .

نوری گوید هر که ادب وقت بجای نیارد وقت او مَقْت بود.

Зўолнўн гуяд чун мурӣд аз истеъмоли адаб берун ояд аз онҷо ки омад бо ҳам онҷо шавад .

ذوالنّون گوید چون مرید از استعمال ادب بیرون آید از آنجا که آمد با هم آنجا شود.

Аз устоди Абӯали дқоқ шунидам раҳмаи аллоҳи андари қавли худои ъзўҷли воиўби ази нодаии рабаи ании мусинии алзри ванети арҳм алроҳмин нагуфт арҳмнии адаби хитоб биҷой овараду исои алайҳи ассалом ҳамчунин гуфт ани тъзбҳми Фонҳми ъбодк ва дигар гуфт ани канти Фқди ълмтаҳ ва чун худованди таъолии боз ӯ гуяд ту гуфтӣ мрдмонро , модарамро бхдоӣ гиред , адаби хитоб нигаҳ дошт нагуфт ки нагуфтам ва гуфт агар гуфтам ту доне .

از استاد ابوعلی دقّاق شنیدم رَحِمَهُ اللّهُ اندر قول خدای عَزَّوَجَلَّ وَاَیُّوبَ اِذْ نادَی رَبَّهُ اَنّی مَسِّنِی الضُّرُ وَاَنْتَ اَرْحَمُ الرّاحِمینَ نگفت اِرْحَمْنی ادب خطاب بجای آورد و عیسی عَلَیْهِ السَّلامُ همچنین گفت اِنْ تُعَذِّبْهُم فَاِنَّهُمْ عِبَادُکَ و دیگر گفت اِنْ کُنْتُ فَقَد عَلِمْتَه و چون خداوند تَعالی باز او گوید تو گفتی مردمانرا، مادرم را بخدای گیرید، ادب خطاب نگه داشت نگفت که نگفتم و گفت اگر گفتم تو دانی.

Ҷунайд гуяд яке аз солеҳони наздик ман омад , рӯзи одина ва гуфт дарвеширо бо ман бифирист то маро шод кунаду бахонаи ман чизе хӯрд , бознгристм , дарвеширо дидам , фоқаи андрў асар карда ишорат кардам , фароз омадам гуфтам бо ин шайх бираву виро шодмона кун бас барнаёмад ки дарвешро дидам ки ҳаме омаду ҳолеи он мардро дидам ки аз пас вай меомад ва маро гуфт ё абоолқосми он дарвеши ҷузи як луқма нахурд ва берун омад гуфтам магар суханӣ гуфтӣ ки вайро хуш наомад гуфт ҳеҷ чиз нагуфтам бознгрстм виро гуфтам чаро он шодиро бар вай тамом накардӣ гуфт ё Сайидӣ аз Кӯфаи беруни омадам то ба Бағдоди ҳеҷ чиз нахурдаму кроҳити доштам ки беадабӣ кунаму фоқа изҳор кунам бҳзрти ту , марои бхўондӣ ва шод шудам ки ибтидо аз ту рафт , бо вай бишудам ва ман баҳамаи биҳиштҳо ӯро ризо намедодам луқма барграфтам ва гуфт бихӯр ин ки бар ман дўстр аз даҳ ҳазор дирам чун ин бишунидам донистам ки марди дун ҳимматаст даст аз таом ӯ бозкшидми ҷунайд ӯро гуфт на туро гуфтам тарк адаб карда бозу гуфт ёобоолқосм тавба кардам , дигари бор бозмнш бифирист , боз фиристод .

جُنَیْد گوید یکی از صالحان نزدیک من آمد، روز آدینه و گفت درویشی را با من بفرست تا مرا شاد کند و بخانۀ من چیزی خورد، بازنگریستم، درویشی را دیدم، فاقه اندرو اثر کرده اشارت کردم، فراز آمدم گفتم با این شیخ برو و ویرا شادمانه کن بس برنیامد که درویش را دیدم که همی آمد و حالی آن مرد را دیدم که از پس وی می آمد و مرا گفت یا اباالقاسم آن درویش جز یک لقمه نخورد و بیرون آمد گفتم مگر سخنی گفتی که وی را خوش نیامد گفت هیچ چیز نگفتم بازنگرستم ویرا گفتم چرا آن شادی را بر وی تمام نکردی گفت یا سیّدی از کوفه بیرون آمدم تا به بغداد هیچ چیز نخوردم و کراهیّت داشتم که بی ادبی کنم و فاقه اظهار کنم بحضرت تو، مرا بخواندی و شاد شدم که ابتدا از تو رفت، با وی بشدم و من بهمه بهشتها او را رضا نمی دادم لقمۀ برگرفتم و گفت بخور این که بر من دوستر از ده هزار درم چون این بشنیدم دانستم که مرد دون همّت است دست از طعام او بازکشیدم جُنَیْد او را گفت نه ترا گفتم ترک ادب کردۀ بازو گفت یااباالقاسم توبه کردم، دیگر بار بازمنش بفرست، باز فرستاد.